Profesoriaus Antano Salio atminimui

LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI, XXXIV (1994) LIETUVIŲ KALBOS TARMĖS IR JŲ TYRINĖJIMAI Williamas SCHMALSTIEGAS KU PAMIĘCI PROFESORA ANTANASA SALYSA Szczerze żałuję, że dziś nie mogę być z Państwem, jestem jednak wdzięczny mojemu dobremu przyjacielowi i koledze Algirdasowi Sabaliauskasowi za przekład na język litewski krótkich wspomnień o jednym z moich ukochanych profesorów*. Ponieważ wkrótce odbędzie się konferencja poświęcona pamięci profesora Jonasa Kazlauskasa, powiem też kilka słów o nim. Moje pierwsze rzeczywiste kontakty z kulturą litewską rozpoczęły się jesienią 1950 roku, kiedy jako doktorant rozpocząłem studia na University of Pennsylvania (University of Pennsylvania). W pierwszym semestrze moimi profesorami byli Alfredas Sennas (seminarium filologii słowiańskiej), Vincas Krėvė-Mickevičius (język rosyjski (Russian conversation and composition), radziecka literatura rosyjska), Franz Rosenthal (język arabski), Carlton Coon (antropologia) oraz Atanas Salys (język bułgarski). Ponieważ w tamtych czasach wydziały języków słowiańskich były niewielkie, każdy członek kadry musiał wykonywać wiele zadań. Dlatego prof. A. Salys prowadził kurs współczesnego języka bułgarskiego. Na tym kursie korzystaliśmy z „Грамматика болгарского языка” wybitnego rosyjskiego slawisty S. B. Bernšteina. Prof. A. Salys przybył na University of Pennsylvania po II wojnie światowej, zaproszony przez prof. A. Senna, któremu pod koniec lat czterdziestych powierzono utworzenie Katedry Języków Słowiańskich. Oprócz swojego byłego studenta A. Salysa A. Senn zaprosił także V. Krėvė-Mickevičiusa i Pranasa Skardžiusa, jednak krążyły pogłoski, że ten ostatni odmówił, ponieważ nie chciał pracować z A. Sennem. Pierwsze wrażenie, jakie wywarł na mnie A. Salys, było pozytywne. Profesor był niezwykle troskliwy i sumienny. Dał nam, studentom, nie tylko solidne podstawy języka bułgarskiego, lecz także językoznawstwa ogólnego. Mówił dość wolno, ale głośno i wyraźnie. Choć mówił po angielsku z lekkim akcentem, nikt nie miał trudności ze zrozumieniem go. (Inaczej było z V. Krėvė-Mickevičiusem, którego w istocie nigdy nie słyszałem mówiącego po angielsku. Ponieważ w pierwszym roku moich studiów na University of Pennsylvania nie znałem litewskiego, z V. Krėvė-Mickevičiusem zawsze rozmawiałem po rosyjsku. Prof. V. Krėvė-Mickevičius bardzo dobrze znał łacinę i prawdopodobnie mógł bez trudu czytać po angielsku, ale odniosłem wrażenie, że mówienie po angielsku sprawiało mu niezwykłą trudność.) Prof. A. Salys wydawał się zawsze pogodny i przyjazny, gotowy * Wersja tego artykułu w języku angielskim: S c h m a l s t i e g W. R. To the memory of Professor Antanas Salys // Lituanus, 1992. V. 38, № 3. P. 58—68. 44 poświęcać bardzo dużo czasu, wyjaśniając nam, niezbyt bystrym amerykańskim studentom, różne zagadnienia gramatyczne czy ogólnie lingwistyczne. Wydawało mi się, że był to człowiek z uśmiechem na twarzy. W drugim semestrze studiowałem wiele przedmiotów rozpoczętych w pierwszym, ale zamiast radzieckiej literatury rosyjskiej wybrałem kurs prof. V. Krėvė-Mickevičiusa z dawnej literatury rosyjskiej. (V. Krėvė-Mickevičius starał się wyjaśnić zawiłości średniowiecznego rosyjskiego eposu „Słowo o wyprawie Igora”). Zamiast antropologii u prof. A. Salysa zacząłem studiować język pruski — mój pierwszy język bałtycki. Bibliotece Uniwersytetu Pensylwanii udało się jakoś zdobyć kilka egzemplarzy „Altpreussische Grammatik” J. Endzelyna (Ryga, 1944). Korzystaliśmy z tej gramatyki jak z