Seminaro apžvalga

DAIVA MARMULYTĖ Instytut Języka Litewskiego Kierunki badań naukowych: leksykologia, leksykografia, słowotwórstwo, morfemika. OMÓWIENIE SEMINARIUM 5 lipca w Wilnie, w Instytucie Języka Litewskiego, odbyły się II warsztaty leksykografów „Leksykografia – nauka i życie”, zorganizowane dla uczczenia leksykografki Ireny Erm… Seminarium rozpoczęła referatem „Zasługi Ireny Erm… dla leksykografii” Violeta Černė (LKI). Krótko omawiając biografię leksykografki urodzonej 3 lipca 1937 r. w Nugarach, w gminie Kuršėnai, w rodzinie Kristiny Petraitytė i Łotysza Povila Zeno Ermanisa, przedstawiła sumarycznie i rzetelnie jej dokonania. I. Erm… została przedstawiona jako wieloletnia autorka tekstów Słownika języka litewskiego (ponad 100 arkuszy autorskich) i redaktorka, autorka Litewskich antonimów (1985) oraz Słowników antonimów, współautorka wraz z kolegami słownika nazw litewskich rzek i jezior, Słownika frazeologicznego i Szkolnego słownika wyrazów międzynarodowych (cztery wydania), autorka licznych artykułów, zbieraczka danych leksykalnych i tłumaczka z języka łotewskiego. W 1994 r. I. Erm… eksternistycznie obroniła rozprawę doktorską Antonymia i antonimy w języku litewskim, a w 2008 r. Instytut Języka Litewskiego wydał jej monografię Antonymia i antonimy. Irena nazywa antonimy wielką miłością swojego życia, a ta miłość nie przemija. Właśnie z ich badań zrodziły się dwa słowniki antonimów, rozprawa doktorska i monografia. Jak mówi badaczka, myślała antonimami. Czy słuchała radia, czy czytała, już słyszała lub widziała antonimiczne pary wyrazów. „Mam swoje antonimy, które śnią mi się nawet nocami” – mówiła Irena. Od 1958 r., czyli pierwszej ekspedycji zbierającej wyrazy, I. Erm… przemierzyła wzdłuż i wszerz niemal całą Litwę. Jak opowiadała referentka, Irena potrafiła nakłonić wieśniaka do rozmowy, by ten się otworzył i podzielił bogactwem języka. Zanotowano ponad 20 tys. gwarowych jednostek leksykalnych. Wiele zapisanych przez nią zdań nadal żyje własnym życiem na stronach Słownika języka litewskiego. Irena uczestniczyła także w opracowaniu Atlasu języka litewskiego. Straipsniai / Articles 305 DAIVA MURMULATYTĖ W 1996 r. za trud włożony w Lietuvių kalbos žodynas Irenie Ermantė wraz z innymi współpracownikami przyznano prestiżową Nagrodę Naukową Republiki Litewskiej, a drugą nagrodę otrzymała w 2001 r. wspólnie ze współautorami za opracowanie Frazeologijos žodynas. Na zakończenie V. Černė powiedziała: „Zdaje się, że każdy z nas ma jakiś aspekt swojej egzystencji, który ciągnie się za nim. Irena jest wyjątkiem. Koledzy mówią o Irenie wyłącznie z szacunkiem. A przecież dobre słowo jest lepsze niż prezent”. Uczestnicy seminarium obejrzeli na ekranie interesujące chwile z życia leksykograficznego. Przechodząc do naukowej części seminarium, Vilija Sakalauskienė (LKI) przypomniała w swoim referacie „Leksykografia – most językoznawstwa do społeczeństwa”, że wciąż nie ma zgody co do tego, czy leksykografia jest nauką, czy jedynie praktyczną działalnością człowieka. Zdaniem prelegentki główną cechą leksykografii jest jej cel użytkowy, ponieważ zawsze jest ona ukierunkowana na jakiś cel. Leksykografia pełni funkcje nauczania języka ojczystego lub obcego, utrwalania i normowania języka ojczystego (słowniki objaśniające i inne typy słowników), komunikacji międzyjęzykowej (słowniki dwujęzyczne, rozmówki), naukowego badania leksyki języka (słowniki etymologiczne, historyczne, słowniki języków wymarłych itp.). Po omówieniu etapów leksykografii przedleksykograficznej, wczesnej i rozwiniętej praktycznej zwrócono uwagę, że współcześni leksykografowie nie tylko gromadzą słowniki o różnym zakresie i oparte na różnych technologiach, lecz także opracowują naukowe podstawy teoretyczne ich tworzenia. Powszechnie uznaje się, że leksykografia jest teorią i praktyką tworzenia słowników. Teoria obejmuje zagadnienia doboru wyrazów lub połączeń wyrazowych, objaśniania ich znaczeń oraz struktury artykułu słownikowego, praktyka zaś to praca nad przygotowaniem słowników: gromadzenie materiału leksykalnego i frazeologicznego, jego systematyzowanie (w postaci kartoteki alfabetycznej) i pisanie tekstu słownika. Zatem, zgadzając się z E. Jakaitienė, autorką monografii o leksykografii (2005), nie byłoby przesadą stwierdzenie, że „leksykografia jak gdyby odpowiada za całe językoznawstwo, ponieważ na podstawie słowników można wnioskować o ogólnym poziomie językoznawstwa danego kraju”. Referat zakończyło trafne i wymowne zestawienie pracy leksykografa z ciężką pracą w kamieniołomach lub kopalniach węgla, dokonane pod koniec XVI w. przez Justusa Scaligerusa, profesora filologii klasycznej Uniwersytetu w Lejdzie (Holandia). Bendrinės lietuvių kalbos žodynas redaktor naczelna Danutė Liutkevičienė (LKI) w referacie „Systemowość w słowniku: teoria i praktyka” opierała się przede wszystkim na przykładach z tego słownika, pokazując, że przestrzeganie jednej z głównych zasad leksykografii – systemowości – nie jest takie proste. BŽ systematycznie podaje informacje gramatyczne (określa część mowy wyrazu pochodnego, miejsce akcentu, a w niektórych przypadkach rodzaj, liczbę itd.). Zasada ta często jednak koliduje z zasadą częstotliwości użycia wyrazów, na przykład gdy zachodzi potrzeba włączenia do słownika rzadszych lub przestarzałych nazw realiów (takich jak žaboklis, žadinis, žardas). 306 Acta Linguistica Lithuanica LXXVI Seminaro apžvalga leksykalnych. Dziwne byłoby przecież, gdybyśmy nie znaleźli w słowniku rzeczowników šlepetė czy šiurė, chociaż w Dažninis rašytinės lietuvių kalbos žodynas A. Utkosa pierwszy zajmuje 931. miejsce (9 wystąpień), a drugi – 24 644. miejsce (2 wystąpienia). Prelegentka wyjaśniła, w jakich przypadkach świadomie odstępuje się od zasady systemowości. Na przykład w BŽ zrezygnowano z hasłowania gniazdowego: własne artykuły słownikowe mają wszystkie rzeczowniki odczasownikowe (ėjimas, gerumas), przysłówki (baltyn, gražiai), rzeczowniki (bažnytėlė), ale nie wyszukuje się oddzielnie form przeczących i zwrotnych czasowników; podaje się składnię czasowników, ale składnię poboczną wskazuje się nie zawsze itd. Niekiedy od zasady systemowości słownika trzeba odstąpić dlatego, że sama informacja gramatyczna lub inna nie jest systemowa. Na przykład nieprzyswojone rzeczowniki pochodzenia obcego, zakończone akcentowanym lub nieakcentowanym -o, -u, -i, są rodzaju męskiego, a te zakończone akcentowanym -ė – rodzaju żeńskiego, jednak w przypadkach boželė i žiūri jest akurat odwrotnie. Zdarza się, że użytkownicy słownika uznają podawane w nim dodatkowe informacje za główne i dziwią się, dlaczego nie zawsze uwzględniono formy zwrotne czasowników, formy rodzaju wspólnego, synonimy, antonimy itp., to znaczy tracą z oczu, że czytają słownik ogólny, a nie słownik synonimów czy antonimów, i że informacje