Problemy badania wpływów gwar litewskich na słowiańską antroponimię regionu Białostockiego

LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI, XXX (1993) PERIFERINĖS LIETUVIŲ KALBOS TARMĖS Michat KONDRATIUK PROBLEMY BADANIA WPLYWOW GWAR LITEWSKICH NA SLOWIANSKA, ANTROPONIMIE REGIONU BIALOSTOCKIEGO Przez region bialostocki albo Bialostocczyzne rozumiemy obszar migdzy Kanalem Augustowskim na péinocy, rzeka Bug na potudniu, granicq pafistwowa z Republika Bialoruska na wschodzie oraz rzekami Netta, Biebrza, Narwia, Sling, Mieniem i Nurcem na zachodzie. Wedlug obowiazujacego obecnie (od 1.VL.1975 r.) podziatu administracyjnego jest to cate wojewbdztwo bialostockie i graniczace z nim niektére gminy wojewédztwa suwalskiego i lomzyniskiego. Ujmujac rzecz historycznie, jest to (w latach 1569-1795) częšč dawnego Podlasia oraz zachodnie peryferie woj. trockiego, nowogrodzkiego i brzeskiego nalezacych do Wielkiego Ksigstwa Litewskiegol. Na tym obszarze do dzi$ obok gwar polskich wystepujq gwary biatoruskie i ukraifiskie?, nie ma natomiast gwar litewskich ani zwartych skupisk ludnosci narodowosci litewskiej. Swiadectwem wystepowania w przesziosci na tych terenach gar litewskich i ludnoéci litewskiej są liczne nazwy terenowe i miejscowe” oraz dane o osadnictwie tych ziem?, O litewskich wptywach leksykalnych w gwarach badanego regionu pisano nieco wezesniep. W ostatnich czasach zaczynaja pojawiaé sig prace i artykuly poswiecone wptywom fonetycznym jezyka litewskiego na gwary Dbialoruskie i polskie Bialostocczyzny®. Osobnego oméwienia wymagaja problemy badafi battyckiej antroponimii w regionie bialostockim, i to zarowno w aspekcie diachronicznym (na 1 Jakubowski J. Ma Wielkiego Ksigstwa LiteWshiego w polowie XVI w. J Atlas pistorycany Polski. Reskow, 1928; Atlas gwar wschodnio-stowiafiskich Biatostocczyzny. T. 1. Wrodaw, 1980 (dalej: AGWB). 2 Atlas gwar wschodniostowiafiskich Biatostocezyzny. T. 1-2. Wroctaw, 1980-1989. 3 Kondratiuk M. Elementy baityckie w toponimii i mikrotoponimii regionu biatostockiego. Wrodaw, 1985 (dalej: KonEB); tenze: Na rodowe od antroponiméw litewskiego pochodzenia na terenie péinocnej Bialostocczyzny 4 Acta Baltico-Slavica. 1987. T. 18. S. 235-249. 4 Wisniewski J. Rozwėj osadnictwa na czu polsko-rusko-litewskim od kofica XIV do potowy XVII wieku / Acta Baltico-Slavica (dalej: ABS). 1964. T. 1. S. 115-135; tenze: Osadnictwo yee Bialostocczyzny, geneza, rozwéj oraz zréznicowanie i przemiany etniczne I ABS. 1977. T. S Zdancewicz T. Litewskie i ruskie zasiegi stownikowe na Biatostocczyznie || Z polskich studiéw slawistycznych. Seria 2. Jezykoznawstwo, Warszawa, 1963. S. 287-310; tenze: Geografia leksykalnych zapozyczefi litewskich i ich stowiafiskich odpowiednikow znaczeniowych w gwarach podlasko- suwalskich J Sprawozdania z prac naukowych Wydziatu Nauk Spotecznych PAN. 1967. T. 10. Zesz. 3. Warszawa, 1968. S. 69-83; Smutkowa E. Lituanizmy w biatoruskim stownictwie rolniczym / Lingua Posnaniensis, 1969. T. 14. S. 55-69 i inni. 6 Glinka S. Lituanizmy fonetyczne w gwarach biatoruskich i polskich Biatostocczyzny // Batto- stowiafiskie związki językowe, Pod red. M.Kondratiuka, Wroctaw, Warszawa, Krakėw, 1990, S. 117- 127. 