Algirdas Sabaliauskas. „Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija: 1980–2010 m.“

153recenzijos / recenzje Pennsylvania State University tyrimų wiLLiaM r. schMaLstieg sritys: indoeuropeistika, baltistika, ypač senoji prūsų ir slavų kalbos. algirdas sabaliauskas Historia badań języka litewskiego: 1980–2010 M. Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2012, 766 s. isbn 978-609-411-084-91 pratarmėje (p. 11) autorius rašo, kad ši knyga yra jo ankstesnių knygų Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija: iki 1940 m. Vilnius: Mokslas, 1979 („lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija iki 1940 m.“) ir Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija: 1940–1980 m. Vilnius: Mokslas, 1982 („lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija nuo 1940 iki 1980 m.“) tęsinys. kaip ir anksčiau, jis atskiruose skyriuose nagrinėja tyrimus Lietuvoje ir už Lietuvos ribų. Sabaliauskas pradeda skyriumi apie didįjį akademinį žodyną (Lietuvių kalbos žodynas), kuris, jo nuomone, yra svarbiausias lietuvių filologijos pasiekimas (p. 15). Jo ištakos siekia 1902 m., kai žymiausias lietuvių leksikologijos tyrinėtojas Kazimieras Būga pradėjo rengti korteles, iš kurių kilo šis Lietuvių kalbos žodynas. Jis prieinamas internete adresu www.lkz.lt. chociaż rozdziały w tej książce nie są ponumerowane przez autora, drugi rozdział poświęcony jest innym pracom leksykograficznym (Kiti leksikografijos darbai). w 1993 roku pod redakcją Stasysa Keinysa opublikowano trzecie wydanie jednotomowego Dabartinės lietuvių kalbos žodynas „słownika współczesnego języka litewskiego“. Sabaliauskas wspomina również słowniki frekwencyjne Laimy Grumadienė i Vidy Žilinskienė, opublikowane w 1997 roku, zawierające słowa w kolejności malejącej częstotliwości, oraz opublikowane w 1998 roku w porządku alfabetycznym. w tym rozdziale Sabaliauskas omawia liczne słowniki dwujęzyczne, z których wszystkie mają drugi język jako europejski 1 niniejszym chciałbym podziękować prof. Virginiji Vasiliauskienė za przeczytanie wcześniejszej wersji tej recenzji i przedstawienie cennych sugestii. 154 acta Linguistica Lithuanica LXVIII language except for dalia Švambarytė’s wiLLiaM r. schMaLstieg japanese–Lithuanian dictionary (Japonų– lietuvių kalbų hieroglifų žodynas) (s. 32). rozdział 3 (s. 33) opisuje historię litewskich prac nad terminologią. w 1991 roku w Instytucie Języka Litewskiego (Lietuvių kalbos institutas) utworzono specjalny dział terminologiczny. działem tym początkowo kierował Kazimieras journal Terminologija. gaivenis and in 2001 the headship passed to albina auksoriūtė. in 1994 primarily at the initiative of stasys keinys the terminological section began to publish a liczba i różnorodność słowników specjalistycznych jest naprawdę zdumiewająca. Samo wyliczenie tych ostatnich źródeł zajmuje Sabaliauskasowi dwie strony (36–37), wypełnione nazwiskami autorów i tytułami, począwszy od Anglų–lietuvių kalbų eknomikos žodynas Antanasa Buračasa (słownik ekonomiczny angielsko-litewski), a skończywszy na Paukščių pavadinimų žodynas (słownik nazw ptaków) Mečislovasa Žalakevičiusa i Ireny Žalakevičienė. Rozdział 4 poświęcony jest akademickim gramatykom języka litewskiego (s. 38–43). Lietuvių kalbos gramatika (Wilno, 1965–1976, t. I–III), pod redakcją Kazysa Ulvydasa, pozostaje najbardziej wyczerpującym opisem struktury gramatycznej języka litewskiego. Грамматика литовского языка (Wilno: Mokslas, 1985), pod redakcją Vytautasa Ambrazasa, nie była jedynie późniejszą wersją wspomnianego wyżej dzieła trzytomowego, lecz uwzględniała także nowszy rozwój fonologii, morfologii i składni. Wersja litewska ukazała się w 1994 r.; wyd. 2. 