Poznanės laikotarpis Jano Otrębskio gyvenime
Full text
Įžvalgos / Insights 245 NORBERT OSTROWSKI Poznanesa Adomo Mickevičiaus universidad Direcciones Mokslinių: estudios de lenguas baltas histórica gramatica, comparigamoji historinė kalbotyra, historinė tipologija. POZNANS LAIKOTARPIS JANO OTRBSKIO GYVENIME El artículo consta de dos partes. La primeraji es biografiné, cubre Jano Otrębskio vida en Poznanė después del Segundo mundo guerra, segundoroje brevemente se discuten selectiniai, Poznanės período crear importantes tiendas J. Otrębskio. En la Primera parte remiamasi Magdalenos Gawrońskos-Garstkos tienda Jan Szczepan Otrębski. Życie i dzieło (18891971) (2014). 1. Jano Otrębskio vida en Poznan Como afirma M. Gawrońska-Garstka (2014: 9091), prof. J. Otrębskis viajó a Poznanę 1945 m. autenį. En ese tiempo a Poznanés universidad acudieron a ocho profesores de la ex Universidad Stepona Batoro en Vilnius, entre ellos J. Otrębskis y el famoso historiador Henrykas Łowmiańskis1. El comienzo fue duro. Sólo cardenolo, y despues la Polonia primo Augusto Hlondo gracias a J. Otrębskis recibió modestísima camara al hotel de la Universidad Poznanesa en la calle Matejkos 37. En hotel, y de hecho comunrabutí, una cocina usaba 24 familias. J. Otrębskio kambarėlya cabpo dvi camas y mesauk, no había separadas baños. Como escré él mismo J. Otrębskis od 2 meses nie myłem się ani razu jak należy (per du miesią nie karto nenusiprausiau como reikiant) (Gawrońska-Garstka 2014: 93). J. Otrębskis parsivežė con sí mismos casi 10 mil. libros, las cuales mantenía desempacado en el corredor, y muchos de ellos fueron simplemente despogados. Sólo en 1947 m. J. Otrębskis con su primera esposa Aniela mudikėlė en nedidelį de dos habitaciones apartą Rogalińskio gatvėje 8/2 Poznanėje, donde él vivió casi hasta la muerte. Por cierto, debido a eso buto litlinėjosi en corte varios años. Inicialmente incluso era perdoimėjęs caso y le amenazé exmisia. Como M. Gawrońska-Garstka afirma (2014: 94), en J. Otrębskio fue užsiundyta milicia, e incluso habüés expulsar su muebla, pero apartá preservar sin embargo logró. 1 Autorius tales monumentales veikalos, como Studia nad początkami społeczeństwa i państwa litewskiego (19311932), Początki Polski, t. IVI (19631985), Religia Słowian i jej upadek (w. VIXII) (1979), Prusy Litwa Krzyżacy (1989) y kt.
NORBERT OSTROWSKI 246 Acta Linguistica Lithuanica LXXII Sobre las condiciones de vida de J. Otrębskio vale hablar, porque ellas lo kamavo y, parece, fue una de las razones, por las cuales más tarde él tan críticamente evaluó Poznanę. J. Otrębskis Universidad Poznanés comenzaron trabajar en la Cátedra Slavistika, cuya exvededor, prof. Henrykas Ułaszynas después de la guerra a Poznané noegrįžo. Hay perdurado muy interesante de la Universidad de Poznan (entonces aún Universidad de Poznan, y no Adomo Mickevičiaus Universidad) laiškas, rašytas Vilniaus universiteto rektoriui. Šiame laiške dekanas rašo, kad Facultad de Ciencias Humanitarías decano J. Otrębski próximamente no podrá leccionar en Vilnius, porque prace związane z tworzeniem nowej placówki naukowej zatrzymają go niewątpliwie na miejscu (trabajos, relacionados con la creación de nuevas cátedras científicas, be abejonés, lo sula aquí) (Gawrońska-Garstka 2014: 95). Esto significa que las autoridades de Vilniaus universidad esperėjosi J. Otrębskį rįšiant. Así no resultó. m. 1947 Poznanės universidad fue creada Katedra Filologii Bałtyckiej (Baltų filologijos katedra), su sede fue Collegium Philosophicum pastate Matejkos ulvėje 48/49. En la Cátedra trabajó: • Czesław Kudzinowskis, J. Otrębskio estudiante aún de Vilniaus Stepono Batoro universitarios tiemposų2, • Zenonas Sobierajski (19471948), Poznanės slavista y polonista, • Nina Borowska (01-01-195313-08-1953 hasta su muerte en 19533)3, • Michał Hasiuk (hasta 1955 m.). Baltų filologijos katedra era una unidad científica, no tenía sus estudiantesas, y sus empleados contaban lecciones de otras filologías especialidades a estudiantes. Única estudianteé, quien katedró adquirió magistro grado, fue N. Borowska. Katherin J. Otrębskis trabajó hasta hasta la Po J. Otrębskio