te są jedynie uzupełniające. Celem referatu Daivos Murmulytė (LKI) „Mikrostruktura słownika objaśniającego: cechy prezentacji informacji semantycznej” było omówienie kilku przypadków prezentowania danych semantycznych w słownikach objaśniających, a także pokazanie na ich przykładzie, że leksykografia, choć nie wszyscy uznają ją za naukę, nie jest jedynie dyscypliną praktyczną i stosowaną. Analizując pozornie całkiem formalne zagadnienia struktury artykułów słownikowych, autorka wykazała, że nawet one mogą być powiązane sprzężeniem zwrotnym z badaniami nad semantyką leksykalną czy słowotwórstwem (których, jak się zdaje, nie próbuje się jeszcze kwestionować jako nauk) oraz z ich wynikami. Słowniki elektroniczne wymagają innej, dokładniejszej formy prezentacji danych niż słowniki drukowane. Osoba niebędąca naukowym redaktorem słownika nie dostrzegłaby nawet tego rodzaju problemów; nie widząc ich, nie próbowałaby ich rozwiązywać ani stawiać pytań sobie i specjalistom z innych dziedzin. Tymczasem dostrzeżenie problemu i postawienie pytania w nauce, jak wiemy, jest nie mniej ważne, a nierzadko nawet ważniejsze niż znalezienie na nie odpowiedzi. Autorka referatu analizowała, jak w słownikach przedstawiane są informacje semantyczne, jak mają się do siebie znaczenia robocze i leksykalne, jak wybrany sposób prezentacji danych odzwierciedla relacje semantyczne, co mówi to językoznawcy i zwykłemu użytkownikowi słownika; poruszyła także problemy definicji relacyjnych i rozdzielania znaczeń (regularności). Podkreśliła, że bez znajomości różnych dziedzin językoznawstwa (semantyki leksykalnej, słowotwórstwa, morfologii, składni, akcentologii, stylistyki, terminologii, dialektologii itd.), a także logiki, słowniki można wprawdzie – jak często się mówi – zestawiać (na wzór książek telefonicznych czy alfabetycznych spisów inwentarzowych), ale z pewnością Apžvalgos / Surveys 307 DAIVA MURMULAITYTĖ nie pisać ani tworzyć, choć właśnie to powinno się robić, aby przedstawiać informacje poddane naukowej analizie i systematyzacji. Anželika Gaidienė (LKĮ) rozpoczęła swój referat „Tradycyjna a kognitywna definicja znaczenia wyrazu: jak znaleźć złoty środek?” od wskazania różnic między ujęciem tradycyjnym a kognitywnym. Badaczka stwierdziła, że charakter definicji zależy od rozumienia znaczenia leksykalnego, celu i zakresu słownika. Zbadała, jakie pod tym względem są definicje w Bendrinės lietuvių kalbos žodynas. Na charakterystykę semantyczną tego słownika wpływa kilka czynników: adresat – szerokie grono odbiorców, normatywny charakter słownika oraz zasada systemowości. Główne sposoby objaśniania znaczeń wyrazów to definicja, synonimia i odsyłacz. Zarówno w Dabartinės lietuvių kalbos žodynas, jak i w Bendrinės lietuvių kalbos žodynas przy definiowaniu wyrazów „wskazuje się cechy charakterystyczne przedmiotów, zjawisk i pojęć”, jednak definicje w BŽ są bardziej encyklopedyczne niż w DŽ. Kognitywne definicje wyrazów garbė, grybas, Europa porównano z definicjami tych wyrazów w BŽ, wyraźnie pokazując, co jest istotne w każdym z tych ujęć oraz jak i czym różnią się definicje. Powołując się na A. Gudavičiusa, zaznaczono, że przy objaśnianiu znaczeń wyrazów należy uwzględnić trzy aspekty: prototypowość, narodowy charakter i antropocentryzm. Następnie porównano definicje wyrazów bėgti, katus, šūrus, žalts podane w wymienionych słownikach. Na zakończenie prelegentka