Sprachliche Kreativität bei der Benennung von Friseurgeschäften in Deutschland

126 Acta Linguistica Lithuanica LXXII ROSA KOHLHEIM Bayreuth Kierunki badań naukowych: antroponimia, nazwy ulic, onomastyka literacka. KREATYWNOŚĆ JĘZYKOWA W NAZYWANIU SALONÓW FRYZJERSKICH W NIEMCZECH Pomysłowość nazw niemieckich salonów fryzjerskich ADNOTACJA Niniejszy artykuł opiera się na nazwach zakładów fryzjerskich zawartych w książkach telefonicznych trzech niemieckich miast (Bambergu, Bayreuth i Ratyzbony). Większość tradycyjnych nazw zakładów fryzjerskich składa się z części opisowej (Friseursalon) i części identyfikującej, najczęściej nazwiska właściciela (Helga). Nowe, kreatywne nazwy dążą nie tylko do identyfikacji zakładu, lecz także do zwiększenia jego atrakcyjności poprzez tworzenie nazw o pozytywnych konotacjach (Haarwunder) oraz stosowanie tak zwanych „atraktorów”, np. wielkich liter (HAARKULT), małych liter (rapunzel schnitt und mehr), wyrazów obcych (Hair World, La Bellezza Friseur), różnych form gry słów (Friseur Haarlekin, HAIR-FORCE ONE, Fön-X, Friseur Cutastrophe, Friseursalon Haar-genau). SŁOWA KLUCZOWE: nazwy zakładów fryzjerskich, struktura nazw, nazwy tradycyjne, nazwy kreatywne, atraktory, nazwy obce, gry słów. ADNOTACJA Artykuł ten opiera się na nazwach zakładów fryzjerskich zawartych w książkach telefonicznych trzech niemieckich miast (Bambergu, Bayreuth i Ratyzbony). Większość tradycyjnych nazw zakładów fryzjerskich składa się z części opisowej (Friseursalon) i części identyfikującej, głównie nazwiska właściciela (Helga). Nowe kreatywne nazwy mają na celu nie tylko identyfikację zakładu, lecz także zwiększenie jego atrakcyjności poprzez tworzenie nazw o pozytywnych konotacjach (Haarwunder), a także stosowanie tak Straipsniai / Artykuły 127 Sprachliche Kreativität bei der Benennung von Friseurgeschäften in Deutschland zwanych „atraktorów”, np. wielkich liter (HAARKULT), małych liter (rapunzel schnitt und mehr), wyrazów obcych (Hair World, La Bellezza Friseur), różnych rodzajów gier słów (Friseur Haarlekin, HAIR-FORCE ONE, Fön-X, Friseur Cutastrophe, Friseursalon Haar-genau). SŁOWA KLUCZOWE: struktura nazw, nazwy tradycyjne, nazwy kreatywne, atraktory, nazwy obcojęzyczne, gry słów. 1. WPROWADZENIE Nazwy zakładów fryzjerskich jak dotąd niemal nie znalazły się w polu zainteresowania niemieckiego nazewnictwa. Pionierską pracą w tej dziedzinie jest artykuł Jensa Gerdesa z 2005 roku Vom Selbstverständnis des Friseurs – Eine Typologie aus dem Telefonbuch. Plauszczalny powód braku zainteresowania pojawił się w ostatnich latach. Niniejsze badanie opiera się na resse ist, dass sprachliche Kreativität bei der Benennung von Friseurgeschäften wpisach dotyczących zakładów fryzjerskich w „Żółtych stronach” książek telefonicznych trzech miast południowoniemieckich: Bambergu, Bayreuth i Ratyzbony.1 Analizowane nazwy mają z reguły następującą strukturę: część deskryptywną, która określa działalność zakładu (np. Friseurgeschäft, Friseursalon, Salon, Friseurstudio, Haarstudio, Friseur, Coiffeur), oraz część identyfikującą, która za pomocą nazwy własnej lub szczególnego ukształtowania nazwy odróżnia dany zakład od innych zakładów tej samej branży, niekiedy także część uzupełniającą zawierającą dalsze informacje lub wyjaśnienia.2 Jako przykłady można