Seminaro apžvalga

Straipsniai / Articles 305 DAIVA MURMULAITYTĖ Lietuvių kalbos institutas Kierunki badań naukowych: leksykologia, leksykografia, słowotwórstwo, morfemika. SEMINARO APŽVALGA 5 lipca w Wilnie, w Instytucie Języka Litewskiego, odbyły się II Warsztaty Leksykografów „Leksykografia – nauka i życie”, poświęcone uczczeniu jubileuszu leksykografki Ireny Ermanytė oraz omówieniu problemów naukowych leksykografii. Tym razem leksykografowie chcieli uczcić zasłużoną naukowczynię nie tylko słowami, lecz także czynami, wysłuchać nie tylko jej wspomnień, ale również opinii na temat współczesnej leksykografii i działalności leksykografów młodszego pokolenia. Seminarium rozpoczęła referatem „Zasługi Ireny Ermanytė dla leksykografii” Violeta Černė (LKI). Krótko przedstawiając biografię jubilatki, urodzonej 3 lipca 1937 r. w Nugarė, w gminie Kuršėnai, w rodzinie Żmudziniki Kristiny Petraitytė i Łotysza Povilasa Zenonasa Ermanisa, prelegentka wymieniła również jej znaczące dokonania. I. Ermanytė została przedstawiona jako wieloletnia autorka tekstu (ponad 100 arkuszy autorskich) i redaktorka Słownika języka litewskiego, autorka Litewskich antonimów (1985) i Słowników antonimów, współautorka – wraz z kolegami – Nazewnictwa rzek i jezior Litwy, Słownika frazeologicznego, Szkolnego słownika wyrazów międzynarodowych (cztery wydania), autorka licznych artykułów, zbieraczka danych leksykalnych, tłumaczka z języka łotewskiego. W 1994 r. I. Ermanytė eksternistycznie obroniła rozprawę doktorską Antonymia i antonimy języka litewskiego, a w 2008 r. Instytut Języka Litewskiego wydał jej monografię Antonymia i antonimy. Irena nazywa antonimy wielką miłością swojego życia, a ta miłość nie gaśnie. Właśnie z ich badań zrodziły się dwa słowniki antonimów, rozprawa doktorska i monografia. Jak twierdzi badaczka, myśli ona antonimami. Czy słucha radia, czy czyta, już słyszy lub widzi antonimiczne pary wyrazów. „Mam swoje antonimy, które śnią mi się nawet nocami” – mówi Irena. Od 1958 roku, od pierwszej ekspedycji zbierającej wyrazy, I. Ermanytė przemierzyła wzdłuż i wszerz niemal całą Litwę. Jak powiedziała prelegentka, Irena potrafiła przemówić do mieszkańca wsi, by ten się otworzył i sypnął bogactwami języka. Zapisano ponad 20 tys. gwarowych jednostek leksykalnych. Wcale niemało zapisanych przez nią zdań żyje dziś własnym życiem na stronach Słownika języka Atlasu języka litewskiego. DAIVA MURMULAITYTĖ 306 Acta Linguistica Lithuanica LXXVII W 1996 r. za trud włożony w opracowanie Słownika języka litewskiego Irena Ermanytė wraz z innymi kolegami otrzymała zaszczytną Nagrodę Naukową Republiki Litewskiej, a w 2001 r. wraz ze współautorami została uhonorowana za opracowanie Słownika frazeologicznego. Baigdama V. Černė pasakė: „Regis, kiekvienas turime tamsiąją savo asmelitewskiego. Irena również przyczyniła się do opracowania drugiej strony. Irena jest wyjątkiem. Koledzy mówią o Irenie wyłącznie z szacunkiem. A przecież dobre słowo jest lepsze niż dar.