Lietuvos vietovardžių žodyno turtinimas

173Įžvalgos / spostrzeżenia ZigMas ZinkeVičius Kierunki badań naukowych: bałtystyka, historia języka litewskiego, dialektologia, onomastyka. Bogactwo Słownika litewskich nazw miejscowych obejmuje nazwy miejscowe, które obecnie nie są już używane, ponieważ obiekty nimi oznaczane zanikły. Jednak takie nazwy miejscowe są bogactwem języka litewskiego i należy je włączyć do Słownika. Zazwyczaj znane są tylko starszemu pokoleniu, które powinno je zebrać i opisać. Nie ma znaczenia, że te nazwy miejscowe są wymieniane w źródłach pisanych. Wspomnienia starców dostarczyłyby istotnych dodatkowych danych do historii tych nazw oraz oznaczanych nimi obiektów. Widać to na przykładzie kilku nazw z mojej rodzinnej miejscowości. Cbiškės (warianty: Cbikės, Cibiknė, por. cbė ‘koza’) – tak nazywano lewy brzeg rzeki Świętej na północny wschód od Wiłkomierza w okresie międzywojennym, gdy wskutek tamy rzeka utworzyła duży zbiornik wodny, który zniknął po usunięciu tamy. Wówczas niepotrzebna stała się również nazwa miejscowa Cbiškės wraz z wariantami. jogvlų Paup – tak w dzieciństwie nazywano polanę znajdującą się na lewym brzegu Świętej, między strumieniami Šiáušupis i duoburlis. Po zmianie poziomu wody jogvilų Paupė przekształciła się w niedostępne trzcinowisko, a jej dawna nazwa zanikła. Nie wiem, czy ktoś używa jej obecnie, chyba że wspominając przeszłość. jotniškės – tak w dzieciństwie nazywano piękny zagajnik znajdujący się po drodze z rodzinnej wsi do wsi Jogvilos. Rosło w nim dużo malin, które chętnie zbieraliśmy. Z czasem zagajnik ten został zasłonięty przez pobliski las i jako odrębny obiekt zanikł. wraz z nim zapomniano również jej nazwę. czy teraz ktoś ją pamięta, nie miałem okazji zbadać. Pašlatė – dawna polana na lewym brzegu Šventoji, na południowy zachód od obecnej autostrady. od południa oddzielało ją zbocze, które nadało nazwę temu miejscu. Ta nazwa miejscowa stała się zbędna i zanikła po przekształceniu terenu podczas budowy autostrady. Nazwy miejscowej Pašlaitė może czasem używać jedynie starsze pokolenie, wspominając przeszłość. svir nãvietė – miejsce u ujścia Šiáušupis (dopływu Šventoji), które z czasem zmieniło się w nieprzebyty trzcinowy gąszcz. Nazwa pochodzi od słowa svinas, chociaż w moim dzieciństwie nikt już nie pamiętał, by stał tu taki budynek. Najwyraźniej było to bardzo dawno temu. Związek omówionych i podobnych nazw miejscowych z analogicznymi nazwami miejscowymi występującymi w źródłach pisanych – to już sprawa autorów 174 acta ZigMas ZinkeVičius Linguistica Lithuanica LXX Słownika. Nie ma wątpliwości, że takie wspomnienia przodków bardzo przydałyby się autorom Słownika, gdyby opublikowano ich więcej. Zanik nazw miejscowych – to bardzo złożony proces. Zależy on od charakteru mowy: w języku oficjalnym dana nazwa może nie być już używana, ale w zwykłej rozmowie jeszcze się pojawia. Zależy to również od wieku mówiących: młodzież może już w ogóle nie wiedzieć, ale starsze pokolenie – jeszcze pamięta. Wszystko to musi znajdować się w centrum uwagi badacza. to czyni jego pracę trudną, ale interesującą. chcę zakończyć artykuł tym, od czego go rozpocząłem – wzywając starsze pokolenie do poszukiwania w swojej rodzinnej krainie zaginionych nazw miejscowości. Otrzymano 6 czerwca 2014 r. ZigMas ZinkeVičius Justiniškių 41-24, LT-05127 Wilno, Litwa [email protected]