Profesorius Antanas Salys – žmogus ir mokslininkas

KWESTIE JĘZYKOZNAWSTWA LITEWSKIEGO, XXXIV (1994) DIALEKTY JĘZYKA LITEWSKIEGO I ICH BADANIA Algirdas SABALIAUSKAS PROFESOR ANTANAS SALYS — CZŁOWIEK I NAUKOWIEC Gdzie moje kartoteki słownika? Nawet w chorobie martwiły go skrzynie słownika. Stud. A. Salys pasispengia (= pasistengia. —A.S.) przez A. Vireliūnasa i A. Varnę skrzynie „Słownika litewskiego“ [...] Te skrzynie należą nie do Būgi, lecz do skarbca Litwy. Pisać trudno. Głowa od listu szaleje. Dobrego dnia! Pozdrawiam A. Salisowi. Wiersze K. Būgi, napisane przez tego, którego ciężka choroba już złamała, zaledwie władającego piórem, wydają mi się bardzo odpowiednim mottem do przyszłej biografii Antanasa Salysa. Kazimieras Būga odegrał ważną rolę w życiu przyszłego uczonego A. Salysa. Zanim przybył do Kowna na studia, ten młodzieniec, wychowany „w stuletniej żmudzkiej zagrodzie, na skraju Reketė, między wysokimi, gęstymi drzewami”, niewiele jeszcze słyszał o profesorze K. Būdze. Nie u jednego z nas nauczyciele zadecydowali o wyborze specjalności. Tak też stało się z A. Salysem. Kiedy po ukończeniu piątej klasy gimnazjum w Skuodas wrócił do Telsz do szóstej klasy, pojawił się tam nowy nauczyciel języka litewskiego, Matas Untulis. Była to niezwykle interesująca, niemal legendarna postać. Po ukończeniu eksternistycznie prawa na Uniwersytecie Saratowskim, stawszy się samoukiem-lituanistą, wrogiem wszelkiej władzy i niestandardowym pedagogiem, potrafił rozniecić w swoich uczniach płomyk miłości do języka ojczystego. Z wdzięcznością wspomina go w swojej autobiografii niejeden działacz naszej kultury. Zresztą autor tych słów również raz widział M. Untulisa. W kwietniu 1952 r. w Wilnie odbyła się międzyrepublikańska konferencja leksykografów, na której omawiano również nową instrukcję redagowania akademickiego „Słownika języka litewskiego”. Mnie, studentowi czwartego roku, interesujące było przyjrzeć się twarzom ówczesnych językoznawców i usłyszeć ich słowa. Najwyraźniej z tamtej konferencji pamiętam M. Untulisa: W kącie sali posiedzeń Akademii Nauk, na metalowych schodkach ze śrubami, siedział niewielki, garbaty człowieczek. Chociaż w sali było wystarczająco ciepło, miał na sobie znoszoną wiejską sukmanę, obok położył coś przypominające30 go żebraczy worek, oglądał kartoteki słownika i tylko od czasu do czasu, podnosząc głowę, zerkał na któregoś z mówców. Kiedy zapytałem, nie pamiętam kogo, „co to za żebrak”, odpowiedziano mi, że to Matas Untulis, zbieracz słów do omawianego tu słownika. Po pół roku zginął w okolicach Endriejawy!. : Matas Untulis wyjaśnił uczniowi szóstej klasy gimnazjum A. Salysowi, że nie wszystko, co napisano nawet w książkach czy gazetach, jest dobre i poprawne, że trzeba słuchać, jak mówią ludzie, wyczuwać, co w ich mowie jest dobre, a co złe. Można więc powiedzieć, że były to dla A. Salysa pierwsze seminaria z nauki o języku prowadzone przez Jonasa Jablonskisa, z którym później spotka się on na uniwersytecie. M. Untulis uczył A. Salysa tylko przez jeden rok. Jednak ten rok wystarczył, aby Antanas Salys, który w 1923 r. ukończył gimnazjum z medalem za wyniki w nauce (ukończył je między innymi razem z przyszłą wybitną leksykografką Zuzaną Jonikaitė), udał się na niedawno powstały pierwszy litewski uniwersytet, by studiować język litewski. Na Uniwersytecie Kowieńskim