“ Uczestnicy seminarium zobaczyli na ekranie interesujące chwile z życia jubilatki. Przechodząc do części naukowej seminarium, Vilija Sakalauskienė (LKI) w swoim referacie „Leksykografia – most językoznawstwa do społeczeństwa” przypomniała, że wciąż nie ma zgody co do tego, czy leksykografia jest nauką, czy tylko praktyczną działalnością ludzi. Zdaniem prelegentki podstawową cechą leksykografii jest jej cel aplikacyjny, ponieważ zawsze jest na coś ukierunkowana. Leksykografia pełni funkcje nauczania języka ojczystego lub obcego, utrwalania i normalizacji języka ojczystego (słowniki objaśniające i słowniki innych typów), komunikacji międzyjęzykowej (słowniki dwujęzyczne, rozmówki), naukowego badania leksyki języka (słowniki etymologiczne, historyczne, słowniki języków wymarłych itp.). Po wskazaniu etapów przedleksykograficznego, wczesnego i rozwiniętej leksykografii praktycznej zwrócono uwagę, że współcześni leksykografowie nie tylko przygotowują słowniki o różnej objętości i oparte na różnych technologiach, lecz także tworzą naukowe podstawy teoretyczne ich opracowywania. Powszechnie uznaje się, że leksykografia jest teorią i praktyką tworzenia słowników. Teoria obejmuje problemy doboru słów lub połączeń wyrazowych, objaśniania ich znaczeń oraz budowy artykułu hasłowego, praktyka zaś – pracę nad przygotowaniem słowników: gromadzenie materiału leksykalnego i frazeologicznego, jego systematyzowanie (w postaci kartoteki alfabetycznej), pisanie tekstu słownika. Zatem, zgadzając się z autorką monografii o leksykografii (2005), E. Jakaitienė, można bez przesady powiedzieć, że „leksykografia jakby odpowiada za całe językoznawstwo, ponieważ na podstawie słowników można ocenić ogólny poziom nauki o języku danego kraju”. Referat zakończono trafnym i wymownym porównaniem leksykografii oraz ciężkiej pracy w kamieniołomach lub kopalniach węgla, którego pod koniec XVI wieku dokonał profesor filologii klasycznej Uniwersytetu w Lejdzie (Holandia) Justus Scaliger. Naczelna redaktorka Słownika ogólnego języka litewskiego Danutė Liutkevičienė (LKI) w swoim referacie „Systemowość w słowniku: teoria i praktyka” w dużej mierze opierała się na przykładach z tego słownika, pokazując, że przestrzeganie jednej z podstawowych zasad leksykografii – systemowości – nie jest takie proste. Systemowo w BŻ podawana jest informacja gramatyczna (wskazuje się część mowy hasła, akcentowanie, a w niektórych przypadkach rodzaj, liczbę itd.). Jednak zasada ta często koliduje z zasadą częstotliwości użycia słów, na przykład gdy zachodzi potrzeba włączenia do słownika rzadszego słownictwa lub słownictwa nazywającego realia przestarzałe (na przykład žaboklės, žadinys, žardas) Seminaro apžvalga Przeglądy / Surveys 307 leksyki. Dziwne byłoby przecież, gdybyśmy nie znaleźli w słowniku rzeczowników šlepetė lub šliurė, choć w Słowniku frekwencyjnym pisemnego języka litewskiego A. Utkosa pierwszy zajmuje 9311. miejsce (9 przypadków użycia), a drugi – 24 644. miejsce (2 użycia). Referentka wyjaśniła przypadki, w których od zasady systemowości odstępuje się świadomie. Na BŽ atsisakyta lizdinio žodžių pateikimo – savo žodyninius straipsnius turi visi przykład abstrakta (ėjimas, gerumas), przysłówki (baltyn, gražiai), zdrobnienia (bažnytėlė), natomiast osobno nie wyodrębniono czasowników przeczących i zwrotnych; oznacza się łączliwość składniową czasowników, ale łączliwość poboczna nie zawsze jest wskazywana itd. Czasami trzeba odstąpić od systemowości słownika dlatego, że także sama informacja gramatyczna lub inna nie jest systemowa. Załóżmy, że nieodmienne rzeczowniki pochodzenia obcego, mające na końcu akcentowane lub nieakcentowane -o, -u, -i, są rodzaju męskiego, a mające akcentowane -ė – rodzaju żeńskiego, jednak w przypadkach božolė i žiuri jest właśnie odwrotnie. Zdarza się, że użytkownicy słownika oceniają podawaną w nim dodatkową informację jako podstawową i dziwią się, dlaczego we wszystkich przypadkach nie podano