podręcznika. Nadal mam egzemplarz, który wtedy kupiłem. Na drugiej stronie okładki napisano: Auflage 1000. Dziś powinien to być już rarytas bibliograficzny. W naszej grupie było tylko pięciu albo sześciu studentów, ale pamiętam tylko dwóch — jakiegoś Williama Gibbona, miejscowego Amerykanina, tak jak ja, oraz Antanasa Klimasa, którego poznałem w 1950 roku i z którym od tamtej pory się przyjaźnimy. Prawdopodobnie prof. A. Salysowi trudno było wykładać podstawy filologii bałtyckiej na przykładzie języka pruskiego. Jednak najwyraźniej w końcu mu się to udało, bo pewnego razu powiedział mi, że zaczynam rozumieć, co stara się przekazać. Zawsze pilnie się uczyłem i dostawałem dość dobre oceny, ale nic nie przychodziło mi łatwo i często od razu nie rozumiałem istoty wykładu. Po roku studiów na Uniwersytecie Pensylwanii jesienią 1951 roku przeniosłem się na Uniwersytet Columbia, gdzie studiowałem u słynnego francuskiego językoznawcy André Martineta. Wiosną 1952 roku zostałem powołany do służby wojskowej i dopiero jesienią 1954 roku mogłem wrócić na Uniwersytet Pensylwanii. Zaraz zacząłem uczęszczać na kursy języka litewskiego, polskiego i staro-cerkiewno-słowiańskiego prowadzone przez prof. A. Salysa. W latach 1954–55 na kurs języka litewskiego uczęszczało czterech studentów, wśród nich mój dobry przyjaciel Samuel Levin, obecnie znany profesor lingwistyki angielskiej w Nowym Jorku. W tym roku akademickim około trzeciej po południu S. Levin, Kostas Ostrauskas (czasem także Vincas Maciūnas) i ja często spotykaliśmy się w przedsionku biblioteki Uniwersytetu Pensylwanii, żeby porozmawiać. Nasza trójka, to znaczy S. Levin, K. Ostrauskas i ja, nazwała się Klubem Patriotów Litwy, którego hasłem było: „Dziś Chicago — jutro świat”. Nasz podręcznik języka litewskiego był napisany wyłącznie po litewsku i korzystaliśmy z niego głównie podczas nauki paradygmatów, ponieważ nie było obszernego podręcznika języka litewskiego w języku angielskim. Wydaje mi się, że podręcznik napisał ksiądz J. Starkus, ale nie jestem pewien, bo nie wiem, gdzie się teraz znajduje. Prof. A. Salys rozumiał trudności, jakie gramatyka języka litewskiego sprawia anglojęzycznym studentom, dlatego podczas ćwiczeń tłumaczył nam większość zagadnień gramatycznych. Sądzę, że wszyscy zdobyliśmy tu solidne podstawy gramatyki języka litewskiego, chociaż prof. A. Salys nie poświęcał uwagi językowi mówionemu. Szybko i starannie poprawiał nasze prace pisemne, jakby nigdy się nie męczył, wskazując nasze elementarne błędy. Wówczas czytaliśmy powielane litewskie teksty, z których część ostatecznie opublikowano jako drugi tom „Handbuch der litauischen Sprache” prof. A. Senna (Heidelberg, 45 1957). Z egzemplarza tej książki, który otrzymałem w przedruku, K. Ostrauskas nagrał mi na magnetofon „Piršlybos” Lazdynų Pelėdos, których słuchałem wiele razy, starając się opanować język mówiony. Z tego kursu S. Levin szczególnie dobrze pamięta powiedzenie „Aklam kelio neparodysi” (obecnie A. Senn, Handbuch II, 19) i ilekroć spotykam S. Levina, powtarza mi ten zwrot. Obawiam się, że może sądzi, iż to przysłowie odnosi się do mnie. (Samuela Levina, specjalisty w dziedzinie językoznawstwa angielskiego, nie należy mylić z Jules’em Levinem, bałtystą). Kursy języka staro-cerkiewno-słowiańskiego i polskiego prof. A. Salys prowadził równie metodycznie i starannie jak pozostałe, jednak wykładając, stosował amerykańską praktykę i pozwalał studentom przerywać mu w dowolnym momencie pytaniami. Pewnego razu student zapytał go, jak nauczył się polskiego. A. Salys odpowiedział, że