74 "przestrzeni wiekéw) jak i synchronicznym (w czasach dzisiejszych). Dla "šredniowiecza i poczatku epoki nowožytnej jedynym praktycznym kryterium do badafi nad stosunkami etnicznymi i językowymi na dawnym pograniczu 'stowiafisko-litewskim pozostają — jak stwierdzajq historycy J. Ochmafiski/ i]. Nalepa8 — tylko wskazéwki jezykowe w postaci nazw miejscowych i imion osobowych. Badania nazw miejscowych mogą przynies¢ szczegOlnie \interesujgce wyniki w tych wypadkach, kiedy da sig $cisle stwierdzi¢ moment 'najwczesniejszego potwierdzenia w Zrédlach pisanych istnienia w nich réwniez 'ludnosci litewskiej. : | Nazwy geograficzne i osobowe regionu biatostockiego są odbiciem jego | dziejow osadniczych i politycznych oraz urozmaiconej fizjografii terenu. 'Badania onomastyczne w tym regionie mają kilkudziesiecioletnia historie. Jednak ich wyniki są znacznie skromniejsze w poréwnaniu z osiggnigciami innych regionéw kraju. Nier6wnomierny jest rOwniez rozwėj badah w zakresie réznych dziatėw onomastyki?. Znacznie lepiej opracowane są nazwy geograficzne zaréwno pod wzgledem gromadzenia, udostgpnienia jak i ‘opracowania materiatu onomastycznego! . Antroponimia Bialostocczyzny do ‘niedawna pozostawala na uboczu, nie byla przedmiotem zainteresowania jezykoznawcéw. Najwczedniej zainteresowano sie nazwami mieszkaficow 'tworzonych od nazw miejscowosci w wojewddztwie biatostockimll. Potem 'pojawily sie pierwsze wzmianki o nazwach osobowych tego regionu. ‘Dotyczyly one glėwnie antroponiméw litewskich zaswiadczonych w szesnastowiecznych Zrédlach drukowanych i rekopismiennych. Wplywy baltyckie na antroponimig stowiafiska $rodkowego Podlasia pokazane są na przykladzie Inwentarza starostwa knyszyfiskiego z 1565 rokul? oraz Inwentarza starostwa tykocifiskiego z 1573 rokul3, W pierwszym z | 7 Ochmariski J. Litewska granica etniczna na wschodzie od epoki plemiennej do XVI wieku. "Poznafi, 1981. S. 6, 14-16, 45-48. 8 Nalepa J. W sprawie siedzib Jačwiegėw // Rocznik Bialostocki. T. 14. Warszawa, 1981. S. 118- 119 ; 9 Kondratiuk M. Badania onomastyczne w regionie biatostockim (Stan i perspektywy) # Roscznik Biatostocki. T. 14. S. 305-323. 