czasowników zwrotnych, form rodzaju wspólnego, synonimów, antonimów itp., tj. tracą z oczu, że czytają nie słownik synonimów ani antonimów, lecz słownik ogólny, a informacja ta jest jedynie dodatkowa. Celem referatu Daivy Murmulaitytė (LKI) „Mikrostruktura słownika objaśniającego: osobliwości przedstawiania informacji semantycznej” było przeanalizowanie kilku przypadków przedstawiania danych semantycznych w słownikach objaśniających, a także pokazanie na ich przykładzie, że malius žodyninių straipsnių struktūros dalykus autorė parodė, kad net ir jie gali būti grįžtamuoju ryšiu susiję su leksinės semantikos ar žodžių darybos (kurių, leksykografia, choć nie przez wszystkich uważana za naukę, nie jest wyłącznie praktyczną, stosowaną dyscypliną. Analizując, jak się zdaje, całkiem forkaip mokslų, regis, dar nemėginama neigti) tyrimais ir jų rezultatais. Słowniki elektroniczne wymagają innej, dokładniejszej formy przedstawiania danych niż słowniki drukowane. Nie będąc naukowcem, redaktor słownika nie dostrzegłby nawet problemów tego rodzaju; nie widząc ich, nie próbowałby ich także rozwiązywać, nie stawiałby pytań sobie ani specjalistom z innych dziedzin. A dostrzeżenie problemu, postawienie pytania w nauce, jak wiemy, jest nie mniej ważne, a nierzadko – jeszcze ważniejsze niż znalezienie na nie odpowiedzi. Autorka referatu analizowała, jak w słownikach przedstawiana jest informacja semantyczna, jak pozostają w relacji znaczenia słowotwórcze i leksykalne, jak wybrany sposób przedstawiania danych odzwierciedla relacje semantyczne, co mówi to językoznawcy i zwykłemu użytkownikowi słownika, poruszyła problemy definicji odsyłających i wyodrębniania podznaczeń (regularności). Podkreśliła, że bez znajomości różnych dziedzin językoznawstwa (semantyki leksykalnej, słowotwórstwa, morfologii, składni, akcentologii, stylistyki, terminologii, dialektologii itd.), a także logiki słowniki być może i mogą być, jak często zwykło się mówić, sporządzane (nie zaś książki telefoniczne czy alfabetyczne wykazy inwentarzowe czegokolwiek), ale z pewnością DAIVA MURMULAITYTĖ 308 Acta Linguistica Lithuanica LXXVII nie pisane, lecz tworzone, co zasadniczo właśnie powinno być czynione, aby przedstawić naukowo przeanalizowaną i usystematyzowaną informację. Anželika Gaidienė (LKI) swoje wystąpienie „Tradycyjna vs kognitywna definicja znaczenia wyrazu: jak znaleźć złoty środek?” rozpoczęła od wskazania różnic między tradycyjnym a kognitywnym ujęciem znaczeń. Badaczka stwierdziła, że charakter definicji zależy od rozumienia znaczenia leksykalnego, celu i zakresu słownika. Badała, jakie pod tym względem są definicje w Słowniku ogólnego języka litewskiego. W tym słowniku właściwości semantyki determinowanych jest przez kilka czynników: adresat – szerokie grono odbiorców, normatywny charakter słownika, zasada systemowości. Podstawowe sposoby objaśniania znaczeń wyrazów to sposób definicyjny, synonimiczny i odsyłaczowy. Definiując wyrazy, zarówno w Słowniku współczesnego języka litewskiego, jak i w Słowniku ogólnego języka litewskiego „wskazuje się charakterystyczne cechy przedmiotów, zjawisk i pojęć”, jednak definicje w BŽ są bardziej encyklopedyczne niż w DŽ. Kognitywne definicje wyrazów garbė, grybas, Europa porównano z definicjami tych wyrazów w BŽ, wyraźnie ukazując, co jest ważne w jednym i drugim przypadku oraz jak bardzo i czym różnią się definicje. Powołując się na A. Gudavičiusa, zaznaczono, że przy objaśnianiu znaczeń wyrazów