Neopierwiastki litewskie na „-s-”

m= „E T m ACTA LINGUISTICA LITHUANICA i XLIX (2003), 103 - 129 | ~~ Neopierwiastki litewskie na -sFEE ar O * I SE fe TE ae Woiči S iskr je i aiti „a EC N "NSKI " i OJ CH 1OCZYN | A pa R | zwis Uniwersytet Jagielloński, Krakow „Pęd KUJ „M <w ENEA Ear A peculiarity of Lithuanian word formation is that many suffixes, mainly those containing a sonorants (1, r, m, n, v) have apparently developed sigmatic varieties, e. g. -slaalongside -la-, -sraalongside -raetc. Synchronically, the asigmatic variety is usually added to roots ending in an obstruent, whereas the sigmatic variety is preceded by a vowel or a diphthong. It is argued in this article that the apparent sigmatic varieties result from the resegmentation of certain verbal forms (infinitives in -sti, presents in -sta, athematic presents in -sti and iteratives in -styti) in which -si arises from dissimilation before dental obstruents, e.g., the resegmentation of ėsti as és-ti gave rise to a refashioned root ésevident in éslus (to be segmented ės-lūs rather than éd-slus). In this way, | refashioned roots in -shave developed alongside most roots originally ending in dental obstruents. The sigmatic varieties ascribed in the literature to many suffixes can thus be dispensed with. p 1. Jedna z osobliwości słowotwórstwa litewskiego polega na tym, że przy pewnych sufiksach nominalnych odróżnia się tu wariant asygmatyczny od wariantu sygmatycznego, polegającego na obecności spółgłoski s przed właściwym sufiksem'. Na podstawie materiału zgromadzonego w monografii Pr. Skardziusa (1943: 162n.) można powiedzieć, że zróżnicowanie tego rodzaju wykazują głównie te z sufiksów : . z . . x GCE) CL aii Lie litewskich, które zaczynają się od resonantu (/, r; m, n, v), por. - zęazdądłoom + 139" GAL kt MGM Forma asygmatyczna SA ANY A: Forma sygmatyczna PA === L a ki ST mir! sj . TZM i la-: krėklas, mėšlas ry RAAF -sla-: girslas, kaislas, krislas ME ai -la-: dćla, eila mood 5 i -sla-: gysla = = W. "a aoc | LL FET" 3 -lu-: vešlūs, tuklus, suoslis -Slu-: dėslūs, ćslus, goslūs“ 5-3 róple irple EEE -S$l6-- dėslė islė* | -lė-: rėplės, narplė NES TT slė-: dėslės, pūslė det raha 4 | p r rai Ć Fm i mal neramói -ra-: skudras, stipras, vairas PT -sra-: gaisras, timsras ~~ -ra-: kaitra, kantra, sutra, taukra -sra-: |kaisra, gaisra P pd ls -ma-: kélmas, skvarmas -sma-: bilsmas, gafsmas, jaiismas, vafsmas* Warunki pojawiania się tego s nie zostały, o ile mi wiadomo, nigdy sprecyzowane. oping £ © i 2 Sekundarne: mók-slas, pę-slas,ruk-ślas,tik-słas. ms mina u" 3 Sekundarne:ei-slis. ALE GADA DU zy gk a ii + Sekundarne: patvór-slćs, raukšlė. Ogi „ni km WU "Littzua „OT $ Formacje u Skardziusa (1943) nie wymienione. | lų r. dębie AA B=" 6 Sekundarne: bég-smas, dziaiig-smas, link-smas, valk-smas, vefk-smas. KG kp Nad , E i 1041 - / ' - WOICIECH SMOCZYNSKI | = ru -me-: dermė, retmć, sekmė, tekmć -smė-: bausmė, drausmė, giesmė, résmé, == r žosmė" a ina ais BO si fers r gel -na-: alpnas, drėgnas, gléebnas NJ -sna-: dosnas, skursnas® -na-: dusna -sna-: dźiiisna, ésnos, skursna, varsna’ -ni-: bamis, vilnis — -sni-: kąsnis, krūsnis, pusnis“ SŁ] -nu-: kaunus, kritnus, lepnūs pak” -snu-: ėsnūs, skursnus, rusnūs -niu-: barniūs, mižnius, sūsnius i -sniu-: pirznius (*pirsnius) (E KAWY Prod -va-: efdvas, mulvas,żewas -sva-: balsvas, juosvas, kićsvas, risvas'? -va-: dirva, kalva, sparva p aiti -sva-: brąsva, laisva, nausva® 2. Sufiks asygmatyczny przystępuje przewažnie do pierwiastka zakonczonego obstruentem zwartym (p, £, k, b, d, g), por. rėp-lės, rėt-mė, krėk-las, glėb-nas, erd-vas, drėg-nas albo obstruentem szczelinowym (s, š), por. dus-na, suos-lūs, mėšlas, veś-lis'"*. Z kolei sufiks sygmatyczny tączy się — z opisowego punktu widzenia — z pierwiastkiem o wygłosie wokalicznym lub dyftongicznym. Por. samogłoskę krótką w rasmė, rūsvas, krislas, pusnis, samogłoskę długą w kąsnis, resmć, goslis, mislć, pūslė, dyftongi w kićsvas, juosvas oraz kaislas, jaiismas, dyftongi sonantyczne w bilsmas, gifslas, skufsnas, varsna, timsras, krimslé. Zasadę tę przełamują derywaty sekundarne, w których sufiks sygmatyczny łączy się z dowolnymi osnowami, zob. przypis 2 i następne. 3. Podczas gdy sufiks asygmatyczny wyraźnie wyodrębnia się względem pierwiastka, to w wypadku sufiksu sygmatycznego mamy do czynienia z tzw. węzłem morfologicznym: segment s wywodzi się przez degeminację z grupy *s-s-, w której pierwszy fonem stanowił wygłos morfemu poprzedzającego, zaś drugi — nagłos morfemu następującego czyli sufiksu. Skardžius (1943), a po nim m. in. Otrębski (1965) rekonstruują dawną granicę morfologiczną w formie sprzed asymilacji, mianowicie jako *t-s lub *d-s. Oznacza to pierwiastek zakończony zwartą spółgłoską zębową i sufiks o nagłosie -s-, np. kirslas < *kirt-slas, bausmė < *baud-sme. 4. Postulat sufiksów sygmatycznych jest nierozerwalnie związany z hipotezą, że derywują one nomina od osnów werbalnych zakończonych na zwartą zębową. Otóż trzeba powiedzieć, że hipoteza ta sprawdza się jedynie w odniesieniu do nominów dewerbalnych, zawodzi jednakże przy próbie