1996; wyd. 3. 1997; wyd. 4. 2005. Wydanie angielskie ukazało się w 1997 r. (s. 40). W Instytucie Języka Litewskiego grupa lingwistów kierowana przez Axela Holvoeta rozpoczęła prace nad nową gramatyką języka litewskiego. Według nowych autorów fundamentalne teorie lingwistyki XX wieku – strukturalna, generatywna i kognitywna – wniosły do teorii gramatyki wiele cennych idei, których na początku nowego tysiąclecia żaden opis gramatyczny nie może sobie pozwolić pominąć. O tych badaniach można wyrobić sobie pojęcie na podstawie czterech tomów prac dotyczących gramatyki litewskiej, redagowanych przez Axela Holvoeta i innych (s. 42). Czwarty rozdział poświęcony jest litewskiemu atlasowi dialektologicznemu, tekstom dialektalnym, słownikom i opisom (s. 44). W Instytucie Języka Litewskiego kontynuowano prace nad Lietuvių kalbos atlasas. W 1982 roku opublikowano drugi tom tego dzieła, poświęcony fonetyce. Tom ten zawiera 112 map, z których każda ukazuje dwie lub trzy cechy fonetyczne. Trzeci tom, poświęcony morfologii, ukazał się w 1994 roku, choć oficjalna data wydania to 1991 (s. 46). W 1995 roku dialektolodzy z Instytutu Języka Litewskiego podjęli wspólnie ze specjalistami w dziedzinie technologii informacyjnej tworzenie strony internetowej, na której opublikowano część dzieła Zigmasa Zinkevičiusa Lietuvių kalbos dialektologija. W roku 2000, dzięki finansowaniu UNESCO, wydano dysk kompaktowy, tom 1 dzieła Lithuanian dialects. Opublikowano Słownik multimedialny (s. 49). algirdas sabaliauskas Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija: 1980–2010 m. 155recenzijos / recenzje W ciągu ostatnich kilku lat Vladas Grinaveckis, Žaneta Urbanavičiūtė-Markevičienė, Elena Grinaveckienė, Aleksas Girdenis, Danguolė Mikulėnienė i wielu innych opublikowali szereg pojedynczych tekstów gwarowych (s. 50). Sabaliauskas szczegółowo opisuje problemy związane z rejestrowaniem języka osób posługujących się zanikającymi gwarami litewskimi. Sabaliauskas (rozdział 6) pisze, że najważniejszym dziełem ostatnich dziesięcioleci in the field of onomastics is the Lietuvių pavardžių žodynas „dictionary of Lithuajest „Litewski słownik nazwisk”, którego pierwszy tom (A–K) ukazał się w 1985 roku, a drugi tom (L–Ž) w 1989 roku (s. 63). Podstawą tego słownika jest kartoteka nazw w Instytucie Języka Litewskiego. Autorzy podzielili Litwę na około 280 punktów, których ośrodkami są większe miejscowości zamieszkane. Podano liczbę rodzin noszących dane nazwisko. Interesujące jest to, że tylko około 21 procent litewskich nazwisk ma pochodzenie bałtyckie, około ośmiu procent ma pochodzenie niemieckie, a 71 procent ma pochodzenie słowiańskie lub są to nazwiska, które przeszły za pośrednictwem języków słowiańskich. Należy również wspomnieć o Lietuvių vardų kilmės žodynas autorstwa Kazysa Kuzavinisa i Bronysa Savukynasa (Wilno: Mokslas, 1987), poświęconym pochodzeniu litewskich imion (s. 65). Lietuvos vietovardžių žodynas „słownik litewskich nazw miejscowych” (t. I, 2008) ma docelowo obejmować łącznie dziesięć tomów (s. 66). Sabaliauskas pisze, że pierwszy tom sprawia wrażenie, iż najliczniejsza warstwa nazw miejscowych wiąże się z nazwami drzew: aksnis ‘olcha’, žuolas ‘dąb’, béržas ‘brzoza’ (s. 67). Krótkie biografie wybitnych językoznawców litewskich oraz językoznawców nielitewskich pracujących