Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse

254 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII OLEKSANDRA V. POPOVA Państwowa Instytucja „Południowoukraiński Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia K. D. Uszynskiego” Identyfikator ORCID: orcid.org/0000-0002-6244-5473 Dziedziny badań: nauczanie języka angielskiego i chińskiego przyszłych tłumaczy ustnych i pisemnych (narzędzia dydaktyczne oraz tło społeczno-polityczne rozwijania umiejętności rozumienia ze słuchu, mówienia, czytania i pisania); Przekładoznawstwo (analiza dyskursu, adekwatność przekładu, kompetencja tłumaczeniowa, zagadnienia taktyczne i strategiczne przekładu); Językoznawstwo ogólne; Językoznawstwo porównawcze itp. ILONA M. DERIK Państwowa Instytucja „Południowoukraiński Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia K. D. Uszynskiego” Identyfikator ORCID: orcid.org/0000-0002-8979-4745 Dziedziny badań: przekładoznawstwo, językoznawstwo ogólne, interpretacja stylistyczna, badania nad dyskursem, germanistyka. NATALYA S. ZHMAYEVA Państwowa Instytucja „Południowoukraiński Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia K. D. Uszynskiego” Identyfikator ORCID: orcid.org/0000-0003-3382-0155 Dziedziny badań: analiza dyskursu, lingwistyka tekstu, przekładoznawstwo. DOI: doi.org/10.35321/all88-12 REPRODUKCJA OSOBLIWOŚCI WSPÓŁCZESNEGO DYSKURSU POLITYCZNEGO Šiuolaikinio politinio diskurso vertimo ypatumai Artykuły / Articles 255 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse ADNOTACJA Artykuł dotyczy zagadnień związanych z pojęciem kategorii wartościująco-oceniającej reprezentowanej w językoznawstwie oraz jej przejawami w dyskursie politycznym. Autorzy badają strukturę pozytywnych i negatywnych postaw adresata wobec określonej sytuacji, generates emotional component of connotation. Special attention is given to the semantic structure of evaluative attitudes and means of their expression. The notions “evaluativeattitudinal category”, “political discourse” and “political communication” are considered rozpatrywanej z różnych punktów widzenia. Funkcje tekstu politycznego wraz ze strategiami tłumaczeniowymi (strategią tłumaczenia trzeciego stopnia) i taktykami (translacyjne permutations, substitutions, additions and omissions) are determined. The authors give transformacje gramatyczne – przykłady tego, jak za pomocą emocjonalnej struktury pytań wykrzyknikowych i retorycznych, wykrzyknień, wyrażeń wdzięczności, pochwały, potępienia itp. powstają określone uczucia interlokutorów, na materiale ukraińskich tekstów politycznych. Przedstawiono sposoby ich odtwarzania w języku angielskim. SŁOWA KLUCZOWE: dyskurs polityczny, postawy oceniające, strategie i taktyki tłumaczeniowe, konotacja emocjonalna, semantyka. ANOTACJA W artykule analizowane są kwestie związane z pojęciem kategorii stosunku wartościującego w językoznawstwie oraz przejawy tej kategorii w dyskursie politycznym. Autorzy badają strukturę pozytywnego i negatywnego stosunku adresata do określonej sytuacji, która tworzy emocjonalny komponent konotacji. Wiele uwagi poświęca się strukturze semantycznej stosunku wartościującego i środkom jego wyrażania. Pojęcia „kategoria stosunku wartościującego”, „dyskurs polityczny” i „komunikacja polityczna” są rozpatrywane w różnych aspektach. W artykule określono funkcje tekstu politycznego, strategie tłumaczeniowe (strategię tłumaczenia dla osób trzecich) oraz taktyki (gramatyczne transformacje tłumaczeniowe – zamiany, przestawienia, dodania i pominięcia). Autorzy przedstawiają przykłady ukraińskich tekstów politycznych ilustrujące, jak określone uczucia rozmówców powstają dzięki wykorzystaniu emocjonalnej struktury zdań wykrzyknikowych i pytań retorycznych, wykrzyknień, fraz wyrażających wdzięczność, pochwałę, potępienie i innych. Przedstawiono sposoby ich tłumaczenia na język angielski. SŁOWA KLUCZOWE: dyskurs polityczny, stosunek wartościujący, strategie i taktyki tłumaczeniowe, konotacja emocjonalna, semantyka. 1. WPROWADZENIE Postawa oceniająca jest uważana za dość uogólnione zjawisko, które może be equated with cognitive activity. Evaluative activity is characteristic of human OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 256 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII nature, since the entire environment perceived by a person correlates with the existing evaluative picture of the world. Kategoria oceny od dawna na trwałe weszła w obszar różnorodnych badań studies. The term “attitude” has been widely used in articles, monographs językoznawczych i dysertacji. Kategoria oceny była badana z uwzględnieniem tego, many domestic and foreign scientists (Kosmeda 2000; Prychod’ko 2001; Ostrovs’ka 2001; Kolšanskij 2018; Arutjunova 1984; Vol’f 1985; et al.). The interaction between a person and his/her environment contributes to the development of an evaluative vision of the world. The evaluative nature of human cognition is highlighted in many studies. It is generally accepted że decydującą funkcję komunikacji przypisuje się słownictwu. Aleksander Nina D. I. Iliadi (2022: 30‒63) focuses on etymological features of Slavic-Iranic compound words which have transformed their semantics. Thus, ancient and modern semantics of lexis must be taken into account while communicating under today’s conditions. The interaction between a person and his/her environment contributes to the development of an evaluative vision of the world. The evaluative nature of human cognition is highlighted in many studies. Arutjunowa (1984) zalicza postawę oceniającą do kategorii czysto ludzkich. Z jednej strony ocena jest uwarunkowana fizyczną i psychiczną naturą człowieka, jego/jej istnieniem i uczuciami; z drugiej strony określa sposób myślenia człowieka, jego/jej działalność, stosunek do innych ludzi i obiektów rzeczywistości, a także percepcję sztuki (Arutjunova 1984). Stosunek oceniający jako kategoria jest badany w różnych dziedzinach wiedzy, takich jak filozofia, logika, etyka i psychologia. Współczesna psychologia twierdzi, że stosunek jest ściśle związany z funkcją poznawczą. Stosunki oceniające powstają w ramach komunikacji, która może mieć różny charakter: społeczny, interpersonalny, kulturowy, polityczny, masowy (Lasswell 2006; McLuhan, Fiore 1967; Powell, Cowart 2016; Shannon 1948). Cel i przebieg komunikacji są uzasadnione przez komponenty społeczne (Habermas 2000; Motrenko 2005; Sosnin, Mychnenko, Lytvynova 2011). Komunikacja jest realizowana za pośrednictwem znaków językowych, wspólnego systemu symboli, a także środków pozajęzykowych (mimiki, gestów itp.), które mogą generować manipulację zgodnie z zamierzeniami i celami mówiących (Oleškov 2006). Możemy zatem założyć, że podczas wymiany informacji komunikanci są skłonni zmieniać swoje sposoby myślenia (Harre, Smith 1995; Parygin 1999). Proces przekazywania informacji klasyfikuje się jako werbalny, niewerbalny, emocjonalny i poznawczy. Psycholodzy i filozofowie języka uważają, że komunikacja musi dysponować środkami perswazyjnymi, w tym technikami manipulacji, aby osiągać pozytywne efekty i rozwijać świadomość społeczną (Andreeva 2000; Černova, Slotina 2012; Holovatyj 2006; Chmiljar 2017). Artykuły / Articles 257 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse Dyskurs polityczny, obok innych rodzajów dyskursu (administracyjnego, prawnego, wojskowego, pedagogicznego, religijnego, medycznego, ekonomicznego, reklamowego, sportowego, naukowego, medialnego itd.), należy do dyskursu instytucjonalnego (Van Dijk 1995). Ujawnia się on w dużej