podać nazwy Friseursalon Helga (Ratyzbona), Friseur Bernhard Seitz (Bayreuth), Coiffeur am Josephsplatz (Bayreuth), Salon Hairpoint (Bayreuth), Frisör Schneideplatz von Peter Röhrig (Bamberg), Friseurstudio Nicole Dobler Friseursalon (Ratyzbona). Struktura ta nie jest jednak sztywna. W ten sposób część deskryptywna może zostać umieszczona po części identyfikującej (np. w przypadku Evelyn Friseursalon w Ratyzbonie) 1 http://www.gelbeseiten.de/friseur (ostatni dostęp 07.04.2014). W przypadku Bayreuth uwzględniono ponadto nazwy trzech nowych zakładów fryzjerskich (Coiffeurs – Zum goldenen Schnitt, Maisel Coiffeure, Cutastrophe), które nie są jeszcze odnotowane w wykorzystanej książce telefonicznej. 2 Nawiązując do opisu struktury nazw przedsiębiorstw autorstwa Sjöblom (2012), przy czym rozróżnia ona część nazwy „signifying the business concept” (234), „identifying” część nazwy (236) oraz „supplementary” część nazwy z dodatkowymi objaśnieniami (237). Por. także Sjöblom 2007: 298. ROSA KOHLHEIM 128 Acta Linguistica Lithuanica LXXII lub nawet pominięta, jeśli część identyfikująca jednoznacznie pozwala wywnioskować rodzaj działalności (np. w przypadku Hair World w Ratyzbonie). 2. TRADYCYJNE NAZWY ZAKŁADÓW FRYZJERSKICH W Niemczech większość tradycyjnych nazw zakładów fryzjerskich składa się z określenia działalności oraz imienia, nazwiska bądź pełnego imienia i nazwiska właściciela3 albo odwrotnie — z nazwiska właściciela i określenia działalności. Przykładami pierwszego typu są Friseursalon Petra (Bamberg), Salon Anita (Bamberg), Friseur Schmid (Ratyzbona), Friseursalon Jauk (Bamberg), Friseursalon Daniela Schmidt-Herath (Bayreuth), Friseur Doris Held (Ratyzbona), Naturfrisörin Sonja Seidl (Ratyzbona), Friseurteam Alexander Meir (Ratyzbona), Frisurenatelier Ingrid Matt (Ratyzbona), a drugiego typu Bea’s Friseursalon (Bayreuth), Elisa Frisörsalon (Bamberg), Evi’s Frisiersalon (Ratyzbona), Tina’s Haarstudio (Ratyzbona), Peter’s Frisierstube (Bayreuth), Nussmann Friseursalon (Bayreuth), Blindzellner FriRobert Rettich Haarlounge (Ratyzbona). seurgeschäft (Bayreuth), Seitz Friseur (Regensburg), Maisel Coiffeure (Bayreuth), Müller und Müller Friseurbetrieb (Bamberg), Olga Weber Hairstylist (Regensburg), Z tych przykładów wynika jasno, że w deskryptywnej części rzeczownikowej spotykamy kilka różnych określeń zakładu, w którym można sobie ułożyć włosy. Często wskazuje się na zawód określany mianem fryzjera, który w Niemczech od XVIII w. w. jest poświadczone, referowane. Nieleksykalizowane w języku francuskim słowo Friseur jest rozwinięciem czasownika frisieren, który w XVII w. w. przez ndl. friseren z fr. od friser ‘kręcić, marszczyć’ został zapożyczony, pierwotnie oznaczał układanie peruk, a później przyjął ogólne znaczenie ‘układać włosy’ (Kluge 1995: 287; Duden 2007: 238). Godne uwagi są nazwy typu Friseur Doris Held, które w opisowej części nazwy zawierają męskie określenie zawodu, mimo że właścicielkami zakładów są kobiety. Z drugiej strony występują jednak nazwy, które uwzględniają poprawność genderową, jak np. Silke Hacker Friseurmeisterin (Bayreuth) i Naturfrisörin Sonja Seidl (Regensburg). Ta ostatnia nazwa wskazuje ponadto na szczególną cechę zakładu, 3 W „Gelbe Seiten” książek telefonicznych Bambergu, Bayreuth i Ratyzbony znajduje się także