vedėju tapo Czesławas Kudzinowskis ir katedra egzistavo iki pensión, en la cual salió en 1960 octubre 30 d. 1969 m., cuando fue unida con la General kalbotyros cátedra, pasqui institutu (actual Instytut Językoznawstwa). Como ya fue mencionado, Baltų filologijos katedra no tenía sus estudiantesų, sus empleados contaban lecciones de otras filologinių especialidades estudiantes. De los datos recopilados M. Gawrońskos-Garstkos (2014: 98103) aprendimos que en los años académicos 19451946 J. Otrębskis enseñó Język staropruski (Senovės prūsų kalbą), Czytanie dawniejszych tekstów litewskich (Seniausiųjų lituwanų kalbos tekstų skaitymą), Czytanie tekstów sanskryckich (Sanskrito tekstų skaitymą) y Władyk z języka cerwnosłowiańskiego (Bažkieńskich slavickich języków paskaitą). Hay que prestar atención a lo que a menudo se repite la palabra czytanie (skaitymas). J. Otrębskis proponía preeminencia texto análisisei, 2 Įžymus lituanistas (tarp kitko, Daukšos Postilės indekso autor) y suomių kalbos specialistas (dvitomio suomiųlenkų kalbų žodžio autor). 3 Hasta hoy actualaus trabajo Wpływy słowiańskie na litewską terminologię kościelną na podstawie Dictionarium Szyrwida autorė (Studia z filologii polskiej i słowiańskiej 2, 1957).
Poznanės laikotarpis Jano Otrębskio gyvenime Įžvalgos Insights 247 tad texto fue išeities taškas. Pascaitas, destinado sanskritui y su textos de análisis, J. Otrębskis numeré y más tarde en años. Siendo especialista de lenguas clásicas, 19501951 akad. m. skaitė Interpretacja języka archaicznych tekstów łacińskich (Archaiškų latynų kalbos tekstų interpretacija). Pero principalmente atención él dedicó a las lenguas baltas, counté entre otros Gramatyka języka litewskiego (Lietuvių kalbos gramatiką), Czytanie tekstów łotewskich (Latvių kalbos tekstų skaitymą), Daukšos Postilės lingvistinę analizę, sobre flex historia de lenguas baltas y kt. (žr. Gawrońska-Garstka 2014: 98103). J. Otrębskis también se interesėjosi albanų lengua. Fue albanisto Wacławo Cimochowskio disertación jefe. en 1956 J. Otrębskis propuso que Adomo Mickevičiaus universitete (después de la muerte de Stalin Universidad Poznanés cambió nombre)4 fuera creada Katedra Ugrofinistyki (Ugrofinistikos katedra). Su propuesta J. Otrębskis argumentó así: Utworzenie takiej katedry nie nastręczałoby poważniejszych trudności, ponieważ nasz ośrodek posiada specjalistę z tego zakresu doc. Kudzinowskiego oraz bibliotekę (El establecimiento de la cátedra de Tokios noukeltų mayores dificultades, puesto que nuestro centro ya tiene esta área specialistą, docentą Kudzinowskį, y biblioteą) (Gawrońska-Garstka 2014: 110). Ahora unas palabras de sobre J. Otrębskio enfoque en Poznanę. Poznanės J. Otrębskis noėgo esto particularmente brilhantemente fue visto al final de su vida. Esta desventaja él concrétó su segunda esposa, Eleną Samaniūtę, a la que casó en 1955 Ponia Urszula Bielanowska, a casa en la calle Rogaliński, donde vivían Otrębskiai, la supervisorya la describe así: Druga zona nienawidziła Poznaniaków, ktoś ktoś wmówił, że to są Niemcy (Druga esposa nekentė poznaniecich, jejkalbėjo, že to jest w Antokieńska) (Gawro-Garstka 2014: 128). Tal vez ponia U. Bielanowska y overdėjo, pero Otrębskiai quería regresar a Vilnių. M. Gawrońska-Garstka en su libro (2014: 126) cita 1970 m. octubre 27 d. carta, al que J. Otrębskis siunté Polonia ministerio de educación, fragmentą: Pracuję po dawnemu, bez wytchnienia, głównie przygotowuję do druku rzeczy dawno już naszkicowane. [...] Último zaszły u nas importantes wypadki. Uniwersytet Wileński zaproponował mi (pisemnie i ustnie), abyśmy z żoną wrócili do Wilna, obiecując odpowiednie mieszkanie, warunki życia i pracy. Chciałbym jeszcze przed śmiercią przygotować do druku daleko posunięte obszerne prace lituanistyczne. Do tego są mi necesarias materiales Instytutu Języka Litewskiego w Wilnie. W poznańskim mieszkanie dla jego ciasnoty, od 25 lat nie 4 Como me dijo prof. M. Hasiuk, así ha decidido el senado de Poznanės universiteto, cuando Poznanę alcanzó el mensaje, que En Educación ministerijoje Varšuvoje gimė idėja pavadinti Poznanės universitetą llamado Stalin.