odnalazł jeszcze obu naszych wielkich językoznawców — Jonasa Jablonskisa i Kazimierasa Būgę. A. Salys od razu wyróżnił się spośród innych studentów. Oto jak pisarz Juozas Paukštelis wspomina pierwszy wykład J. Jablonskisa. Czekają w niewielkiej, nieco ciemnej sali, "w starych, przesiąkniętych pleśnią i wilgocią murach byłego klasztoru na początku ulicy Wileńskiej, obok "kościoła studenckiego? [...] Wtem otwierają się drzwi sali i niemłoda, blada kobieta z krótko obciętymi włosami wsuwa wózek, na którym siedzi znany mi już profesor [...] Patrzę — jego siwa głowa drży; jest bardzo stary, o wiele starszy niż przed kilkoma laty, kiedy widziałem go w Połądze. Ogarnia mnie jakby jakiś smutek. A w sali cicho — nikt się nawet nie poruszy. Profesor na wózku znów przeciera dłonią twarz, jakby był bardzo zmęczony, jakby chciał odpędzić to zmęczenie. — Cóż, zaczniemy — jego głos jest zmęczony [...] Otworzył zeszyt, który trzymał przed sobą, czyta: —„Aby dobrze wykonać pracę, trzeba też mieć dobrych pracowników”. Kto może poprawić to zdanie? W sali cicho. —Cisza —dobra sprawa. Czyli to zdanie jest poprawne? Rękę podnosi jasnowłosy młodzieniec o jasnej cerze. —Proszę. —Z „kad” bezokolicznika nie używa się —mówi młodzieniec, lekko naśladując żmudzką wymowę. - —A jak by pan powiedział? —Chcąc dobrze wykonać pracę... —Słusznie: chcąc dobrze wykonać pracę... jesteś Żmudzinem — z okolic Salantów czy Plungė? —Z okolic Salantów... —Z okolic Salantów... Tam również mowa zachowała się w czystszej postaci”- ?. 1 Kultura języka. 1991. Zeszyt 60. Niniejsza publikacja poświęcona jest setnej rocznicy urodzin M. Untulisa. Opublikowano w niej wspomnienia ludzi, którzy znali M. Untulisa. ?Paukštelis J. Często ich wspominam. Wilno, 1979. S. 73—75. 31 Ów młodzieniec był bez wątpienia A. Salys. Jednak czy sam J. Paukštelis nie odważył się wówczas o nim wspomnieć, czy też wydawcy książki przez ostrożność wykreślili iš nazwisko z tekstu®. Rzecz niemal trudna do uwierzenia, jednak J. Jablonskis proponuje swojemu studentowi zredagowanie drugiego tomu pism Żemaitė wydawanych przez Andriusa Bulotę (pierwszy zredagował sam J. Jablonskis). Podczas wykładów K. Būgi A. Salys siedzi w pierwszej ławce. ”Wypytywał, skąd jesteśmy, z jakiej gwary, ponieważ było to ważne dla jego kursu dialektologii. Ciągle pytał, jak to się mówi w twojej gwarze. I tak bliżej poznałem Būgę [...] A potem pewnego razu, po wykładzie, mówi do mnie: Wiesz, czy nie chciałbyś przyjść do mnie pracować jako sekretarz w słowniku? —teraz jest mi potrzebny. Oczywiście ucieszyłem się —student pierwszego roku, któremu zaproponowano, zdaje się, półtora setki litów pensji [...] Codziennie o określonych, wolnych od wykładów godzinach maszerowałem do redakcji słownika, która również mieściła się na dziedzińcu Sejmu, w starym, dawnym domku stróża. Tam były ułożone wszystkie kartoteki słownika w pudełkach”*. Oto dlaczego K. Būga, wspominając przed śmiercią „pudełka słownika”, zawsze przypominał sobie również studenta Salysa. Zachęcony przez K. Būgę A. Salys podczas pierwszych wakacji studenckich bada rodzime gwary żmudzkie, próbując ustalić granicę między gwarami dounininków i dūnininków. Kiedy jednak po wakacjach wrócił do Kowna, na tablicy ogłoszeń Wydziału Nauk Humanistycznych wisiała kartka, że profesor K. Būga z powodu choroby nie będzie w tym semestrze prowadził