kilka wpisów „bezimiennych” zakładów fryzjerskich, tzn. zawierają one jedynie imię i nazwisko właściciela/właścicielki (np. Kellner Gabriele w Bayreuth, Schmauser Robert w mianowicie że do pielęgnacji włosów stosuje się tutaj naturalne środki. Coiffeur, francuski odpowiednik niem. Friseur, w Niemczech, w odróżnieniu od Szwajcarii, należy do podniosłego poziomu językowego (Duden 2013: 296) i – jak np. w nazwie Maisel Coiffeure – ze względu na swoje pochodzenie Regensburg). Artykuły / Articles 129 Sprachliche Kreativität bei der Benennung von Friseurgeschäften in Deutschland językowe przyczynia się do pozytywnej konotacji całej nazwy (moda, elegancja). W przypadku angielskiego zapożyczenia Hairstylist, odnotowanego raz w Ratyzbonie, podaje się znaczenie ‘fryzjer o aspiracjach artystycznych’ (Duden 2013: 497f.). Zakład fryzjerski to rzeczowe określenie, które zapewne ze względu na swoją trzeźwość stosunkowo rzadko występuje jako składnik nazw zakładów fryzjerskich. Bardzo popularne jest natomiast określenie salon fryzjerski,4 które dzięki podstawie -salon, zapożyczeniu z języka prestiżowego, jakim jest francuski, sugeruje wyszukane wyposażenie i wytworność. Jako synonim określenia salon fryzjerski spotyka się także formę skróconą salon (np. Salon Anita). Nie dziwi fakt, że określenie salon damski (np. Heike’s Damensalon Friseur in Bamberg) spotyka się bardzo rzadko, ponieważ powszechny dawniej podział na salony damskie i męskie ma charakter wyjątkowy, jak w przypadku Heike’s Herrenbarbier Friseur (Bayreuth). W opisowej części nazwy występują ponadto złożenia zawierające jako człon podstawowy internacjonalizmy, takie jak na przykład -studio,5 -atelier, -team, -lounge, nadające danemu zakładowi nowoczesny, światowy wizerunek (Tina’s Haarstudio, Frisurenatelier Ingrid Matt, Friseurteam Alexander Meir, Robert renfriseure inzwischen weitgehend aufgehoben ist. Deshalb auch hat ein Name Rettich Haarlounge). W przypadku innego tradycyjnego typu nazwy, który jednak w badanym materiale występuje tylko rzadko, dany zakład identyfikuje się poprzez jego lokalizację. Przykładami są Salon Sophienstraße i Coiffeur am Josephsplatz w Bayreuth. 3. KREATYWNE NAZWY ZAKŁADÓW FRYZJERSKICH Powstałe w ostatnich latach kreatywne nazwy mają na celu nie tylko identyfikację zakładu fryzjerskiego, lecz także zwiększenie jego atrakcyjności 4 Dostosowane do niemieckiej ortografii formy Frisör, Frisörgeschäft występują w badanym materiale tylko rzadko. 5 W ostatnich dziesięcioleciach -studio stało się popularnym członem podstawowym w najróżniejszych nazwach zakładów. Obok Haarstudio Schreiber (1994: 166) odnotowuje jeszcze przykłady Küchenstudio, Fingernagelstudio, Beauty-Studio, Hunde-Studio, Sonnenstudio. ROSA KOHLHEIM 130 Acta Linguistica Lithuanica LXXII poprzez sugestywne tworzenie nazw. W tym przypadku ważną rolę odgrywają tak zwane „atraktory” (Kremer 2007: 181), tj. odstępstwa od zwyczajowej ortografii,6 szczególne efekty grafemiczne, wyrażenia obcojęzyczne i gry słów. Dość popularne, także w tradycyjnych nazwach zakładów fryzjerskich, jest typowe dla języka angielskiego użycie apostrofu przed końcówką dopełniacza -s: Haubner’s Haarerlebnis (Bayreuth), Ulli’s Haar-Design (Bayreuth). Dalszymi „atraktorami” są zapis wielkimi literami całej nazwy lub jej części (np. HAAR-Kultur w Ratyzbonie, Friseur HAARKULT, Schramm HAARformer i HAARideal preiswert w Bambergu), wielka litera wewnątrz wyrazu (np. Emelies HairLounge Friseur w Bayreuth), zapis małymi literami (np. rapunzel schnitt und mehr oraz hairkiller w Ratyzbonie), rozdzielny zapis złożeń (np. Das Haar Haus w Bayreuth, Maxi’s Hair Style < ang. hairstyle ‘fryzura’ w Ratyzbonie). Nowe kreatywne nazwy mają z jednej strony podkreślać szczególne cechy zakładu fryzjerskiego, z drugiej zaś aktywować określone wyobrażenia wśród klientów. Nazwy takie jak HAARideal preiswert i Friseur der kleinen Preise w Bambergu nadają się do przyciągania klientów zwracających uwagę na ceny. Evelyn’s Friseurstübchen Friseursalon (Ratyzbona), Peter’s Frisierstube (Bayreuth), Friseur Riese Mein Friseur (Bamberg), Sylvia Ihr Friseur Friseurgeschäft (Ratyzbona) przywodzą na myśl przytulność, solidność i indywidualne podejście. Zakłady fryzjerskie, takie jak Der Haarschneider i Frisör Schneideplatz von Peter Röhrig w Bambergu oraz Cutting Crew Andreas Nuissl w Bayreuth, wyraźnie pokazują, że ich właściciele specjalizują się w strzyżeniu włosów. Niektórzy fryzjerzy postrzegają swoją działalność nie przede wszystkim jako rzemiosło, lecz jako twórczą sztukę (por. Gerdes 2005: 15). W związku z tym często nazywają swoje zakłady internacjonalizmem Studio lub też odpowiadającym mu niemieckim słowem Werkstatt, na przykład Haarwerkstatt w Bambergu i Haarwerkstatt Uschi Fröhlich w Ratyzbonie. Nazwy takie jak Friseur Haarvision (Ratyzbona), Haubner’s Haarerlebnis (Bayreuth), Haarwunder (Ratyzbona), Kopfkunst Friseur (Ratyzbona), HAAR-Kultur (Ratyzbona), Friseur HAARKULT (Bamberg), Schramm HAARformer (Bamberg), Der stylische Friseur (Bayreuth) również wskazują na artystyczne pojmowanie zawodu fryzjera. Do klientów świadomych mody kierują się nazwy takie jak Petra Macht Haarmoden (Bayreuth), Eddi Revesz Frisurenmode (Ratyzbona), Laufsteg (Ratyzbona), Schickeria Friseurstudio (Ratyzbona). 6 Por. Fleischer/Barz (2012: 194): „Odmienne zapisy służą przede wszystkim funkcjom reklamowym: przyciąganiu uwagi, sygnalizowaniu oryginalności i wspieraniu zapamiętywalności […]”. 7 Por. Duden (2013: 32): „Zasadniczo przed dopełniaczowym -s nie stawia się apostrofu.” Artykuły / Articles 131 Sprachliche Kreativität bei der Benennung von Friseurgeschäften in Deutschland Odwołując się do znanych postaci ze świata literatury, opery lub baśni, można tworzyć atrakcyjne, a przede wszystkim łatwe do zapamiętania nazwy salonów fryzjerskich. Postać Figara, która pierwotnie występuje w dwóch komediach Beaumarchais’go, w Niemczech stała się znana przede wszystkim dzięki operom Mozarta (Wesele Figara, 1786) i Rossiniego (Cyrulik sewilski, 1816), a tymczasem rozwinęła się w deonimiczne określenie fryzjera; w Bambergu dała początek nazwie salonu fryzjerskiego Salon Figaro. W baśni braci Grimm Roszpunka niezwykle długie, złote włosy tytułowej bohaterki odgrywają bardzo ważną rolę: spuszcza je z okienka wieży, aby królewicz mógł wspiąć się do niej.8 Postać baśniowa zainspirowała natomiast nazwy salonów fryzjerskich rapunzel schnitt und mehr w Ratyzbonie oraz Rapunzel w Berlinie (Gerdes 2005: 17). Wyrażenia obcojęzyczne odgrywają ważną rolę w kreatywnych nazwach zakładów fryzjerskich, ponieważ nadają się do „przyciągania