Baltiškų vardų davimo polinkiai emigracijoje 1991–2020 m. (Jungtinės Karalystės atvejis)

204 Acta Linguistica Lithuanica XC DAIVA SINKEVIČIŪTĖ Vilniaus universitetas Identyfikator ORCID: orcid.org/0000-0001-9738-9443 Kierunek badań naukowych: onomastyka. DOI: doi.org/10.35321/all90-08 NADAWANIA IMION BAŁTYCKICH TENDENCJE W EMIGRACJI 1991–2020 R. (ZJEDNOCZONE PRZYPADEK KRÓLESTWA)1 Tendencje nazw bałtyckich Dawanie wśród emigrantów w latach 1991–2020. Przypadek Zjednoczonego Królestwa2 ADNOTACJA W artykule przedstawiono tendencje w nadawaniu i tworzeniu imion bałtyckich nadawanych w Zjednoczonym Królestwie dzieciom emigrantów z Litwy w latach 1991–2020. Ustalono, że emigrujący rodzice często nadają dzieciom imiona związane z naturą, imiona pogańskich bogiń i bogów oraz imiona sławnych i legendarnych postaci z przeszłości. Najczęściej wariantywne są zakończenia imion, a przy nadawaniu imion uwzględnia się eufonię. SŁOWA KLUCZOWE: imię i nazwisko, imię bałtyckie, tożsamość, moda na imiona. ANNOTATION Artykuł przedstawia tendencje w nadawaniu imion bałtyckich dzieciom litewskich emigrantów w Wielkiej Brytanii w latach 1991–2020. Rodzice emigranci często nadają swoim dzieciom imiona pochodzące od zjawisk naturalnych, bóstw pogańskich, a także znanych i legendarnych postaci historycznych. Częste są warianty zakończeń imion, przy czym przy ich nadawaniu często bierze się pod uwagę eufonię. SŁOWA KLUCZOWE: imiona, imiona bałtyckie, tożsamość, trendy w nadawaniu imion. 1 Artykuł przygotowano na podstawie projektu VLKK „Imiona dzieci litewskich emigrantów 1991–2020”, nr K-12/2022. 2 Artykuł przygotowano w ramach projektu Państwowej Komisji Języka Litewskiego „Imiona dzieci litewskich emigrantów w latach 1991–2020”, nr. K-12/2022. Artykuły / Articles 205 Baltiškų vardų davimo polinkiai emigracijoje 1991–2020 m. (Jungtinės Karalystės atvejis) ĮVADAS W 1990 roku, po odzyskaniu przez Litwę niepodległości, rozpoczęła się kolejna fala emigracji do innych krajów. Tylko w drugiej dekadzie XXI wieku wyjazd z Litwy zadeklarowało ponad 482 tys. obywateli, choć część z nich później wróciła (zob. 123.emn.lt). W latach 2010–2020 emigranci z Litwy najczęściej wyjeżdżali do Jungtinę Karalystę (toliau – JK), Airiją, Vokietiją ir Norvegiją3, kur jiems gimė vaikai. 1991–2020 m. Norvegijoje gimusių Lietuvos piliečių vardų tyrimas parodė, tego, że ich imiona i nazwiska najczęściej mają typowe litewskie końcówki, zapisane zwykłymi literami i ich połączeniami. Część dzieci emigrantów w Norwegii otrzymała imiona bałtyckie, wywodzące się z leksyki litewskiej i innych języków bałtyckich, które są częstsze wśród dziewczynek: obejmują 19 proc. imion dziewczynek i 9,5 proc. imion chłopców (Sinkevičiūtė 2022). Dlatego interesujące było, jak rozpowszechniły się na emigracji imiona bałtyckie i jakie są ich cechy, przy czym za bałtyckie uznaje się imiona i nazwiska powstałe z leksyki litewskiej i innych języków bałtyckich. Zbadano bałtyckie imiona dzieci urodzonych w latach 1991–2020 w największym po odzyskaniu niepodległości kraju emigracji z Litwy – Zjednoczonym Królestwie – w celu omówienia tendencji ich nadawania i tworzenia. Realizując ten cel, starano się ustalić, które grupy imion