doszła do wniosku, że redaktorzy Bendrinės lietuvių kalbos žodynas znaleźli złoty środek. Lawirują między tradycyjnymi a kognitywnymi definicjami znaczeń wyrazów: uwzględniają aspekty prototypowości i antropocentryzmu w definicji znaczenia wyrazu, natomiast aspekt narodowy zwykle znajduje odzwierciedlenie w ilustracyjnych przykładach użycia. Kolejny referat poświęcono leksykografii historycznej. Vilma Zubaitienė (VU) spojrzała na najważniejsze XVII-wieczne druki Małej Litwy – słowniki Frydricha Wilhelma Haka (1730), Pilypa Ruigysa (1747) i Kristijonasa Gotlybasa Milkausa (1800) – z perspektywy leksykologii historycznej i semantyki leksykalnej. Dotychczas w swoich badaniach uczona koncentrowała się przede wszystkim na metodach leksykograficznych stosowanych w słownikach. Analiza tekstologiczna i porównawcza pozwala ustalić nie tylko źródła słowników, zakres ich wykorzystania i wzajemne powiązania, lecz także ukazuje rozszerzanie ich zasobu leksykalnego oraz sposoby dobierania ekwiwalentów w celu przekazania jak najdokładniejszych informacji semantycznych o znaczeniach i użyciu wyrazów. W ostatnich latach autorka referatu przygotowuje komentarze i indeksy do krytycznych wydań ściśle ze sobą powiązanych słowników P. Ruigysa i K. G. Milkausa. Mają one pokazać, jak w porównaniu z pierwszym drukowanym słownikiem zmieniały się niemieckie ekwiwalenty podawane w artykułach słownikowych (pojedyncze wyrazy i wyrażenia opisowe), jak na włączenie danego wyrazu lub powtórzenie go w nowym znaczeniu wpływały obszerne słowniki niemiecko-łacińskie oraz przekład Biblii, a także jak w miarę dodawania kolejnych ekwiwalentów do chronologicznie późniejszego słownika przybywało przykładów użycia, pomagających ustalić znaczenie wyrazu oraz inne metajęzykowe 308 Acta Linguistica Lithuanica LXXVII Semināro apžvalga komentarzy. Takie badania precyzują sposób odnotowania części wyrazów LKŽe i ich znaczeń w źródłach leksykograficznych oraz są istotne dla badań semantycznych. Laimutis Bilkis (LKI) wygłosił referat „O charakterze Słownika litewskich nazw miejscowych”. Przypomniał, że w planach pracy i sprawozdaniach naukowców LKI, zgodnie z wytycznymi wyższych instancji, prace dzieli się między innymi na duże prace badawcze (monografie, studia) oraz prace aplikacyjne (słowniki naukowe, publikacje źródeł). Słownik litewskich nazw miejscowych (LVŽ) zalicza się do tych drugich, czyli prac naukowych niebadawczych. Elementy aplikacyjne LVŽ to identyfikacja nazw miejscowych, ich normalizacja i oznaczenie akcentu. Natomiast treść badawczą tego słownika stanowią analiza słowotwórcza nazw miejscowych (podaje się gniazda etymologiczne, w których nazwy uporządkowano według sposobu ich tworzenia) oraz wyjaśnianie ich pochodzenia (na podstawie zgromadzonego i nadal uzupełnianego kartoteki wyjaśnień pochodzenia litewskich (bałtyckich) nazw miejscowych oraz elektronicznego kompendium omawia się już opublikowane hipotezy etymologiczne, podaje wiele nowych wyjaśnień pochodzenia, zwłaszcza słabo zbadanych nazw pól, podaje w wątpliwość wiarygodność opublikowanych hipotez itp.). Oczywiste jest, że przy opracowywaniu tego słownika prowadzi się typowe badania naukowe nad pochodzeniem i słowotwórstwem nazw miejscowych, których nawet przy najlepszych chęciach nie można zaliczyć do nauki stosowanej. W praktyce można używać nazw miejscowych z oznaczonym akcentem i znormalizowanych, ale jak