wykładów... Śmierć K. Būgi była straszną tragedią dla nauki o języku litewskim; szczególnie odczuł ją dopiero stawiający pierwsze kroki Uniwersytet Kowieński. J. Jablonskis był już ciężko chory. Dyscypliny teoretyczne językoznawstwa wykładał, a po śmierci K. Būgi kierował Katedrą Językoznawstwa Porównawczego Szwajcar Alfred Senn, który wówczas być może jeszcze niedostatecznie znał język litewski. Widząc tak trudny stan języka litewskiego, J. Jablonskis zaczyna zabiegać o stworzenie warunków, aby paru zdolniejszym studentom wydziału umożliwić studiowanie językoznawstwa za granicą. Wybrano A. Salysa i innego już sławnego studenta, „Jablonskisa z Poniewieża” Pranasa Skardžiusa. W liście do swego byłego ucznia, a ówczesnego ministra oświaty Kazimierasa Jokantasa, J. Jablonskis pisał: „Dwaj studenci humanistyki, Ant. Salys i Pr. Skardžius — studiują tutaj językoznawstwo wraz z lituanistyką już drugi rok — widząc, że nasz wydział daje im niewiele duchowego pokarmu (na wydziale nie ma obecnie ani jednego lingwisty, badacza języka zajmującego się językoznawstwem porównawczym), już od dawna (po śmierci K. Būgi) chcą wyjechać stąd na któryś z niemieckich uniwersytetów, do takiej szkoły wyższej, w której ta nauka jest już ugruntowana i uprawiana jak należy. Obaj już od dawna przejmują się tą swoją sprawą i nieustannie w taki czy inny sposób zawracają mi głowę, wciąż szukając rady, jak tę sprawę przeprowadzić; według mojego rozeznania najlepiej byłoby dla nich kontynuować studia w Niemczech [...] Obaj (Żmudzin i mieszkaniec wschodniej Auksztoty) są naprawdę uzdolnieni i mają dobre rozeznanie w sprawach języka oraz nauki w ogóle 3 Kniūkšta P. Prisimename Antaną Salį //Kalbos kultūra, 1992. Zeszyt 63. S. 4. 4 Rozmowa z prof. Antanasem Sališem //Gimtoji kalba, 1992. Zeszyt 6. S. 25. 32 dwóch młodzieńców, po których można wiele oczekiwać dla przyszłości naszej szkoły, lecz obaj, niestety, są jednakowo ubogimi wieśniakami — obu potrzebne są, będę zupełnie szczery, dość wysokie stypendia, aby nie musieli na obczyźnie, poświęcając się nauce, przymierać głodem bez żadnego pożytku z tego ani dla siebie, ani dla naszej szkoły. Szczególnie ufam tym dwóm studentom; nie uważam ich za lekkomyślnych, pokładam całkowitą nadzieję w ich powadze i wytrwałości. Proszę, jeśli tylko można, nie skąpić im stypendiów na wyjazd na naukę za granicę od semestru jesiennego tego roku”®. Podobny list J. Jablonskis napisał także do dziekana Wydziału Nauk Humanistycznych, profesora Mykolasa Birziskasa®. Początkowo rozważano Lipsk, Królewiec lub Rygę. Wybrano Lipsk. Na wybór prawdopodobnie wpłynęło to, że od 1922 r. wykładał tam, niedawno zapraszany do objęcia profesury w Kownie, dobry przyjaciel K. Būgasa, profesor Jurgis Gerulis (podpisujący się po niemiecku jako Georg Gerullis). J. Gerulis, wychowanek uniwersytetów w Królewcu i Berlinie, uczeń A. Bezzenbergera i V. Schulzego, jak się wydaje, wywierał szczególnie duży wpływ na swoich uczniów. Co prawda, studia uniwersyteckie samego J. Gerulisa trwały zaledwie sześć semestrów: w 1909 r. ukończył klasyczne gimnazjum w Tylży, a w 1912 r. za napisaną po łacinie dysertację o toponimach Sambii otrzymał już stopień doktora. Jako oficer gwardii kronprinza brał udział w I wojnie światowej, kilkakrotnie został ranny, odznaczono go najwyższym niemieckim odznaczeniem wojskowym — Krzyżem