uwagi. Ponadto przywołują wyobrażenia i światy życia, które są ściśle związane z określonymi krajami […]” (Fahlbusch 2011: 65). Podczas gdy Francja jest tradycyjnie stereotypowo kojarzona „z wyśmienitym szykiem haute coiffure”, dziś „raczej anglofońskim brzmieniom przypisuje się zdolność przekazywania modnych stylów i trendów” (Gerdes 2005: 15). Tendencja ta znajduje również odzwierciedlenie w naszym materiale, w którym najczęściej występują anglicyzmy z pola semantycznego włosów i ich pielęgnacji.9 Nazwy mogą całkiem prosto, za pomocą angielskiego hair ‘włos’ i angielskiego hairstyle ‘fryzura’, określać główny przedmiot działalności zakładu, jak np. Hair by Ali Frisör, Hair12 oraz Hairstyle by Sabine Scholz Friseur w Bayreuth, Hairstyle Tanja Semmler, Carmenz Hairstyle Team i Maxi’s Hair Style w Ratyzbonie, albo zawierać angielskie określenie zakładu lub zawodu, jak np. Barbershop Nr. 1 (ang. barbershop ‘męski fryzjer’) w Bayreuth i Bambergu, PM Hairdresser Friseur w Bayreuth. Za pomocą angielskich wyrażeń mają wywoływać: Hair Beauty Friseursalon (Ratyzbona), Friseur Carola Hair und Beauty (Ratyzbona), Friseur Glamour (Bayreuth), Hair World (Ratyzbona), Salon Hairpoint den auch Friseurnamen gebildet, die positive Assoziationen (Schönheit, Qualität, Eleganz, Modernität, Originalität) bei der potentiellen Kundschaft her- (Bayreuth), Ulli’s Haar-Design (Bayreuth), Salon Hair Finish (Bayreuth), Top Hair – Mein Friseur (Bamberg), Styling Lounge (Bayreuth), Haarstudio Magic Hair Friseur (Bayreuth), Friseur New Hair (Ratyzbona), Friseursalon Hair Fashion by Tanja (Ratyzbona), Friseursalon Styles & More (Bamberg). Nazwa 8 Por. Bajki braci Grimm, nr 12, 75–78. 9 W regionie Magdeburga anglicyzmy odgrywają w nazewnictwie salonów fryzjerskich w latach 1991–2006 wyraźnie coraz większą rolę (zob. Bergien/Blachney 2009: 530, ryc. 1). ROSA KOHLHEIM 132 Acta Linguistica Lithuanica LXXII Freestyle de Luxe Friseur (Bayreuth) sugeruje jednocześnie oryginalność/niekonwencjonalność oraz wymagający/luksusowy serwis. Nazwy takie jak hairkiller i Head Attack Friseur w Ratyzbonie potrafią przyciągnąć uwagę dzięki swojej niezwykłej semantyce. W nazwie Miss Coiffeur on Tour – tak nazywa się bayreucki mobilny serwis fryzjerski – występują obok siebie język angielski i francuski. Kreatywne nazwy utworzone z wykorzystaniem francuskiego słownictwa są rzadkie. W analizowanym materiale występują Salon Le Coiffeur – Friseur am Gabelmann i Place du Coiffeur w Bambergu oraz Friseur Salon Charmant w Bayreuth. Język włoski i hiszpański zostały po razie wykorzystane w Bayreuth do tworzenia nazw fryzjerskich: La Bellezza Friseur (wł. bellezza ‘piękno’) oraz La Gracia – Bettina Ditz (hiszp. gracia „wdzięk”). Wśród kreatywnych nazw zakładów fryzjerskich szczególnie interesujące są te, które zawierają grę słów. Cechą charakterystyczną gry słów jest według Hausmanna (1974: 111) „jednoczesna obecność wyraźnie rozróżnialnych znaczeń”, przy czym w analizowanym materiale dąży się do dowcipnego, pomysłowego nawiązania do działalności fryzjera. Można to osiągnąć na przykład poprzez zmiany grafematyczne przy zachowaniu wymowy: W nazwach Friseursalon Haarlekin w Bayreuth i Friseur Haarlekin w Ratyzbonie Harlekin, znana postać z commedia dell’arte, zostaje powiązany z włosami lub ich