w praktyce wykorzystać wyjaśnienia ich pochodzenia (por. taikyti – ‘mieć znaczenie praktyczne, stosować w praktyce’ (DŽ))? Wniosek naukowca: Słownik litewskich nazw miejscowych de facto niewątpliwie jest dużą pracą badawczą, ponieważ bada się w nim słowotwórstwo, a zwłaszcza pochodzenie litewskich nazw miejscowych. Od monografii czy artykułów różni się jedynie tym, że ze względu na specyfikę publikacji nie zawiera podsumowań. Referat wyróżniał się bardzo informatywnymi przykładami ilustracyjnymi. Ze względu na charakter słownika naukowego (ściślej: terminologicznego), omawiając swój referat „Słowniki terminologiczne: ewolucja podejścia do słownika terminologicznego i perspektywy ich opracowywania”, kolegom z drugiego Vilia Ragaišienė (LKI) powiedziała, że o podejściu leksykograficznym do słownika terminologicznego świadczą dwie rzeczy: dobór materiału i struktura słownika (wiąże się to z adresatem). Do tej pory wydano 15 słowników terminologicznych. Wymieniając je wszystkie i omawiając mniej lub bardziej szczegółowo, referentka wyróżniła (ze względu na podejście do słownika terminologicznego) 3 etapy ich opracowywania. I – okres opracowywania słowników terminów różnicowych (specjalistycznych). Dobrym przykładem słownika różnicowego jest wydany w 1976 r. Słownik gwar północno-wschodnich dūnininkai Vytautasa Vitkauskasa; materiał do niego dobrano według bardzo dobrze przemyślanych kryteriów. II – okres opracowywania szczegółowych słowników terminologicznych. Serię zapoczątkowały słowniki gwar przygranicznych, których charakter ukształtowało dominujące wówczas przekonanie, że gwary przygraniczne, obfitujące w dawne relikty językowe, szybko zanikają, dlatego konieczne jest zapisanie jak największej ilości danych i opublikowanie możliwie najbardziej szczegółowych źródeł dotyczących tych gwar. Za obszerny słownik uznano Słownik gwary kupiskiej (2007–2013) opracowany przez doświadczoną leksykografkę Klementinę Vosylytė, obejmujący cztery tomy jej rodzinnej parafii. III – szczegółowych systematycznych Apžvalgos / Surveys 309 DAIVA MURMULAITYTĖ słowników gwarowych, który rozpoczął w 2014 r. Słownik gwary Vidiškiai, opracowany przez Žanetę Markevičienė i Aurinasa Markevičiusa. Klasyfikacja ta pokazuje, że wszystkie słowniki gwarowe, niezależnie od zasad doboru materiału i charakteru struktury, opracowywano jako źródła naukowe. Opracowywanie słowników jest prawdziwą działalnością lingwistyczną, wymagającą nie tylko kompetencji naukowych, lecz także znajomości historii, kultury, etnografii i innych zagadnień dotyczących danego regionu. Na zakończenie prelegentka zauważyła, że opracowywanie słowników gwarowych na Litwie nadal nie jest uznawane za poważną pracę naukową. Winę ponoszą jednak również leksykografowie – nie ma ani jednej solidniejszej recenzji słownika gwarowego, napisano zaledwie jeden czy dwa artykuły o zasadniczych teoretycznych problemach leksykografii (typologii słowników, ich strukturze, metodologii opracowywania). Oczywiste jest, że działalność leksykografów nie została właściwie oceniona przez profesjonalne grono językoznawców. Jolita Urbanavičienė (LKŽ) ponownie skierowała uwagę słuchaczy na akademicki Słownik języka litewskiego, napisany i zredagowany przez I. Ermanytė wraz z kolegami. Jej referat nosił tytuł „Słownik języka litewskiego dziś – wyzwania i możliwości ery cyfrowej”. Omówiono typy kartotek tego słownika, strukturę