NORBERT OSTROWSKI 248 Acta Linguistica Lithuanica LXXII mam lugares na adecu ułożenie książek i korzystanie z całości własnej biblioteki. Wreszcie stan zdrowia żony: od przyjazdu do Poznania cierpi na dolegliwości reumatyczne. Por eso przyjąłem propozycję wileńską i poczyniłem odpowiednie kroki. Od maja paszporty na wyjazd lejan na milicji. w Ponieważ z przewiezieniem biblioteki i zbiorów filatelistycznych5 powstały trudności nie do przezwyciężenia na nasze siły, a ja ostatnio zaniemogłem, zmieniliśmy decyzję i pozostajemy w kraju (Dirbu como siempre, without poilsio, przede wszystkim ruošiu presse już dawno apmestus przedmiotów. [...] En el último tiempo acudió de acontecimientos importantes. La Universidad de Vilniaus ofreció me (escrito y verbalmente) que con esposa regresáramos a Vilnius, prometiendo un adecuado apartamento, condiciones de vida y trabajo. Quisiera aún antes muerte preparar para prensa muy avanzados trabajos lituanistinos. Para ese propósito me necesito material, que se encuentra Lituvians idioma institute. Soy en fute Poznanėje, debido a su ankštumo, 25 años no tengo lugar adecuadamente para componer sus libros y no puedo como requirant utilizar su biblioteca. Finalmente condición de salud de la esposa: desde la llegada a Poznanę ella padece reumato. Por consiguiente acepté esta propuesta y tomé las medidas correspondientes. Desde mayo del mes nuestros pasaportes están en milición. Dado que debido a la biblioteca y colecciones filatelísticas transabanamiento surgieron problemas que no podemos superar con nuestras fuerzas, y yo recientemente enfermé, cambiamos nuestra decisión y quedamos en este país) (Gawrońska-Garstka 2014: 126). Esto escribió hombre, sin duda, kupinas kartėlio. ¿Te sentiste no bien evaluado? Él fue uno de los mayores polkų kalbininkų, conocido más allá de Polonia. Invitado a congresos Osle, Neapolyje, Hamburgo, Berlyne, Prahoje, Brno. Vienos universitete enseñó slavas y baltas lenguas historia. Así surge la pregunta: de dónde este kartėlis? ¿Sólo las condiciones de vida, trèbedas por el puto y su ankshidad debió, que Poznanė tan muy desilylé J. Otrębskį? Turbió no solo. Contrakariniai y pokariniai metai esto estructuralizmo triumfas, entonces nušvito, por ejemplo, Jerzyo Kuryłowicziaus estrella. J. Otrębski era la vieja generación de lingüista, más jaunagramatikis, y quizás bėgančio tiempo, nuevos linguvistikos direcciones, con las cuales J. Otrębskio como jaunagramatikio enfoyrías no coincido, percepción fue una de sus kartėlio razones. Este J. Otrębskio desalankum Poznanei aumentó hasta tanto que 1968 m. diciembre 4 d. testamente él incluso escribió: Pragnieniem moim jest być pogrzebanym w Wilnie lub w okolicach Wilna. Poznań był dla mnie miejscem udręki, nie chcę więc spoczywać na wieki w Poznaniu (Mano valia jest być pochowanym Vilniuje lub jego apylinkėse. Poznanė me fue kančių vieta, dlatego nie chcę amžiams ils Poznaneniu się) (Gawrońska-Garstka 2014: 127). 5 Otrębski era un apasionado filatelista.
