Dialektologė iš pašaukimo

nazwy organizacji bartyńskich, zmienił, ar wykreślił przestarzałe daty. Takie przykłady ilustracyjne stały się psychologicznie bardziej przekonujące. W porównaniu z wcześniejszysu mi „Poradami dotyczącymi języka kancelaryjnego” nowością ir jest to, że wraz z książką przygotowano su komputerową wersję ir „Porad”. W czasach komputeryzacji stwarza to możliwość tym, którzy ir odzwyczaili się od „Jliteratury”, sprawdzenia w znany im sposób tego czy innego faktu językowego. ar Oczywiście trudno oczekiwać, że „Porady dotyczące języka kancelaryjnego” mogą rozwiązać wszystkie istniejące problemy języka pism urzędowych. Język kancelaryjny — to tylko odmiana języka ogólnego; obowiązują go wymagania, zasady i reguły języka normatywnego. ir Jeżeli pracownik instytucji nie nauczył się dobrze języka litewskiego, nie wyczuwa jego systemu, opanowanie użycia kilku kancelaryzmar ów nie poprawi istoty sytuacji. iš Ale to już wyłącznne ie troska znawców języka. Jak ir sprawić, by w miarę „harmonizowania się” Litwy z su Unią Europejską, į do języka kancelaryjniš ego nie napłynął ponownie potok prymitywnyir ch kalk językowych z dosłownie tłumaczonych konwencji, ir umów i innych dokumentów. Objawy takiej choroby, niestety, już występują. Świadczy o tym sens omawianej publikacji „Porady dotyczące języka kancelaryjneir go” i pokazuje, że końca tej pracy (jako ir możliwości jį dalszego doskonalenia) nie widać. Gediminas Samulionis DIALEKTOLOŻKA IŠ POWOŁANIA 29 września 1999 r. po długiej chorobie zmarła wybitna badaczka dialektów języka litewskiego, doktor nauk humanistycznych Elena Grinaveckienė. Ji urodziła się 1928 m. czerwca 10 d. w Jurbarku, w rodzinie Šuopisów. Dzieciństwo spędziła w pięknej dolinie Imsrė, gdzie rodzice mieli niewielkie gospodarstwo. 1947 m. po ukończeniu gimnazjum w Jurbarkas wstąpiła į na Wydział Historii i Filologii ir Uniwersytetu Wileńskiego, gdzie studiowała język litewski. Tutaj ji zafascynowała się — ir dialektologią już na całe życie. Najpierw zaczęła badać gwarę swojej rodzinnej miejscowości. Gwarę jurbarkaską opisała w ir swojej pracy dyplomowej. 1952 m. po ukończeniu uniwersytetu Elena Grinaveckienė bardzo krótko pracowała jako dziennikarka. Już w tym samym roku wstąpiła į Zaraz po wstąpieniu ir na aspiranturę Instytutu Literatury ir Języka Litewskiego zaangażowį ała się w badania dialektów. Zbierając materiały do swojej rozprawy doktorskiej „Dialekt dorzecza Mituwy”, przemierzyła cały rejon jurbarkaski i zdobyła znakomite umiejętności w gromadzeniu danych dialektologicznych. Rozprawę będącą szczegółowym opisem rozległego obszaru dialektu zachodnioauksztockiego obroniła w 1958 m. Po ukończeniu aspirantury Elena Grinaveckienė rozpoczęła pracę w Zakładzie Historii Języka i Dialektologii Instytutu Języka i Literatury Litewskiej. Już od 1950 m. rozpoczęto systematyczne badanie wszystkich dialektów języka litewskiego, przygotowując się do wydania „Atlasu języka litewskiego- ”. Grinaveckienė od razu zaangażowała się w tę pracę — dialektologia stała się jej powołaniem. Rozpoczynając pracę jako młodszy pracownik naukowy, awansowa222 ła na stanowisko kierowniczki zakładu. Później, wskutek okoliczności, które nie zależały od niej, nazwa stanowiska zmieniała się kilkakrotnie, lecz ona, zupełnie nie zwracając na to uwagi, przez cały czas sumiennie wykonywała umiłowaną przez siebie pracę zbierania, opracowywania i publikowania danych dialektologicznych. ir Grinaveckienė przyczyniła się do przygotowania lub redagowania wszystkich najważniejszych wspólnych prac działu. W 1963 r. wydano „Lietuvos upių ir ežerų vardynas”, zredagowany przez nią i Juozasa Senkusa. W 1970 r. opublikowano chrestomatię „Lietuvių kalbos tarmės”, której znaczną część opracowała i zredagowała ta dialektolożka. Trwające około 20 lat gromadzenie i porządkowanie faktów dialektalnych do „Atlasu języka litewskiego” było głównym dziełem Grinaveckienė. Jest ona jedną z autorek i redaktorek trzech tomów tego dzieła, wydanych w 1977 r. (Leksyka), 1982 r. (Fonetyka) i 1991 r. (Morfologia), a także laureatką Republikańskiej Nagrody Naukowej (1994). Grinaveckienė opublikowała około 90 artykułów naukowych. Wiele z nich wydrukowano w periodycznym wydawnictwie Instytutu „Zagadnienia językoznawstwa litewskiego” (LKK). W jego pierwszych trzech tomach (1957, 1959, 1960) opublikowano niektóre rozdziały jej rozprawy doktorskiej. Cenny materiał dysertacji jest publikowany także później (np. LKK XV t., 1974: „Czasownik gwarowy dorzecza Mituwy”). Materiał zebrany podczas ekspedycji jest od czasu do czasu omawiany w jej artykułach. Wkrótce działalność dialektologiczna Grinaveckienė rozszerzyła się poza granice Litwy. Poświęciła się