Żelaznym. Na Uniwersytecie w Lipsku, oprócz przedmiotów językoznawczych, wykładał także przysposobienie wojskowe. Litwini, którzy studiowali zarówno w Lipsku, jak i później w Berlinie, wspominają go jako bardzo znakomitego pedagoga. W Lipsku podstawowe dyscypliny bałtystyki wykładał tylko dwóm studentom: Pr. Skardžiui i A. Saliui. Inni studenci naśmiewali się z nich, nazywając ich „przyszłymi profesorami języka litewskiego”. Nie tylko studenci byli zadowoleni ze swojego profesora, lecz także profesor cieszył się ze swoich studentów (z pewnością nie stali się oni miernotami!), wszędzie ich chwalił, szczególnie podkreślając pracowitość Pr. Skardžiusa, a zdolności A. Salysa. Tych cech, oczywiście, nie brakowało ani jednemu, ani drugiemu. O tym, jak jego uczniowie oceniali talent pedagogiczny J. Gerulisa, być może świadczyłby także taki szczegół. Już po II wojnie światowej, przebywając w Stanach Zjednoczonych i widząc opłakany stan językoznawstwa litewskiego, Pr. Skardžius pisał w jednym z artykułów, że „prawdziwi nauczyciele i przyjaciele J. Žiugždy zupełnie niepotrzebnie zmarnowali tak wybitnego naukowca, który za życia mógłby jeszcze przygotować dla sowieckiej Litwy poważnych dialektologów”. O J. Gerulisie jako dobrym pedagogu i interesującej osobowości autor niniejszych słów słyszał bardzo pochlebne opinie od jego byłych uczniów na Uniwersytecie Berlińskim, Elżbiety Mikalauskaitė i Jonasa Kabelki, oraz słuchaczy kursów dialektologii w Kownie: Bronė Vosylytė, Jonasa Kruopasa i Juozasa Senkusa. 5 listów Jonasa Jablonskisa. Oprac. A. Piročkinas. Wilno, 1985. S. 165—166. Jablonskis J. Artykuły i listy. Oprac. A. Piročkinas. Wilno, 1991. P. 225-227. "SkardžiusP r. Językoznawstwo radzieckie na Litwie //Aidai, 1958. Nr 10. S. 444 —445. 33 Stosunki z J. Gerulisem były z A. Salisem, jak się wydaje, niezwykle serdeczne. Bardzo troszczył się o przyszłość A. Salisa. Z tego powodu dochodziło także do pewnych konfliktów w Kownie®. W 1969 r., odwiedzając Litwę, A. Salis opowiadał, że po wojnie, mieszkając w J gS Stanach Zjednoczonych, wspierał także w bardzo trudnej sytuacji Lė Sa air kupił córce buty, wspomniał również o innych rzeczach. Kiedy po studiach w Lipsku A. Salis i Pr. Skardžius powrócili do Kowna, można powiedzieć, że rozpoczęło się odrodzenie językoznawstwa litewskiego. Studentów szczególnie fascynowały wykłady Salisa. Wspominając swoje studia na Uniwersytecie Kowieńskim, A. Salys powiedział, że „różne tam pedagogiki Vabalasa-Gudaitisa i tym podobne” niezbyt go interesowały. Jednak sam miał wrodzony talent pedagoga i poświęcał pracy pedagogicznej szczególną uwagę. „Myślę i jestem głęboko przekonany, że głównym obowiązkiem wykładowcy uniwersyteckiego jest być dobrym wykładowcą” — mówił Salys w rozmowie zorganizowanej na trzy tygodnie przed śmiercią, kiedy kręcono o nim film dokumentalny- ®. Cenili to nie tylko przyszli językoznawcy. Oto Halina Korsakienė przed | egzaminami państwowymi rozważa: „A. Salys — też nic strasznego. Mam dobre notatki z jego wykładów, a wykładany przez niego przedmiot jest jasny, zrozumiały, podobnie jak wykłady samego profesora”. A podczas samego egzaminu „Zawsze uśmiecha się A. Salys, wyglądający sportowo i pełen energii”. „Taki jeszcze młody, żwawy, w wesołym nastroju?”, Salys maszerował także na sobotnie spotkania miłośników języka organizowane w domu