bałtyckich są najczęstsze, jak tworzy się z nich wieloczłonowe imiona osobowe, co jest charakterystyczne dla budowy imion oraz jakie odnotowano ich warianty. Zjednoczone Królestwo ma starą litewską diasporę: Litwini zaczęli emigrować do Zjednoczonego Królestwa od XIX w. (Dapkutė 2009: 11) i do XXI w. prowadzili aktywną działalność kulturalną (Gasperienė 2009: 77–88). Chociaż lokalna społeczność litewska nie była przygotowana na nową falę emigrantów, Litwini, którzy przybyli od końca XX w., ożywili organizacje założone przez wcześniejsze pokolenie, zaktywizowali społeczność oraz jej życie kulturalne i oświatowe, a także działalność sportową (Ilgūnaitė 2009: 173–183). Podobnie jak w innych miejscach, język angielski, liczni są emigranci z innych krajów UE, Afryki i Indii4 itd., kuCK; į JK iš Lietuvos emigravę piliečiai susidūrė su kitakalbe aplinka: JK dominuoja Maciejauskienė 2007: 474–484), podobnie jak w Zjednoczonym Królestwie (Finch 2008: 710; Insley 2007: rie turi savo kalbas ir kultūras bei joms būdingus vardus. Nors Lietuvoje (žr. 2001–2010 m. Didžiojoje Britanijoje buvo registruoti 60726 Lietuvos piliečiai, žr. 3 Oficialiais duomenimis, 2010–2020 m. iš Lietuvos į Didžiąją Britaniją išvyko 213986, į Airiją – 43814, į Vokietiją – 35462, į Norvegiją – 36419 Lietuvos piliečiai (žr. 123.emn.lt). Vien https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-qs203ew.xls. 4 Na przykład statystyki z 2021 roku zob. https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/ populationandmigration/internationalmigration/articles/analysisofsocialcharacteristicsofinternationalmigrantslivinginenglandandwales/census2021#ethnic-group. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 206 Acta Linguistica Lithuanica XC 159–169), zwykle mają imiona i nazwiska, jednak pod względem pisowni, gramatyki i form litewskie imiona i nazwiska znacznie się różnią, a w Zjednoczonym Królestwie powszechnie nadaje się również imiona charakterystyczne dla innych języków, nie tylko dla angielskiego. Pod względem form z imionami innych języków zbiega się część imion żeńskich i mniej imion męskich charakterystycznych dla języka litewskiego, ponieważ dzięki ba turi daug skolintų vardų, kurių kamienai nesiskiria nuo kitų Europos kalkońcówkom imiona te są wyjątkowe. Litewskich imion i nazwisk. Ze względu na końcówki zapożyczone imiona litewskie mają swoiste formy, choć należą do tej samej warstwy kulturowej co imiona innych języków. Badacze imion innych języków, omawiając różnice między imionami imigrantów a imionami mieszkańców kraju imigracji, zdają się nie zwracać uwagi na ten aspekt, ponieważ badane przez nich imiona najczęściej różnią się rdzeniami, natomiast inne imiona i nazwiska należą do kultur pozaeuropejskich. Dlatego lingwistyczne podejścia badawcze stosowane wobec imion innych języków zwykle nie nadają się do badania imion litewskich. 