jej rozciągnięcia na derywaty SW SGO wą . ja A TELE wozie ta mik FOR y Sekundarne: ei-smć, ūk-smė, verk-smé. u * 8 Sekundarne: kūp-snas, vilg-šnas. 4 Sekundarne: liep-sna, rek-sna, vólk-śna. ati nońki m WY E aga a Po 0 Sekundarne:kćp-snis,lup-snis,mirk-snis,żińg-snis. ii Sekundarne: lak-snis, lip-šnūs, mil-snūs (<= pamilti), ry-snus (<= ryti) ima yu “IRE va rl z 2 Sekundarne: zilsvas = žilas, žal-svas <= žal(ij)as. a i © — - Sekundarne: gausva, ydva, nastva. i a Od tej reguły zdarzają się jednak wyjątki, por. kél-mas, bói-mć, bar-nis, kau-nhs, dir-va. "PRA „al EEEE = i m na NEOPIERWIASTKI LITEWSKIE NA -s- | 105 czasownikowe należące do tych samych podstaw słowotwórczych. Tak np. obok kirslas, interpretowanego zwykle *kirt-slas, są werba kirsčioti i kirsnóti, a im nie sposób przypisać struktury *kirt-cioti, *kirt-noti. W wypadku czasowników urabianych neosufiksami ze składnikiem -d-, kirsdinćti, kirsdinti, atsikirsdyti, nie jest prawdopodobne, żeby grupa [zd] na szwie morfologicznym wywodziła się ze zdysymilowanej grupy *t-d. Prościej jest przyjąć tu osnowę kirsjak w inf. kirsti i antycypacyjne udźwięcznienie s spowodowane dołączeniem sufiksu na -d- (por. mesdamas = mesti); odpowiednie nomen kirslas naturalniej jest ująć jako kirs-las niż jako *kin-slas. Takie deverbativa, jak kąscioti, kąslioti, kĄsnoti pokazują samogłoskę: q, która możliwa jest tylko przed spirantem, por. inf. kąsti. To od razu wyklucza. rekonstrukcję ze zwartą zębową, *kand-cioti, *kand-lioti, *kand-noti, i zaleca raczej analizę kąs-čioti, kós-lioti, kds-noti; odpowiednie nomen kąsnis łatwiej wywodzi się aj kąs-nis niż z *kand-snis. ETT a IE KART 5. Derywaty czasownika ėsti tworzą następujący szereg: Kaas ės-dinėti he TELE MAZ NSA waj EEC ep = —— eg Ta ćs-dinti i | | [mn bał a writ alu" ćs-terti o ćs-ena | SKIEGO) tony?" gars WEB PME "NY ml 4.23 «do ZĘ LAs antai es-lūs Ari ęeurwewjainy c EE ETT siekiai Le du down ni wiles és-nos Ės nis PFL zwi a, Werle ZW srl] zo gd puerto 4 whi Boden PAPAE grid Bald piks ZI ainiai FAA Jaro SAT pian gre ės-tūvas Jest oczywiste, że w całej tej serii osnową jest neopierwiastek ėsi że ten został wyabstrahowany z formy infinitiwu ćs-ti (< *ėt-ti < *éd-ti). Neopierwiastek nadaje tej serii autonomię morfologiczną w ten sam sposób jak pierwiastek prymarny ćdw stosunku do serii derywacyjnej éd-inéti Tei eet a i Ma ėd-inti oh zł, ny Wat 9 mo beam mmm AA ala wiam ah se era 1 (w, Dae] | ony gei (rois meses pytztło? PARY * ed-ejas | || "= PRET eS Lal Tala TL aa zadana RS Se Ima i] ėd-ėnė aaa p i ėd-rūs aE I ERA IE AN; KOMETA Z) ėdž-ios a AX G E WW wa Ša 47. Era a "ris FK na ga FET | | ara PA 6. Jeśli teraz z serii ćswyłącza się formę ėslūs i przypisuje się jej osnowę ėd- (por. *ed-slus u Skardziusa 1943: 166), to trzeba stwierdzić, że jest to chwyt interpretacyjny, który nie liczy się z faktem, że derywacja dewerbalna korzysta w języku litewskim nie z jednej, lecz z dwóch osnów: ėdi ćs- (starszej i młodszej). Wziąwszy to pod uwagę, porzucimy koncepcję sygmatycznych sufiksow prymarnych -sl-, -sr-, -sm-, -snprzy osnowach na -£-/-d-. Zastąpimy ją pojęciem neopierwiastka zakończonego segmentem. m 106 | MIR WOJCIECH SMOCZYŃSKI s wywodzącym się ostatecznie z dysymilacji zwartej zębowej w formie infinitivi (-s-ti_ < *-f-ti). Ten neopierwiastek przybiera takie same sufiksy jak pierwiastek prymarny z etymologicznym -sw wygłosie, por. dla przykładu ćs-ena jak dvćs-ena (do dvćsti, dvėsė) lub tis-ena (do tjsti, tiso), gies-mć jak ges-mć (do gésti, géso), ćs-tiwai albo verstuvć jak praus-tuvć (do praństis, prańsćs), kąs-čioti jak blćs-ćioti (do blėsti, blėso“. 7. Już pobieżny przegląd słownika akademickiego (LKŽ) utwierdza nas w przekonaniu, że niemal każdemu pierwiastkowi zakończonemu zwartą zębową towarzyszy neopierwiastek na -s-, wynikły z reanalizy infinitiwu na -sti. Z reguły jest on udokumentowany kilkoma derywatami, nominalnymi i/lub werbalnymi, por. ćsw $ 5. Niekiedy jednak tylko pojedyncza formacja pochodna jest dowodem na istnienie neopierwiastka. Tak jest np. przy gaiis-mas «= gaiisti, gos-lūs = gosti, kiés-vas = kiesti, mes-tinis <= męsti oraz triz-na (< *tris-na) © tristi. Podobnie jak pierwiastki prymarne również neopierwiastki podlegają zróżnicowaniu apofonicznemu, mianowicie przybierają one formę stopnia o: obok bris- (bristiné) jest bras- (brasta, brasva), obok mis- (misa) jest mais- (maistas), obok kirs- (kifslas, kirscioti) jest karsw izolowanym sb. karsa. 8. Dalsze źródła neopierwiastków na s. Takie przykłady, jak bals-vas «= bólsta (inf. balti), vyks-mas «= vyksta (inf. vykti) sugerują, że etymologiczne praesens na -stazostało zreinterpretowane jako prs. na -taoparte 0 osnowę na -s-, bóls-ta, vyks-ta; podobnie biis-ena zakłada prs. biis-ta — (zob. $ 11). — Osnowa takich derywatów, jak dćs-Cioti, dćs-lioti, dés-ena itp. tłumaczy się najlepiej przez formę atematycznego prs. dést(i) kładzie”, które na wzór infinitiwów na -sti mogło zostać resegmentowane jako dćs-ti (zob. $ 12). — Derywaty typu kdusdinti, pjausdinti podlegają segmentacji ujawniającej neopierwiastki kausi pjausw stosunku do pwk. prymarnych kaui pjau-. Dla wyjaśnienia tych neomorfemów na -strzeba sięgnąć do formacji intensywnych na -styti i uznać, że ich segment s został pojęty jako węzeł morfologiczny i zinterpretowany jako pierwotny styk *s-s: kaustyti = *kaus-sty-, pjaustyti =*pjaus-sty- ($ 13). 