na Litwie (žymesnieji tyrinėtojai) zajmują strony 74–355. Sama lista nazwisk tych wybitnych językoznawców (z których większość, jeśli nie wszyscy, jest dobrze znana bałtystom) zajęłaby kilka stron i niewiele wniosłaby do tej recenzji. W spisie treści naliczyłem 73 nazwiska. Nie obejmuje to Sergejusa Temčinasa, któremu poświęcono kilka akapitów na s. 355, lecz którego nie ma w spisie treści. Pierwszym wymienionym autorem jest Juozas Senkus (1907–1970), któremu poświęcono tylko jeden akapit. Należy jednak zauważyć, że te krótkie noty biograficzne zawierają liczne odsyłacze do obszerniejszych artykułów, w których można znaleźć więcej informacji. w szczególności znajdują się odniesienia do wcześniejszej pracy Sabaliauskasa, Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija: 1940–1980, t. ii, Wilno, 1982, s. 74, gdzie większość spośród osób wymienionych w recenzowanej książce została już opisana. Ci, którym poświęcono krótsze artykuły, to, jak mi się wydaje, ci, którzy dokonali najwięcej przed 1980 rokiem. Tak więc w przypadku Juozasa Senkusa (1907–1970) i Jonasa Kruopasa (1908–1975) wspomniano jedynie pośmiertne wydania ich prac, ponieważ ich wcześniejsza twórczość została już opisana w tomie II niniejszej serii. niektórzy uczeni, tacy jak Riardas Mironas, do którego ar- 156 acta Linguistica Lithuanica LXVIII artykułowi o długości większej niż jedna strona wiLLiaM r. schMaLstieg (s. 48–49) poświęcono uwagę w tomie II serii, natomiast w tomie III wspomniano o nim jedynie mimochodem (po jednym razie na s. 197, 198 i 269 w związku z innym uczonym). Dłuższe artykuły poświęcone są tym, których twórczość przypada przede wszystkim na trzydziestoletni okres 1980–2010. tak więc na przykład ponad dwie strony (75–77) poświęcono Kazysowi Ulvydasowi. Tylko w pierwszym artykule zaledwie jedna strona (s. 79) poświęcona jest Jonasowi Kazlauskasowi, którego dobrze (Vol. ii, p. 49), do we learn that he was born in 1910 and only in the second article (Vol. iii, p. 75) do we learn that he died in 1996. pamiętam do dziś, chociaż ostatni raz widziałem go w 1970 roku (ponad czterdzieści lat temu). Pamiętam, że spotkał mnie na lotnisku w Wilnie i czekając na tramwaj, który miał nas zawieźć do Wilna, zaczął mnie przepraszać za to, że nie przyjechał wygłosić wykładu w Penn State, dokąd go zaprosiliśmy. Powiedziałem mu, że o tym wiedziałem, i wręczyłem mu kserokopię odpowiedzi (w języku rosyjskim), którą otrzymaliśmy od władz radzieckich w Moskwie; zgodnie z nią był zbyt zajęty swoimi obowiązkami na Uniwersytecie Wileńskim, by przyjechać do Penn State. Kazlauskas spojrzał na kserokopię i powiedział, że po raz pierwszy widzi ten list. Nie mogłem sobie przypomnieć litewskiego słowa oznaczającego nonsens, więc użyłem rosyjskiego słowa eрyнда, które Kazlauskas szybko poprawił na niekai. Po raz pierwszy dowiedziałem się z artykułu Sabaliauskasa, że w Wilnie znajduje się ulica nazwana imieniem Kazlauskasa. Sabaliauskas wspomina tu książkę Baltistikos ąžuolas. Jono Kazlausko gyvenimas ir darbai („dąb bałtystyki: życie i twórczość Jonasa Kazlauskasa”), wydaną przez Uniwersytet Wileński i gminę Birštonas. Ta ostatnia książka zawiera wiele interesujących artykułów, choć można by nie zgodzić się ze sformułowaniem Aleksasa Girdenisa i Albertasa Rosinasa (s. 29): Gal per aklai sekdamas Romanu Jakobsonu, Kazlauskas manė, kad baltų priegaidės kontrastavo kaip aukštas ir žemas tonas... („Być może zbyt ślepo podążając za Jakobsonem, Kazlauskas uważał, że akcenty intonacyjne języków bałtyckich kontrastowały jako tony wysoki i niski...