10 Halicka I. Naz miejscowe Srodkowej i zachodniej Bialostocczyzny Cz. 1-2. Warszawa, 1976-1978. Kondratiuk M. Nazwy miejscowe dniowo-wschodniej Biatostocczyzny. Wroctaw, 1974; tenze: Elementy baltyckie w toponimii i mikrotoponimii regionu biatostockiego. Wroctaw, 1985; tenze: Nekatoryja asablivasci tapanimii uschodnjaj Belastocčyny // Navukovy zbornik. Belastok, 1974. T. 3. S. 9-36; Tichoniuk B. Odapelatywne nazwy terenowe potudniowej Bialostocczyzny. Stownik topoosnéw. le, 1986; Lapicz Cz. Terminologia geograficzna w ruski gwarach Biatostocczyzn na tle wschodniostowiafiskim., Warszawa, 1981. przygotowaniu do druku jest monografia M Kondratiuka. Nazwy miejscowe polnocnej Biatostocezyzny. W Katedrze Filologii Biatorus iej UW zespolowo jest opracowywany Stownik mikrotoponimow Biatostocezyzny. Nie wymieniam tu szeregu drobniejszych artykutéw i przyczynkéw. Kondratiuk M. Tendencje stowotwércze w nazwach mieszkaficOw na pograniczu polsko- biatorusko-ukraifiskim / Studia z filologii polskiej i stowiafiskiej. T. 8, Warszawa, 1969. S. 191-200; tenze: Nazvy Zycharou, Riverany ad nazvau vjosak i haradou u havorkach uschodnjaj Belastocčyny // Belaruskaje i slavjanskaje movaznaustva, Minsk, 1972. S. 183-190. Kondratiuk M. O litovskom vlijanii na slavjanskuju toponimiju i antroponimiju centralnogo Podlasja v XV-XVII vv. II Balto-slavjanskije etnojazykovyje otnošenija v istoričeskom i arealnom plane. Tezisy dokladov II balto-slavjanskoj konferencii. M. 1983. S. 28-30.; tenže: Balto-slavjanskije Jazykovyje kontakty v XVI stoletii na territorii Belostockogo vojevodstva po dannym antroponimii / ternational Congress of Linguists. Berlin, August 10 to 15, 1987. Organizet under the Auspices of GPL (ur druku). Kondratiuk M. Battyckie nazwy osobowe wioscian w Inwentarzu starostwa tykodifiskiego z 75 wymienionych artykuléw prezentuję kilkadziesiąt pewnych i domniemanych nazw osobowych, ktére byly przedmiotem analizy w czasie mojego wystapienia na Drugiej Konferencji Batto-Slowiafiskiej w Moskwie (29.XI.- 02.X11.1983), zorganizowanej przez Instytut Stowianoznawstwa i Batkanistyki Akademii Nauk ZSRR. Opublikowane tezy referatu są malo dostepne i dlatego omawiane tam antroponimy chce przytoczyé w catosci wedtug ich zapisu w Zrédle. Sq to nastepujace nazwy osobowe: Bartulis, Beldyka, Brozis Litwin, Brozius, Bubil Pilis, Dauksiewicz, Dojnis, Dojgiato, Dojgielewicz, Dougielo, Dubinis, Dzidziulis, Gifi, Giniewicz, Gierwa, Gudzio, Jurgis Muzejko, Jurgis Golejewicz, Kieturko, Kibitda, Kibulda, Kyrwietis, Kiskielin, Krowluczys, Kuliens, Kuprelis, Malis, Mielwid, Mieskucis, Miskinis, Moczius, Maskielewicz, Nosuta, Nosutka, Narmunt, Onelis, Paczejko, Parejko, Marcis Palwinis, Pilwinis, Pilis Czepielewicz, Pienkuczis, Rekiecz, Reklis, Rimsis, Romiejko, Sarejko, Smilginis, Stanelis, Szala, Szeluginis, Szepiel, Szubzda, Szupiet, Troigiel, Trompik, Warszylis, Grygus Wierklis, Zdaniejko, Zagus, Zakus, — Zegofi, Zybielis, Zubielis, Zylis, Zwerblis. Wymienieni wyzej wloscianie byli zapewne Litwinami, a niektérzy, byé moze, potomkami Jaéwingéw. Nazwy tych wloscian pochodzą z kilkunastu wsi starostwa knyszyfiskiego. Niektore z tych wsi maja battycką etymologie, np. Jaéwiez, Jaswily, Jowniki, Rekle, Romiejkil4. Okreslenie szacunkowego udzialu elementéw battyckich wéréd nazwan chlopéw omawianego inwentarza jest juz dzi§ niemozliwe, poniewaz nie zachowat sig do naszych czaséw rekopis inwentarza, a podane wyzej nazwy osobowe pochodzą z opublikowanych przez A. Jablonowskiego!