mierze w środowisku społecznym i obejmuje wykorzystanie określonych środków werbalnych oraz środków wywołujących określone postawy. Należy przeanalizować kontekstowe tło każdego konkretnego dyskursu, aby poznać sposób jego funkcjonowania i móc modelować jego przebieg oraz rezultaty (Harris 1952; Sсhiffrin, Tannen, Hamilton 2001; Bacevyč 2010; Karasik 2010; Shymko 2021). Należy zauważyć, że współcześnie Ukraina przeżywa trudne czasy związane z działaniami wojennymi. Dlatego działalność polityczna odgrywa istotną rolę we wszystkich sferach życia: społecznej, kulturalnej, edukacyjnej, gospodarczej, dyplomatycznej itd. Postrzeganie przez Ukraińców decyzji rządu zależy od sposobów i środków przekazywania obywatelom Ukrainy informacji o znaczeniu społecznym. Ponieważ Union, the translator’s/interpreter’s mission has gained its significance. These are translators/interpreters who represent Ukraine on the world arena and their Ukraina integruje się z Europą, rozumienie semantyki denotacyjnej i konotacyjnej odzwierciedla się w wynikach przekazywania politycznych „komunikatów” krajom partnerskim. W świetle powyższego aktualność pracy wynika z potrzeby bardziej dogłębnego zbadania problemów związanych z odtwarzaniem kategorii wartościująco-oceniającej w ramach dyskursu politycznego w aspekcie przekładoznawczym, a także z analizy specyfiki jej odtwarzania podczas tłumaczenia wyznaczonych tekstów z języka ukraińskiego na język angielski. Przemówienia Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego zawierają konotacje wartościująco-oceniające, którym nadawana jest semantyka negatywna i pozytywna. W określonych warunkach niezwykle istotne jest, z jednej strony, ich adekwatne odkodowanie, a z drugiej — przekształcenie ich istoty na język angielski. Tym samym językowe i pozajęzykowe ramy oryginalnych przemówień Wołodymyra Zełenskiego oraz ich aktualizacje w języku docelowym (angielskim) stanowią przedmiot naszego badania; środki tłumaczenia słownictwa wartościująco-oceniającego z języka ukraińskiego na język angielski w ramach analizowanego materiału stanowią przedmiot badań. Celem niniejszego badania jest ujawnienie znaczenia pojęcia kategorii wartościująco-oceniającej w językoznawstwie oraz jej przejawów w dyskursie politycznym. Cel opiera się na następujących założeniach: • przeanalizować środki wyrażania postaw w języku źródłowym (ukraińskim); • wykryć środki przekładowe służące oddawaniu postaw w języku docelowym (angielskim). OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 258 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII Materiał badawczy i metodologia. Materiał badawczy stanowiły ukraińskie teksty przemówień i codziennych orędzi Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego z okresu od marca 2022 roku do grudnia 2022 roku, a także ich tłumaczenia na język angielski. Materiały te zostały opublikowane na oficjalnej stronie internetowej Biura Prezydenta Ukrainy (dostępnej pod adresem: https://www.president. gov.ua/news/speeches), na Twitterze i Facebooku. Objętość tekstów źródłowych wynosi 65 arkuszy wydawniczych. Kompleksowa analiza ukraińskiego dyskursu publicznego w naszym przypadku obejmuje zintegrowane zastosowanie metod badań naukowych, w szczególności: • metoda doboru próby – w celu utworzenia materiału empirycznego w obrębie dyskursu politycznego; • analiza lingwistyczna – w celu zidentyfikowania językowych i pozajęzykowych markerów wartościujących i afektywnych dyskursu politycznego; • the method of theoretical generalization of the material under focus – w celu wykrycia adekwatnych środków przekładu, które należy zastosować przy odtwarzaniu przemówień ukraińskiego przywódcy Volodymyr Zelenskyi – into English taking into consideration linguistic politycznego – Prezydenta Ukrainy – cech języka ukraińskiego i angielskiego; • metoda analizy przekładu – w celu zidentyfikowania specyfiki przekładu badanego materiału na język angielski. 2. KATEGORIA WARTOŚCIOWANIA I STOSUNKU: ASPEKT JĘZYKOWY, JEJ PODMIOT I PRZEDMIOT W WYPOWIEDZIACH OCENIAJĄCO-ATYTYUDYNALNYCH STWIERDZENIA Język umożliwia odzwierciedlenie relacji człowieka z otaczającym światem w różnych aspektach. Dotyczy to w szczególności stosunku (oceny). Ocenę–stosunek można uznać za kategorię kompleksową; warto założyć, że na świecie prawie nie ma języka, który nie posiadałby nazw własnych dla dobra lub zła. Kwestia ta pozostaje nadal aktualna ze względu na różnorodność badań nad kategorią oceniająco-atytudynalną oraz różne podejścia do określania wartości oceniająco-atytudynalnych, a także do analizy kategorii oceniająco-atytudynalnych. Ponadto ocenialność jest dość złożonym zjawiskiem wymagającym dalszej analizy i zrozumienia; bada się ją nie tylko w językoznawstwie, lecz także w wielu innych naukach. Zainteresowanie językoznawców pogłębionymi badaniami Straipsniai / Articles 259 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse kategorii oceny i postawy stale rośnie dzięki obecności szerokiego zakresu środków jej wyrażania. Każdego dnia człowiek musi poznawać zjawiska środowiskowe i wyrażać wobec nich swoją postawę. Ocena jest komponentem procesu ukierunkowanego na odzwierciedlanie codziennej rzeczywistości i ustanawianie relacji postawy między podmiotem a przedmiotem. Obecnie badanie kategorii oceny i postawy ma szczególne znaczenie, ponieważ kwestia związana z relacją i interakcją między semantyką a pragmatyką staje się aktualna zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i praktycznym. Treść oceny i postawy zawsze była przedmiotem debaty z powodu braku jasnych among philosophers, logicians, and linguists. The concern was caused by the kryteriów oceny i postawy. Filozoficzną kategorię oceny i postawy charakteryzują następujące funkcje: światopoglądowa, metodologiczna (daje człowiekowi ogólną orientację w świecie), logiczna (uczestniczy w procesie myślowym), praktyczna oraz funkcja ukierunkowana na rozwój kultury duchowej (Zagraevskaja 2007). przez współczesnych naukowców wiąże się z definiowaniem znaczeń oceniających i The main direction in the study of the evaluative and attitudinal category attytudinalnych oraz środków ich wyrażania. Obecnie badania te rozszerzyły się o studia nad jego cechami semantycznymi, funkcjonalnymi i pragmatycznymi, w odróżnieniu od sytuacji, gdy uwaga naukowców koncentrowała się wyłącznie na analizie semantyki i struktury oceniającej oraz afektywnej. Zakłada się, że ocena i nastawienie są ściśle związane z pragmatyką. Oznacza to, że mówca zamierza wpłynąć na słuchacza, aby ukształtować jego właściwą reakcję. W dziedzinie językoznawstwa kategoria oceny wywołuje szereg rozbieżności. Wielu autorów często uznaje terminy „ocena” i „ocenialność” za tożsame. Wyjaśniając związek między tymi ekspresywnymi znaczeniami afektywnymi. Ocena jest rozumiana jako opinia stanowiąca podstawę sądu wartościującego, to znaczy w procesie concepts, we should state that evaluability refers to the linguistic implementation of the logical category of evaluation, that is, the property of language units to odnoszenia przedmiotu oceny do afektywnego obrazu świata kształtuje się ocena the attitude, level or property of an object. The concept “attitude” acts as a obiektu rzeczywistości. W rezultacie ocena, zobiektywizowana przez język i wyrażona za pomocą środków językowych, przekształca się w ocenialność (Heleta, Žmaèva 2022: 31–43). używane zamiennie. Należy zauważyć, że użycie terminu „kategoria oceny” wiąże się w dużej mierze z definicją kategorii logicznej i Often, the word combinations “category of evaluation” and “category of evaluability” are used in a similar or the same context, but currently there is no clear distinction between these concepts, and in most cases, they are OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 260 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII jej realizacją w języku, podczas gdy kategoria ewaluatywności przejawia się głównie jako pojęcie językowe, zwłaszcza jako komponent konotacji (Heleta, Žmaèva 2022: 31–43). Ocena jest uważana za główną kategorię rzeczywistości. Człowiek analizuje cały otaczający go świat: realia, przedmioty, zjawiska, właściwości, sposoby zachowania. Analizie poddawane są również myśli, działania i uczucia człowieka. Dlatego niemal wszystko może być przedmiotem oceny. Ocena jest czynnikiem kształtującym obraz wartości i postaw świata, ponieważ wartości i postawy są nieodłączne dla każdej kultury. Pozytywny lub negatywny stosunek do osoby, przedmiotu lub zjawiska, wynikający ze zgodności lub niezgodności jego właściwości z kryteriami oceny podmiotu oceniającego, czyli ocena emocjonalna (Markelova 1993), podobnie jak każda struktura oceny, odzwierciedlany jest przez dwa czynniki: obiektywny i subiektywny, oraz przedstawia przedmiot oceny jako odnoszący się do obiektu, a właściwości samego obiektu, do którego ocena jest skierowana, jako jej przedmiot. Wszystkie oceny opierają się na ludzkim systemie wartości i stanowią złożoną semantyczną opozycję pary predykatów, tj. dobry/zły, pozytywny/negatywny itd., co pomaga określać wartość obiektów na wszystkich poziomach językowych. Kategoria oceny ma wiele wspólnego z kategorią modalności. Ponieważ werbalny wyraz subiektywnych postaw i ocen aktualizuje się wyłącznie w procesie komunikacji, odpowiednio modalność subiektywna jest kategorią komunikacji wyrażającą subiektywny stosunek do treści, korelację wypowiedzi, of the statement. Evaluation is a conscious phenomenon that reflects the result of understanding the value of environmental phenomena. Ways of evaluating life facts, perceived through person’s own or generally accepted systems of values, norms and laws, are inherent in each individual. Scientists’ attention is focused on the study of various aspects of evaluation: modalności i oceny; środki wyrażania przekładu, aspekty rodzajowe oceny, evaluation, objects of evaluation, the meaning of evaluation categories in tezaurus, klasyfikacja słownictwa, znajomość treści tekstu bezpośrednio evaluation forms and evaluation; speech acts, etc. Evaluation, as a functional-semantic category, extends to all levels of language and is represented by a set of language units with an evaluative-attitudinal value which express the positive or negative attitude of the speaker to the content of the message aimed at the implementation of a certain communicative task (Krysanova 1999). Evaluation is a consequence of the functional-communicative focus of discourse. Its formation is influenced not only by its immediate operators, but also by many other factors: presupposition, cultural and social vision of the world, knowledge of psychology, habits, views of the sender of information, Straipsniai / Articles 261 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse poprzedzającego komunikat (Prychod’ko 2001). Ze względu na to, że ewaluacja ma charakter kognitywny, można ją uznać za logiczno-subiektywną. Funkcje ewaluacyjne i kognitywne języka są ze sobą ściśle powiązane. Jednocześnie są one równorzędne — ewaluacja towarzyszy poznaniu. W procesie ewaluacji powstaje poznanie. Współzależność ewaluacji i poznania należy do dziedziny lingwistyki kognitywnej. Wyłącznie kognitywne podejście, które reguluje relację między językiem a myśleniem, jest bardziej odpowiednie do badania kategorii ewaluacji, ponieważ analizuje aktywność poznawczą człowieka. Ewaluacja jako proces postrzegania i przetwarzania informacji jest ukierunkowana na podejmowanie decyzji i pomaga wybrać dalsze działania praktyczne. Człowiek uznaje otaczający go świat i nadaje mu sens, dlatego w życiu codziennym ma zdolność oceniania faktów mowy w swojej codziennej praktyce. Pochodzenie pojęcia „wartościowalność” utrwala w swoim znaczeniu co najmniej trzy istotne elementy: opis zewnętrznych właściwości obiektów i rzeczy jako przedmiotów wartościującego stosunku człowieka do nich; psychotypy samego człowieka jako podmiotu tych relacji, stosunki między ludźmi i ich komunikację. Dzięki temu wartości nabierają uogólnionego znaczenia. Każda kategoria wartości ma podstawowe znaczenie wartości – obiektywne, psychologiczne i społeczne. Poznając naturę obiektu lub zjawiska, człowiek ujawnia określone aspekty stosunków społecznych. Znaczenie rzeczy lub zjawiska określa przede wszystkim społeczny stosunek do niego, a doświadczenie życiowe konkretnego społeczeństwa values, both individual and universal. As the most complete expression of the kształtuje wartości w określony system, którego jednostka przestrzega w procesie własnego wartościowania. Wartości indywidualne są osobistym odtworzeniem wartości ogólnych lub zbiorowych. Każdy człowiek ma własne wartości, zależnie od specyfiki komunikacji właściwej danej osobie. Identyfikacja, przypisywanie i przyswajanie wartości społecznych przez jednostki są determinowane ich identyfikacją społeczną z wartościami małych grup kontaktowych, do których należą interlokutorzy. Opinia Winogradowa, że „słowo jaśnieje ekspresyjnymi barwami środowiska społecznego”, pozostaje nadal aktualna. Badacz zakłada, że „odzwierciedlając osobowość (indywidualną lub zbiorową) mówiącego i charakteryzując jego/jej ocenę rzeczywistości, celowe jest podkreślenie, że jego/jej ocena osobista kwalifikuje go/ją jako przedstawiciela takiej lub innej grupy społecznej. Ekspresja jest zawsze subiektywna i osobista – od najbardziej przelotnej do najbardziej trwałej, od poruszenia chwili po stałą obecność osoby wśród jej/jego najbliższego otoczenia, klasy, epoki, ludu, kultury” OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 262 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII (Winogradov 1986: 135). W ocenie indywidualnej autor odzwierciedla nie tylko swój stosunek, lecz także ogólnie przyjętą w tym społeczeństwie zasadę postrzegania rzeczy. Oznacza to, że nawet w przypadku oceny subiektywnej istnieje pojęcie stanowiska normatywnego. Tym samym stereotypowe postrzeganie przedmiotu oceny w odniesieniu do normatywnego stanu rzeczy, który jest akceptowany w tym społeczeństwie, stanowi jedno z kryteriów, na podstawie których ocena jest formułowana. Brak ogólnej opinii dotyczącej niezależności kategorii ewaluatywnej i kategorialnej skłania nas do uznania jej za element konstytutywny kategorii porównania, z uwzględnieniem integralnej kategorii „porównania i oceny”. Takie uogólnienie nie jest pozbawione znaczenia, ponieważ „porównywać znaczy wyrażać swój stosunek, «oceniać», «mierzyć», kierując się naszymi uczuciami i namiętnościami” (Karcevskij 1976: 107–112). Elena M. Vol’f uważa, że ocena obejmuje immanentne cechy przedmiotu, tj. zawiera komponent obiektywny. Według Vol’f przedmiot oceny opiera się zarówno na osobistym stosunku do obiektu oceny, jak i na stereotypowych postawach wobec tego obiektu (Vol’f 1985). Wybór typów ocen jest jednym z problemów badań nad oceną. Istnieje szereg klasyfikacji ocen opartych na różnych kryteriach. Vol’f (1985) dzieli oceny na emocjonalne i racjonalne. Ocena emocjonalna jest przede wszystkim oceną indywidualną, będącą bezpośrednią reakcją na obiekt. Opiera się na indywidualnych stereotypach