9. Zbiór neopierwiastków na -sprzedstawia się niżej w podziale na cztery grupy, odpowiednio do zróżnicowania formacji, które stały się punktem wyjścia dla morfologicznej resegmentacji. Są to: 1. infinitiwy na -sti, 2. praesentia na -sta, 3. « > > 19 5 r i "nciv" . Nats] = | HI w. | Eee eC atematyczne praesentia na -sti, 4. intensiva na -styfi. | org kij (8 niżu: 10. Resegmentacja infinitiwów na -s-ti NE Ux AA NEOPWK. DERYWAT | ŹRÓDŁO NEOPWK. PWK.PRYMARNY a; VSS a ausdus-dinti ma, aus ZL aud-, dudżiu, dudżiau Lo! ataus-dyti ~~ all tre R na austyti P CED 3 Eanos aso TY Bt ESE [NUE it wodume ys gl TUNE 27 THEE MTL ane 5 Przez degeminację z *aus-styti. hat m r TEEN = | u NEOPIERWIASTKI LITEWSKIE NA -S- | 107 || . ME i aus-tuvć tis MEI bausbaus-lys baństi baud-, baudżiu, baudżiań aka baus-mć'* pam NL baus-tūvė nim =F a oo belsbels-mas bćlsti beld-, bćldżiu, bćldżiau SP bélsteleri | peł poza ch béls-tereti Ea 5 =r bels-titkas EM aa besbes-cioti besti — bed-, bedu, bedžiaū słu bes-teleti bes-tuvas Ig re I bes-titkas Lp paz, : „m | WWI U EL bilsbils-Cioti bilsti, bilsta bild-, bilda |... bilsedćnti | | mu py UESZLT ME sen bils-mas" u r gi bils-nóti E brisbris-nóti bristi'® bred- / brid-, bred, bridaii > > + rys OBIE „a bris-tine | į oF } | ! | BL brisbris-teleti brsti, brįsta“ brind-, pribrindo i drausdraus-dineti | i. draūsti kg, draud-, draudziu, draudżiań draus-mć PE draus-tinis zę PAL Oy i | draustyti”” i Tau draus-tojas draus-tuves || se" el ERY mas (hw kais i ri fam NE km Ir ESTE " kgma_ noge WW LRC | ėsės-dinėti ėsti ėd-, ėdu, ėdžiau i NEJ ćs-dinti 1 sima | i 4 <a i tą | ILE A= | gy za" | Eel, = ATR MET dd. U UE "r ufały” u 16 Skardžius (1943: 206): *baud-sme. |" Skardžius (1943: 203) wymienił wśród wyrazów na -smas, jak bėg-smas, rék-smas, verk-smas. NE is Stopniem o dobrisjest bras-, zob. niżej $ 10.1. 8 Jeszcze przed zmianą pralit. *inS w lit. iS praesens *brin-sta otrzymało insercję welarną: > brinksta. Następnie formę tę resegmentowano jako brink-sta, czego świadectwem jest prt. brinko i inf. brinkti. W ten sposób neopwk. brink- 'brzęknąć, nabrzmiewać, pęcznieć stał się synonimem neopwk. bris-. "Przez degeminację z *draus-styti. pe a Mów mięta, "jie + m | m r - - Y =” , “y a , U 108 | (|... WOJCIECH SMOCZYNSKI e L EZ ćs-ena"! == "Ez rl JL E mel i Km peer WE UI ós-ka* | Ema, és-nos amo a FR ės-nūs** EFA ka Šių m ės-terti a ae o [u ELIM ab „db 0 maro ZE aa als és-tuvai i | Eri) és-tuvas i I A = Je pe py aa Im _k El i OZ gąsgas-cioti išsigąsti = gand-, iśsigandai re . . mai | L gas-dinti 0 habe zam w Meaty — 5 | rn I |. nuogąslis Eos z, m iw . LTT r = | išgąs-tis I. Peg | JE A kij yo = B Seva . ver eile 7117 | gausgaus-mas gadusti . gaud-, gaudziń, gaudźiań geisgeis-las | geisti mz geid-, geidžiū, geidziau ś. ga = | geis-lus sj Fj s geis-mas kl MAME NE ra ens. Ah | X Ik me = bór u SAW "= : pageis-tojas i | PES "|. nišų kaja 5 - c SĄ. " e Ut ag 1 p | ZARZ LE AT I kom o gelsgels-vas R gelsti, gelsta gelt-, pagelto va i ek : = SF te, "i iż Kii : ar IIE girsgirs-las* girsti, išgirsta gird-, išgirdo gifs-mas wid p ras Tw , y | E Tali ŚĆ 404420 , ZE gysgys-mas ; gysti, gysta” gyd-, pragydo u L = glausglaus-me glaństi glaud-, glaudžiū, glaudžiau glaus-nūs m ap = Według Skardżiusa (1943: 234) jest to derywat z suf. -sena. Por. jednak és-ena z derywatami na -ena od pierwiastków zakończonych etymologicznym -s-: dvćs-ena <=dvesiń, dvćsiaii, dvés-ti; tisena <= tįstū, tįsaū, tisti. * Skardžius (1943: 124): *ed-ska. — Adi. ėskūs a. ėskus są raczej derywatami na -us od sb. ėska ‘apetyt’ niżeli formacją dewerbalną *éd-skus, jak chciał Skardžius (1943: 124). Por. tez ésk-ena <= ėska. 8 Skardzius (1943: 166): *ėd-slūs. m ?** Skardžius (1943: 225): *ėd-snus. m] = Formacja * ćs-/us została przekształcona przez insercję k w *ćkstis, następnie przez zmianę ks > kśw eėkštūs 'wybredny w jedzeniu; stabowity’. Forma u Skardżiusa (1943) nie uwzględniona. emy i * Skardzius (1943: 166): *gand-slus. ra, Taa 2 Skardzius (1943: 377): *gelt-svas. We TAT SA, ally fala ives UST DON TW R" pm 4 *® Skardzius (1943: 163): *gird-slas. Vai T a akwaria "hu MRED ÓW ran OH | * Por.w$ 12giesmė od prs. atemat.giest(i). — FoR m EOE a i m m ma NEOPIERWIASTKI LITEWSKIE NA -S- | 19g - > aa glaus-tyti(s)* MH! St. bu ES M. a priglaus-tojas m= — N 7 . = 2 pw. s gw. — 1 glosglos-nuis far. glosti glod-, glodziu, glodziau iR glós-telćti glóstyti" gosgos-lusTM gost god-, godźiu, godziau k uzg „! i ry s gręsgręs-tūvas grėsti grend-, grėndžiu, grėndžiau grausgralis-mas* grausti graud-, graudzia, graude aus-tinis aj g T m r mų griausgriaūs-mas griausti griaud-, griaudžia, griaudė griaus-tinis ma grisgris-dinti gristi grind-, grindžiū, grindziańi gris-lai | h gris-mas m hs po EE] ris-tas Pa 8 RCIE A E paliw! gris-tinis gris-tójis p ir Im £ Wal 4-2 ' e Ae Fah] ak Ia grusgrūs-lys grūsti grud-, grūdu, grūdau grūs-mė | = x in grūs-tas el ra rūs-tinė u g ML z r. . t al u all ki z | | grūs-tis = | | "h griis-tinć | griistyti m Dan iškas = JI MUZ TL LM grūs-tūkas grūs-tūkė i ód © i Via r Ta grus-tuvas ' mis A mn, PE tna = zs z | dh Fs = grūs-tuvė | grus-tuvis grūs-tuvys = 8 Br eaten TU A TE. a | la TR 77 3% Przez degeminację z *glaus-styti. *' Przez degeminację z *glos-styti. Alternatywna metanaliza głóst-yti wytwarza neopwk. glost-: glostinéti, glostinis, z kolei głósty-ti prowadzi do głósty-dinti. = Derywaty: goslduti 'gosliam, geidulingam būti', gosłyba *gaślumas, geidulingumas’. Skardžius (1943: 166): *god-slus. wał WARTE To gia" (Siek vy UT ME Ua Ra SAKE |. 