® fragmentéw inwentarza, majacych $wiadczy¢ o $ladach zywiotu litewskiego na péinocnej krawedzi Podlasia. W zachowanym do dzi$ rekopisie Inwentarza starostwa tykocifiskiego z 1573 rokul® na okoto 570 wioscian, ogrodnikéw, miynarzy i kowali tam wymienionych okolo 115 ma nazwy osobowe pochodzenia baltyckiego lub zawierajace jaki$ element jezyka litewskiego. Pelny wykaz tych nazw wraz z dokumentacjq Zrédlowa, zakwalifikowaniem do odpowiedniej grupy nazwisk i wskazaniem analogicznych antroponiméw na battyckim obszarze jezykowym zawiera wspomniany juz artykul (Battyckie nazwy osobowe wiloscian w Inwentarzu starostwa tykocifiskiego z 1573 roku. Og6lna charakterystyka)l”. Tu podaje wykaz oméwionych antroponiméw uwazanych za battyckie. Cytowane nazwy maja pisownie zmodernizowana. Oto one: Matys Ginwito, Jan Ginwilowicz, Jakub Golginowicz, Miško Orsz; Andruk, po Andrukach, Bieré Szostak, Rymko Biercisz, Bierciusz Rymkowic, Biercio Jasiowic, Jan Bierciowic, Stas Bierciulowic, Mikotaj 1573 r. (Ogolna charakterystyka) // Batto-stowiafiskie zwigzki jezykowe. S. 199-214. 14 Kondratiuk M. Elementy baltyckie... Op. cit. 1 Jablonowski A. Polska XVI wieku WZ em aficzno-stat czn T. 6 Podlasie Warszawa, 1910. Cz. 3. (Žrodia dziejowe, T. 17. 55. S. 243.254, ystycznym. T. 6. Tą 6 Rekopis przechowywany jest w Archiwum Gtėwnym Akt Dawnych w Warszawie. ASK, LVI. 17 por. przypis 13. 76 Jurgelewicz, Jan Gryguciewicz, Szezepan Gryguciewicz brat jego, Grzegorz Marciulewicz, Grzegorz Mikuciewicz, Pietruč Stroczewic, Jakub Tomuciewicz, Michat Tomuciewicz, Paszuta, Janiejko, Janiejko Ciwon, Staš Janiejkowic, Pawet oziejko; : | bs Bondykowic, Miško Buciewicz, Gawlik Burnoszewic, Bartosz Cikuc, Jan Dojnis, Maciej Doinis, Gryko Doiniewicz, Stas Duiniewicz, Gryko brat jego, kas Lawnik, Szyman Dzidzielo, po Janie Dzidzielu zmarlym, Jakub Dzidziul, Jan Dzidziulewicz, Tomko, Piotr i Pawel Dzidziulewicz, Wojtko elaszko, Andruk Gerwelis s Szczesnem, po Gurbile, Stas Intupa, po Janie agielczyko, Jededczyk Matys, Pawel Jodkiewicz, Marcisz Jodkéwic, po Macieju § odku, Stas Jodo, Stas Jodowic, Michat Jodzio, Pawet Kieciewicz, po Andrzejowej Kieciowej, Michat Kierzula, Jan Kieturka, Bartosz Kieturka, Jan Kiezielo, | Maciek Klikcik, Marcisz Kodzisz, Piotr Kudzisz, Jakub Kozonogis, Jan brat jego, | Maciej Kudra, Marcisz a Janek Kudrzyk, Iwan Kukisz, Maciej Kuta, Tomko | Lankos, Lawryn Mieszkud, po Jakubie Mieszkuciu, Jan Mojgus, Jakub Mojgus, | Szyman Najkuciewicz, po Janie Nosucie zmartym, Wojtko Odega (2 razy), Jan | Panielowicz, Paniuta Kuzik, Bartosz Pieszejko, Jozef Piewlinis, Jan