Sofiji Čiurlionienė?? Pulgis Andriušis, добродушно насмехавшийся над всеми своими заслуженными профессорами, вспомнив «зажигательные ежегодные балы Общества гуманитариев в дворце „Атеитининкай“», когда даже Винцас Миколайтис-Путинас «немного утрачиваł свою врождённую застенчивость» 5, не забывает и наших языковедов: «Скороговорливый, подвижный П. Скаржюс после угощения не менялся, только говорил ещё быстрее и вертелся ещё ловчее [...] А. Салис больше всего времени проводил в танцевальном зале»!!. А. Салис был почётным членом знаменитого студенческого литературно-художественного общества «Шатрия», покровителем этого общества в Вильнюсском университете. В целом это типичный деятельный человек, отнюдь не ограничивавшийся языкознанием и педагогической работой. Современники помнят его также как знаменитого пчеловода, как прекрасного садовода и винодела, члена экспертной комиссии выставок, организуемых Палатами сельского хозяйства. Рассказывая о своей дружбе с А. Салисом, его друзья (Винцас Мацюнас, Стасис Барздюкас) не забывают и мёд — «рюмку янтарной медовухи его производства я охотно осушил», «угостил медовухой собственного производства (одним стаканчиком, не больше, потому что это такое редкое лакомство!)». 8 Сопоставь. Пр. Письмо П. Скаржюса В. Крэве-Мицкявичюсу от 10 февраля 1930 г. Zob. Literatura i język, 1981. T. 17. S. 195—196. 9 Por. Język ojczysty, 1992. Zeszyt 6. S. 23—29; Sas. 7. S. 14—21 (przedruk z „Aidai”, 1974. Nr. 1. S. 14—20; Nr. 2. S. 75—82. Przygotował K. Ostrauskas). 0 Korsakien eH. Dom, w którym mieszkaliśmy. V., 1991. S. 64, 66; Korsakien ée H. Spotkania. V., 1977. S. 188. 11 Andriušis P. Pisma wybrane. T. 1. Boston, 1968. S. 93. 34 Wreszcie A. Salys napisał także pierwszy litewski podręcznik automobilizmu (Ekonomia samochodu. Kowno, 1932). Był również jednym z pierwszych naszych motocyklistów. A. Salys aktywnie uczestniczył w katolickiej działalności akademickiej, był aktywnym członkiem Litewskiej Katolickiej Akademii Nauk. Wraz z J. Brazaitisem (wówczas Ambrazevičiusem), J. Griniusem, J. Grušasem, Z. Ivinskim, J. Keliuotisem, A. Maceiną, K. Pakštasem, I. Skrupskelisem, A. Vaičiulaitisem i innymi młodymi katolickimi intelektualistami podpisał słynną deklarację „Ku tworzeniu państwa organicznego”, opublikowaną w 1936 r. w „Naujoji Romuva”, która poszukiwała drogi do przywrócenia ustroju demokratycznego na Litwie. Charakter A. Salysego i wrodzone zdolności pomogły mu łatwo przystosować się także do nowych warunków życia i pracy w Stanach Zjednoczonych. Tutaj bardzo ważną rolę w jego życiu odegrał były profesor Uniwersytetu Kowieńskiego, Szwajcar Alfred Senn. Ogólnie rzecz biorąc, cudzoziemcy pracujący na Uniwersytecie w Kownie niejednokrotnie szczerze pomagali Litwinom dotkniętym nieszczęściem. Oto Francuz Raymond Schmittlein (Rajmondas Šmitlenas), dyrektor oświaty publicznej we francuskiej strefie okupacyjnej w Niemczech po II wojnie światowej, jak wiele dobrego zrobił dla Litwinów! W biografii naszego wybitnego artysty Vytautasa Kazimierasa Jonynasa jest on scharakteryzowany jako trzeci (po Adomasie Galdikasie i Pauliusie Galaunė) napotkany człowiek, który „pozostawił decydujący ślad” w jego ziemskich wędrówkachel2. g p ga P Oprócz licznych dobrych uczynków R. Schmittleina na rzecz Litwinów warto wspomnieć również o tym, że dowiedziawszy się, iż w Niemczech przebywają