należy uwzględnić trzy aspekty: prototypowości, narodowy i antropocentryczny. Pod każdym z tych względów porównano definicje wyrazów bėgti, kartus, sūrus, žaltys, zamieszczone w wymienionych słownikach. Kończąc, prelegentka doszła do wniosku, że redaktorzy Słownika ogólnego języka litewskiego znaleźli złoty środek. Lawirują oni między tradycyjnymi a kognitywnymi definicjami znaczeń wyrazów – uwzględnia się aspekty prototypowości i antropocentryzmu definicji znaczenia wyrazu, natomiast aspekt narodowy zazwyczaj znajduje odzwierciedlenie w ilustracyjnych przykładach użycia. Kolejny referat był poświęcony leksykografii historycznej. Vilma Zubaitienė (VU) przyjrzała się najważniejszym XVIII-wiecznym drukowanym słownikom Małej Litwy – słownikom Frydrycha Vilhelma Haka (1730), Pilypasa Ruigysa (1747) i Kristijonasa Gotlybasa Milkusa (1800) – z perspektywy leksykologii historycznej i semantyki leksykalnej. Dotychczas w swoich badaniach badaczka poświęcała najwięcej uwagi metodom leksykograficznym słowników. Tekstologiczna analiza porównawcza pomaga ustalić nie tylko źródła słowników, zakres ich wykorzystania oraz wzajemne związki słowników, lecz także ukazuje sposoby rozszerzania leksyki słowników, a także dobierania odpowiedników w celu przedstawienia jak najdokładniejszych informacji semantycznych o znaczeniach i użyciu słów. W ostatnich latach autorka referatu opracowuje komentarze i indeksy do krytycznych wydań ściśle ze sobą powiązanych słowników P. Ruigysa i K. G. Milkusa. Mają one pokazać, jak w porównaniu z pierwszym drukowanym słownikiem zmieniały się niemieckie odpowiedniki podawane w haśle słownikowym (pojedyncze słowa i połączenia opisowe), jak dwujęzyczne słowniki niemiecko-łacińskie oraz przekład Biblii wpływały na włączanie danego słowa lub użycie go w nowym znaczeniu, jak wraz z włączaniem dodatkowego odpowiednika do chronologicznie późniejszego słownika przybywało przykładów użycia pomagających ustalić znaczenie słowa, a także innych metajęzykowych Seminaro apžvalga Przeglądy / Surveys 309 komentarzy. Badania te uściślają rejestrację części słów LKŽe i ich znaczeń w źródłach leksykograficznych oraz mają znaczenie dla badań semantycznych. Laimutis Bilkis (LKI) wygłosił referat „O charakterze Słownika litewskich nazw miejscowych”. Przypomniał, że w planach pracy i sprawozdaniach naukowców LKI, zgodnie z wytycznymi wyższych instancji, prace dzieli się między innymi na wielkie prace badawcze (monografie, studia) i prace stosowane (słowniki naukowe, publikacje źródeł). Słownik litewskich nazw miejscowych (LVŽ) zalicza się do tych ostatnich, a zatem do prac naukowych niebadawczych. Elementy stosowanego charakteru LVŽ to identyfikacja, normalizacja i akcentowanie nazw miejscowych. Natomiast treść badawczego charakteru tego słownika stanowią analiza słowotwórcza nazw miejscowych (przedstawienie ich w gniazdach etymologicznych, w których są uporządkowane według sposobu słowotwórczego) oraz wyjaśnienie ich pochodzenia (z wykorzystaniem zgromadzonej i nadal uzupełnianej kartoteki wyjaśnień pochodzenia litewskich (bałtyckich) nazw miejscowych oraz elektronicznego kompendium omawia się już opublikowane hipotezy etymologiczne, przedstawia wiele nowych wyjaśnień pochodzenia, zwłaszcza słabo zbadanych nazw terenowych, podaje się w wątpliwość wiarygodność opublikowanych wyjaśnień itp.). Oczywiste jest, że przy opracowywaniu tego słownika prowadzi się zwykłe naukowe badania pochodzenia i budowy nazw