słuchając audycji radiowych, kiedy jeszcze mieszkał na Litwie. Prof. A. Salysa widziałem w złym humorze tylko raz, kiedy policjant ukarał go za zaparkowanie samochodu w niedozwolonym miejscu — w całej okolicy ukarano tylko jego, choć inne samochody również stały tam, gdzie nie wolno było parkować. Początkowo promotorem mojej rozprawy miał być prof. A. Salys, ale z powodu jakichś problemów administracyjnych postanowiono, że będzie nim prof. A. Senn. Często zwracałem się do prof. A. Salysa o pomoc, a zarówno A. Senn, jak i A. Salys uczestniczyli w moich końcowych egzaminach doktorskim. Można sobie wyobrazić moje zakłopotanie, gdy pojawił się problem litewskiego wyrazu kùnigas. Prof. A. Senn twierdził, że w tym wyrazie po drugiej samogłosce nigdy nie występował element nosowy, to znaczy nigdy nie było formy *kuningas ani podobnej, natomiast A. Salys uważał przeciwnie. Podczas egzaminu zapytano mnie o zdanie. Nie chcąc opowiadać się po żadnej ze stron, odpowiedziałem, że można znaleźć argumenty przemawiające za jednym i drugim poglądem. W 1956 roku, po uzyskaniu doktoratu, wyjechałem do pracy na Uniwersytet Kentucky (University of Kentucky) w Lexington (Lexinton). Nawet po opuszczeniu Pensylwanii nadal utrzymywałem kontakt z prof. A. Salisem. Zaproponował mi wówczas, bym z jego pomocą przetłumaczył na angielski „Baltų valodu skaņas un formas” J. Endzelyna. Profesor uważał, że moglibyśmy dodać kilka paradygmatów języka litewskiego i wtedy książka nadawałaby się również na kurs języka litewskiego, któremu brakowało podręcznika w języku angielskim. Znalazł dla mnie litewskie tłumaczenie „Baltų kalbų garsai ir formos”, przygotowane początkowo pod kierunkiem Jonasa Kazlauskasa, i rozpocząłem ten projekt. Ostatecznie A. Salys wycofał się z pracy, a ja ukończyłem ją z pomocą łotewskiego językoznawcy Benjamina Jėgerisa. Praca ta trwała długo i w końcu ukazała się drukiem w 1971 roku pod tytułem „Jānis Endzelīns’ Comparative Phonology and Morphology of the Baltic Languages” (The Hague, Paris: Mouton). Regularnie pisałem do prof. A. Salysa i miałem okazję dość często go widywać, zwłaszcza po powrocie do Pensylwanii, gdzie najpierw wykładałem w Lafayette College (Lafayette College) w Easton (Easton), a później na Uniwersytecie Stanowym Pensylwanii (The Pennsylvania State University), gdzie pracuję do dziś. Doradzał mi i pożyczał książki ze swojej prywatnej biblioteki, gdy pisałem artykuł „Lithuanian” (s. 287–300) do książki „Current Trends in Linguistics” (1963), pod redakcją Thomasa A. Sebeoka (The Hague: Mouton). Wówczas niejedna osoba spośród nas nie wiedziała, co oznacza inicjał A. przed Sabaliauskas. Prof. A. Salys powiedział, że przypuszcza, iż mogło chodzić o Albinas. Tak nasz dobry przyjaciel 46 Algirdas Sabaliauskas w tym artykule stał się Albinem. Przeglądając teczki z dokumentami, odkryłem, że mam około tuzina listów prof. A. Salysa, napisanych od 1966 roku do 27 marca 1972 roku. Zawsze interesował się tym, czy można pomóc litewskim językoznawcom w podróżach. W liście z 30 grudnia 1966 roku pisał: „Ani Kazlauskas, ani Mažiulis nie mogą «wychylić nosa» za granicę [...] Dziwi mnie tylko, że rektor Kubilius podczas uroczystości rozpoczęcia roku akademickiego na Uniwersytecie Wileńskim [...] podał jako fakty, że Kazlauskas i Mažiulis jadą do USA i Francji. Najwyraźniej rektor uprawiał tu politykę. Nie mając zgody Moskwy, ogłosił wszystko publicznie i rozgłosił, żeby potem Moskwie było niezręcznie ich nie wypuścić. A odmowa wyjazdu znów pokazałaby głupi upór Moskwy i nieufność nawet wobec