A. Salys i Pr. Skardžius, odnalazł ich i zaprosił do wykładania przedmiotów bałtystycznych na Uniwersytecie w Tybindze. Przez pewien czas mogli tu kontynuować studia także studenci, którzy opuścili Litwę. Niektórzy, na przykład organizator litewskich szkół w Ameryce Domas Velička, otrzymali tu również dyplom ukończenia uniwersytetu. | Na Uniwersytecie Pensylwanii w Filadelfii pracę A. Saliusowi, podobnie jak Vincasowi Krėvė-Mickevičiusowi i Vincasowi Maciūnasowi, zapewnił wspomniany już przez nas A. Sennas. On, przepracowawszy prawie dziesięć lat na Litwie i opuszczając Uniwersytet Kowieński w 1930 r. bynajmniej nie z własnej woli, bardzo troszczył się o sprawy Litwinów, uczestniczył w działalności ich organizacji, nadal prowadził studia lituanistyczne. Prawdopodobnie nie było łatwo od razu przyjąć na ten uniwersytet taką grupę Litwinów, zwłaszcza że mogły wyniknąć trudności w związku z V. Krėvė-Mickevičiusem. Profesor Mykolas Biržiška w pełnym rozpaczy liście z Niemiec do A. Senna z 7 stycznia 1948 r. pisał: "Jak udało się panu wprowadzić Krėvėgo na uniwersytet —trudno mi zrozumieć, wiedząc, że ani Anglicy, ani Amerykanie, ani ktokolwiek inny nie chce przyjmować starców nawet na uniwersytety. Oto i teraz siedzi u nas przybyła dziś angielska komisja profesorów, która spośród naszej profesury wybiera specjalistów do 50. roku życia —tacy sześćdziesięciolatkowie (ja mam już 65 lat!), jakimi jesteśmy my trzej bracia, wcale ich nie interesują, nie mówiąc już o mojej i lituanistycznej specjalności Vaclovasa (gdyby jeszcze chodziło o język, ale tutaj —literatura!) [...] Z jakiegoś powodu ani Anglicy, ani Amerykanie nie zwrócili uwagi na to, że on (Viktoras Biržiška. — 12gakalauskasT. Podróż. V., 1991. S. 95—104, 110, 119, 126. 35 A.S.) nie tylko matematyk (tacy nie byli im potrzebni) i nie tylko inżynier, lecz także były dyrektor dwóch petersburskich fabryk amunicji wojennej? 13. A. Salys był oczywiście bardzo potrzebny A. Sennowi, aby dokończyć rozpoczęty jeszcze na Litwie wspólnie z Maksem Niedermannem i Franzem Brenderem „Słownik litewskiego języka pisanego”. A. Salys przybył do Stanów Zjednoczonych, nie znając języka angielskiego, a po pół roku już po angielsku wykładał wstępny kurs języka rosyjskiego. Na Uniwersytecie Pensylwanii A. Salys wykładał slawistykę i bałtystykę. Za jego czasów uniwersytet ten stał się najważniejszym w USA ośrodkiem lituanistyki i bałtystyki. Biblioteka Uniwersytetu Pensylwanii zgromadziła najbogatszy poza Litwą zbiór lituanistyczny (tu zapewne największa zasługa A. Senna). Stopnie doktora za rozprawy z dziedziny lituanistyki w czasach A. Salysa uzyskali tutaj Vladas Jaskevičius, Kostas Ostrauskas, Bronius Vaškelis, Antanas Klimas, Viljamas R. Schmalstiegas. I tutaj A. Salys był bardzo lubianym przez swoich studentów profesorem. „Sądzę, że żaden student nie odczuwał żadnego lęku, kiedy musiał wejść do gabinetu prof. A. Salysa: wszyscy studenci byli przyjmowani szczerze i z radością, a problemy naukowe rozwiązywano bez trudności- ”, —wspomina V. R. Schmalstiegas!