miejscowych, których nawet przy największych staraniach nie można zaliczyć do nauki stosowanej. W praktyce można używać nazw miejscowych opatrzonych akcentem i znormalizowanych, ale jak w praktyce wykorzystać wyjaśnienia ich pochodzenia (por. táikyti – ‘mieć znaczenie praktyczne, stosować w praktyce’ (DŽ))? Wniosek naukowca: Słownik litewskich nazw miejscowych de facto niewątpliwie jest wielką pracą badawczą, ponieważ bada się w nim budowę słowotwórczą litewskich nazw miejscowych, a zwłaszcza ich pochodzenie. Od monografii czy artykułów różni się tylko tym, że ze względu na specyfikę publikacji nie zawiera uogólnień. Referat ten wyróżniał się bardzo informatywnymi przykładami ilustracyjnymi. Ze względu na naukowy charakter słowników (tylko już gwarowych), podczas wygłaszania swojego referatu „Słowniki gwarowe: rozwój podejścia do słownika gwarowego i perspektywy ich opracowywania” kolegom wtórowała Vilija Ragaišienė (LKI). Stwierdziła, że o leksykograficznym podejściu do słownika gwarowego świadczą dwie rzeczy: dobór materiału i struktura słownika (ma to związek z adresatem). Do tej pory wydano 15 słowników gwarowych. Wspominając o wszystkich i mniej lub bardziej je omawiając, referentka (według podejścia do słownika gwarowego) wyróżniła 3 etapy ich opracowywania. I – okres opracowywania różnicowych (specjalnych) słowników gwarowych. Dobrym przykładem słownika różnicowego jest wydany w 1976 r. Słownik gwar północno-wschodnich dūnininkasów Vytautasa Vitkauskasa, którego materiał został dobrany według bardzo dobrze przemyślanych kryteriów. II – okres opracowywania obszernych słowników gwarowych. Ich serię rozpoczęły słowniki gwar pogranicznych, których charakter ukształtowało panujące wówczas przekonanie, że gwary pograniczne, obfitujące w dawne relikty językowe, szybko zanikają, dlatego konieczne jest zapisanie jak największej ilości danych i opublikowanie możliwie wyczerpujących źródeł tych gwar. Za wielki słownik obszerny uznaje się czterotomowy Słownik gwary kupiskiej, opracowany przez doświadczoną leksykografkę Klementinę Vosylūtė, dotyczącą jej rodzinnej odmiany dialektalnej (2007–2013). III – obszernych systemowych DAIVA MURMULAITYTĖ 310 Acta Linguistica Lithuanica LXXVII tarminių žodynų rengimo laikotarpis, kurį 2014 m. pradėjo Žanetos MarkeviSłownik gwary vidiškiej, opracowany przez Čienė i Aurimasa Markevičiusa. Klasyfikacja ta pokazuje, że wszystkie słowniki gwarowe, niezależnie od zasad cipų ir sandaros pobūdžio, rengti kaip moksliniai šaltiniai. Žodynų rengimas doboru ich materiału, są właściwą działalnością lingwistyczną, wymagającą nie tylko kompetencji naukowych, lecz także znajomości historii, kultury, etnografii i innych dziedzin danego regionu. Kończąc, prelegentka zauważyła, że opracowywanie słowników gwarowych na Litwie do dziś nie jest uważane za poważną pracę naukową. Jest w tym jednak także wina leksykografów – nie ma ani jednej bardziej rzetelnej recenzji słownika gwarowego, napisano zaledwie jeden czy dwa krótkie artykuły o zasadniczych problemach teoretycznych leksykografii (typologii słowników, ich strukturze, metodyce opracowywania). Oczywiste jest, że działalność leksykografów nie jest właściwie oceniana z profesjonalnej perspektywy językoznawców. Jolita Urbanavičienė (LKI) ponownie skierowała uwagę słuchaczy ku akademickiemu Słownikowi języka litewskiego, napisanemu i zredagowanemu przez I. Ermanytė wraz z kolegami. Jej referat nosił tytuł: „Kartoteka Słownika języka