Poznanės laikotarpis Jano Otrębskio gyvenime Įžvalgos Insights 249 / J. Otrębskis fue enterrado no Poznanėje, pero Puszczykowe, en el pintorescame pueblo cerca de Poznanės, al cual mudikėlė al final vida. Savo prieškarinį namą Pavilnyje (Kolonia Wileńska, Kryniczna g. 5) J. Otrębskis quería doñar, como escribió mencionado testamento: na własność naczelnej instytucji naukowej w Wilnie, a więc Litewskiej Akademii Nauk, która by urządziła w nim jakiś poster naukowy [...] (pagrinduna institución de ciencia en Vilnius, taie Mokslo Akademijai, aby był tam ustanowiony naukowy oddział [...]). 2. Mokslinė Jano Otrębskio actividad Poznanėje J. Otrębskis escribió bemaj 350 indoeuropeistikos, viejos indos filologías, clasikinés filologías, slavų, lenkų y, aišku, baltų filologías, especialmente lietuvių filologías, trabajos. Verdadero titán del trabajo. Aquí quisiera señalar a la atención a dos, mi opinión, los más importantes veikalos de J. Otrębskio, creados en su período Poznanés. Pirmasis esto Lingua Posnaniensis, žurnalas, al que J. Otrębskis įsteigė y cuyo primeros devynių numerių fue editor. 1 tomas salió 1949 m. Užteks sólo mencionar autores, quienes atsiuné artículos al primer tomo: Holgeris Pedersenas, Christianas Stangas, Jānis Endzelīns, Eino Nieminenas, Václavas Machekas, de polkų: Zdzisławas Stieberis, Wacławas Cimochowskis y Tadeus Milewskis, que ya entonces comenzó a interesarse en tipología y idiomas indios americanos. Él mismo J. Otrębskis en el primer tomo recenzavo Spechto Der Ursprung der idg. Deklination, Benvenisteo Origines de la formation des noms en indo-européen y Rozwadowskio Studia nad nazwami wód słowiańskich libros. Antrame sus artículos publicaron: H. Pedersenas, J. Otrębskis (parašė straipsnį La formation des noms de lieux en Lithuanien), Ernstas Fraenkelis, V. Georgievas, V. Machekas, T. Milewskis. Artículos en la revista lieté prácticamente todo ide. lengvas y saliidavo más allá indoeuropeistikas límites. Antrame apareció T. Milewskio artículo La structure de la phrase dans ls langues indigns de lAmérique dù Nord. Tercioso tomo apareció J. Otrębskio, V. Macheko, J. Endzelyno, E. Fraenkelio y E. Niemineno artículos. En cuarto tomo H. Pedersenas escribió sobre hetitos lengua, en quinto tomo Johannesas Friedrichas, enzymus vokiečių orientalista, sobre luvitos lengua. En ese mismo quinto tomo Jonas Balčikonis publicó un artículo sobre el kelmę veizdti del veiksmažodžio. Esto mejor conocida me shito accionmawords etimologija, desafortun, parece, completamente olvista de los etimologos actuales. También en el quinto tomo van Windekens escribió sobre pelazgiečius; o J. Otrębskis sobre senųjų prūsų onomastiką. T. Milewskis comparó el Caucaso y América del Norte indėnų lenguas fonologines sistemas. Además J. Balčikonio, sus artículos siunté y otros lituvos. Septintame tomo apareado
NORBERT OSTROWSKI 250 Acta Linguistica Lithuanica LXXII emigrantes lituanos de trabajos: Leonardo Dambriūno sobre actividadesá lituáneos en lengua y Prano Skardžiaus sobre lie. dúoklė y bru. djaklo. Cabe atreverse a decir que de otro tal nivel de revista, de supremo nivel mundial, Polonia no hubo y turbió ya no existe, aunque misma Lingua Posnaniensis sale hasta ahora. Ir galų gale opus magnum, J. Otrębskio trabajo de vida, tres tomos Gramatyka języka litewskiego. Desde el texto gramatica se puede descubrir, que J. Otrębskis planeaba escribir aún y cuarto a tomą, destinada la sintaksei de la lengua Lituania. Taipė J. Otrębskis primerojo tomo pratarmėje (XI p.): Tom IV zawierać będzie naukę o zdaniu. Ten dział requiere szczególnego wysiłku. Chodzi tu