*. Ogólnie rzecz biorąc, według V. R. Schmalstiegiusa, był on „człowiekiem z uśmiechem na twarzy”. A. Salys miał więcej szczęścia niż wielu jego kolegów, którzy opuścili ojczyznę: udało mu się przynajmniej na krótko powrócić do niej jeszcze raz. Na Litwie niejeden osłupiał, usłyszawszy latem 1969 r., że przyjeżdża A. Salys. W ojczyźnie czekano na niego niemal jak na „agenta imperializmu”. Zdecydowanie nie wszyscy byli zadowoleni z tej podróży również w Stanach Zjednoczonych. Jednakże jakże serdecznie A. Salisa przyjęli na Litwie jego byli uczniowie i młodsi językoznawcy, którzy nigdy wcześniej go nie widzieli! Nawet ostrożny Kostas Korsakas, obcując z A. Salisem, bywał czasami, jak się zdaje, dość otwarty, ponieważ A. Salys przy pewnej okazji wspomniał, że „i o waszym dyrektorze myślę teraz inaczej niż wcześniej- ”. Szczególnie cieszyłem się, że udało mi się zapoznać A. Salisa z Władimirem Toporowem. Ten był bardzo zdumiony pięknym rosyjskim A. Salisa. Po kilkunastu latach Rimgaila Salytė pomyślnie przywiozła W. Toporowowi do Moskwy tomy „Pism” swojego ojca. Ona, badaczka twórczości Borisa Pasternaka, podobnie jak niegdyś jej ojciec, wywarła na W. Toporowie bardzo miłe wrażenie. Łotewska językoznawczyni Elfryda Šmitė, spotkawszy A. Salisa w Wilnie, nie mogła się nachwalić jego poprawnego języka łotewskiego. Nie wszystkie spotkania na Litwie były wówczas dla profesora A. Salisa przyjemne. Chyba najbardziej bolesnym spotkaniem było spotkanie z podupadłą rodzinną zagrodą, 13 Kultūros barai, 1992. Nr 7—8. S. 100—102; A. Senn zorganizował nawet komitet, który miał przygotować propozycję przedstawienia V. Krėvė-Mickevičiusa do Nagrody Nobla. V. Krėvė-Mickevičius wykładał język rosyjski także synowi A. Senna, przyszłemu badaczowi historii Litwy Alfredowi Erikowi Sennowi. 1*Schmalstie gas W. R. A. Salys — profesor w Ameryce //Aidai, 1972. Nr 8. S. 363. 36 z niemal już zanikłym sadem zasadzonym jego rękami. Podczas swojego pobytu A. Salys przekonał się, że nasi językoznawcy pracują „z wielkim entuzjazmem i zapałem”, jednak słusznie obawiał się, aby „tego zapału i entuzjazmu nie ugasił wiatr północno-wschodni”. | Antanas Salys zamierzał jeszcze raz przyjechać na Litwę. Ale niestety temu marzeniu nie było dane się spełnić. Zamiast kwiatów i wieńców podczas pogrzebu prosił o składanie datków na fundusz stypendialny lituanistyki. Fundusz ten, nazwany imieniem Antanasa Salysa, w 1984 r. został przekazany Katedrze Lituanistyki utworzonej na Uniwersytecie Illinois w Chicago. Kiedy po raz pierwszy spotkałem się z profesorem A. Salisem, do jego portretu stworzonego na podstawie opowieści moich nauczycieli Jonasa Kabelki i Jonasa Kvederaitisa niewiele trzeba było dodać. Obok poważnych książek Pranasa Skardžiusa o językoznawstwie litewskim prace jego przyjaciela naukowego Antanasa Salysa nie wydawały nam się jakby tak imponujące. Dziś, przeglądając cztery ogromne tomy jego pism, przekonujemy się, jak wiele nauce o języku litewskim dał również ten znakomity badacz i krzewiciel swojego języka ojczystego. Także wszyscy powinniśmy być bardzo wdzięczni żonie profesora, Sofii Salienė, bez której troski i środków prawdopodobnie do dziś nie byłoby tych czterech tomów”“. 15 Swoją S. drogą Salienė ne zajmowała się tylko wydawaniem pism swojego męża, ale ir jų "kontrabanda” į Litwę. Oto 1986. II. 16 w liście V. R. pisze do ji Schmalstiega: "Prof. P. Jonikas napisał do mnie, że być może pojedziecie į na Litwę. Dobrze by było, gdybyście mogli zabrać dwie jo książki, o może uda się je przewieźć. Jeślibyście je zgubili, to nic. Językoznawcy bardzo czekają A. na pisma Salysa [...] Życzę Szczęśliwej podróży. 37