zawartych w ramach wyobraźni. Ocena emocjonalna ma na celu zmianę stanu emocjonalnego rozmówcy i wywołanie odpowiedniej reakcji, podczas gdy ocena racjonalna służy wyrażeniu zgody lub sprzeciwu wobec of a particular speaker. The value of rational evaluation tends to remove time wyrażonej opinii (Heleta, Žmaèva 2022: 31–43). W zależności od liczby obiektów oceny wyróżnia się oceny absolutne lub względne. Do zdefiniowania oceny absolutnej możemy użyć terminów „dobry” i „zły”, a do zdefiniowania oceny względnej (porównawczej) – terminów „lepszy” i „gorszy”. W przypadku oceny absolutnej obiekt oceny jest zazwyczaj jeden, natomiast w przypadku oceny względnej występują dwa obiekty. Innymi słowy, ocena absolutna zawiera niejawne porównanie oparte na wspólnocie stereotypów społecznych, podczas gdy ocena porównawcza polega na porównywaniu obiektów ze sobą (Sapir 1985: 43–78). W rezultacie, ze względu na charakter oceny, można ją podzielić na pozytywną, negatywną i neutralną, opartą odpowiednio na aprobacie, potępieniu lub braku wyraźnie zaznaczonych cech. język (Heleta, Žmaèva 2022: Scientists claim that different types of evaluation can be expressed differently in 31–43). Artykuły / Articles 269 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse 4. SPECYFIKA EWALUACJI TRANSFER KATEGORII W POLITYCE DYSKURS W ciągu ostatnich dziesięcioleci większość badań w dziedzinie analizy dyskursu politycznego koncentrowała się na związku między językiem a polityką. Na przykład badanie dyskursu politycznego przeprowadzone przez Paula Chiltona (2004) wskazuje, że język i polityka są ze sobą ściśle powiązane na poziomie fundamentalnym. Podobnie Sara Rubinelli (2018: 17–29) stwierdziła, że język jest ważny dla polityki, ponieważ politycy wykorzystują swoją władzę do podejmowania decyzji i wpływania na obywateli za pośrednictwem języka. Innymi słowy, związek między językiem a życiem politycznym społeczeństwa jest dość ścisły. Po pierwsze, proponowany rodzaj komunikacji nabiera cech środków masowej manipulacji. Po drugie, mechanizmy językowe wykorzystywane do manipulowania świadomością masową postrzega się jako zaszczepianie idei i wartości demokratycznych. Po trzecie, aby prześledzić te mechanizmy, badacze muszą zwrócić się ku dyskursowi politycznemu i znaleźć odpowiednie metody jego analizy. Istotnie, zrozumienie argumentacyjnego charakteru tekstów politycznych jest kluczowe dla możliwości docenienia strategii politycznych (Fairclough, Fairclough 2012). Tłumaczenie dyskursu politycznego wiąże się z zestawem sprzecznych wymagań: musi być dokładne i zdolne do prawidłowego oraz szybkiego wykonywania określonych zadań, a jednocześnie poprawne politycznie i precyzyjne. Termin „dyskurs” obejmuje wiele pojęć, lecz trudno go precyzyjnie zdefiniować. W połowie XX wieku przedstawiciele oksfordzkiej i cambridge’owskiej szkoły językoznawczej określili teoretyczne podstawy badań nad dyskursem politycznym. Najbardziej obiecujące ustalenia w tej dziedzinie oraz jej systematyczne badania przedstawił Teun A. Van Dijk (2009). Opierając się na koncepcji dyskursu politycznego, badacz wykazał, że oprócz różnic w samym konstruowaniu sytuacji społecznych jako kontekstów kultury mogą również różnić się w zależności od tego, jak definicje kontekstu wpływają na tekst i rozmowę. Wizerunek polityka jest odzwierciedleniem jego „obrazu świata”, jego postaw aksjologicznych i ocen. Ocena jest zasadniczo bardzo charakterystycznym narzędziem wpływania na słuchacza, a w sferze politycznej odgrywa na ogół szczególną rolę strukturyzującą. Bez oceny poszerzanie poglądów politycznych jest niemożliwe. Dyskurs polityczny opiera się na wartościach utylitarnych, moralnych i etnicznych. W celu przeprowadzenia bardziej pogłębionych badań powszechnie stosuje się analizę dyskursu. Jej głównym celem jest opisanie konwencji kodowania i interpretowania kultury w określonych polach dyskursywnych, a także leżących u ich podstaw założeń kulturowych OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 270 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII (Fetzer, Lauerbach 2007: 3–30). Ponadto może ujawnić ukryte znaczenie i pokazać różnicę między przemówieniem polityka a jego/jej prawdziwymi intencjami. W końcu wyniki takiej analizy umożliwiają ujawnienie bezpodstawnych obietnic i strategii manipulacyjnych werbalizowanych za pomocą środków językowych. Wartość tej metody w badaniu dyskursu politycznego jest niezaprzeczalna. Mówi się, że władza, relacyjność i różnica są kluczowymi cechami polityki globalnej w przekładzie (Berger, Esguerra 2018: 1–21). Tym samym głównym celem przekładoznawstwa jest zbadanie konkretnej sytuacji, w której władze wywierały wpływ na działalność przekładową i rozwój kulturowy. Przekład, który jest rozumiany jako mechanizm reprezentacji i transferu językowego, ale of another culture, plays an essential role in the modern world. This is not just a także jako działalność międzykulturowa (Bánhegyi 2014: 139–158). Dokładność przekładu osiąga się nie tylko dzięki znajomości algorytmów innego języka, lecz także poprzez przecięcie oryginalnego komunikatu i przestrzeni kulturowej tłumacza. W tym względzie przekłady i tłumacze są usytuowani w bardzo specyficznych kontekstach społecznych i politycznych oraz podlegają (Berger, are inevitably subject to the changes, ruptures and upheavals these contexts Esguerra 2018: 1–21). Dyskurs polityczny stanowi integralną część relacji społecznych. W realizacji dyskursu politycznego uczestniczą środki językowe, czynniki ekstralingwistyczne oraz struktury kognitywne. Wśród tłumaczy panuje przekonanie, że tłumaczenie tekstów politycznych nie wymaga od specjalisty określonej wiedzy w wąsko ukierunkowanej dziedzinie, w przeciwieństwie do tłumaczenia specjalistycznego, które wymaga dogłębnej wiedzy w konkretnej dziedzinie działalności tłumaczeniowej. Należy podkreślić, że podczas tłumaczenia tematyki politycznej „wiedza ogólna” tłumacza nadal stanowi ważny element, a im jest ona szersza, tym bardziej adekwatne będzie tłumaczenie. Realizacja tłumaczenia jest bardzo podatna na zmiany semantyczne. political discourse enables considering and analyzing the features related to the translation, as well as a high lexical level, since the vocabulary of political topics A large number of scientists agree that translation is a rather complex proces. Aby adekwatnie i poprawnie przekazać treść oryginalnego wyrażenia, konieczne jest wybranie właściwej wersji tłumaczenia oraz prawidłowe oddanie jego konstrukcji gramatycznej. Czasami komplikuje to fakt, że tłumaczeniu podlegają czynniki stylistyczne, które są również ważnym elementem języka w to take into account. The success of a translated text of political discourse is determined by how effective the linguistic means of influencing the listener are and how a translated text meets the generally accepted norms of the other ramach komunikacji masowej. Artykuły / Articles 271 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse Głównym celem tłumaczenia dyskursu politycznego jest wywołanie u odbiorcy docelowego reakcji w pewnym stopniu podobnej do reakcji pierwotnego mówcy. W związku z tym rola tłumacza wzrasta. Ponieważ dyskurs polityczny odwołuje się do hierarchii wartości dominującej na określonym etapie rozwoju społecznego, tłumacz musi zająć określone stanowisko polityczne (Gentzler 2002: 195– 218). Dlatego też ten ostatni musi zinterpretować tekst źródłowy i znaleźć odpowiednie środki językowe, aby w pełni zachować jego pragmatykę i emocjonalność w tekście docelowym. Ponadto