Sveikiname Aloyzą Vidugirį

ACTA LINGUISTICA LITHUANICA XLIX (2003), 171-172 PERSONALIA GRATULUJEMY ALOYZASOWI VIDUGIRISOWI W Boże Narodzenie siedemdziesiątą piątą rocznicę urodzin obchodził znany litewski dialektolog Aloyzas Vidugiris. Jest to niezwykła data w życiu każdego człowieka, 0 dla naszego starszego kolegi — podwójne święto, ponieważ Vidugiris już od 50 lat pracuje w Instytucie Języka Litewskiego, w Dziale Historii Języka i Dialektologii. Jest członkiem Litewskiej Katolickiej Akademii Nauk (LKMA), laureatem Nagrody Naukowej Republiki Litewskiej oraz państwowej Nagrody im. Jonasa Basanavičiusa. Aloyzas Vidugiris jest najwybitniejszym badaczem Zieteli i Lazunów — najodleglejszych wysp języka litewskiego. Chociaż w ciągu stulecia litewskie gwary Białorusi badało ponad stu naukowców z różnych państw, nie każdy z nich mógłby powiedzieć, że przez kilka dziesięcioleci był świadkiem zanikania i śmierci tych gwar. Vidugiris w dużym stopniu badał tradycyjne gwary południowo- -wschodniego pogranicza obszaru języka litewskiego w rejonach solecznickim, wileńskim, szyrwinckim, werenowskim, ostrowieckim, Jurotyszkach, iwiejskim, zdzięciolskim, szczuczyńskim, grodzieńskim i innych. Jest żywą encyklopedią historii tego regionu, jego języka oraz życia miejscowej ludności. Aloyzas Vidugiris urodził się w 1928 roku w rejonie poniewieskim, w parafii Karsakiškis, we wsi Gakūnai (obecnie Tautvilai). W 1954 roku, po ukończeniu Wileńskiego Instytutu Pedagogicznego, rozpoczął pracę w Instytucie Języka Litewskiego. W 1962 roku obronił rozprawę doktorską z nauk humanistycznych Zietelańska gwara litewska. Dane Aloyzas Vidugiris przez cztery lata 172 | PERSONALIA zbierał na ziemi zietelańskiej. Recenzent rozprawy Juozas Balčikonis zaznaczył, że jest to pierwszy obszerny opis interesującej gwary, która stopniowo zanika. Podkreślił: „Praca została wykonana z wielką starannością i zaangażowaniem, naprawdę zasługuje na opublikowanie do celów naukowych [...] Nie od rzeczy byłoby podać cały leksykon gwary”. Wykazując się szczególnym poświęceniem dla gwar peryferyjnych i wytrwałością, Aloyzas Vidugiris zrealizował tę propozycję dopiero po czterech dziesięcioleciach od obrony rozprawy. Jako współautor Chrestomatii gwar języka litewskiego (1970) i Atlasu języka litewskiego (t. 1–3, 1977–1991), językoznawca zapisał wiele tekstów gwarowych, uczestniczył w licznych ekspedycjach i opracowywał nagrania gwar. Podczas jednej z ekspedycji w rejonie werenowskim, we wsi Ramučiai, został nawet pobity przez miejscowych chuliganów. W 1988 roku Aloyzas Vidugiris aktywnie uczestniczył w tworzeniu stowarzyszenia „Vilnija” i był członkiem jego rady oraz konsultantem. Recenzent wielu książek naukowych i popularnonaukowych, członek komisji redakcyjnych. Choć nie zawsze cieszy się dobrym zdrowiem, nasz Kolega jest niezwykle pracowity: Aloyzas Vidugiris jest autorem lub współautorem dziewięciu książek, napisał 135 artykułów naukowych i około 90 artykułów popularnych. Imponująca lista tych prac została opublikowana w „Metrastyje” Litewskiej Katolickiej Akademii Nauk z 2003 roku (t. 23, s. 599-608). Wyłącznie zagadnieniom językoznawstwa litewskiego Vidugiris poświęcił 22 artykuły, które opublikowano w dziewiętnastu numerach (t. 2-46). Wiele artykułów opublikowano w „Kalbos kultūra”, a także w „Baltistice”, „Lietuvos TSR MA darbuose- ”, „Gimtojoje kalboje”, „Mūsų kalboje”, „Moksle ir gyvenime- ”, zbiorach prac naukowych i krajoznawczych oraz gdzie indziej. Zarówno artykuły, jak i jego największe prace poświęcone są peryferyjnym dialektom litewskim. To — Słownik gwary lazuńskiej (z Jonasem Petrauskasem, 1985 r.), Teksty gwary lazuńskiej (z Jonasem Petrauskasem, 1987 r.), Słownik mowy zietelskiej (1998 r.). Wkrótce ukaże się monografia —Mowa lietuwska Zieteli: fonetyka i morfologia, a także Słownik mowy dieweniškiskiej (z Danguole Mikulėniene, Kazisem Morkūnasem, Laimą Grumadiene). Należy wyróżnić co najmniej siedem kierunków pracy naukowej Aloyzasa Vidugirisa: dialektologia (fonetyka, morfologia, składnia), dialektologia historyczna, leksykologia, onomastyka, dwui wielojęzyczność (socjolingwistyka), historia badań języka litewskiego, kultura języka. Przedstawiając Słownik mowy zietelskiej, redaktor tego słownika i wieloletni przyjaciel autora Antanas Balašaitis pisał: „Wybierając trudniejszą drogę naukowca niż obrona opisu swojej rodzimej gwary, Vidugiris, pracując cicho i konsekwentnie, postawił pomnik Zieteli”. Nie tylko Zieteli. Przede wszystkim swojej ojczyźnie, swojemu językowi. I samemu sobie. Bądź zdrowy i pracuj owocnie jeszcze przez wiele lat! Kazimierz Garšva