litewskiego dzisiaj – wyzwania i możliwości ery cyfrowej”. Mówiono o typach kartotek tego słownika, strukturze danych, ich uzupełnianiu (wynikach z lat 2011–2016), perspektywach i problemach. Kartoteki LKŽ są 3: Główna, Uzupełnień (K1 i K2) oraz Gwarowa. Główną tworzy około 4,5 mln fiszek – ten materiał leksykalny, którym posługiwano się w latach 1942–2002 przy opracowywaniu tomów 1–20 LKŽ. Jest to jedyna kompletna kartoteka LKŽ, gromadzona w latach 1902–2002. W kartotekach Uzupełnień znajduje się obecnie około 0,7 mln fiszek. Kartotekę K1 tworzą materiały pisemne i mówione gromadzone do 2009 r. i archiwizowane w porządku alfabetycznym, przedstawiane w układzie gniazdowym; K2 obejmuje słowa archiwizowane po 2009 r. według zasady dialektalnej, wyłącznie z języka mówionego (dialektów). Kartoteka dialektów jest gromadzona od 2014 r. Jest to pierwsza wirtualna, otwarta dla społeczeństwa kartoteka, w której gromadzone są wyłącznie dane leksykalne języka mówionego (dialektów), dokładne mapy z zasięgiem dialektu i miejscowością, z której zapisano słowa; słowa są w niej przedstawiane według zasady gniazdowej. Obecnie w tej kartotece znajduje się około 2,6 tys. jednostek leksykalnych. W referacie szczegółowo przeanalizowano i obrazowo zilustrowano struktury danych kartotek. Obecnie w bazie danych Systemu Informacyjnego Zasobów Języka Litewskiego (LKIIS) pod adresem http://lkiis.lki.lt 2011–2016 m. pildant LKŽ kartotekas, vykdyti 3 projektai, surengtos 85 išmożna zobaczyć Kartotekę dialektów, Kartotekę uzupełnień K1 (z wyjątkiem liter O i Š), a także obrazy kart części liter A i G Kartoteki głównej oraz ich metadane. wykos, zapisano ~40 tys. słów. Na zakończenie referatu krótko omówiono dzisiejsze problemy i perspektywy: ukierunkowane gromadzenie nowych danych do LKŽ (na przykład poprzez utworzenie sieci uzupełnień), rewizję punktów LKŽ, kwalifikacje zbieraczy leksyki, uzupełnianie kartotek najnowszą leksyką piśmiennictwa, powiązanie ich z materiałem słowników dialektalnych. Seminaro apžvalga Przeglądy / Surveys 311 Ostatni referat – „Obraz słownika w «Słowniku języka litewskiego»” – na seminarium wygłosiła Aurelija Gritėnienė (LKI). Posługując się szerokim i różnorodnym dyskursem dwudziestu tomów słownika, autorka dążyła do przeanalizowania, jaki obraz semantyczny słownika ukształtował się w hipertekście LKŽe, oraz ustalenia, które cechy tego obrazu uznaje się za najważniejsze i najbardziej aktualne. Analizowała 211 haseł LKŽe, w których przykładach użycia wymienione jest słowo „słownik”. Większość (aż 98%) takich przykładów użycia wypisano z dzieł różnych autorów (przede wszystkim językoznawców oraz działaczy kultury i życia społecznego). Wyodrębniono najważniejsze cechy obrazu słownika: strukturę słownika, typ, autora, objętość, materiał, przebieg prac, trudności związane z opracowywaniem słowników, braki słowników i ich wartość. Po omówieniu i zilustrowaniu każdego z nich przykładami użycia odnotowanymi w LKŽe scharakteryzowano również obraz słownika ukształtowany w tym słowniku: „Słownik – jedno-, kilku-, kilkunastolub kilkudziesięciotomowa książka jednego autora lub zbiorowa, mająca własną makrostrukturę i mikrostrukturę; w słowniku, po zgromadzeniu materiału z jednego lub różnych źródeł (najczęściej po sporządzeniu kartoteki), alfabetycznie, tematycznie lub według innego systemu podawane są słowa lub połączenia wyrazowe, zwykle definiuje się znaczenie słowa, a także może być wskazywane pochodzenie i historia