teksty polityczne cechują się brakiem logicznego wyrafinowania. W rezultacie w tłumaczeniu wykorzystuje się pewne stereotypy językowe, posługując się „niezręcznymi” sformułowaniami oraz często utartymi lub znaczącymi zwrotami. Należy pamiętać, że proces tłumaczenia wiąże się z pewnym wysiłkiem umysłowym ze strony tłumacza. Ważną cechą dyskursu politycznego jest jego wpływ na słuchacza lub odbiorców. Dlatego ważne jest zrozumienie postawy komunikacyjno-pragmatycznej, która stanowi celowy zestaw środków językowych wykorzystywanych przez podmiot wypowiedzi w celu dalszego oddziaływania na odbiorcę. Dyskurs ze swej natury wiąże się z pragmatyką; pragmatyczny aspekt języka i komunikacji wiąże się ze stosunkiem człowieka do znaków językowych, ukierunkowanym na wyrażanie jego ocen, emocji i intencji podczas wykonywania i odbioru operacji językowych w dyskursie. Zagadnienia dotyczące strategii tłumaczeniowych poświęciły znaczną uwagę w badaniach nad przekładem. Niektórzy językoznawcy zaproponowali różne strategie rozwiązania konfliktu między funkcjami składniowymi i komunikacyjnymi w tłumaczeniu. Na przykład Mona Baker (2018) wymienia osiem strategii translators use to transfer linguistic and pragmatic meanings from the source language to the target language. They include translation containing more general words, translation containing neutral vocabulary, translation with cultural substitution, translation using loanwords with explanations, translationperiphrasis using related words, translation-periphrasis using unrelated words, tłumaczeniowych, które polegają na profesjonalnym pomijaniu i dodawaniu. place inevitably influences the strategies used by the translator (Baker 2018). Jednakże środowisko, w którym odbywa się tłumaczenie, Dyskurs polityczny jest aimed at expressing views on the world and convincing the audience to whom attention is directed in the undoubted correctness of such a view. Fiodorov states that “the main reason for accurate translation is the knowledge of the subject” (Fiodorov 2002: 34). It is also important for the translator of political texts to realize that “language organizes the world in its own way according to tworzony w celu uzyskania, utrzymania i wykorzystywania władzy politycznej. Są to customs and traditions, cultural traditions that are refracted and changed at each new stage of development of this linguistic and cultural community” (Popova 2011: 105‒107). OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 272 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII The translation of political discourse has a number of stylistic and functional normy językowe. Odzwierciedla historyczny rozwój etnosu oraz właściwości ludzi, które są współzależne z cechami samego dyskursu politycznego. Najbardziej istotną funkcją dyskursu politycznego jest wywieranie wpływu na adresata. Współczesna teoria przekładu dostrzega ścisły związek między przekładem a czynnikami socjolingwistycznymi. Odbiorca zawsze postrzega tekst przetłumaczony przez pryzmat swojej kultury narodowej i w związku z tym niektóre znaczące aspekty mogą zostać błędnie zinterpretowane lub w ogóle niezrozumiane. Dyskurs polityczny można opisać jako „złożoną formę ludzkiej działalności”, opartą na uznaniu, że polityki nie można uprawiać bez języka. Polityka dotyczy ludzi i życia, jakie prowadzą w zorganizowanych społecznościach. Polityka, podobnie jak każda inna działalność społeczna, ma swoje cechy charakterystyczne — różnorodność języka właściwą określonej grupie. Dyskurs wymaga szczegółowej analizy. Chociaż badania nad związkiem między językiem a władzą rozpoczęły się dawno temu, szczegółowe i zniuansowane podejście z perspektywy krytycznej jest z pewnością nowe. Analiza tekstu w języku oryginalnym nie powinna ograniczać się do badania relacji składniowych między jednostkami językowymi ani do denotacyjnego znaczenia słów, lecz powinna uwzględniać konotacyjne znaczenia formalnej struktury komunikacji. Konotacyjna ocena formalnych struktur komunikatu jest w istocie analizą stylu komunikacji, a dyskurs stanowi główny obszar zainteresowania stylistyki. Charakter komunikatu, cel autora i tłumacza, a także odbiorcy mogą wpływać na rodzaj tłumaczenia. W wielu przypadkach tłumacz może mieć cel imperatywny, to znaczy uczynić działanie jasnym i przekonującym, i właśnie z tym mamy do czynienia w tłumaczeniu dyskursu politycznego. Przekładoznawstwo i komunikacja międzykulturowa są ze sobą ściśle powiązane. w tym miejscu pojawiają się złożone Translators must be able to work at a high level of intercultural competency which problemy. Aspekt kulturowy jest ważnym wskaźnikiem interdyscyplinarnego charakteru współczesnego przekładoznawstwa i odnosi się do analizy przekładu w jego kontekście kulturowym, politycznym i ideologicznym. Tłumacz musi rozpoznać środki ideologiczne typowe dla określonego dyskursu i okresu, aby wykorzystać je do przekształcenia relacji semantycznych w tekście docelowym. We współczesnych badaniach nad przekładem nastąpiło przesunięcie zainteresowania od języka ku działalności człowieka w kontekście kulturowym. Tłumacz musi być świadomy cech definiujących dyskurs, w którym osadzony jest tekst, jeśli ma zachować jakiekolwiek poczucie tożsamości historycznej lub semantycznej. Tłumacz musi rozumieć, że związek między dyskursem a tekstem ma szczególne znaczenie: dyskurs ucieleśnia się w tekstach, a teksty tworzą dyskurs. Dyskurs wykracza poza zbiór tekstów, to znaczy struktury abstrakcyjne są powiązane z warunkami materialnymi leżącymi u podstaw artykulacji znaczenia (Scott, Bruce 1994: 580–607). Straipsniai / Articles 273 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse 5. ŚRODKI WYRAŻANIA KATEGORII OCENY W UKRAIŃSKI DYSKURS POLITYCZNY Po przeanalizowaniu zebranego materiału, na podstawie klasyfikacji Wolfa, który wyróżnia oceny racjonalne i emocjonalne, wyodrębniono niektóre środki wyrażania kategorii oceny. W tekście oryginalnym obecne są zarówno oceny racjonalne, jak i emocjonalne. W toku analizy podzieliliśmy również ocenę na absolutną lub względną; pozytywną, negatywną lub neutralną. Leksemy o pozytywnej semantyce są reprezentantami oceny racjonalnej, takimi jak przymiotniki, rzeczowniki i jednostki frazeologiczne (dostępne pod adresem: https://www. president.gov.ua/; Twitterze i Facebooku): “Це був результативний для України тиждень. Багато різних активностей – за моєю участю, за участю першої леді України, за участю Premiera oraz ministra spraw zagranicznych.” (It was a productive week for Ukraine. Wiele różnych działań – z moim udziałem, z udziałem Pierwszej Damy Ukrainy, z udziałem premiera i ministra spraw zagranicznych.) “Провів сьогодні засідання Ставки Верховного Головнокомандувача. Pytania są jasne. Linia frontu. Zaopatrzenie naszych wojsk…” (Dziś odbyłem spotkanie Sztabu Naczelnego Dowódcy. Pytania są jasne. Linia frontu. Zaopatrzenie naszych wojsk. Oraz nowe zagrożenia stwarzane przez Rosję.) “Хто насправді міцний, а хто вдає міцність. Хто справді відчуває свою силу, а хто намагається з усіх сил приховати слабкість і невпевненість.” (Who is really strong, and who pretends to be strong. Who really feels his own strength, i który dokłada wszelkich starań, by ukryć słabość i niepewność.) “До речі, з моменту започаткування такої відзнаки для наших військових підрозділів – а вона була започаткована у травні цього року – вже 46 військових частин відзначені за мужність і відвагу. Героїзм, мужність наших wojowników, dążenie do niepodległości i sprawiedliwości […].” (Przy okazji, od