“). Nie potrafię sobie wyobrazić, by Kazlauskas ślepo za kimkolwiek podążał. W części zatytułowanej Žymesnieji tyrinėtojai („bardziej znani badacze“) (s. 74–355) znajdują się informacje o 73 wybitnych uczonych pracujących na Litwie. Wśród bardziej znanych uczonych jest Giedrius Subačius, który prowadził wartościowe badania w wielu dziedzinach językoznawstwa, ale w Stanach Zjednoczonych jest prawdopodobnie najbardziej znany ze swoich prac dotyczących litewskich aspektów słynnej amerykańskiej powieści The Jungle Uptona Sinclaira. Następna część, zatytułowana Kiti tyrinėjimai („inne badania“) (s. 356–394), dzieli się na Lietuvių kalbos istorija („historia języka litewskiego“) (s. 356–374), Dabartinė kalba („język współczesny“) (s. 375–387), Gretinamoji kalbotyra („językoznawstwo kontrastywne“) (s. 387–390), Periodiniai leidiniai. Bibliografija. Enciklopediniai leidiniai (Publikacje periodyczne. Bibliografia. Publikacje encyklopedyczne“) (s. 391–394). algirdas sabaliauskas Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija: 1980–2010 m. 157recenzijos / recenzje publikacje dotyczące historii języka litewskiego to głównie prace młodszych osób, których nazwisk nie uwzględniono we wspomnianych wyżej biogramach. Wspomina się tu między innymi o pracach Ony Aleknavičienė dotyczących Postilė Jonasa Bretkūnasa, pracach Virginiji Vasiliauskienė dotyczących usytuowania przydawki dopełniaczowej w języku starolitewskim itd. Sabaliauskas pisze, że w ostatnich dziesięcioleciach najważniejszą pracą poświęconą problemom normalizacji języka litewskiego jest Lietuvių kalbos gramatikos norminimo pagrindai Rity Miliūnaitė (Wilno, 2003). Większość prac z zakresu językoznawstwa kontrastywnego dotyczy języka litewskiego i angielskiego, choć część z nich poświęcona jest językowi niemieckiemu i rosyjskiemu. Wśród wybitnych specjalistów w dziedzinie języka angielskiego są Lionginas Pažūsis i Albertas Steponavičius, których doskonałą znajomość angielskiego mogę osobiście poświadczyć. Zamieszczono krótki opis czasopisma Baltistica wraz z jego redaktorami: Jonasem Kazlauskasem (1965–1970), Vytautasem Mažulisem (1970–1996) i Bonifacasem Stundžią (1996– obecnie). Wspomniano także (s. 391) Lietuvių kalbotyros klausimai, którego nazwę zmieniono w 1999 roku na Acta Linguistica Lithuanica i które jest wydawane przez Lithuanian Language institute (pod redakcją znakomitego współczesnego syntaktyka Axela Holvoeta; od 2010 roku Grasildy Blažienė). Wspomniano także Archi vum Lithuanicum, poświęcone przede wszystkim problemom starolitewskich piśmiennictw (s. 393). W 1999 roku Mokslo ir enciklopedijų institutas opublikował Lietuvių kalbos enciklopedija, której celem było stworzenie dzieła syntetyzującego wiedzę nie tylko o języku litewskim, lecz także o językoznawstwie bałtyckim. Strony 397–728 poświęcono badaniom nad językami bałtyckimi w krajach zagranicznych. Część ta rozpoczyna się od omówienia działalności emigracyjnych Litwinów w czasach sowieckich. Większość z nich trafiła do Stanów Zjednoczonych, gdzie znałem ich albo bardzo dobrze, albo za pośrednictwem spotkań i korespondencji. Sabaliauskas rozpoczyna od kilku stron poświęconych Pranasowi Skardžiusowi, który był niezwykle produktywny, mimo że nigdy nie otrzymał stanowiska akademickiego w Stanach Zjednoczonych. Chociaż nie mam na ten temat bezpośredniej wiedzy, przyjaciele powiedzieli mi, że Skardžius rzeczywiście otrzymał od Alfreda Senna propozycję