pielęgnacją.10 Również gra słów z apelatywem Harmonie oraz nazwami zakładów fryzjerskich Haarmonie Doris Friseure (Ratyzbona) i Tinas den Friseurnamen Haar-em Studio Friseursalon (Ratyzbona) i Friseur Haarem (Bamberg) opiera się na zmianach HAARmonie (Bamberg) sowie das Wortspiel mit dem Appellativ Harem und grafematycznych.11 W naszym materiale znaleziono kilka przykładów innej techniki gry słów, polegającej na nieznacznej zmianie fonetycznej postaci wyrazu lub nazwy własnej: I tak apelatyw Jahreszeit stanowi punkt wyjścia dla utworzenia nazwy Friseur Haareszeit (Ratyzbona).12 Podobnie Air Force One, nazwa samolotu amerykańskiego prezydenta, staje się nazwą zakładu fryzjerskiego HAIR-FORCE ONE (Bayreuth). W przypadku nazwy zakładu fryzjerskiego On Hair (Bayreuth) mamy do czynienia z modyfikacją angielskiego on air występuje w wyrażeniu to be walking or floating on air ‘chodzić jak na chmurach’ 10 Haarlekin jest również udokumentowane jako nazwa berlińskiego fryzjera (Gerdes 2005: 16), a w Finlandii Harlekiini, wykorzystując podobieństwo brzmieniowe pierwszej sylaby do ang. hair ‘włos’, stało się nazwą zakładu fryzjerskiego Kampaamokauppa Hairlekiini (Sjöblom 2012: 226). 11 Nazwy zakładów fryzjerskich Haarmonie i Haarem-Friseur występują również w Berlinie (Gerdes 2005: 16). 12 Podobnie nazwa berlińskiego zakładu fryzjerskiego Haareszeiten (Gerdes 2005: 16). Straipsniai / Artykuły 133 Sprachliche Kreativität bei der Benennung von Friseurgeschäften in Deutschland jest zawarte. W przypadku Hair Line (Bamberg), oprócz zamierzonego odniesienia do włosów, należy jeszcze uwzględnić jednoczesne pojawienie się ang. airline ‘linia lotnicza’ i ang. zaliczyć „Haaransatz” do ‘linii włosów’. Ponadto mamy tu do czynienia z homofonią z niem. Härlein, zdrobniałą formą od Haar, występuje tu również. Homofonia odgrywa także rolę w nazwie zakładu fryzjerskiego Fön-X, która występuje w Bambergu, Ratyzbonie i Berlinie (Gerdes 2005: 17). Z jednej strony Fön-X jest homofoniczne z Phönix, ptakiem ze starożytnej mitologii egipskiej, który odmładza się w ogniu, z drugiej zaś Fön (Fön®), w XX wieku utworzony na wzór niem. Föhn ‘ciepły, suchy wiatr spadający’ znak towarowy urządzenia elektrycznego do suszenia włosów gorącym powietrzem (Duden 2007: 229), pozostaje jednoznacznie w związku z zawodem fryzjera i pielęgnacją włosów. Przy wymowie zbliżonej do angielskiej nazwa zakładu fryzjerskiego Unicut jest homofoniczna z niem. Unikat, ale jednocześnie pierwszy człon nazwy Unia wskazuje na jej położenie w bezpośrednim sąsiedztwie terenu Uniwersytetu w Bayreuth, a drugi człon nazwy -cut (ang. to cut ‘ciąć’) na główną działalność fryzjera, strzyżenie włosów. To ostatnie odnosi się również do oryginalnej nazwy zakładu fryzjerskiego Friseur Cutastrophe, która przy angielskiej wymowie pierwszych trzech liter jest homofoniczna z apelatywem Katastrophe. Modyfikowanie znanych tytułów dzieł jest popularną techniką gry słów. I tak, nawiązując do opery Rossiniego Cyrulik sewilski, należy sięgnąć po kompozytora. Friseurname Barbier von Grunau im gleichnamigen Bayreuther Stadtteil entstanden. In der Wagner-Stadt Bayreuth ist es naheliegend, auf ein Werk des Nazwa zakładu fryzjerskiego Der fliegende Engländer jest nie tylko wariacją na temat tytułu opery Wagnera Der fliegende Holländer, lecz