ustanowienia takiego odznaczenia dla naszych jednostek wojskowych – a ustanowiono je w maju tego roku – już 46 jednostek wojskowych zostało uhonorowanych za odwagę i męstwo. Heroizm i hart ducha naszych wojowników, dążenie do niepodległości i sprawiedliwości […].) „Nasze państwo wykazuje się bezprecedensową odwagą […].” (Nasz kraj wykazuje się bezprecedensową odwagą […].) Słowa o znaczeniu wartościującym, a mianowicie skuteczny, jasny, silny, ukierunkowany na pomoc, bohaterski, szczery, pełen odwagi, bezprecedensowo odważny, namacalny, ukierunkowany na prawdę, oparty na sile, inicjatywny można zaliczyć do oceny racjonalnej, OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 274 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII ponieważ mówiący nie ma na celu wywołania reakcji słuchaczy, każdą z wypowiedzi można uznać za absolutną, co w only states his/her own opinion. Since the object of evaluation is the same in większości przypadków ma charakter pozytywny. „Dziękuję naszym wojownikom za celność!” “Вдячний усім у світі, хто допомагає нам захищати життя і свободу!” (Jestem wdzięczny wszystkim ludziom na świecie, którzy pomagają nam chronić życie i wolność!) “Я дякую всім нашим воїнам – від командувачів до рядових! Дякую każdemu, kto pomaga naszej obronie!” (Jestem wdzięczny wszystkim naszym żołnierzom – od dowódców po zwykłych żołnierzy! Dziękuję wszystkim, którzy pomagają naszej obronie!”) “Дякую партнерам за ці вагомі кроки солідарності. Завдяки таким dzięki decyzji naszych przyjaciół zachowujemy stabilność społeczną […].” (Dziękuję partnerom za te znaczące kroki solidarności. Dzięki decyzjom naszych przyjaciół utrzymujemy odporność społeczną […].) “А зараз окремо подякую прикордонникам Чопського загону, які воюють właśnie na kierunku bachmuckim […].” (A teraz chciałbym osobno podziękować strażnikom granicznym z oddziału w Czopie, którzy walczą w pobliżu Bachmutu […].) “Кожного дня здобуваємо для України нові сили, щоб пройти цю зиму, і я dziękuję wszystkim, którzy pracują na rzecz tego celu i którzy pomagają naszemu państwu.” (Każdego dnia zyskujemy nowe siły, aby Ukraina przetrwała tę zimę, i dziękuję wszystkim, którzy nad tym pracują i pomagają naszemu państwu.) “І я ще раз дякую всім нашим партнерам, які допомагають. Дякую всім нашим героїчним працівникам ДСНС, нашій поліції, військовим, які провоdają rozminowywanie.” (I jeszcze raz dziękuję wszystkim naszym partnerom, którzy pomagają. Jestem wdzięczny wszystkim naszym bohaterskim pracownikom Państwowej Służby Sytuacji Nadzwyczajnych, naszej policji i wojsku, którzy prowadzą rozminowywanie.) “Це відчутний тиск. І я вдячний усім нашим воїнам, які його витримують. Вдячний і партнерам, які розуміють, що в таких умовах ми потребуємо збільшення оборонної допомоги. Я дякую всім, хто воює, працює й допомагає, broniąc Ukrainy!” (To wyczuwalna presja. I jestem wdzięczny wszystkim naszym żołnierzom, którzy ją znoszą. Jestem również wdzięczny partnerom, którzy rozumieją, że w takich warunkach potrzebujemy zwiększenia pomocy obronnej. Dziękuję wszystkim, którzy walczą, pracują i pomagają chronić Ukrainę!) Zdania te są przykładem wyrażenia wdzięczności ze strony mówcy tekstu oryginalnego i ze względu na swój charakter, oprócz tego, że są racjonalne, można je również uznać za absolutne, o pozytywnym znaczeniu. “Коли Росія заявляє, що нібито хоче переговорів, а сама оголошує мобілізацію […]. Усім усе зрозуміло. Росія сама ховає перспективу переговорів własnymi rękami” (Kiedy Rosja deklaruje, że rzekomo chce negocjacji, ale Straipsniai / Articles 275 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse sama ogłasza […]. Sama Rosja własnymi rękami ukrywa perspektywę negocjacji.) „Zniszczone domy, katownie, masowe groby […].” (Zrujnowane domy, katownie, masowe groby […].) Ewaluacja jest wyrażana w całych zdaniach; świadczy o tym ładunek semantyczny zdania wzmocniony za pomocą znaków graficznych w piśmie oraz odpowiadającej mu opadającej intonacji w mowie ustnej. Ocenę można scharakteryzować jako racjonalną, absolutną i wyrażoną negatywnie. Duża część informacji źródłowych zawartych w tych politycznych fragmentach przemówień jest obdarzona pewnym wyraźnym ładunkiem emocjonalnym, podobnym do charakteru tych, którzy mają of evaluation. Here are some of them: “Уже 218 днів ми захищаємось від тих, у кого більше, ніж у нас, ракет та людей […]. І ми робимо все, щоб захистити своїх людей та незалежність України. Це наш святий обов’язок. Обов’язок перед нашими батьками. Обов’язок перед нашими дітьми. Обов’язок перед усіма поколіннями нашого народу – тими, хто жив, і тими, хто житиме на нашій землі. Нам не потрібно чужого!” (For 218 days, we have been defending ourselves against those więcej rakiet i ludzi niż my […]. I robimy wszystko, aby chronić naszych ludzi i niepodległość Ukrainy. To nasz święty obowiązek. Obowiązek wobec naszych rodziców. Obowiązek wobec naszych dzieci. Obowiązek wobec wszystkich pokoleń naszego narodu – tych, którzy żyli, i tych, którzy będą żyć na naszej ziemi. Nie potrzebujemy tego, co nie jest nasze!) “Що на них усіх чекає? Ви знаєте відповідь […]. ” (Co ich wszystkich czeka? Znacie odpowiedź […].) Wypowiedź mówcy tekstu źródłowego ma charakter ustny, dlatego dzięki zwiększonej intonacji i naciskowi na poszczególne słowa możemy zrozumieć, które z nich mają charakter wartościujący. Ze względu na rodzaj kategorii wartościowania takie słowa, jak podły, przestępczy, bezsensowny, okrucieństwo, straszny, mają charakter emocjonalny i są ukierunkowane na wywołanie określonej reakcji recipients to the content of the statement. It can also be emphasized that all of them are absolute and negative in nature. “Катастрофічна ситуація в окупованому Криму. Повністю підтверджується інформація щодо кримськотатарського народу: більшість мобілізаційних повісток розписана там саме на киримли […] ще одна причина na natychmiastową i zdecydowaną reakcję całego świata.” (Catastrophic situation in the occupied Crimea. Informacje o narodzie krymskotatarskim są w pełni potwierdzone: większość wezwań mobilizacyjnych jest tam wystawiona właśnie dla Krymian […] another reason for the immediate and harsh reaction of the whole world.) The adjective “catastrophic” is characterized by the negative nature of the assessment with an emotional and absolute meaning. “Депортації. Спалені міста й села, знищені повністю – нічого не залишається живого […]. Ракетний терор. Масові поховання […].” OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 276 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII (Deportacje. Spalone miasta i wsie, całkowicie zniszczone – po rasizmie nic żywego nie pozostaje […]. Terror rakietowy. Masowe pochówki […].) Ze względu na charakter wyrażeń te oceny można zaklasyfikować jako negatywne i absolutne, z wyraźnie wyrażoną implicytną treścią emocjonalną wypowiedzi. „Oczywisty kontrast z nami.” (Oczywisty kontrast z nami.) „Co ich wszystkich czeka? Znacie odpowiedź. (Co na nich wszystkich czeka? Znasz odpowiedź.) “Хотите больше? Нет? Тогда протестуйте. Боритесь. Убегайте […]. „To są dla was warianty, aby przeżyć” (wariant rosyjski). (Chcesz więcej? Nie? W takim razie zaprotestuj. Walcz. Uciekaj […]. Oto opcje, które pozwolą ci przetrwać.) “Та й коли це сталося? Одразу, як в Індонезії завершився перший день саміту «двадцятки» і найбільш помітні заяви прозвучали, основні зустрічі odbyły się.” (A kiedy to się wydarzyło? Gdy tylko zakończył się pierwszy dzień szczytu G20 w Indonezji, wygłoszono najważniejsze oświadczenia, odbyły się kluczowe