badaniu gwar języka litewskiego na Białorusi. Tutaj poznała pracowników Białoruskiego Instytutu Językoznawstwa, włączyła się do ich ekspedycji, które badały gwary języka białoruskiego oraz nazwy miejscowe Białorusi na pograniczu z Litwą, wyjaśniła litewski charakter niejednej nazwy miejscowej lub wyrazu ogólnobiałoruskiego używanego w języku białoruskim. Zebrano wiele litewskich tekstów gwarowych z rejonów brasławskiego i raduńskiego, opublikowano także kilka artykułów. Zdobywszy autorytet, została zaproszona na redaktorkę fundamentalnych prac „Mikrotoponomastyka Białorusi” i „Słownik gwar białoruskich północno-zachodniej Białorusi i jej pogranicza- ”. Zdarzało się, że dzwonili do niej z Mińska, a ona spieszyła na dworzec kolejowy — trzeba było pomóc sąsiadom, udzielić im konsultacji. Grinaveckienė badała gwary litewskie także na Łotwie, w okolicach Dyneburga i Krasławia, publikowała artykuły o ich właściwościach (np. „Niektóre cechy gramatyczne gwar litewskich okolic Dyneburga- ”, LKK t. XXIII, 1983). Nauczyła się języka łotewskiego i chętnie utrzymywała kontakty z łotewskimi językoznawcami, otaczała opieką tych, którzy przyjeżdżali na organizowane na Litwie konferencje naukowe. Poświęcając najwięcej sił dialektologii, Grinaveckienė nie pozostawała obojętna także wobec innych dziedzin nauki o języku litewskim, zwłaszcza kultury języka. Opublikowała niemało artykułów w wydawanym przez Instytut czasopiśmie „Kalbos kultūra”, w wydawnictwie Sekcji Językowej „Mūsų kalba”, a także w prasie periodycznej. W ostatnim czasie jej artykuliki można było stale czytać w „Lietuvos aide”. Już na uniwersytecie Juozas Balčikonis włączył Grinaveckienė do gromadzenia materiału do „Słownika języka litewskiego”. I ta praca znakomicie jej się udawała. Potrafiła tak rozmawiać z rozmówcą, że ten otwierał się, a zapomniane słownictwo ożywało. A zbieraczom słów tylko tego było trzeba. Z każdej ekspedycji czy wyprawy przynosiła Słownikowi pokaźny plik fiszek, na których starannie 223 vo zapisywała ciekawe zdania. su Takich fiszek Grinaveckienė przedstawiła około 30 000. Z samych iš zebranych przez nią słów powstałby duży tom słownika. Wiele zapisanych przez nią słów trafiło do į wydanych tomów „Słownika języka litewskiego“. Wiele jų zostanie wykorzysir tanych w uzupełnieniach Słownika. Jej słowa zebrano iš z całej Litwy, ze iš wszystkich parafii litewskojęzycznych. Ale oczywiście najwięcej iš z Jurbarka, ji gdzie spędzała swoje wakacje i gdzie wielu znało ją i ją szanowałir o. Słownik boleśnie odczuje brak takiej zbieraczki słów... Nic dziwnego, że utalentowany i pracowity człowiek wiele wniósł do nauki języka litewskiego. Ale można ar sobie wyobrazić, że największą część swoich prac Grinaveckienė wykonała już dręczona nieuleczalną chorobą. Każdy zrobiony krok był dla niej nieznośnie bolesny. Niosąc swoje cierpienie, szła i szła przez Litwę, do Litwinów- ... aż przygarnęły ją widoczne z rodzinnego domu cmentarze w Jurbarku. Jonas Paulauskas JANIS ENDZELYNAS UCZNIÓW IR WSPÓŁPRACOWNIKÓW W PAMIĘCI Janis Wspomnienia, rozważania, listy Endzelinsa. Oprac. Dzidra Barbare, Brigita Bušmane. Kom. red. B. Bušmane, A. Stafecka, V. Skujina (kierownik kom. red.), M. Stengrevica. Ryga, 1999: Instytut Języka Łotewskiego, 323 s. Instytut Języka Łotewskiego wydał interesującą książkę wspomnieniową o najwybitniejszym badaczu języka łotewskiego Janisie Endzelynie, którego językoznawcy litewscy, co również wskazano w tej książce, nazwali olbrzymem języka łotewskiego. Opublikowano wspomnienia niemal czterdziestu autorów. Najstarsza z nich, Mērija Saulė-Sleinė, urodzona pod koniec ubiegłego stulecia, poznała J. Endzelyna jeszcze w młodości i spędziła z nim ostatnie lata jego życia; najmłodsza zaś, między innymi kierowniczka kolegium redakcyjnego książki, Valentina Skujina, wraz z delegacją studentów złożyła językoznawcy życzenia z okazji 85. rocznicy jego urodzin, a w kondukcie pogrzebowym niosła jedną iš jo order. Można powiedzieć, że we wszystkich wspomnieniach J. Endzelins jawi się jako niezwykła osobowość. Na wszystkich ogromne wrażenie wywarły jego legendarna punktualność, treściwe wykłady wygłaszane bez żadnych notatek, surowe egzaminy, nietolerowanie jakichkolwiek błędów językowych (nawet najmniejszych naleciałości gwarowych), nieuleganie żadnym autorytetom. Szczególnie wiele interesujących ne informacji nie tylko o J. osobowości Endzelinsir a, lecz także o całym łotewskim życiu kulturalnym, przede wszystkim o uniwersytecie i jego profesurze, znajdujemy we wspomnieniach Karlisa Dravinisa, jego żony Velt y Rūke-Dravin i Rūdolfa Grabisa (te ostatnie częściowo zostały już opublikowane w książce poświęconej R. Grabisowi Savai valodai, Ryga, 1997). 224