Pograndzis, pot Poswirk, po Wojtku Poswirko, Krzysztof Pynto, po Matysie Pyricie, | Marcisz Rakuciewicz, Jakub Paszkowic po Michale Rekliu, Czech Rolinga, | Wojtko Sarori (2 razy), do Jakubowej Skilowej, Jakub Skrablenio, Mikotaj Sodop, | Pawel Sodupa, Tomek Stybulis, Ušcian Surma, Szyman Šmilgin, Maciej Trejgo, Stanistaw Tuinis, Marcin Pasunek Tuiniow, Szymon Tuiniow pasunek, po | Stasiu Tuinis, Wojtkowa Tujniowa, Matys Tujniow zig¢, Michat Tujniewicz, " Szyman Wierué, Wask Zoina; | Pawel Liéwiak, Pawet Litwinek, Andrzej Lotwinowic, Marcin Zydelis (2 | razy). į Wymienione nazwy osobowe battyckiego pochodzenia występują na ogolt w formie zeslawizowanej, co utrudnia ich identyfikację z litewskimi nazwami | osobowymi (imionami i nazwiskami) i apelatywami. . Elementy battyckie w szesnastowiecznej antroponimii péinocnej | Bialostocczyzny ujawnia i analizuje Lilia Kruk!8, a w antroponimii potudniowej Biatostoczyzny, tj. miedzy Narwią i Bugiem, omawia Bazyli Tichoniuk!?. Oba artykuly powstaly na marginesie przygotowywanych i juz opublikowanych prac poswigconych imiennictwu osobowemu tych obszaréw w XVI i XVII | wiekach20. Podstawa materiatową artykutu L. Kruk jest rekopis Inwentarza przyjecia dwordw starostwa grodzieniskiego z 1578 roku oraz Rejestry pomiary 18 Kruk L. Element baltyckie w szesnastowiecznej antroponimii péinocnej Biatostocczyzny || Batto-stowiafiskie zwigzki jezykowe. S. 229-236; tenze: Z zagadniefi XVI-wiecznej antroponimii poinaenei Biatostocczyzny J Kwartalnik BTN "Biatostocczyzna", Biatystok, 1988. Nr. 2(10). S. 1-3; ondratiuk M., Kruk L. Polsko-biatoruskie i stowiafisko-battyckie kontakty jezykowe w XVI wieku na obszarze pėlnocnej Bialostocczyzny w šwietle nazw osobowych If Miedžy Wschodem a Zachodėm. Zjawiska językowe na pograniczu polsko-ruskim. Lublin (w druku). | Tichoniuk B. Elementy baltyckie w szesnastowiecznej antroponimii potudniowej | Biatostocczyzny ll Batto-stowiafiskie związki językowe. S. 355-363. 20 Tichoniuk B. Antroponimia potudniowej Biatostocczyzny w XVI wieku. Opole, 1988, ss. 122. — B. Tichoniuk opracowuje antro nels tego terenu tez dla wieku XVII, a L. Citko-Kruk opracowuje monografig nazw osobowych XVI-XVIII w. z obszaru potnocnej Biatostocczyzny. šios 77 widcznej miast, starostw i wilosci z lat 1558-1563, opublikowane w dwoch tomach zatytulowanych: Piscovaja kniga Grodnenskoj ekonomii s pribavlenijami, Vilna 1881-1882. Baza materialowg artykutu B. Tichoniuka są popisy wojsk litewskich, inwentarze miast Brafiska, Kleszczel i Narwi, akta przysiegi szlachty podlaskiej na wierno$¢ Koronie oraz inne materialy, ktérych pelną bibliografie zamieszcza opublikowana monografia (Antroponimia potudniowej Bialostocczyzny w XVI wieku, Opole, 1988). Historyczne antroponimy z Bialostocczyzny są prezentowane w szeregu innych artykutach réznych autoréw?1. Odnoszą sie one gtéwnie do XVI