spotkania.) “Чому саме Одеса? Чому саме Україна? Чому саме Чорне море? Цьогоріч Ukraina stała się światowym wzorem odwagi […].” (Dlaczego Odesa? Dlaczego Ukraina? Dlaczego Morze Czarne? W tym roku Ukraina stała się globalnym przykładem odwagi […].) “Ці слова я казав на цьому ж місці у цей же день рівно один рік тому. Що zmieniło się od tamtej pory? Niemało. W naszym kraju, Europie i na całym świecie.” (Wypowiedziałem te słowa dokładnie w tym samym miejscu tego samego dnia, dokładnie rok temu. Co zmieniło się od tamtej pory? Wiele w naszym kraju, Europie i na całym świecie.) Taking into consideration the obvious evaluative negative connotation, these sentences are endowed with a significant emotional content, since they are rhetorical questions, the answer to which is already clear to everyone. “Ми встановимо всі особистості тих, хто катував, хто знущався, хто приніс це звірство […] на нашу українську землю.” (We will establish all the tożsamość tych, którzy torturowali, znęcali się, którzy doprowadzili do tego okrucieństwa […] do naszego Ukrainian land.) Dzięki zastosowaniu powtórzeń leksykalnych w zdaniach wzmacnia się emocjonalność. The words “tortured”, “abused”, “atrocity”, “crimes” that are negative, as well as absolute in their expression, are valuable in translation. “Світ шукає засоби для захисту людей від голоду та цінової кризи, і Україні є що запропонувати. Ми постійно збільшуємо експорт продовольства, ми допомагаємо Продовольчій програмі ООН, відправляємо зерно як гуманітарну допомогу країнам, які цього потребують – Ефіопії, Сомалі. І ніколи, ніколи Україна не провокувала жодних криз на продовольчому ринку.” (The world is looking for means to protect people from hunger and price crisis, and Ukraine has something to offer. We constantly increase food exports, we help the UN Food Program, we send grain as humanitarian aid to the countries that need Straipsniai / Articles 277 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse to – Etiopia, Somalia. A Ukraina nigdy przenigdy nie sprowokowała żadnego kryzysu na rynku żywności.) W tekście oryginalnym występuje podwójne zaprzeczenie, które również podkreśla emocjonalność wypowiedzi i wyraża negatywne nastawienie. „Дякую вам усім, хлопці! Молодці!” (Dziękuję wam wszystkim, chłopaki! Dobra robota!) “Бити ракетами по території НАТО […]. Це дуже суттєва ескалація. Треба діяти.” (Odpalanie pocisków w kierunku terytorium NATO. To bardzo znacząca eskalacja. Musimy działać.) “І я хочу зараз сказати всім нашим польським братам і сестрам. Україна zawsze was wesprze! Zwycięstwo jest możliwe, gdy nie ma strachu!” (Chcę teraz powiedzieć wszystkim naszym polskim braciom i siostrom: Ukraina zawsze będzie was wspierać! Zwycięstwo jest możliwe, gdy nie ma strachu!) “Робимо все, щоб допомогти нашим хлопцям на цьому напрямку. Нашим героям, які тримають там оборону. Кожен, хто там, заслуговує найвищої podziękowania!” (Robimy wszystko, aby pomóc naszym chłopakom w tym kierunku. Naszym bohaterom, którzy tam utrzymują obronę. Każdy tam zasługuje na najwyższe podziękowania!) “Ми про це пам’ятаємо. Мусимо! І ми бачимо, що відбувається сьогодні na świecie, co dzieje się w Ukrainie.” (Pamiętamy o tym. Musimy! I widzimy, co dzieje się dziś na świecie, co dzieje się na Ukrainie.) “Звільнили Ірпінь. Молодці! Вдячний кожному і кожній – усім, хто pracował na ten rezultat.” (Irpień został wyzwolony. Dobra robota! Jestem wdzięczny wszystkim, którzy pracowali na ten rezultat.) Ocenę tych przykładów można scharakteryzować jako racjonalną, absolutną oraz wyrażoną pozytywnie lub neutralnie. Ze względu na ładunek semantyczny is possible to understand the mood of the speaker and his attitude to situations zdań zawdzięczają one swoje znaczenie graficzne w postaci wykrzykników. Sposób komunikowania się mówcy ma cechy charakterystyczne i wyraża jego stosunek do rzeczywistości za pomocą rzeczowników z komponentem wartościującym: “Допомагайте тим в окупованих районах, хто цього потребує: літнім людям, одиноким, родинам із дітьми. Україна повернеться на всю свою землю, i musimy zachować tam jak najwięcej naszych ludzi.” (Pomóżcie tym, którzy potrzebują pomocy na terenach okupowanych: osobom starszym, osobom samotnym, rodzinom z dziećmi. Ukraina odzyska cały swój teren, a my musimy zatrzymać tam jak najwięcej naszych ludzi.) “Відсутність масованих ракетних ударів говорить лише про те, що ворог до них готується і може вдарити в будь-який час. Хоча очевидно, що і без світла ми добре знаємо, куди стріляти та що звільняти […].” (Brak masowych ataków rakietowych oznacza jedynie, że wróg się do nich przygotowuje i może zaatakować w każdej chwili. Chociaż oczywiste jest, że nawet bez światła dobrze wiemy, gdzie strzelać i co wyzwalać […].) OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 278 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII Wszystkie wartościujące rzeczowniki z tych fragmentów tekstu są przykładami oceny emocjonalnej, której celem jest wywołanie określonej reakcji słuchacza, a ocena jest absolutna, o wyraźnie negatywnym znaczeniu. 6. INTERPRETACJA JĘZYKOWA UZYSKANYCH DANYCH W przedstawionej pracy kategorię wartościowania sklasyfikowano według różnych kryteriów. Jedną z głównych klasyfikacji przedstawił Vol’f (1985), który wyróżnia wartościowanie emocjonalne i racjonalne. Inni językoznawcy i badacze rozróżniają wartościowanie względne i absolutne: dzielą je pod względem charakteru na pozytywne, negatywne i neutralne. Wartościowanie emocjonalne ma na celu wywołanie u odbiorców określonej reakcji na konkretne wydarzenie lub okoliczności; dlatego ze względu na charakter przekazu przykłady przemówień politycznych są w większości nacechowane negatywnie. Ocena racjonalna z kolei nie stawia sobie za cel zmiany stanu emocjonalnego rozmówcy, lecz obejmuje wyrażenie własnej opinii ukierunkowanej na uzyskanie zgody lub sprzeciwu ze strony adresata. Z tego powodu niemal wszystkie przykłady wartościowania racjonalnego mają charakter pozytywny lub neutralny. Tłumacze ustni i pisemni mają tendencję do stosowania strategii tłumaczenia trzeciego stopnia (tworzenia tekstu docelowego, który zaspokaja potrzeby użytkownika języka docelowego; cel tekstu docelowego może różnić się od celu jego twórcy) w pracy z tekstami politycznymi. W przytaczanych tekstach przemówień politycznych wykorzystanych w tej pracy w ogóle nie występuje ocena względna. Następnie, ponieważ wartość the role of the only object of comparison is usually implicit. absolutna występuje we wszystkich podanych przykładach, wiele przykładów zarówno ocen emocjonalnych, jak i racjonalnych wyrażonych jest w całych zdaniach, na przykład: Ocena emocjonalna: “Вони хіба що не роблять мило з людей, не роблять абажури зі шкіри... Масштаб не на всю Європу […].” – „Nie robią z ludzi mydła, nie robią abażurów ze skóry... Skala nie obejmuje całej Europy […].” „Дякую всім, хто воює й працює заради перемоги України!” – „Jestem wdzięczny wszystkim, którzy walczą i pracują na rzecz zwycięstwa Ukrainy!” “Вдячний усім у світі, хто допомагає нам захищати життя і свободу!” – „Jestem wdzięczny wszystkim na świecie, którzy pomagają nam chronić życie i wolność!” “Скільки разів Україна говорила про те, що нашою країною державаterrorysta nie poprzestanie?” – „Ile razy Ukraina mówiła, że państwo terrorystyczne nie ograniczy się do naszego kraju?” Artykuły / Articles 285 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse Parygin Boris D. 1999: Parygin, Boris D. Anatomia komunikacji [Anatomija obščenija], Petersburg: Wydawnictwo W. A. Michajłowa. [Sankt Petersburg: Izdatel’stvo Michajlova V. A.]