zatrudnienia i przyjazdu na Uniwersytet Pensylwanii, lecz ją odrzucił, najwyraźniej z powodu jakiegoś wcześniejszego sporu z Sennem na Litwie. Dla mnie najbardziej interesująca była lektura szczegółów dotyczących życia mojego profesora Antanasa Salysa w Europie przed jego przybyciem do Stanów Zjednoczonych. Na przykład nie wiedziałem, że Atrijos Ragana poczuła się głęboko urażona, gdy zasugerowano, aby ówczesny młody student Salys poprawił język jej przekładu (s. 411). Na Uniwersytecie Pensylwanii, pod opieką Salysa, po raz pierwszy zetknąłem się z językiem bałtyckim, mianowicie w 1951 roku, podczas drugiego semestru pierwszego roku studiów magisterskich, rozpocząłem naukę języka staropruskiego, korzystając z podręcznika opracowanego przez Jānisa Endzelīnsa, Altpreussische Grammatik . 158 acta Linguistica Lithuanica LXVIII W swoim omówieniu Leonardasa Dambriūnasa (s. wiLLiaM r. schMaLstieg 429–435) Sabaliauskas wspomina wspólnie napisaną przez Dambriūnasa, Antanasa Klimasa i przeze mnie książkę An Introduction to Modern Lithuanian. Ciekawostką jest to, że osobiście spotkałem Dambriūnasa dopiero za pośrednictwem korespondencji (jeszcze przed erą internetu). książka została wydrukowana przez ojców our joint venture was published. our collaboration was carried out entirely by u. s. franciszkanów w Brooklynie, w Nowym Jorku, i to wyłącznie dzięki hojnej dotacji finansowej od ks. ks. prał. ks. bp. J. A. Karaliusa. żaden z nas, autorów, nie spodziewał się, że książka zdobędzie taką popularność, i żaden z nas nie oczekiwał wynagrodzenia finansowego. cieszyliśmy się po prostu, że ojcowie franciszkanie wydadzą tę książkę. a ja dowiedziałem się zupełnie przypadkiem, że książka została ponownie wydana przez wydawnictwo Hyperion Press. pewnego dnia, przeglądając internet, zobaczyłem swoje nazwisko jako współautora książki o gramatyce litewskiej. Byłem naturalnie zainteresowany poznaniem tytułu tej książki, o której wcześniej nie słyszałem, a dalsze poszukiwania ujawniły mi, że jej tytuł brzmiał Beginner’s Lithuanian. Żaden z nas, ocalałych autorów — ani Klimas, ani ja — nie ma pojęcia, ile ostatecznie sprzedano tomów. Sabaliauskas przedstawia zgrabny opis licznych dokonań Klimasa w dziedzinie studiów bałtyckich, szczególnie jego wieloletniej pracy redaktora Lituanus. Badanie języka litewskiego w krajach obcych stanowi temat ostatniej części książki (s. 463–728). Pierwszym badanym krajem jest, być może całkiem naturalnie, Łotwa, a pierwszą badaną osobą był Reinis Bertulis, który napisał swoją rozprawę doktorską pod kierunkiem Vincasa Urbutisa na temat relacji semantycznych między rzeczownikami łotewskimi i litewskimi. Pamiętam Bertulisa jako miłą osobę, która wiele lat temu pokazała mi zabytki Rygi. Innym ważnym łotewskim językoznawcą jest Pēteris Vanags (s. 468–471), który wyróżnił się w kilku dziedzinach morfologii bałtyckiej. Jako redaktor czasopisma Baltu filoloģija od 1996 roku przekształcił ten periodyk w uznane na arenie międzynarodowej czasopismo poświęcone językoznawstwu bałtyckiemu. Pierwszą osobą omówioną w rozdziale dotyczącym Rosji (s. 482–535) jest Władimir Toporow, którego Sabaliauskas charakteryzuje (moim zdaniem całkowicie słusznie) jako uczonego o niezwykle szerokich zainteresowaniach. Jego publikacje obejmują literaturę słowiańską (np. Стрaнный Tургенев („Dziwny Turgieniew”)), klasykę, np. Эней – человек судьбы („Eneasz – człowiek przeznaczenia”), a także sanskryt: Древне-индийская драма шудраки глиняная повозка („Staroindyjski dramat