wieku. Baltyzmy w imiennictwie XVII i nastepnych wiekéw nie byly do tej pory przedmiotem szerszej analizy. Znajda sie one zapewne w pracach poswieconych omoéwieniu calej antroponimii stowiafiskiej i baltyckiej na badanym terenie. Wskazuje na to coraz wigksze zainteresowanie antroponimia tego regionu. Badanie elementéw baltyckich we wspéiczesnej antroponimii regionu biatostockiego musi przebiegaé kompleksowo. Powinno ono uwzglednia¢ wszystkie nazwiska, imiona, przezwiska i przydomki funkcjonujace w tym regione, zroznicowanym pod wzgledem jezykowym, narodowosciowym i religiinym. Dla pograniczy jezykowych i obszaréw dwujezycznych czy mieszanych niezbedne jest uwzglednienie w badaniach, poza dzisiejszymi urzedowymi formami nazw wiasnych, takze zapisow nazw z rėžnych žrėdet historycznych oraz uzywanych w terenie zywych form gwarowych. Obok form urzedowych nazwisk i imion muszą byč podane ich postaci gwarowe (przy imionach takze formy zdrobniate i hipokorystyczne), zapisane bezposrednio w terenie, a w przypadku ludnosci dwujezycznej byloby wskazane zapisanie ludowego brzmienia nazwisk w obu wersjach jezykowych. W ten spos6b zebrany material z calej Bialostocczyzny bedzie stanowit dobrg podstawe do ustalenia wptywow battyckich w antroponimii tego regionu, a takze do ujawniania wzajemnych zwigzkéw i interferencji zachodzacych w obrebie jezykéw stowianskich (polsko-biatoruskich, polsko-ukraifiskich i biatorusko-ukraifiskich) oraz kontaktéw miedzy jezykami stowiafiskimi i battyckimi. . Moge poinformowaé, ze prace wstgpne nad badaniem wspotczesnej antroponimii Bialostoczcyzny juz rozpoczeto w Instytucie Stowianoznawstwa PAN w Warszawie i w Zakladzie Filologii Rosyjskiej Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Biatymstoku?2. Najwazniejszym wynikiem tych prac ma byč w przysztošci: "Stownik nazwisk mieszkaricow Bialostocczyzny'. Stownik ten obok nazwisk ulozonych w porzadku alfabetycznym bedzie zawieral dane o liczbie rodzin noszacych dane nazwisko i areale jego wystepowania oraz 21 Sq to drobniejsze opracowania: Z. Abramowicz, L. Dacewicz, M. Kondratiuka, L. Citko-Kruk, B. Tichoniuka i innych. Zbierane i gromadzone są materiaty gwarowe i urzedowe z r6znych gmin woj. biatostockiego i przygotowywana jest kartoteka nazwisk. 78 =) i Bajgus (por. lit. nazw. Baigys, moze od lit. baigti LPZ), Krotkie objasnienie nazwiska, na wzor "Stownika nazwisk litewskich” pod red. A. Vanagasa, Opracowsnego w Instytucie Języka Litewskiego i Literatury Akademii Nauk Litwy?3, ~ W oparciu o materialy juz zebrane wymieni¢ dla przykladu niewielka liczbę nazwisk battyckiego pochodzenia funkejonujących obecnie na „Biatostocczyžnie. W nawiasach podaję ich litewskie odpowiedniki zaczerpnigte ze wspomnianego stownika (Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. A-K, dalej Ž). Z braku miejsca nie podaję bližszej lokalizacji