oficjalnych członków partii (zarówno Kazlauskas, jak i Mažiulis są członkami partii i najprawdopodobniej wstąpili do niej ze względów zawodowych). Jeśli mimo wszystko ich nie wypuszczą, wszyscy w Wilnie będą o tym dużo mówić i przeklinać «ruski».” Powinienem tu dodać, że ani prof. A. Salys, ani ja nie uważaliśmy, iż członkostwo w partii jest czymś nagannym. Wydawało nam się po prostu faktem życiowym, że każdy, kto chce podtrzymywać żywą kulturę litewską w Związku Radzieckim, ma większe szanse, jeśli jest członkiem partii. Pamiętam, że w latach siedemdziesiątych próbowałem zachęcać niektórych swoich litewskich przyjaciół, by wstąpili do partii. Z drugiej strony, nie myślcie, że kiedykolwiek byłem komunistą albo zgadzałem się z poglądami komunistów. Sądzę, że wielu moich kolegów z Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii uważa mnie za wyjątkowo konserwatywnego. 5–6 kwietnia 1968 roku na Uniwersytecie Stanowym Pensylwanii odbyła się konferencja językoznawstwa bałtyckiego, pierwsza tego rodzaju na kontynencie północnoamerykańskim. Zaprosiłem wielu wybitnych prelegentów: Antanasa Klimasa, Leonardasa Dambrūnasa, Gordona B. Forda, Erica P. Hampa, B. Jėgerisa, Alfreda Senna, Calverta Watkinsa, Warrena Cowgilla, Valdisa Zepsa, Henninga Andersena, Jamesa W. Marchanda, Josepha Lelisa, Davida Robinsona, Jonasa Kazlauskasa, Vytautasa Mažiulisa i Antanasa Salysa. Wszyscy zaproszeni przybyli, z wyjątkiem D. Robinsona (którego nie było wówczas w USA) oraz J. Kazlauskasa i V. Mažiulisa, którzy nie otrzymali pozwolenia na wyjazd do Stanów Zjednoczonych. A. Salys wygłosił referat „Kilka uwag o rozwoju dialektów języka litewskiego”, ale niestety nie przekazał go do druku, dlatego nie ma go w książce „Baltic Linguistics” (University Park and London, The Pensylvania State University Press, 1970), dedykowanej Alfredowi Sennowi, którego w przedmowie nazwaliśmy nestorem bałtystyki w Stanach Zjednoczonych. Z drugiej strony byliśmy jednak szczęśliwi, że mogliśmy opublikować tu artykuł J. Kazlauskasa „O bałto-słowiańskim celowniku liczby mnogiej i podwójnej” („On the Balto-Slavic Dative Plural and Dual”, s. 87–91). Do książki włączono też kilka innych artykułów, których nie przedstawiono na konferencji. Później z radością przyjęliśmy bardzo przychylną recenzję V. Mažiulisa. Zauważyłem, że listy, które prof. A. Salys pisał do mnie odręcznie, były po litewsku, natomiast te pisane na maszynie — po angielsku. Wynikało to z tego, że sekretarka wydziału Uniwersytetu Pensylwanii przepisywała jego listy angielskie, a litewskich nie. Przed moją pierwszą podróżą na Litwę napisał po angielsku (2 sierpnia 1968 roku): „Sądzę, że spotka Pan wielu moich dawnych kolegów i studentów, na przykład J. Balčikonisa, J. Kruopasa, K. Ulvydasa, J. Senkusa i wielu innych. Proszę przekazać im moje pozdrowienia. Proszę też przekazać moje pozdrowienia dyrektorowi Instytutu K. Korsakowi”. 47 dyrektorowi K. Korsakowi”. Napisałem do A. Salysa o książce J. Kazlauskasa, a on odpowiedział w liście z 9 sierpnia 1968 roku (po angielsku): „Książka Kazlauskasa jest bardzo interesująca i inspirująca. Całkowicie zgadzam się z jego metodą badawczą: pierwszym zadaniem filologa powinno być objaśnianie form na podstawie wewnętrznego rozwoju języka, a dopiero potem wyciąganie wniosków dotyczących języków bałtyckich lub ogólnie indoeuropejskich. Jednak tytuł książki jest mylący i nieprawidłowy. Powinien brzmieć „Problemy gramatyki historycznej języka litewskiego” albo — jak powiedzieliby korespondenci — „Beiträge...”