Śudraki, Mały gliniany wózek”). Spośród jego licznych osiągnięć w dziedzinie bałtyckiej wymienić regrettably never completed is probably the most important. sabaliauskas points out należy słownik staropruski Toporowa, chociaż tenże Toporow (s. 487) powiązał nazwę bohatera Dostojewskiego z Sobowtóra, mianowicie Голядкин, z nazwą bałtyckiego ludu Galindai. Muszę przyznać, że po raz pierwszy dowiedziałem się o tym powiązaniu właśnie tutaj. Sabaliauskas kontynuuje opisem przyjaciela i współpracownika Toporowa, Wjaczesława Iwanowa, również wybitnego uczonego o szerokich zainteresowaniach i algirdas sabaliauskas Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija: 1980–2010 m. 159recenzijos / recenzijos liauskas wspomina, że ivanov pracował na Uniwersytecie Moskiewskim w latach 1954–1958, lecz został zwolniony z uniwersytetu z powodu niewłaściwych poglądów politycznych i społecznych. osobiście pamiętam, że wiosną 1973 roku ivanov pokazał mi ten niewiarygodny (dla Amerykanina) dokument, którego pewne szczegóły pamiętam do dziś. w dokumencie tym ivanov został oskarżony o zaakceptowanie zachodniego językoznawstwa strukturalnego na konferencji w Norwegii, odmowę podpisania dokumentu potępiającego Doktora Żywago borisa Pasternaka oraz zorganizowanie spotkania romana jakobsona z borisem Pasternakiem w Perediełkinie. sądzę, że dla historii językoznawstwa byłoby bardzo interesujące, gdyby ivanov zezwolił na opublikowanie tego dokumentu. do innych ważnych rosyjskich badaczy wnoszących wkład w studia bałtyckie należą oleg trubačëv (s. 504), znany przede wszystkim z badań nad hydronimami dorzecza Dniepru; tatjana bulygina (s. 509), jurij stepanov (s. 510), znani między innymi jako współautorzy Teorii gramatyki i teorii gramatycznej, jurij otkupščikov, który poza próbami odczytania dysku z Fajstos dokonał wiele w dziedzinie relacji bałtycko-słowiańskich (s. 513); Vladimir dybo, znakomity specjalista w zakresie akcentologii bałtycko-słowiańskiej (s. 518); alexander anikin, znakomity specjalista w dziedzinie indoeuropejskich badań semantycznych (s. 521), aleksej andronov, znany przede wszystkim ze wspólnej publikacji (z Lidiją Leikumą) Syberyjskich pieśni łotewskich; (s. 524), Marija Zavjalova, między innymi autorka artykułu o opowiadaniu Prospera Merimee’a Lokis (lokys) („niedźwiedź“) (s. 529). jedynym współczesnym ukraińskim uczonym zajmującym się tematyką bałtycką był nieżyjący już, niestety, Anatolij Nepokupnyj (s. 531), którego po raz pierwszy spotkałem na 2. Wszechzwiązkowym Kongresie Bałtystów w Wilnie w 1970 roku. Moja recenzja jego książki Areal’nye Aspekty Balto-Slavjanskix Jazykovyx Otno enij (Kijów, 1964) ukazała się w tomie XI (1968) czasopisma International Journal of Slavic Linguistics and Poetics (s. 173–176) i najwyraźniej mu się spodobała. Zrobiło na mnie wrażenie, że zapamiętał kilka wersów, które powtórzył mi po angielsku (chociaż wówczas i na przyszłych spotkaniach porozumiewaliśmy się ze sobą przeważnie po litewsku). Później, na Colloquium Pruthenicum Secundum zorganizowanym przez Wojciecha Smoczyskiego, miałem okazję siedzieć obok Nepokupnego, który wówczas zasugerował mi, abym zaktualizował swoją książkę Studies in Old Prussian: A Critical Review of the Relevant since 1945 (university Park & London, 1976). nepokupnyj distinguished himself as an excellent specialist in etymology. i personally am not able to judge the qualLiterature in the Field ity of ukrainian poetry, ale według opinii tych, którzy się na tym znają, Nepokupnyj