ante todo o przedstawienie składni współczesnego języka literackiego. Tymczasem język ten wykazuje, właśnie w zakresie składni, sporo szczegółów niepewnych, ostatecznie nie rozstrzygniętych. Przed autorem niniejszej Gramatyki języka litewskiego staje więc niejako zadanie wskazywania, a niekiedy nawet ustalania normy w zakresie składni zadanie niepożądane i niewdzięczne. Po wtóre, na autora składni litewskiej spadło zadanie przedstawienia w tomie IV rozwoju składni litewskiej na przestrzeni dziejów (Ketvirtasis tomas abims sintaksę. Este capítulo requiere especiales esfuerzos. En primer lugar hay que presentar la actual sintáctica de los lituanos. Mientraspuesto esta lengua tiene, especialmente en el ámbito sintaksés, muchos noaiškių detalių, hasta el final neišaiškintų. Estas gramaticas de la lengua Lituania el autor tiene no sólo mostrar, pero en el campo sintaksés establecer normas tareas nepageidaujama e nepalanki. Segundo, autores de la sintaksés de la lengua lituana cuarto tomo deben mostrar la letra de la sintaksés de la lengua lituanas desde la misma principio). Así Otrębskio gramatica tenía unir diacronía y sincronía, y tal ella en realidad es. Profesorius M. Hasiuk, įdėmiai peržiūrėjęs y pervertęs J. Otrębskio libros y documentos, guardamos Vilniaus universiteto bibliotekoje, nada nerado. Šių planos prof. J. Otrębskis nespėjo įkúnyti. O tal vez en alguna parte en la biblioteca de la Universidad de Vilnia se esconde al menos el material ó el plan, destinado al cuarto tomum gramaticos de la lengua lituuvių? Parašyti gramatiką J. Otrębskiui ofreció Państwowe Wydawnictwo Naukowe desde Varsovia, pero spiritus movens fue enjymus slavistas Tadeus Lehrzas-Spławińskìs. Wi sisadomości wstępne. Nauka o Pirmiausia buvo išleistas trečiasis tomas Nauka o formach (1956), paskui pirmagłoskach (1958) y sólo al final el segundo Nauka o budowie wyrazów (1965). Ilgiausiai J. Otrębskis trabajó en el segundo tomo. Esto fue respuesta a Prano Skardžiaus Žodžių darybą. Estas dos libros aúnėra ejemplo a cada uno, querinčiam ocuparse de la historia de la lengua lituvias daryba. J. Otrębskio gramatica es trabajo, que en ese momento no tenía a sí iguales. Bastará señalar a la atención el hecho de que el primer tomos académica de la gramática de lenguas lituanas fue impreso sólo en 1965 m., cuando J. Otrębskio último tomos fue Įžvalgos Insights 251 ya en la editorial. Hoy J.
Poznanės laikotarpis Jano Otrębskio gyvenime Otrębskio gramatica tebedaro didello impresion. El mismo tiriu Lituvias lengua historia, y J. Otrębskio gramatica es verdadera materia trabajo para minykla. Claro, algunos alguien en ella puede parecer pasada, y tal ella es, pero el trabajo aún así es impresionante. Entrubudante fue su autorio educado y erudicia. O escribé él hombre, que pues él mismo no podía usar idioma lituanos diccionario kartoteka. Espero que llegue el tal tiempo, cuando J. Otrębskio gramatica sea nuevaisada, pero esto será una edición crítica, con comentarios, así, como esto es hecho con otros senisiais escritos. Por ejemplo, 2009 m. Oxfordde salió Jakubo Wackernagelio Vorlesungen über Syntax angliškas vertimas. Precisamente porque es que es un crítico helimo, el libro adquirió nuevos valores. Hay que esperar que así algún día acontezca y con J. Otrębskio gramatica. LITERATŪRA Gawrońska-Garstka Magdalena 2015: Jan Szczepan Otrębski. Życie i dzieło (1889 1971). Poznań: Wydawnictwo Rys. Įteikta 2015 m. mayo 18 d. NORBERT OSTROWSKI Instytut Językoznawstwa, Zakład Bałtologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu al. Niepodległości 4, PL-61-874, Poznań [email protected]