także nawiązuje do tego, że jego właściciel pochodzi z Anglii.13 Wreszcie w przypadku niektórych nazw zakładów fryzjerskich dochodzi do reinterpretacji zleksykalizowanych złożeń, przy czym jeden z ich składników „traktuje się bardziej dosłownie niż zwykle” (Gerdes 2005: 16). Ma to miejsce w przypadku salonów fryzjerskich Haar-genau (Bayreuth) i Haargenau Friseursalon (Ratyzbona),14 podobnie jak w przypadku bamberskich zakładów Schnittpunkt – Die Friseure im Sand15 i Abschnitt Frisör. W nazwie Coiffeurs – Zum goldenen Schnitt (Bayreuth) termin fachowy der goldene Schnitt, odnoszący się do harmonijnego podziału i uporządkowania powierzchni w sztukach plastycznych i architekturze, zostaje na nowo zinterpretowany w znaczeniu ‘doskonałego/wybitnego (strzyżenia) włosów’. 13 Przekaz ustny. 14 Nazwisko fryzjerskie Haargenau występuje również w Berlinie (Gerdes 2005: 16). 15 Schnittpunkt jest również nazwą zakładu fryzjerskiego w Berlinie (Gerdes 2005: 16). ROSA KOHLHEIM 134 Acta Linguistica Lithuanica LXXII Badanie nazw zakładów fryzjerskich w innych niemieckich miastach pokaże, w jakim stopniu określone formacje nazw, takie jak Haargenau, Haarmonie, Haarlekin, Haareszeit, Fön-X, stanowią już ugruntowany repertuar, a w jakim stopniu tworzone są nowe, oryginalne nazwy, takie jak Haarerlebnis, Haarvision, Haarwunder, Kopfkunst. LITERATUR Bergien Angelika, Blachney Anja 2009: Familiennamen und ihre Wirkung als Komponenten von Firmennamen. – Familiennamen im Deutschen. Erforschung und Nachschlagewerke, hrsg. von Karlheinz Hengst, Dietlind Krüger. 1. Halbband: Deutsche Familiennamen im deutschen Sprachraum (Onomastica Lipsiensia 6.1). Leipzig: Leipziger Universitätsverlag, 527–536. Duden 2007: Das Herkunftswörterbuch. Etymologie der deutschen Sprache. 4., neu bearbeitete Auflage. Mannheim, Zürich: Dudenverlag. Duden 2013: Die deutsche Rechtschreibung. 26., völlig neu bearbeitete und erweiterte Auflage. Berlin, Mannheim, Zürich: Dudenverlag. Fahlbusch Fabian 2011: Von Haarmanns Vanillinfabrik zu Symrise, von der Norddeutschen Affinerie zu Aurubis: Prinzipien des diachronen Wandels von Unternehmensnamen. – Beiträge zur Namenforschung: Neue Folge 46, 51–80. Fleischer Wolfgang, Barz Ir mhild 2012: Wortbildung der deutschen Gegenwartssprache. 4. Auflage, völlig neubearbeitet von I. Barz und M. Schröder. Berlin, Boston: de Gruyter. Gerdes Jens 2005: Vom Selbstverständnis des Friseurs – Eine Typologie aus dem Telefonbuch. – IDS Sprachreport 21/4, 15–17. Grimms Kinderund Hausmärchen. Gesammelt durch die Brüder Grimm, hrsg. von Heinz Rölleke. Vollständige Ausgabe auf der Grundlage der dritten Auflage (1837). Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft 1999. Hausmann Franz Josef 1974: Studien zu einer Linguistik des Wortspiels. Das Wortspiel im „Canard enchaîné“. Tübingen: Niemeyer. Kluge Friedrich 1995: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, bearbeitet von Elmar Seebold. 23., erweiterte Auflage. Berlin, New York: de Gruyter. Kremer Ludger 2007: Tendenzen der Namengebung bei deutschen Unternehmen. – Proceedings of the 21st International Congress of Onomastic Sciences, Uppsala 19–24 August 2002, vol. 3., hrsg. von Eva Brylla, Mats Wahlberg in Zusammenarbeit mit Rob Rentenaar. Uppsala: Institutet för språk och folkminnen, 177–192.