był także dobrym poetą (s. 531). oryginalności. Sabasabaliauskas rozpoczyna rozdział dotyczący Polski od Wojciecha Smoczyńskiego, scharakteryzowanego jako najaktywniejszy polski bałtysta. Z pewnością się z tym zgadzam i również określiłbym go jako jednego z najbardziej oryginalnych i innowacyjnych specjalistów w dziedzinie bałtyckiej, nawet jeśli często mógłbym się z nim nie zgadzać. W ostatnich latach 160 acta Linguistica Lithuanica LXVIII zastosował teorię laryngalną do szeregu zjawisk wiLLiaM r. schMaLstieg bałtyckich i słowiańskich. W młodości pociągała mnie ta teoria i w istocie mój pierwszy opublikowany artykuł, „the Phoneme /v/ in slavic Verbal suffixes“, Word, 12, 1956 [12. 255–259], był próbą wyjaśnienia -vw słowiańskim przyrostku -vati jako wywodzącego się z trzeciej (zlabi­alizowanej) laryngalnej *Hw, zgodnie z propozycją André Martineta przedstawioną w jego artykule „non-apophonic o-Vocalism in indo-europen“, Word, 1953 [9.254]. Niestety, z wiekiem przychodzi sceptycyzm wobec młodzieńczych przekonań. W istocie pamiętam, że po tym, jak wyjaśniłem pewnej klasie teorię laryngalną, jeden z moich studentów powiedział, że sądzi, iż indoeuropejska teoria laryngalna ma cechy deus ex machina. W każdym razie sądzę, że zarówno Smoczyski, jak i jego rodak Witold Maczak, mimo że mają całkowicie odmienne poglądy, zasługują na podziw za oryginalność myślenia, a w wielu przypadkach także za odmowę podążania za dominującym paradygmatem. sabaliauskas also mentions the contributions of Leszek bednarczuk (p. 546– 548), Michał kondratiuk, Michał hasiuk, czesław kudzinowki, roman and danuta roszko, norbert ostrowski, and krzysztof tomasz witczak. Wśród wspomnianych ważnych autorów czeskich znajdują się Adolf Erhart, autor istotnych opracowań dotyczących indoeuropejskiego systemu werbalnego (s. 562), oraz Václav Blažek, autor ważnych prac z zakresu leksykografii bałtyckiej. Sabaliauskas wspomina również słynnego Jiříego Marvana, który zajmował stanowiska akademickie na co najmniej trzech kontynentach. Jego ostatnie stanowisko akademickie w Ameryce Północnej znajdowało się na naszym Uniwersytecie Stanowym Pensylwanii. Niestety, kiedy Uniwersytet Monasha w Melbourne w Australii zaoferował mu stanowisko, nasze władze akademickie nie mogły znaleźć w budżecie wystarczających środków, aby zatrzymać Marvana (s. 564) tutaj, na Penn sate. Najważniejszym bułgarskim specjalistą zajmującym się językoznawstwem bałtyckim był bez wątpienia Ivan Duridanov, autor dzieła Die Beziehungen des Baltischen zu den alten Balkansprachen – Indogermanisch, Slawisch und Baltisch (Monachium, 1992). Najważniejszym węgierskim badaczem zajmującym się studiami bałtyckimi jest Endre Bojtáru, autor książki Przedmowa do przeszłości. Historia kultury ludów bałtyckich (Budapeszt, 1999) (s. 571). Sabaliauskas rozpoczyna swój rozdział o niemieckich bałtystach od Rainera Eckerta, który rozpoczął karierę zawodową w wydziale językoznawczym Akademii Nauk Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Kiedy te ostatnie organizacje upadły, Eckert przeniósł swoją działalność naukową na Uniwersytet im. Ernsta Moritza Arndta w Greifswaldzie (s. 572), gdzie był zatrudniony aż do przejścia na emeryturę w 1996 ranging scholar having published important articles on the i-stem nouns to baltic roku. Eckert jest badaczem szerokiej frazeologii. Kolejną wspomnianą autorką jest Gertrud Bense, która interesuje się przede wszystkim historią piśmiennictwa litewskiego na Litwie Mniejszej (s. 