. Praca jest w istocie rozprawą doktorską z filologii. Obronił ją tej wiosny, a w Związku Radzieckim doktorat ma duże znaczenie dla wynagrodzenia. Mylący tytuł jest w rzeczywistości bardziej efektowny niż „Problemy” i być może było to ważniejsze dla kariery J. Kazlauskasa”. Wysłałem prof. A. Salysowi kopię dość niegramotnego listu z 10 marca 1970 roku. List ten L. Bažanovas skierował do ówczesnego prorektora Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii, profesora Paula Althouse’a. Napisano w nim: „W związku z obciążeniem pracą naukową (академической загруженностью) profesor Uniwersytetu Państwowego w Wilnie Jonas Kozlauskas (sic!) nie będzie mógł w najbliższej przyszłości przyjechać na Uniwersytet Stanowy Pensylwanii, aby wygłosić wykłady z języka litewskiego. Z poważaniem, L. Bažanovas, kierownik Zarządu Stosunków Zagranicznych Ministerstwa Wyższego i Specjalistycznego Szkolnictwa Średniego TSRŠ”. Po otrzymaniu kopii tego listu profesor A. Salys pisał w liście z 30 marca 1970 roku: „Wniosek: rektorowi Kubiliusowi nie udało się przebić moskiewskiej «żelaznej» kurtyny. I oczywiście głową nie przebije się muru. Dobrze przynajmniej, że Moskwa w końcu odpowiedziała. To wyrażenie в ближайшем (!) будущем pozwala przypuszczać, że może później coś z tego będzie. A może to tylko sposób, by pocieszyć Pana w rozczarowaniu.” W liście z 10 kwietnia 1970 roku A. Salys pisał: „Niech się Pan nie martwi listem Bažanovasa. Może go Pan wziąć i zawieźć Kazlauskasowi do pokazania (sam oryginał!). Może Pan teraz bardzo żałować, że Bažanovas poinformował Pana, iż Kazlauskas jest w Wilnie tak «zasypany» pracą. Niech Pan poradzi mu, by dbał o zdrowie i się nie przepracowywał, bo tak dobrych językoznawców jest przecież bardzo niewielu.” Prof. A. Salys pomógł mi przygotować się do mojej pierwszej wizyty na Litwie w 1968 roku, a później, w liście z 1 czerwca 1970 roku, poprosił mnie, abym zabrał kilka nielegalnych książek dla prof. K. Korsakasa. Byłem wtedy nowicjuszem, nieznającym radzieckiej odprawy celnej, i bardzo się niepokoiłem, ale ponieważ byłem uczniem prof. A. Salysa, czułem, że mam obowiązek to zrobić. Włożyłem więc te książki do walizki, pod jakimiś angielskimi książkami. Po wylądowaniu na lotnisku Szeremietiewo ogarnęła mnie prawdziwa panika, gdy funkcjonariusz celny, przeszukując moją walizkę, wyjął litewskie książki i zaczął je oglądać. Wydaje mi się, że sądził, iż książki są angielskie, ponieważ użyto w nich alfabetu łacińskiego. Potem spojrzał mi prosto w oczy i zapytał: „Есть у вас книги на русском языке?” Mogłem zgodnie z prawdą odpowiedzieć: „У меня нет никаких книг на русском языке”. Później zupełnie przywykłem do przewożenia nielegalnych litewskich książek do Związku Radzieckiego i wydawało mi się, że w jakimś niewielkim stopniu kontynuuję tradycje dawnych litewskich przemytników książek. Prof. A. Salys dał mi także do przewiezienia zabawkowy model amerykańskiego samolotu wojskowego dla syna swego krewnego (Sabre Jet airplane). I z tego powodu również się niepokoiłem, bo sądziłem, że nawet widok takiej zabawki może zaniepokoić funkcjonariuszy radzieckiej służby celnej. W końcu zdecydowałem się na kompromi- 48 …misu, zdejmując emblemat Marynarki Wojennej USA, który wskazywał, że zabawka rzeczywiście była modelem samolotu wojskowego. Później bez przeszkód przeniosłem przez radziecką odprawę celną kilka tomów zebranych pism samego prof. A. Salysa. Do tej szlachetnej pracy zwerbowałem nawet moją córkę Roxanę. W 1986 roku ani ona, ani radziecki urzędnik celny, sprawdzający jej bagaż, nie zdawali sobie sprawy, gdzie wydano