słowa, podawane informacje gramatyczne, akcentuacyjne i stylistyczne, przykłady użycia, tłumaczenia na jeden lub kilka języków; taka publikacja ma wartość praktyczną i naukową (jest przydatna w nauce własnego lub obcego języka, potrzebna jako źródło do różnorodnych badań języka i kultury).” Po seminarium wystąpili również uczestniczący w nim goście. Z. Babickienė, zwracając uwagę na szczegółowość referatów i aktualność tematów, zauważyła, że we wszystkich referatach w mniejszym lub większym stopniu poruszano teoretyczne problemy leksykografii. Zaproponowała więc zastanowić się, czy odbywających się już tradycyjnie Warsztatów Leksykograficznych (pierwsze odbyły się 5 lipca 2016 r.) nie należałoby w przyszłości nazywać Studiami lub Badaniami Leksykograficznymi. J. Klimavičius podkreślił, że leksykografia jest dziedziną leksykologii, a jej status nauki jest niewątpliwy. Językoznawca miał uwagi do redaktorów Słownika ogólnego języka litewskiego. Jego zdaniem w słownikach należałoby podawać tylko te deminutywy, które nabrały wyspecjalizowanych znaczeń (por. drobė i drobelė). Również jego zdaniem nie tuo atveju, jei jie yra virtę terminais, įgiję specialiųjų reikšmių ar pan. Lietuvių można ilustrować wyrazów nietypowymi przykładami, które nie ukazują łączliwości semantycznej (konkretnie – zdań o przerwanych paskach lub sznurowadłach od butów, a także o butach obgryzionych przez psa nie można używać do zilustrowania użycia wyrazu batas). Naczelna redaktorka Słownika ogólnego języka litewskiego D. Liutkevičienė odpowiedziała na to, że deminutywy należy włączać do słownika nie tylko dlatego, że język litewski, jak się stale twierdzi przy różnych okazjach, odznacza się bogactwem i różnorodnością deminutywów, lecz także dlatego, że nie znajduje to dostatecznego odzwierciedlenia w słownikach. Rzadko kiedy deminutywy są podawane w osobnych artykułach, wysuwane jako hasła. Jeśli już się pojawiają, to w artykułach dotyczących słów podstawowych, najczęściej wśród ilustracyjnych przykładów użycia. Słownika deminutywów również jak dotąd nie mamy. Ponadto zdarza się, DAIVA MURMULAITYTĖ 312 Acta Linguistica Lithuanica LXXVII że na podstawie danych korpusowych niektóre deminutywy są używane w znaczeniach niespecjalistycznych częściej niż ich słowa podstawowe, niedeminutywne. Dlaczego zatem te ostatnie bardziej zasługują na to, by znaleźć się w słowniku? Jeśli zaś chodzi o słowo batas (ściślej basutė, którego artykuł z BŽ został jako przykład przedstawiony w jednym z referatów), wyjaśniono, że zdanie Šuo apgraužė dvi basutes – mano ir sesers znalazło się w słowniku celowo. Ma ono pokazać różnicę między zwykłą liczbą mnogą słowa basutė (w tym przypadku takich sztuk obuwia może być dwie, trzy itd.) a rzeczownikiem basutės występującym tylko w liczbie mnogiej, oznaczającym parę takich butów, por. dvi basutės – dvejos basutės ’dwie pary basutės‘. Poza tym sytuacja nie jest zmyślona, niemożliwa ani sztucznie stworzona, trudna do zrozumienia. W bibliotece Instytutu Języka Litewskiego zorganizowano wystawę prac naukowych Ireny Ermanytė „Wielka miłość życia – antonimy”, poświęconą jej jubileuszowi (organizatorki: Violeta Černė i Rūta Statkevičiūtė). Uczestnicy seminarium mogli również obejrzeć ekspozycję jej archiwum osobistego oraz innych fotografii upamiętniających leksykografów starszego pokolenia. Nadesłano 22 lipca 2017 r. DAIVA MURMULAITYTĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno, Litwa [email protected]