. Pisanova Tat’jana V. 1997: Писанова, Татьяна В. Национально-культурные аспекты оценочной семантики: Эстетические и нравственные оценки [Nacional’nokul’turnye aspekty ocenočnoj semantiki: Èstetičeskie i nravstvennye ocenki], Москва: Издательство Икария [Moskwa: Izdatel’stvo Ikarija]. Popova Tat’jana G. 2011: Попова, Татяна Г. Cинтагматические особенности юридического дискурса [Sintagmatičeskie osobennosti juridičeskogo diskursa]. – Innowacje w nauczaniu języków obcych studentom prawa [Innovacii v prepodavanii inostrannych jazykov studentam-juristam], materiały międzyuczelnianej konferencji naukowo-praktycznej [materialy mežvuzovskoj naučno-praktičeskoj konferencii], 25 marca 2011 r. [25 marta 2011 g.], Moskwa: Wydawnictwo Rosyjskiej Akademii Prawniczej Ministerstwa Sprawiedliwości Federacji Rosyjskiej [Moskva: Izdatel’stvo Rosijskaja pravovaja akademija Minjusta RF], 105–107. Prichod’ko Hanna I. 2001: Приходько, Ганна І. Способи вираження оцінки в сучасній англійській мові [Sposoby vyražennja ocinky v syčasnij anhlijs’kij movi], Запоріжжя: ЗДУ [Zaporižžja: ZDU]. Powell Larry, Cowart Joseph 2016: Komunikacja w kampanii politycznej: od wewnątrz i od zewnątrz, wydanie 2., Nowy Jork: Routledge Taylor & Francis Group. Romanova Tat’jana V. 2008: Romanova, Tat’jana V. Modalność. Ocena. Emocjonalność: monografia [Modal’nost’. Ocenka. Èmocional’nost’: monografija], Niżny Nowogród: NGLU imienia N. A. Dobrolubowa [Nižnij Novgorod: NGLU imeni N. A. Dobroljubova]. Rubinelli Sara 2018: Retoryka jako sztuka obywatelska od starożytności do początków nowożytności. – Routledge Handbook of Language and Politics, red. R. Wodak, B. Forchtner, Londyn, Nowy Jork: Routledge Taylor & Francis Group, 17–29. Sсhiffrin Deborah, Tannen Deborah, Hamilton Heidi E., red., 2001: The Handbook of Discourse Analysis, Oxford: Blackwell Publishers Ltd. Sapir Edward 1985: Sapir Edward. Gradacja [Graduirovanie]. – Nowości w lingwistyce zagranicznej. Pragmatyka lingwistyczna [Novoe v zarubežnoj lingvistike. Lingvističeskaja pragmatika], z. 16 [wyd. 16], cz. 16 [nr 16], oprac. N. D. Arutjunowa [oprac. N. D. Arutjunowa], 43–78. Shannon Claude E. 1948: Matematyczna teoria komunikacji. – Bell System Technical Journal 27, 379–423. OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 286 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII Scott Susanne G., Bruce Reginald A. 1994: Determinanty zachowań innowacyjnych: model ścieżkowy indywidualnej innowacyjności w miejscu pracy. – Academy of Management Journal 37(3), 580–607. Shymko Vitalii 2021: Dyskursologia świadomości językowej: modelowanie sieci neuronowej niektórych relacji strukturalnych i semantycznych. – 193–207. Psycholingwistyka 29(1), Sosnin Oleksandr V., Mychnenko Anatolij M., Lytvynova Ljudmyla V. 2011: Соснін, Олександр В., Михненко, Анатолій М., Литвинова, Людмила В. Paradygmat komunikacyjny rozwoju społecznego [Komunikatyvna paradyhma suspil’noho rozvytku], Kijów: NADU [Kyjiv: NADU]. [Semiotyka dyskursu Šejgal Elena I. 2004: Шейгал, Елена И. Семиотика политического дискурса politycznego], Moskwa: ITDGK „Gnozis”. Telija Veronika N. 1986: Telija, Veronika N. Konotatywny aspekt semantyki jednostek nominatywnych [Konnotativnyj aspect semantiki nominativnych edinic], Moskwa: Nauka [Moskwa: Nauka]. Gentzler Edwin 2002: Translation, Poststructuralism, and Power. – Translation and Power, red. M. Tymoczko, E. Gentzler, Amherst, Boston: University of Massachusetts Press. Van Dijk Teun A. 1995: Ezoteryczna analiza dyskursu. – Dyskurs i Społeczeństwo 5–6. 6(1), Van Dijk Teun A. 2009: Społeczeństwo i dyskurs: Jak konteksty społeczne wpływają na tekst i rozmowę, Cambridge, Nowy Jork, Melbourne, Madryt, Kapsztad, Singapur, São Paulo: Cambridge University Press. Winogradow Wiktor W. 1986: Виноградов, Виктор В. Грамматическое учение о слове [Grammatičeskoe učenie o slove], Москва: Наука [Moskva: Nauka]. Wol’f Jelena M. 1985: Вольф, Елена М. Функциональная семантика оценки поведінки особистості [Psycholohija [Funkcional’naja semantika ocenki], Москва: Наука [Moskva: Nauka]. Chmiljar Oleh F. 2017: Хміляр, Олег Ф. Психологія символічної регуляції symvoličnoji rehuljaciji povedinky osobystosti], Київ: НАПН [Kyjiv: NAPN]. Zagrajewskaja Tat’jana B. 2007: Заграевская, Татьяна Б. Категория оценки как лингвистическая проблема [Kategorija ocenki kak lingvističeskaja problema], Пятигорск: ПГЛУ [Pjatigorsk: PGLU]. Artykuły / Articles 287 Reproduction Peculiarities of the Modern Political Discourse Šiuolaikinio politinio diskurso vertimo ypatumai STRESZCZENIE W artykule omawiane są typy klasyfikacji nominacji związane z pojęciem kategorii klausimai ir šios kategorijos apraiškos politiniame diskurse. Analizuojami kai kurie vertioceniającego punktu widzenia w językoznawstwie. Podstawy oceny analizowane są z punktu widzenia systemu wartości człowieka, obejmującego konotacje modalne aktualizowane w procesie komunikacji. Podkreśla się, że w przypadku oceny indywidualnej mówiący przekazuje nie tylko własny punkt widzenia, lecz także powszechnie akceptowane, istniejące w społeczeństwie zasady lub, innymi słowy, stereotypowy stosunek do obiektu. Ocena emocjonalna (bezpośrednia reakcja osoby na obiekt) jest przeciwieństwem oceny racjonalnej (opierającej się na rozumie, a nie na emocjach). Autorzy twierdzą, że za pomocą oceny emocjonalnej dąży się do zmiany stanu emocjonalnego rozmówcy i wywołania odpowiedniej reakcji, natomiast celem oceny racjonalnej jest wyrażenie zgody lub sprzeciwu wobec przedstawianej opinii. Ocena absolutna wiąże się z pojęciami „dobry” i „zły”, natomiast ocena względna wyrażana jest pojęciami „lepszy” i „gorszy”. W badaniu analizowana jest struktura pozytywnego i negatywnego stosunku adresata do określonej sytuacji, która tworzy emocjonalny komponent konotacji. Wiele uwagi poświęca się semantycznej strukturze oceniającego punktu widzenia oraz środkom jego wyrażania: pytaniom wykrzyknikowym i retorycznym, wykrzyknieniom, frazom wyrażającym wdzięczność, pochwałę, potępienie i innym. Dyskurs polityczny wiąże się z komunikacją polityczną, której głównym celem jest przekonanie adresata, zdobycie jego zaufania i skłonienie go do działania, natomiast tekst polityczny – z masowym informowaniem o najważniejszych dla społeczeństwa problemach i wydarzeniach, które obecnie mają miejsce w społeczeństwie. W artykule analizowane są teksty przemówień i codziennych wystąpień prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, obejmujące okres od marca 2022 roku do grudnia 2022 roku, oraz ich przekłady na język angielski. Ponieważ język ukraiński i angielski różnią się pod względem strukturalnym, w artykule omówiono następujące gramatyczne transformacje przekładowe: zastąpienia, przestawienia, dodania i pominięcia (taktyki przekładowe). Otrzymano 23 maja 2023 r. OLEKSANDRA V. POPOVA The State Institution “South Ukrainian National Pedagogical University named after K. D. Ushynsky” 34, Staroportofrankivska Str. 65020, Ukraine, Odesa [email protected] OLEKSANDRA V. POPOVA, ILONA M. DERIK, NATALYA S. ZHMAYEVA 288 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVIII ILONA M. DERIK The State Institution “South Ukrainian National Pedagogical University named after K. D. Ushynsky” 34, Staroportofrankivska Str. 65020, Ukraine, Odesa [email protected]om NATALYA S. ZHMAYEVA The State Institution “South Ukrainian National Pedagogical University named after K. D. Ushynsky” 34, Staroportofrankivska Str. 65020, Ukraine, Odesa [email protected]om