582). Jednym z najlepszych specjalistów w dziedzinie hydronimii europejskiej był Wolfgang Paul Schmid (s. 583) z Uniwersytetu w Getyndze. W 1970 roku on i ja byliśmy jedynymi uczestnikami z krajów niekomunistycznych na Drugim Wszechzwiązkowym Kongresie Językoznawstwa Bałtyckiego w Wil- algirdas sabaliauskas Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija: 1980–2010 m. 161recenzijos / recenzje nius. Mieliśmy pewne rozbieżności naukowe i kiedy Jonas Kazlauskas spotkał mnie na lotnisku w Wilnie, wspomniałem mu o tym. Kazlauskas powiedział, że był świadomy tej rozbieżności, ale żebym się nie martwił, ponieważ Schmid był, jak to ujął Kazlauskas, bardzo wesołym człowiekiem. Uznałem opis Kazlauskasa za całkowicie trafny i żaden z nas, zagranicznych uczonych, nigdy nie wspomniał drugiemu o naszej rozbieżności. Miałem szczęście spędzić rok akademicki 1978–1979 na Uniwersytecie we Fryburgu (I. Br.), tej samej instytucji akademickiej, w której pracował wówczas ważny i twórczy bałtysta, mianowicie Alfred Bammesberger (s. 588), choć nieco później przeniósł się on do Eichstätt. Bammesberger jest również wybitnym specjalistą w dziedzinie języka angielskiego (którym, nawiasem mówiąc, mówi perfekcyjnie, co mogę poświadczyć) i zasugerował związek między litewskim (jie) yra a angielskim are. Według Sabaliauskasa (s. 591) Friedrich Scholz jest niezwykle wszechstronnym uczonym, który opublikował wiele wartościowych prac o literaturze estońskiej, łotewskiej, litewskiej i rosyjskiej, a ponadto — wraz ze swoim uczniem Jochenem D. Rangem — opracował autorytatywne wydania biblijnych przekładów Bretkūnasa. Sabaliauskas wspomina również o wielu innych niemieckich uczonych, którzy przyczynili się do rozwoju bałtystyki. Prawdopodobnie najbardziej produktywnym współczesnym fińskim bałtystą jest Kari Liukkonen, który wskazuje wiele całkowicie wiarygodnych paralel między językami bałtyckimi a językami fińskimi. jedynym pytaniem, wciąż nierozstrzygniętym w mojej opinii, jest to, czy są to zapożyczone podobieństwa, czy też odzwierciedlają one wspólne dziedzictwo fińsko-ugryjskie i indoeuropejskie (s. 616). estoński językoznawca Lembit Vaba intensywnie zajmował się łotewskimi zapożyczeniami w estońskim (s. 622). szwedzki uczony Lars Gunnar Larsson z Uniwersytetu w Uppsali intensywnie zajmował się bałtyckimi zapożyczeniami w bałtyckich językach fińskich, a Torbjörn K. Nilsson również wykazał znaczne zainteresowanie relacjami między językami bałtyckimi i fińskimi. zmarły niedawno, 9 stycznia 1999 roku, Terje Mathiassen prawdopodobnie zajmuje pierwsze miejsce wśród współczesnych językoznawców norweskich. oprócz ważnych publikacji teoretycznych znany jest ze swoich prac pedagogicznych A Short Grammar of Lithuanian (Columbus, Ohio, 1996) i A Short Grammar of Latvian (Columbus, Ohio, 1997). jego znakomity podręcznik Old Prussian (Oslo, 2010) został 631). published post-humously thanks to the help of the editor john ole askedal, the wife of the deceased author ann-Marie Mathiassen, Peter Locher and others (p. Prawdopodobnie kolejnym najważniejszym norweskim bałtystą jest Helge Dagfinn Rinholm, który studiował na Indiana University w Stanach Zjednoczonych, gdzie przedstawił swoją rozprawę doktorską Toward the Semantic Features of Lithuanian Prepositions and Preverbs: An Invariant Component Analysis (Indiana University, 1980). w ostatnich czasach Dania (s. 634) wzbogaciła bałtystykę o dwóch uczonych, Jensa Elmegårda Rasmussena i Thomasa Olandera, z których obaj wnieśli wkład