danych, ich uzupełnianie (wyniki z lat 2011–2016), perspektywy i problemy. Kartoteki LKŽ są trzy: Główna, Uzupełnień (K1 i K2) oraz Gwarowa. Kartotekę Główną tworzy około 4,5 mln fiszek – materiał leksykalny wykorzystany przy opracowywaniu tomów 1–20 LKŽ w latach 1942–2002. Jest to jedyna zamknięta kartoteka LKŽ, gromadzona w latach 1902–2002. W kartotekach Uzupełnień znajduje się obecnie około 0,7 mln fiszek. Kartoteka K1 obejmuje materiał pisany i mówiony, zgromadzony do 2009 r. i archiwizowany alfabetycznie, przedstawiony w układzie gniazdowym; w K2 po 2009 r. archiwizuje się według zasady gwarowej wyrazy pochodzące wyłącznie z języka mówionego (gwar). Kartotekę Gwarową gromadzi się od 2014 r. Jest to pierwsza wirtualna, dostępna publicznie kartoteka, w której gromadzone są wyłącznie dane leksykalne języka mówionego (gwar), dokładne mapy z obszarem gwary i miejscowością, z której zapisano wyrazy; hasła przedstawiono w niej w układzie gniazdowym. Obecnie kartoteka ta zawiera około 2,6 tys. jednostek leksykalnych. W referacie szczegółowo przeanalizowano i przejrzyście zilustrowano struktury danych kartotek. Obecnie w bazie danych Litewskiego Systemu Informacji o Zasobach Językowych (LKIS) pod adresem http://lki.lt można przeglądać Kartotekę Gwarową, kartotekę Uzupełnień K1 (z wyjątkiem liter O i Š), a także obrazy fiszek z części liter A i G Kartoteki Głównej wraz z ich metadanymi. W latach 2011–2016, uzupełniając kartoteki LKŽ, zrealizowano 3 projekty, zorganizowano 85 wyjazdów terenowych i zapisano około 40 tys. wyrazów. Na zakończenie referatu krótko omówiono aktualne problemy i perspektywy: ukierunkowane gromadzenie nowych danych do LKŽ (na przykład poprzez utworzenie sieci uzupełnień), rewizję haseł LKŽ, kwalifikacje osób zbierających materiał leksykalny, uzupełnianie kartotek najnowszym słownictwem pisanym oraz powiązanie ich z materiałem słowników gwarowych. 310 Acta Linguistica Lithuanica LXXVII Seminaro apžvalga Ostatni referat – „Obraz słownika w „Słowniku języka litewskiego”” – wygłosiła podczas seminarium Aurelija Gritėnienė (LKI). Wykorzystując szeroki i różnorodny dyskurs dwudziestu tomów słownika, autorka starała się przeanalizować, jaki semantyczny obraz słownika ukształtował się w hipertekście LKŽe oraz ustalić, które cechy tego obrazu uznaje się za najważniejsze i najbardziej aktualne. Analizowała 211 haseł pochodnych w LKŽe, w których przykładach użycia pojawia się wyraz „słownik”. Większość (aż 98%) takich przykładów zaczerpnięto z pism różnych autorów (przede wszystkim językoznawców oraz działaczy kultury i życia publicznego). Wyodrębniono najważniejsze cechy obrazu słownika: jego strukturę, typ, autora, objętość, materiał, przebieg prac, trudności związane z opracowywaniem słowników, ich wady i wartość. Po omówieniu każdej z nich i zilustrowaniu przykładami użycia odnotowanymi w LKŽe scharakteryzowano także obraz słownika ukształtowany w tym dziele: „Słownik to jedno-, kilku-, kilkunasto- lub kilkudziesięciotomowa książka jednego autora albo praca zbiorowa; ma swoją makrostrukturę i mikrostrukturę. W słowniku, po zgromadzeniu materiału z jednego lub różnych źródeł (najczęściej po opracowaniu kartoteki), podaje się alfabetycznie, tematycznie lub według innego systemu wyrazy albo połączenia wyrazowe; zazwyczaj definiuje się znaczenie wyrazu, a także można podawać jego pochodzenie i historię, informacje