33 Warianty: graūzmas, gratidzmas. | mai Ror ey qi", „pawi ia mal ol ** Przezdegeminacje z *griis-sty-. dF u erie’ Le . „zakk rset [= a m PL 110 | (||| WOJCIECH SMOCZYNSKI al gursgurs-tasTM gursti, gursta gurd-, gurdo iš gurs-terėti w jausjaūs-ena _, jaasti ' , jaut-, jauciń, jauciań a jaus-lus | jaūs-mas** a ip] jaus-mė 5 . w ry . . Pe > . = sj kaisużkais-dinti kaisti, kaista kait-, pakaito sa kais-las” Dom] ad sai J A m= kais-ra zo ew FZ = | r PELEN x gumy kąskdgs-cioti** kasti kand-, kóndu, kóndau użkąs-dinćti | -m 4 i X Rad 0 EMC OEM Fajny” Kara kisdińi dk main“ Mie ja” m Ją kds-nis/-nys i“ ksnoti my = (RT kai | EE PM m kąs-telėti | s gł ŁR keiskeis-dinćti keisti | keit-, keičiū, keiciańi keis-ena | phi i kćis-lioti Em HNL IA | keis-mas i keis-tinis =" els wg -_— ET | keis-tinys kesapkes-dinti késti pe kent-, kenciu, kenćiau kęs-mas whips kęs-terćti MJ po SEE I uiFĄ 57] kęs-terti a arms T . 4 ze . R: ze prz = a = = keskes-Cioti i | kėsti | i kėt-, kėtū, kėtaū i EM kėsėti“ k m M ma EN" Weg al mao o o. ea >= ll ol 35 Skardžius (1943: 322): *gurd-smas. ra | =r *6 Skardžius (1943: 203): *jaut-smas. i a i e a a * Skardžius (1943: 163) wymienia ten wyraz w grupie formacji z suf. -sla-. kal i *s Por.starsze iteratywy oparte o kand-, kandyti i kandžioti. me a" ** Przez degeminację z *kés-séti. Por. versćti S. v. vers-. “0 Tu wyjątkowo Skardžius (1943: 163) się waha: „gali būti ki les iš *kes-slas ir *kćs-las, plg. kesintis*. m dd "NE" = E NEOPIERWIASTKI LITEWSKIE NA -5- | 111 kieskićs-vas*' kiesti, kiesta* kiet-, sukieto, użkieto kirskirs-Cioti kirsti kert- / kirt-, kerth, kirtaii atsikirs-dineti SL nukirs-dinti orl 1ve 41 = m m mm i Koj i A e Bra sj kirs-las* o kirs-mas "u ma kirs-ne a kirs-nóti iwa = kirs-tas** El kirs-teleti | a kirs-tereti kirs-tinas P ESA [e s : ap Ae kirs-tis heii zh M para kirs-tójas kirs tūkas a kirs-tuvas a | : NEA sl Ez: TE) AT w" Shu krćskres-cioti krėsti kret- / krét-, krečiū, krėčiaū ae kres-dinćti póki kres-nóti a lS m krimskrims-Cioti krimsti Td kremt- / krimt-, kremtū, Re [= aa TERI rte krims-dinti "my ' krims-ćti m |. krims-lć iL a ATE krims-nis [pr Ez tm > il EA = IM Pa U WA [7 I krims-nóti i KIE krims-teleti M) A (il i krims-telti „= i Ę si krims-tūkas a FE ! whi» PU LL Tite S11] kriskris-dineti kristi krit-, krintū, kritaii 0 kriszdini za Lut | 4 Skardžius (1943: 377): *kiet-svas. “2 Podstawą derywacji jest vb. denominativum urobione od przymiotnika sufiksem -sta-. Tak jak kies-vas ‘twardawy’ objaśniają się również adi. balsvas 'białawy”, gelsvas *żółtawy”, juosvas 'czarniawy”, melsvas ‘sinawy’, ratisvas 'różowy”, žalsvas ‘ziclonawy’, Zilsvas ‘siwawy’. Skardžius (1943: 377) i Otrębski (1965: $ 121) niesłusznie postulują dla całej tej grupy sufiks -svas. *— Skardžius (1943: 164): *kirt-slas. — Wariant kerslas jest wtórny; wokalizm został wyrównany do prs. kertu (Skardžius |. c. postuluje *kert-slas, tj. derywację od osnowy praesentis, co mało prawdopodobne). * Wariant kerstas jest wtórny; wokalizm został wyrównany do prs. kerti. =. Jest również odpowiedni neopwk. na stopniu o, zob. niżej krams-,$ 10.1. at „Aldi e m 118 | |. WOJCIECH SMOCZYNSKI smirs-nóti i smirs-telėti ETS m smirs-telti | smirs-terei | r, na a smirs-kus*5 z m = aT In Mom a = Le ma, prey PL” zem im | spausspaus-dinćti spausti spaud-, spaudžiu, spaudžiau spaus-dinti mo rr | spaus-ena i | boki - kn spaus-mas e _* 5 spaus-muo ja ir spóus-tai | spaus- - TS "EH EM spóus-teleti m r Lan EM | spaus-terėti spóustyti” BH m z spóus-tojas ~~ SECT LM L „ls spaus-tukai spaus-tuvai EM spaus-tuvé p — Baja da ee a sprausspraus-lé spróusti spraud-, sprdaudziu, spraudziau spraus-mas i | LEI ft mą» spraus-mé En skm atti | pūkas spraus-muo spraus-tas ~~ spraus-tukas Ma a KNIE PTS © tka a" spraus-tuvai* mam * k shi“ + prk wm a u Szyi spręssprés-dinti spręsti sprend-, spróndźiu, sprėndžiau spręs-ena zg spręz-lis8? ole KOZIEJ MEK o pale R. spręs-mas pits ich | a spręs-tuvai i Ema 7 Care hk sa spręs-tuvas Arys pó sviessvies-dyti ~~ sviesti svied-,sviedžiu, sviedźiau svies-tas“? | toll Wie T TTT NA Rd TR pa m ** Por. wyžej pirs-kus. skait ML ian " Prrezdegeminacjęzė *špaussstytis Vice wo msm ieee pf 41 minuty || ss Od pwk. praus- 'myć (się), z etymologicznym -s-, jest odpowiednio praustuvė a. praustūvė ‘miednica’. s* Ze *spręs-lis, z sonoryzacją grupy sl jak w mézliava < més-liava (zob. s. v. mes-/mez-), kremzlė obok | kremslé 'chrząstka” (neopwk. krims- / krems-). = Otrębski (1958: § 471): *svied-tas. LE laj, uko l ca "a OEENEJG m NEOPIERWIASTKI LITEWSKIE NA -5- | m al D svies-teléti burn mali DATY U Fiat svies-tinć svies-tynes Con e heey mm FL _Ę m svyssvys-telėti svysti, svysta svyd-, svydo svys-terėti Vi R 'a L — Susšūs-dinti — šūsti šut-, šuntū, Sutaii šus-tiniai Ty © em sus-tinis | u i ra | i šus-tūkai ia [Lar Lats BEE LL u | šveisšveis-Čiūoti šveisti śveit-, Sveiciu, Sveiciau śveis-dinti Fup woe gy | śweis-tinis EE 1» nusveis-tojas a i NB w . * „4 šveis-tūkas ~~ raita šveis-tūvas m ka Sk. w - Ne 24! šveis-tūvė Typ beth [Ta SviesŚvies-a”' Śviesti Śviet-, Svieciu, Śvieciaii Ia a sviés-as a i me. 1 TX >. ow . - 4ńuir | šviės-dinti iusi ii vote . ER bea. di — Śvies-dyti Śvies-ć | i raka Śvies-ćti LIE rzy kam i, Rees <a = ALAM Ft A FE i sirdi svies-inii | -inti Šviės-is ou : UW | švies-tūvas ce zał > EE A Śvies-ulys PE i =" Sy ye į 15) svies-uma k i 26 | švies-Umas IDLE ol le wed i m Svies-umas | TE = tik EB, Śvies-US r: "= STOP ED D CE | ur fla | TAT z! Da Losuj. me wu ab | irti u OMĘS_ARI. ask JA * sza „AA Hoax, I PIESZE ik R . Rpt Ri vaje = tristriz-na Price 4 k tristi an trid- / tried-, *trindū, *tridau; ki 3 „! val SĄ OJ: ni z > z . wał "i | * | o * e Calle Wei be mes es AM? gen Ye ho as WESTIE, FEYSIŲ < trind-stu, a ji d nnn Widan; trysti? m śmy ! =" A LF L= ie AAS ed E ietis į | s. 4. % 4.5 pO “1 Skardžius (1943: 310): *śveit-sa. 92 ; vi ; 2 zy" ZET : TL > Wbrew Skardziusowi (1943: 219) wyraz trizna 'biegunka; osoba na nią cierpiąca” nie może być wyprowadzony z prototypu *trid-dna z tej prostej przyczyny, że składnik -dna nie pojawia się jako sufiks w żadnym wyrazie litewskim. Bardziej naturalny będzie tutaj wywód trizna z praformy trisna, mianowicie przy uwzględnieniu antycypacyjnej sonoryzacji sn > zn. To nieregularne zjawisko fonetyczne dokumentują takie paralele, jak z jednaj strony uóznai < uósnai, nuolaiznis < nuolaisnis, z drugiej strony grazmć < grasmć, graiizmas < grausmas, juozmuó < juosmuo. Formacja *tris-na tak się ma do inf. tris(ti) jak sius-na do 120 | |... WOJCIECH SMOCZYŃSKI versvers-čiūkas versti vert-, verciu, verćiau vers-dineti FLET vers-dinti [am W pérvers-dyti | vers-ena Fr g | verseti® m] vefs-las Pa" az EPA vers-mas ar L a _vers-tuve BANACH ra gi nl] vesves-dinćti vesti ved-, vedū, vedżiań ves-dini mm RAE i | | vesddyti RKF WEE l. . . . * i I _ves-imas | -ima Cal 4x ves-tivés m opr tye = ų , „m , = m= un rkl vėsvės-d vėsta, vėsti vėd-, vėdo TI Bo iii pmagł 4 atves-dineti. Cet mim ves-dinti | — atvės-inti ; a — — —LEE gw W we „p bór reg mewn armin | RSS | jc A Ap teg ®t es-uma dew k eS-untas emi E I 7 es-us FL Pad A a | Er |. m žais1 Zais-lasTM L žaisti bawić się” żaid-, žaidžiū, żaidziań Zais-mas i 24 oo. . ar | p Zals-tojas nes a d e" TT į zc doża 4 "ZET" Initial asi ER. SIA i Isa ię žais2 Zais-tisTM žaisti 'lepić z gliny zaid-, žaidžiū, žaidžiau“ — žaiz-dė siūs(ti) oraz jak džiūs-na do džiūs(ta) i stlit. duos-na do prs. atemat. dūos(ti). — Drw. triznius 'osoba cierpiąca na biegunkę sprowadza się do *tris-nius. Ze i tutaj chodzi o wtórną sonoryzację, przekonuje nas paralela w postaci pirznius 'pierdzioch z *pirs-nius, to do pirs- <= *pirsti (zob. wyżej). Por. sūsnius od sist. Inaczej Otrębski (1965: § 298), gdzie proponuje się praformy *trid-snius i *pird-snius, z sufiksem sygmatycznym, - który jednak trudno uznać za stary i/lub prymarny. *s Przez degeminację z *vers-séti. Por. wyżej kėsėti S. v. kės-. % Skardžius (1943: 164): *żaid-slas. % *miejsce przy piecu chlebowym, przypiecek” (LKZ,, 88). Pokrewnym wyrazem jest tu Zaidas 'ognisko kowalskie . % Gwarowe žaisti ma się do liter. żićsti 'lepić, formować z gliny w przybliżeniu tak jak gwar. žaisti ranić ma się do Zeisti “ts.” Z uwagi na stopień o można žaisti, žaidžia interpretować jako czasownik quasiprymarny, tj. taki, który ustalił się na miejscu iteratywu *żaidyti, odmieniającego się w praesens z suf. -ia-: žaidžia (por. stlit. typ prs. mókia do mokyti, rodžia do rodyti, Otrębski 1965: $ 639). na ok JOSE "ppp 3 SA M T ae m M a W” oiu a. M, EM m "r E m. NEOPIERWIASTKI LITEWSKIE NA -5S- | 121 Sar 397 Zaiz-de kirasas žaiz-ra i ZaizdraTM STR żisżis-Cioti : żisti ~~ żind-, Zindu, Zindau żis-dinti "e i s = = ph Pea TE Geri ah o Zis-lioti re) vi . ki 4 žįs-loti mh i =n kd] ZOE Fig" żis-tukas = saa si mata SE Waza. žosžOs-Čioti Visi żósti |. żod-, Zodziu, żódau i żós-las EL aie | ua i kari anna Emel ey Em 10.1. Dodatek: formacje na stopniu o My "huta brasbras-ta bristi bred- / brid-, bredu, bridaii Zin fry 100 > tas m MTT ras-\ a. Wyre ias bras-tva Ele co brasbrgs-aTM brésti, brésta brend- / brind-, pribréndo, s Pina of. } r "HD Np Liab] pribrindo ea pa \ "4 brąs-va'= ¥ brąs-tva | ł oa EE zz gaisgais-as'" p *gisti, *gysta'TM ~~ *gied- / gid-, por. gićdras, . „rr oa a. gaidrus in 7 Wariant wyrazu žais-tis ( LKZ, 90). Da się on wywieść z *Zais-té przez okazjonalna sonoryzację w pozycji poi. To samo odnosi się do wyrazu Zaizda albo żaizde ‘rana’, < *żais-ta/-Ić <= gwar. Zais(ti) ‘rani¢’. | * ‘ognisko kowalskie”, szerzej znane jako masc. Zaizdras ( LKZ, 90-91). W Zaizra mamy do czynienia z formacją na -raod inf. žais(ti), tj. *Zais-ra. Od wypadku takiego, jak kais-ra «= kaisti (zob. wyżej) odróżnia a nasz przykład udźwięcznienie s (co do tego por. sprėzlis s.v. spręsoraz trizna s.v. tris-). Młodszym wariantem jest natomiast Zaizdra, pochodząca z udźwięcznienia *żaistra < *żais-ra (-tepentetyczne jak np. wgaistras ‘tuna na niebie”, po udźwięcznieniu: gaizdras). Całkiem inaczej Skardžius (1943: 301): *żaiddras, z fikcyjnym sufiksem -dra- (wariant żaizra nie został w tym kontekście uwzględniony). W monografiach S. Ambrazasa (1993, 2000) nie znajduję wyrazów žaizra, Zaizdra, żaizdras (ani też kaisra, sprézlis, trizna, gaizdras). ** Skardžius (1943: 206): *żod-sme. | 0 — Przy obu tych derywatach na -fmówimy o stosunku apofonicznym bras- <=bris-. Brak formacji intens. i Thrastyti wyklucza możliwość analizy tbrast-a, thrast-as. 01 Skardžius (1943: 310): *brand-sa. o 2 Skardžius (1943: 378): *brand-sva. Me: m || * Skardzius (1943: 310): *gaid-sas. Wyrazowi litewskiemu odpowiada łot. gaiss powietrze”. | Glas” <a i "= Prs. *gysta można rozumieć jako odnowienie starego prs. infigowanego (*gind-sta <= *ginda ‘rozjasnia się, wypogadza się”) w paraleli np. do išvysta (*vind-sta <= *vinda 'spostrzega, zauważa”), gdzie vysstanowi - osnowę dla stopnia o vais-, zob. niżej vdiskus. SL SLICE Ep 122) | eg WOJCIECH SMOCZYNSKI Emi" gais-ra'> kr mj .— gais-ras'% = z gais-us garsgars-as zz girsti, išgirsta gird-, girdi, išgirdo age gens i ala gars] s Tm gars-mas karskars-a'* oo kirsti M kert- / kirt-, kertu, kirtaū Em kramskrams-cioti'" krimsti kremt- / krimt-, kremtu, krimtai'" krams-eti krams-lé Minia | ta SPER if" = i kramz-lé'" | ie krams-lys bowl Poza pah FE sa krams-lits mas krams-nóti » Sail: krams-oti Ir et m króms-telżti U -telti | (Lat Tora“ i króms-terćti sd, - kramstyti" ER E krams-titkas 1% gel krams-ūs | sło uje Ja, —aqzk | kx Ula mia ląsląs-ta iy listi af śe lend- / lind-, lend, lindaii a lgs-tas'" k lgs-tis = i R ri muy eg eo lie laisldis-Gioti léisti eid, léidziu, léidau lais-dinti s | goni „A me kar egy Fu Ur de harlem lp] kj 8 Budowa jak kaisra <=kais(ti), zob. wyžej s.v. kais-. ue i Poza O 106 Skardžius (1943: 301): *gaid-sras. R m '07 Skardžius: (1943: 203): *gard-smas. po | 108 Skardžius (1943: 310): *kart-sa. Co do apofonii por. niżej narsa, tamsa, vėsa oraz brąsa s.v. brąs-. į i» Obok tego krdm-čioti 'kąsać; przeżuwać . Zdaniem Skardziusa (1943: 519) krdms-cioti derywowano sufiksem -ioti od wykrzyknika kramst. — Jeśli kogoś nie przekonuje derywacja kramsod krimsformy infinitivi, to może sięgnąć do intensivum kramstyti, by drogą reanalizy *kram-stywydobyć zeń potrzebny neopierwiastek (paralele na to wymieniono niżej w $ 13). "0 Por. wyżej neopwk. krims-. SI "1 Wariant udźwięczniony, por. wyżej sprézlis. ja "2 Przez degeminację z *krams-sty- <= krims-. Por. łot. kramstit ‘mit den Zihnen etw. EBbares zu erlangen | suchen, greifen, haschen nach etw.; zugreifen, stehlen'. | "3 Skardžius (1943: 321): *land-tas. ~~ EPEE aa ATA TTS BR neh) m m em eu Bass Eras NEOPIERWIASTKI LITEWSKIE NA -S- | 123. = i ša lais-vas'> łóistyti EN = TE laizdyti'" | = — maismais-tas “S misti mit-, mintu, mitau k L massumastyti'"’ mesti met-, metu, meciaii i narsnars-a% sunifsti,-nirsta nmert- / nirt-, nifto || nars-as na smarssmars-as smirsti, smirsta _ smird-, pasmirdo w . w . 122 did Ww. ¥ ow w. FL. wi oul wen ws 21% SvaisSVALSA" SVLSLI sviet- / Svit-, svieciu; švintū > Svais-cioti Svais-inti z “py m rų, ET Team svais-yli m u Raq - I > śvaistyti' ** m aa Z a i r EU švais-Ūs m ml al vaisvais-kus išvysti, išvysta vyd-, išvydo i varsvars-na'*® ~~ versti, virsti vert- / virt-, vercii; virstu || vars-mas ; « Ao 11. Resegmentacja form praesens na -s-ta a Bee „WL. a oma NEOPWK. DERYWAT PRS. NA -sta FORMA PRT., INF. Ab balsbals-vas , , bdlsta bal-, balo, balti apara a į ara. GF htr i Fle Wee i x ui > ją wn oa % ZA P LEZ x i FTE a az zd. "4 Skardžius (1943: 378): *laid-sva. — Co do stopnia o przy sufigowaniu -va por. kalva od kéltis, narva od kćltis, narva od nėrti, sparva od spirti. Skardžius (1943: 77): *laid-svas a m zt = wyje aged 48 ii Przez degeminację z *lais-sty- < léis-. „bój ogg "I zzakj Th 7 stlit. 'pałać ogniem” (DP). Pisownia fonetyczna dla lais-dyd. +++. 1% Skardžius (1943: 321): *mait-tas. Por. wyżej neopwk. w formie stopnia zanikowego mis-. "9 *spleść, skręcić, zmotać , przez degeminację z *mas-sty- <= mes-. Por. métmenys ‘osnowa w tkaninie”. 120 Skardžius (1943: 310): *nart-sa. 1» Erę pu a 21 Por. wyżej nars-as <=nirs(ti). Skardžius (1943: 310): *smard-sas. i ** Skardžius (1943: 310): *Svait-sa. eg t ju = wę" Wd '3_ Por. niżej gais-ma ‘Spiew’ od gies-ti 3 os. ‘Spiewa’ (pwk. gied-), $ 12. my i i 3 sa a ol Bink 4“ Przez degeminację z *švais-sty-ti <= Śvies-. 1:3 Budowa jak pirs-kus <=pirs(ti), smirs-kus <=smirs(ti), zob. wyżej. Skardžius (1943: 124): *vaid-skus. Co do stopnia o por. vaidinti, vaidéntis, vaidilas, vaiduoklis. ~~ = i | R 126 Si. GE 4. 