prezentowanych nazwisk [ani nie objasniam ich etymologii i budowy stowotwdrczej. Oto niektore ‘nazwiska mieszkafnicoéw Bialostocczyzny: = Ausztol (por. lit. nazw. Aukštuolis, od aukstudlis : aukštas LPZ), Banel (por. lit. nazw. Banélis : Banis, Banys — im. Benediktas LPZ), * = Bejnarowicz (lit. Beinaravičius, Beinoravičius : Beinoras LPZ), Bergiel (por. lit. nazw. Bėrgelis, Bergelis, Bėrgas, Bergis LPŽ), Bierč (por. lit. nazw. Bertys, Bėrtulis, Bertulys LPZ), Bildzia (por. lit. nazw. Bildziūkas, Bildžiūkas : Bilda — bilda, bilda, bildėti 2257), k, Bilmin (por. lit. nazw. Bilminas, Bilvinas LPŽ i n.m. Bilminy KonEB), Bottué (por. lit. nazw. Baltūtis : Balta — lit. baltas LPZ), Boužyk (por. lit. nazw. BiuZa, Bauža, Baūžas, Baužys, Baužis LPŽ), Boublej, Bublej (lit. nazw. Baublys, Bublys, Būblys — baublys LPŽ), Bryzgiel (zapewne od lit. *Brizgelis : Brizgys — brizgis, -ius LPZ), Bugieda (moze od lit. n. os. Būga, Bugas — lit. būgūs, bugiis LPZ), | Burnewicz (lit. nazw. Burnčvičius : Bufnius, Burnys — burna LPŽ), Czepel, Czepiel (lit. nazw. Čepčėlė, Cepélis : Čepas LPŽ), Czeszel (por. lit. nazw. Češelis : im. Čėšas — pol. Czestaw LPŽ), Dajnowicz (lit. Dainavičius : Dainys, Dainius — dainys, dainius LPŽ), Dargiewicz (lit. Dargėvičius : Dargis — lit. dargūs LPŽ), Dojlida (lit. nazw. Dailida, Dailidė, Dailydė — dailidė, dailyda), Dojna (lit. nazw. Dainys, Dainius, por. n. os. Dajnowicz LPŽ), Dowgier, Dowgiert (lit. nazw. Daugertis, Datigirtas LPZ), — Downar, gw. Daunar (lit. nazw. Datinoras — Daugnoras LPZ), Dragunaijtys (lit. nazw. Dragiinditis : Dragūnas : Dragas LPZ), Ejsmont (por. lit. n. os. Eisimontas, Eismantas, Eismontas LPZ), — Gabiec, Gobiec, Gobcewicz (por. lit. nazw. Gabys, Gabé, Gabé, Gobis, Guobys oraz lit. gudbti, gébti, gobus, giioba LPZ), Gagien (por. lit. n. os. Gaginas : Gagys — gagis, gagénti ZinLA 139), Gedutis (lit. nazw. Gedutis, GedZius — lit. gedéti, gedus LPZ), Giegiel (lit. Giegelis, Gegys — lit. gegé, gégé "gegutė" LPZ), Giejdel, Gejdel (por. lit. nazw. Géida, Geidutis — geidūs, geisti), 23 Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. A-K. Ats. red. A. V. j iai: | Maciejauskienė, t Ražmukaitė V. 1985, ages ADIL A. Vanagas, db 79 Gielazyn (lit. Gelažinis, Geležinis: Gelažius, Gelėžius — gelaZius), Gierejkiewicz, Giero, Giro (lit. Gira, Gyra, Gireika LPZ, ZinLA), Gogiel (por. lit. Gogelis, Gogėlis, Gogas, Gdgis — gogelis LPŽ), Gojlik (por. lit. Gailis, Gailius, Gaila, Gailevičius, Gailiūnas), Gredel (lit. nazw. Gradelis, Gridėlis, Gredelis LPŽ, KonEB 33), Grygiel, Grygielko (lit. Grigelis, Grygelis : Grigas — Gregorius), Gudel, Gudaleski (lit. Gudėlis, Gudalevskis : Gidas — gūdas LPŽ), Gurguč (por. lit. n. os. *Gurgutis, *Gurgutaitis — gurgūtis LPŽ), Guziejko, Guziel (lit. nazw. Guzėlis : Gūzas — gūzas lub gūžas LPŽ), Hrynczal (por. lit. Grinčelis, Grincelditis, gw. Grinčalas