gramatyczne, akcentowe i stylistyczne, przykłady użycia oraz tłumaczenia na jeden lub kilka języków. Taka publikacja ma wartość praktyczną i naukową (jest przydatna w nauce języka ojczystego lub obcego oraz niezbędna jako źródło do rozmaitych badań językowych i kulturowych).” Po seminarium głos zabrali również uczestniczący w nim goście. Z. Babickienė, zwracając uwagę na szczegółowość referatów i aktualność tematów, zauważyła, że we wszystkich wystąpieniach w mniejszym lub większym stopniu omawiano teoretyczne problemy leksykografii. Zaproponowała więc, by zastanowić się, czy odbywających się już tradycyjnie Warsztatów Leksykografów (pierwsze odbyły się 5 lipca 2016 r.) nie należałoby w przyszłości nazywać Studiami lub Badaniami Leksykograficznymi. J. Klimavičius podkreślił, że leksykografia jest dziedziną leksykologii, a jej status jako nauki nie budzi wątpliwości. Językoznawca zgłosił uwagi redaktorom Bendrinės lietuvių kalbos žodyno. Jego zdaniem w słownikach należałoby podawać zdrobnienia, które nabrały znaczeń specjalistycznych (por. drobė i drobelė). Uważał również, że nie należy ilustrować wyrazów nietypowymi przykładami, które nie ukazują związku semantycznego (konkretnie: zdania o zerwanych paskach lub sznurowadłach butów, a także o butach obgryzionych przez psa, nie mogą ilustrować użycia wyrazu batas). Naczelna redaktorka Bendrinės lietuvių kalbos žodyno, D. Liutkevičienė, odpowiedziała, że zdrobnienia należy włączać do słownika nie tylko wtedy, gdy stały się terminami, nabrały znaczeń specjalistycznych itp. Jak często podkreśla się przy różnych okazjach, język litewski odznacza się bogactwem i różnorodnością zdrobnień, co jednak nie znajduje szczególnego odzwierciedlenia w słownikach. Rzadko zdrobnienia są podawane w osobnych artykułach, jako hasła. Jeśli się pojawiają, to w artykułach poświęconych wyrazom podstawowym, najczęściej wśród przykładów użycia. Słownika zdrobnień także dotąd nie mamy. Ponadto zdarza się, Apžvalgos / Surveys 311 DAIVA MURMULAITYTĖ że według danych korpusowych niektóre zdrobnienia, używane w znaczeniach niespecjalistycznych, występują częściej niż ich podstawowe, niezdrobniałe odpowiedniki. Dlaczego więc te ostatnie zasługiwałyby na obecność w słowniku? Jeśli zaś chodzi o wyraz bas (ściślej: basutė, którego hasło ze słownika BŽ przytoczono jako przykład w jednym z referatów), wyjaśniono, że zdanie Šuo apgraužė dvi basutes – Pies obgryzł dwie basutės – moje i siostry – znalazło się w słowniku celowo. Miało ono ukazać różnicę między zwykłą liczbą mnogą wyrazu basutė (w tym przypadku takich butów może być dwa, trzy itd.) a rzeczownikiem plurale tantum basutės, oznaczającym parę takich butów, por. dvi basutės – dvejos basutės /dwie pary basutės. Poza tym sytuacja nie jest wymyślona, niemożliwa ani sztucznie skonstruowana czy trudna do zrozumienia. W bibliotece Instytutu Języka Litewskiego zorganizowano wystawę prac naukowych Ireny Erm〈?〉tytė z okazji jej jubileuszu, zatytułowaną „Wielka miłość życia – antonimy” (kuratorki: Violeta Černė i Rūta Stakėvičiūtė). Uczestnicy seminarium mogli również obejrzeć ekspozycję jej prywatnego archiwum oraz innych fotografii upamiętniających leksykografów starszego pokolenia. Przyjęto do druku 22 lipca 2017 r. DAIVA MURMULAITYTĖ Instytut Języka Litewskiego ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno, Litwa [email protected] 312 Acta Linguistica Lithuanica LXXVII