5369.43, | iJ a HL RR onl o Skardžius (1943: 220): *vart-sna. on kaj praga Ay, T 17 Por.niżejłalsvasdożdsta. +++ + 000 i =F AE Tr VTU, I FAT" 124 | uj WOJCIECH SMOCZYŃSKI Tp" būsbūs-ena būsta'** bū-, būvo, biiti džiūsdžiūs-kis džiūsta džiū-, džiūvo, džiūti a ve — N M džiūs-la rud uz digsna 0 dźińsna | as Scop 129 džiūs-nas si iF Mums RI - [I we sr, = > . 3 3 . girsgirs-cióti fu, girsta ger-/ gir-, apgiro, girti X mmm girs-nóti"*' sz = En „pI 3 go . m ZE sus telti wła T Gays T a lamų Popa tir zer | linkslinks-ćti lińksta lenk- / link-, lińko, liūkti * BB lińks-mas a | — m fw fa spik | links-né = RIN MEL . links-nis al [ir whe BR links-óti links-tć Bo cy | si links-tinis LL hi links-tis ar m . CE . > +133 a . k 7 . . | |. misįmįst-i > are *mista < *min-sta min-, *mino, *minti kd pamjst-i'* mįs-lė P - k“ tai m ard Hi ruksriuks-ena ruksta'*5 rūk-, riko, rukti i Ut zw” EROL Pi I's SZA. | = s asd mm 12% Obok bitsjest neopwk. biżst-, który wyabstrahowano drogą reanalizy prs. bii-sta jako biist-a. Por. takie derywaty, jak būst-as, bitst-inć, stlit. būst-imas DP, būst-imė DP. — Gdy w pewnym momencie rozwojowym būsena zaczęto kojarzyć z būti zamiast z būsta, pojawiła się segmentacja bū-sena (jest ona zgodna z obecnym poczuciem językowym). 1% Pojawia się w tej grupie również wokalizm (ekspresywnie) skrócony: dźińsas, dźiusna, dźiusnis, dzińsnius, dziusra, dżińsris. Segment -snależy w każdym razie uważać za presufiksalny, jak w osnowie synchronicznej džiūs-ta. Inaczej S. Ambrazas (1993: 125, 133), który operuje sufiksami sygmatycznymi -sni -sr-. 130. apgirti ‘upi¢ się”, pragirti *rozpić się, stać się pijakiem” (LKŽ,, 350-351). 131 Skardžius (1943: 220), który przemilcza obecność girs-cioti i girs-telti, ttumaczy girsnóti jako girsn-6ti, tj. czasownik denominatywny od *gir-sna ‘picie’. 132 AKC: 4 a | eu Tarr PS“ Aa 8s, ¥ SĘ = r m =P ** Por. niżej neopwk. lanks-, $ 11.1. Poza „dt i I Fy Tian z "Inf. *zgadnąć, odgadnąć (zagadkę). DS || Sale eb ży 1 134 Inf. ' zadać zagadkę”. Z tego inf. na -sti wyabstrahowano pwk. majs-, widoczny w prs. misa ‘zgaduje zagadki”. Por. Aš misi mįslę. Misles beminsant radau. Nebus dorai, jei neįmįsi. AS pamisćiau, ans anćtiktum. Zob.LKZ,, 284, gdzie jednak podano fałszywe formy na prs.: mincia albo minsia i na prt.: mińte (brak dla nich okazowych zdań). 135 Oallomorfie na stopniu o zob. niżej s.v. mąs-, § 11.1. 13 Paralelna reanaliza nekst-a (prs. na -a-) generuje neopwk. riikst-, widoczny w takich formacjach, jak rūkst-ėti (kaminas riiksteja ), rukst-ćnti (rūkstėna pirtis), rukst-otas (diena ritkstota). — Gdy w pewnym momencie neksena zaczęto kojarzyć r rukti zamiast z rūksta, pojawiła się segmentacja rik-sena. i m m m. „Er mal NEOPIERWIASTKI LITEWSKIE NA -s5- | £25 a w js rūks-ėti ¢ a | rūks-mas — , Emu mm” ruks-nóti di „B I sprogssprógs-ena sprogsta" sprog-, sprógo, sprogti stron "M p s i s pp sprógi-ena al ma ip Td 1 z "OC „13 | KE sprogs mas r I Sie SR Tah = „l timstims-ras' — *umsta / tćmsta tem- / tim-, sutćmo, tćmti'*' timš-ras i LO ar“ R" Pa uksuks-zme dksta uk-, uko, ukti ūks-nė NE" ALOONNNENACEN Z zd SĘ") = Win sa] ja TH SE TL vyksvyks-mas vyksta vyk-, vyko, vykti Mapo . || jų 2 o vyks-nis łab” s i „si ai mi. vyks-teleti Mr: Bhan Ppl og Fy US am rj j wir i |= i tas p 1 u ZSL" ss "= y al a mr zalsZals-ganas żólsta żal-, żalo, żólti | =X Zalz-ganas ih aji EH || TAP žils-telėti Lu: MR ORA UA Pis gd srt" = | u? sł k hak _ | in 1 v > . = tėtis ni = 1 k Ld [I FV: LT Mts žals-telti / -terti A iii | i gun TIEN A = kazin «ri m EU, til żals-vas'* i m. ea $ af x: xT ai fr. pigų va et | wsp 43 vip, a. |) žilsZils-ganas gg IR Żilžilo, žilti af Mł $3 115 | L žils-telėti DE ri ar NE Zils-tereti I fg) EE hl m . i [| = "7 i m | łe = Vt r em EL LR 37 Gdyw pewnym momencie sprógsena zaczęto kojarzyć ze sprógti zamiast ze sprógsta, pojawiła się nowa segmentacja sprog-sena. 1:8 Okazjonalna zmiana [ks] > [kš]. "WZ 9 Obok tego sprog-mć 'pusta, nieporosła krzakami przestrzeń . 4 180° Por. gais-ras od *gis(ti), kais-ra od kais(ti). Skardžius (1943: 301) analizuje ten wyraz jako tirn-sras. Uderza pominięcie tiriisras w monografii S. Ambrazasa (1993: 132-133) (sufiksy -(s)ra, -(s)ris). "1 Skoro segment s wymienionych derywatów pozostaje w związku z metanalizą formacji praesens na -sta-, (= *tims-ta, *téms-ta), to staje pod znakiem zapytania związek form lit. tamsa i timsras z pie. tematem na *-es-/-s-. Por. wed. tdmas-, loc. sg. t4masi ‘w ciemności, łac. temere ‘po omacku”, wed. tdmisrah 'ciemność, o czym bliżej Smoczyński (2001: 106). 