III tom „Pism” A. Salysa, chociaż nawet na okładce wyraźnie podano Roma. Na szczęście ani Roxana, ani urzędnik celny nie byli poliglotami, a po rozmowie łamaną angielszczyzną pozwolono jej zabrać książkę i w końcu dostarczyć ją do Wilna. W wymienionym liście z 1 czerwca 1970 roku prof. A. Salys pisał ponadto: „Nawet mi niezręcznie zawracać Panu głowę tą przesyłką. Ale może kiedyś, odwiedzając ponownie Litwę (mniej więcej za parę lat), będę mógł coś Panu przywieźć”. Prof. A. Salys wspominał, że otrzymał, choć dość późno, zaproszenie na konferencję bałtystów, która miała się odbyć w Wilnie w 1970 roku. Podejrzewał, że sekretarka wydziału gdzieś je zawieruszyła. Pisał, że prof. J. Kazlauskas zaprasza go na tę samą konferencję. Poproszono mnie, bym bardzo mu podziękował. Jednak kieszeń prof. A. Salysa nie pozwalała mu co roku latać na Litwę. Pisał, że będzie musiał poczekać i zaoszczędzić na podróż w późniejszym terminie. Wkrótce miał mi napisać w każdej sprawie. Prosił też, bym przekazał im (rodzinie Kazlauskasów) najserdeczniejsze pozdrowienia: oboje są tak mili, skromni i serdeczni. Jeśli udałoby mi się w taki czy inny sposób sprowadzić ich do Ameryki — pisał — proszę powiedzieć, że będą u nas mile widzianymi gośćmi. Dalej pisał, że K. Korsakas kieruje swoim Instytutem „twardą ręką”. „Jeśli będzie Pan czegoś potrzebował, proszę zwrócić się bezpośrednio do niego”. Po prof. J. Kazlausko mirties aš gavau laišką (1970. XII. 28), kuriame prof. A. Salys rašė: ”Kazlausko laidotuvių kalbėtojų sąrašas ypatingas[...] Nebuvo rektoriaus Kubiliaus nei Korsako, taip pat nė vieno ruso, kur dirba lituanistikos srityje (o jų juk yra keletas) [..] Juk ir apskritai Kazlausko mirtis norėta negirdomis praleisti. Tik, matyti, kaip gandai ėmė plisti, nebegalėjo tylėti, ir ”Tiesa” XII. 4. paskelbė tą sufabrikuotą mirties versiją. Taigi, tylėjo ištisus du mėnesius”. Wysłałem prof. A. Salysowi nekrolog, który napisałem dla czasopisma „General Linguistics”. W odpowiedzi napisał: „Nie sądzę, by Pański artykuł nekrologiczny był zadowalający. Można odnieść wrażenie, że wierzy Pan w wersję śmierci ogłoszoną przez «Tiesę». Byłaby to woda na młyn Sowietów. Powiedzieliby, że Amerykanie przyjmują oficjalną wersję śmierci za dobrą monetę, a tylko «burżuazyjni nacjonaliści» rozpowszechniają oszczerstwa i wymysły”. W późniejszym liście z 11 marca 1972 roku dziękował mi za słownik „Lithuanian-English Glossary of Linguistic Terminology” (Dept. of Slavic Languages, The Pennsylvania State University, 1971), który przygotowaliśmy prof. A. Klimas i ja. Prof. A. Salys znalazł w nim niemało błędów, między innymi błędne podanie znaczenia słowa priedzukis (‘osoba mieszkająca w pobliżu obszaru dialektu dzukijskiego’). Wyjaśnił, że chodzi nie o człowieka mieszkającego w pobliżu Dzūków, lecz o miejsce znajdujące się w ich pobliżu. Odwiedziłem prof. A. Salysa chyba na tydzień przed jego śmiercią w szpitalu Uniwersytetu Pensylwanii. Przyniosłem wtedy cały plik listów, które niedawno otrzymałem od różnych litewskich językoznawców — A. Sabaliauskasa, Z. Zinkevičiusa, V. Mažiulisa, J. Palionisa, S. Karaliūnasa i wielu innych. Czytał 49 wszystkie te listy z zainteresowaniem, ale widziałem, że się męczy i chce odpocząć, więc nie zabawiłem długo. Choć utrata ojczyzny była dla niego ciężka, nigdy się nie skarżył. Odniosłem wtedy wrażenie, że przeczuwał zbliżającą się śmierć, ale był zadowolony ze swojego życia. Jako nauczyciel, naukowiec, autor i działacz kultury litewskiej zdołał tak wiele dokonać. Z języka angielskiego przełożył A. Sabaliauskas 50