LPZ), | Janiel, Janué (lit. n. os. Janélis, Jončėlis, Januitis : Jinas LPŽ), Jakuč (lit. nazw. Jakutis ; im. Jakas, Jakys, brus. Jakub, Jakov), Jaswitowicz (od lit. n. os. Jas-vil-as, Jos-vil-as LPŽ, KonEB 36), Jekel (lit. nazw. Jėkelis, Jakelis : Jakas — im. Jakub, Jakim LPŽ), Jodkowski (lit. Jodkauskas, Jodkovskas : Jodka — Juodka — jūodas), Joka (por. lit. n. os. Jakas, Jokas, Jok-ditis : Jak — Jakob ZinLA), Jurgiel, Jurgielewicz (lit. Jargelis, Jurgelévicius : Jurga, -is), Karwel, Karwiel (lit. nazw. Karvelis — lit. karvélis 'gotąb' LPZ), Kiertowicz (por. lit. nazw. Kerténis oraz ap. kerté, kérti LPZ), Kiersnowski (lit. Kersnduskas, Kirsnduskas, Kirsnys -— kifsnas LPZ), Kiewlak, gw. K'eulak (lit. Kiauliakys : Kiaulys — kiaulys, kiaūlė), Klisz (lit. nazw. Klisas, Klisys, Klisius — lit. klišas, klišys, klišius 'krzywonogi, szpotawy, platfus; niezdarny' LPZ, ZinLA), Koflo (lit. nazw. Kailis, Kailius — lit. kailis 'skéra owcza', kailius 'kušnierz' LPZ, KonEB 43-44 n. wsi Kojty), Kumeta (lit. nazw. Kumeta, Kumetas, Kumetis — lit. kūmetis, kūmietis 'robotnik najemny w gospodarstwie rolnym, parobek' LPZ), Kuprel (lit. nazw. Kuprélis : Kuprys — kūpris, kuprys, kiprius LPZ). Wiekszošč z wymienionych nazwisk ma posta¢ zeslawizowang, zmieniony akcent, usunigte i zamienione litewskie koficowki, zadaptowane fonetycznie podstawy derywacyjne i dodane sufiksy stowianskie: -ec, -ik, -ewicz, -owicz, -ewski, -owski. Dokladne pokazanie sposobėw slawizacji nazw osobowych mozna bedzie omowič po zebraniu catego materiatu antroponimicznego, na znacznie bogatszym materiale. Mozna bedzie réwniez wdwczas poréwnaé, jakie zbiežnošsci i réznice występują w slawizacji nazw geograficznych24 w poréwnaniu z imiennictwem osobowym. 24 Zob. Kondratiuk M. O metodach slawizacji battyckich Razw Jeopsaticzn ch na pograniczu sty Še W ae oriatoruskim i biatorusko-litewskim // Z polskich studiéw sla cznych. Seria 7. Warszawa, 80 LIETUVIŲ KALBOS TARMIŲ ĮTAKOS BIALYSTOKO REGIONO SLAVŲ ANTROPONIMIJAI TYRINĖJIMŲ PROBLEMOS Reziumė Straipsnyje tęsiami lietuvių kalbos substrato slavų kalbose tyrinėjimai antroponimikos aspektu. Pateikiamas sąrašas lietuviškos (baltiškos) kilmės antroponimų, autoriaus surastų 1565 m Knyšyno vaitystės. inventoriuje. Dalis šių antroponimų gali būti jotvingiški. Iš apie 570 Tykocino vaitystės 1573 m. inventoriuje užrašytų asmenvardžių apie 115 gali būti baltiški. Straipsnyje pateikiama duomenų apie kitų autorių, tyrinėjusių minėto regiono XVI a. asmenvardžius, gautus rezultatus. XVII ir vėlesnių amžių baltizmai didesnio dėmesio kol kas nesusilaukė. Straipsnyje kalbama apie būtinybę kompleksiškai ištirti visą dabartinę Bialystoko vaivadijos antroponimiją, ir toks darbas jau pradėtas. Vienas pirmųjų jo rezultatų — "Bialystoko regiono gyventojų pavardės". Į šį sąrašą pakliūtų ir baltizmai, kurių dalis pateikiama straipsnyje. 81