2 LKŻ,,, 365, z okazjonalną zmianą msr > mśr. — Oprócz tims-, które zakłada obecność prs. ingresywnego *fim-sta ‘zmierzcha się” do tėmti, mamy jeszcze dwa dalsze neopierwiastki: tems- (zob. niżej tamsa, § 11.1) itemst- (por. témsta ‘zmierzch, mrok '). Polegają one na dwutorowej metanalizie (nowego) prs. tėmsta: jako tóms-ta albo jako témst-a. is Skardžius (1943: 206): ūk-smė od iikti. ly '* — Przez degeminację z *uks-sty-. i M pieski ginė 143 5 Skardžius (1943: 377) uważa za drw. denominalny z suf. -svas od žalias *zielony”. pr oll a m m 126| - ||| WOJCIECH SMOCZYNSKI mi = Zils-terti Jagr En Fu ==" s" e žils-vas ** m 11.1. Dodatek: formacje na stopniu o "=" Ri is = TY lankslanks-cióti'* linksta lenk- / link-, linko, liūkti lanks-mas me lankstyti mila mąsmąs-lė? *mjsta < *min-sta min-, *mino, mini mąs-lūs zat (wtórnie myst) ds. mastyti*>! tamstams-a* — *timsta | tėmsta tem- / tim-, sutėmo, tėmti 53 i 11.2. Wypadki szczególne na -§ nirśjako neopierwiastek do nirt-: įniršta, nirso, nirsti wziąć się do czegoś zażarcie, z zaciekłością; stać się zawziętym; rozochocić się'. Paradygmat ten polega na formie prs. inirsta (prt. -nirto, nirsti ts.), w której doszło do fonetycznego zastępstwa rs przez rš. širšjako neopierwiastek do šird-: prt. šifšo skłania do analizy prs. $i7sta jako formacji na -ta: Sirs-ta. Grupa rs pochodzi tu ze zmiany rs. Dany neopwk. jest więc wariantem do Sirs-, por. Sirsta < *Sirdsta, širdo, Sirsti ‘rozgniewac się, rozsierdzić się” (denom. od širdis 'serce ). "Pavardė z Daan -_ ale m anol R a 12. Resegmentacja form praesens atematycznego na -s-ti af NEOPWK. DERYWAT PRS. NA -Sti FORMA PRT., INF. | . REM i LB ¢ g . g. Vakai wa dćsdes-cioti naa dest < desti dé-, dėjau, dėti w = = i e Ca '46 Skardžius (1943: 377) uważa za drw. denominalny z suf. -svas od žilas ‘siwy’. SETA gy more 47 Alternatywne tłumaczenie: *lankst-ia-, iter. od neopwk. lankstjak w lankst-yii. |, 148 Por. wyżej neopwk. links-. | oka A . p . R 5 ii A - TWIT EOE 1 | 1 © i» Synchronicznie może być oceniane jako *lanks-styti = lińks(ta). Diachronicznie: łankst-yti, tj. derywat iteratywno-kauzatywny na stopniu o do osnowy linkstjak w prs. intrans. linkst-a (<= link-sta ). " Por. z LKZ,, 893-894: Użminsiu dabar tokią mąslę, kad nei vienas neatspésta. Minu minu mąslę, katė veža pūslę. 1“ Przynajmniej w znaczeniu ‘zgadywac zagadki” pochodzi przez degeminację z *mąs-sty- <= mįs(ti) ‘zgadywac’ (zob. wyżej neopwk. mįs-). Por. Aš mąstau, ar neiminsiu, kas tą padarė. Misles mąsto. Mąstykime mįsles. Natomiast mąstyti w znaczeniu 'myśleć, rozmyślać może wywodzić się z *man-styti <= meni, minti 'pamiętać . 52 Pomija się tu takie formy, jak tamsinti,tamsūoti, tamsūs, ponieważ są to derywaty od tamsa. — Stosunek tams- <= tims- | temsjest podobny do krams- <= krims- / krems- (zob. wyżej). Dla abstractum na-ó "— nasuwają się jako paralele dwie formacje utworzone od inf. na -s(ti): kars-a <= kirsti, narsa < nirsti.— Skardžius (1943: 310) analizuje tam-sa ze wskazaniem na tćmti jako osnowę. ga . . . . - u x 13 Por. wyżej neopwk. tims-, timsras, $ 11. NE JE RENEE maka Epsona —— NENA 5 i ja m z NEOPIERWIASTKI LITEWSKIE NA -$- | i i rs m= i des-ena E FEE PF 0 dóslós REES SME a "Ea —— des-lioti == = — „e O = dwie Naos nai mra £ "rue om b i U m mm 4 duosdńosena ~~ dilost < dńosti5 duo-, daviań, dńoti | | . m HM 2 am i i iš u DER Ža oe ABE" r nll rar re abo api EU M duos-nis nóż pt we” m m zl duos-nus" B= Fra myk qe a O wf & | arvai ai plane ek ja - ais- . ! -, gledu, ais is-ma'’ | est < giesti ied-, giedu, giedóti zl 2 i ” ” 58 ar 5 z 156 . AT fe ; . 5.5 ies ies-ena'* est < giesti “* ied-, giedu, giedoti gies-mė'9? pr gies-nóti "| "MH TU o FIE Re | | 13. Resegmentacja czasowników na -styti W Mr AZ NEOPWK. DERYWAT CZASOWNIK NA -Stytl PWK. PRYMARNY LZ BE kauskóus-dinti kaustyti = *kaus-stykau-, kauju, kóuti kaus-ena'® in Ret al plz ac PARA TESLI m katis-té | -tė'** ELE = narsnars-la nórstyti = *nars-sty-'" ner-, neriū, nérti ~~~ pów "a 15: Obokdėsistnieje neopwk. dést-: désteléti, déstinéti. Wyabstrahowano go z intens. dćst-yti <= dé-styti (osnowa dėti). 155 Gdyw pewnym momencie diiosena zaczęto kojarzyć z inf. doti zamiast z prs. atematycznym dńost(i), pojawiła się nowa segmentacja diio-sena. | 6 Obokduos-istnieje neopwk. duost-: duost-eléti, diiost-urti. Wyabstrahowano go z intens. diūost-yti = diiostyti (osnowa duoti). 57 *śpiew, śpiewanie” (u Dowkonta, LKŽ,, 35). Morfem gaisstanowi allomorf na stopniu o do giesjak w | gies-ti 3 os. ‘Spiewa’ (zob. niżej gies-mė $ 12). Derywację ai <= *ei, lit. ie ilustruje np. stosunek śvais-d = Śvies(ti), šviečiū. Obok tego mamy starszy allomorfizm gaid- :: gied- , por. gaida *'melodia, słuch muzyczny”, | gaidas daw. ‘Spiewak’, gaidys 'kogut jako derywaty pierwiastka gied-, giedu, giedoti Śpiewać. is Skardzius (1943: 234) wymienił ten wyraz w grupie formacji na -sena, wraz z ei-sena, jó-sena oraz dugsena, beg-sena. is Por. wyżej gysmas od gysti, gysta, $ 10. '**— Skardžius (1943: 206): *gied-sme. — Paralela z pierwiastkiem na -s-: ges-mć 'ledwo tlący się żar” <=gćso, gesti. = "I Gdyw pewnym momencie kausena zaczęto kojarzyć z kduti zamiast z kaustyti, pojawiła się nowa segmentacja kdu-sena. 2 Wznaczeniu 'skrzynka z narzędziami do kucia koni”. Możliwa też analiza kaust-ć i przynależność do neopwk. kdust-, to z resegmentacji kdu-styti jako kdust-yti. '=_ Alternatywna metanaliza *ndrst-yti wytwarza neopwk. narst-, który widać w nafst-as albo panarst-is 'bicz, rzemienna część bata, to co się przytwierdza do biczyska , pandrsta 'botago sunarstymas. kad būtų trumpesnis; narple, narstas’ (LKZ 325). e lin TEE The yf. ŻE Be. S04 R00. RED