1. PRZEGLĄD BADAŃ NAD IMIONAMI IMIGRANTÓW Przypadki nadawania, używania i zmiany imion imigrantów z innych krajów były szeroko badane, zwłaszcza przez socjologów i psychologów, a ich analiza i wyniki zależą od materiału badawczego, stosowanych metod, liczby osób, które imigrowały do danego kraju, polityki kraju wobec imigrantów oraz tradycji nadawania imion charakterystycznych dla ich języków i kultur5. Skłonności imigrantów w zakresie wyboru imion bada się metodami jakościowymi i ilościowymi, ponieważ przybysze nadają dzieciom imiona charakterystyczne dla kraju imigracji, zachowują imiona własnej kultury, poszukują wspólnych imion osobowych lub kierują się tradycjami rodzinnymi (Gerhards, Kämpfer 2017)6. Skłonności w zakresie nadawania imion mogą różnić się w rodzinach imigrantów i rodzinach mieszanych (jedno z rodziców jest obywatelem kraju imigracji): na przykład rodziny mieszane w Norwegii rzadziej nadawały imiona pochodzące z krajów pozostawionych przez imigrantów (Reistæter 2012). Badanie imion Rosjan w Finlandii wykazało, że największą potrzebę integracji ze społecznością lokalną odczuwają rodzice zamieszkali na obszarach, na których mieszka niewielu mieszkańców mówiących ich językiem (Eskola, Hämäläinen 2019: 213). Bada się przyczyny nadawania i zmiany imion przez imigrantów, ponieważ imiona wskazują na indywidualną tożsamość osoby i jej przynależność do rodziny, są podstawą społecznej i prawnej 5 W pracach socjologów relacja między imieniem a tożsamością jest poszerzana o parametr „ciała” (ang. body), ponieważ „nasza indywidualna, społeczna, obywatelska i prawna tożsamość powstaje w wyniku splatania się naszych imion i nazwisk z naszym ciałem” (Pilcher 2016: 766, z literaturą); podkreśla się związek imienia i tożsamości z płcią, ponieważ imiona i nazwiska ucieleśniają płeć (Pilcher 2017: 813, z literaturą). 6 Imiona zwyczajowe w kraju imigracji i kraju pochodzenia, wybierane przez rodziców dla dzieci, zalicza się do imion zwyczajowych w kraju imigracji, ponieważ nie można ich różnicować: nie różnią (Gerhards, Tuppat 2018: 2). Artykuły / Articles 207 Baltiškų vardų davimo polinkiai emigracijoje 1991–2020 m. (Jungtinės Karalystės atvejis) się od innych imion kraju imigracji; podstawa tożsamości (Finch 2008: 712–714). Jürgen Gerhards, Julia (2018), nustatė, kad Vokietijos imigrantai dažniau duoda šios šalies vardus, kai kultūrinis atstumas tarp imigranto šalies iki Vokietijos yra nedidelis, imigrantai Tuppat stają się obywatelami Niemiec, mają co najmniej wykształcenie średnie, a dziewczętom częściej nadają imię zwyczajowe w Niemczech niż chłopcom. Tymczasem integracja językowa, partnerstwo z osobami urodzonymi w Niemczech oraz emocjonalne utożsamianie się z ojczyzną, krajem emigracji, a także integracja strukturalna i społeczna nie są szczególnie ważne przy wyborze imienia dla dziecka (Gerhards, Tuppat 2018). Rozważa się wpływ imion na integrację imigrantów z rynkiem pracy. Joshua i dzieci polskich imigrantów w USA, którym nadano imiona R. Goldsteino, Guy Stecklov (2016) tyrimas parodė, kad airių, italų, vokiečių brzmiące „amerykańsko”, osiągnęli zawodowo więcej niż ci, którzy otrzymali imiona etniczne, chociaż imiona etniczne pozytywnie wpływają na osiągnięcia zawodowe dzieci imigrantów rosyjskich, a zwłaszcza żydowskich. Niemniej jednak migranci, zwłaszcza kobiety, noszący nietypowe imiona są często w niekorzystnej sytuacji w kraju przyjmującym (Gerhards, Tuppat 2018: 3; Pennesi 2016: 49–52 i in.). Badacze analizują również stopień integracji imigrantów ze społeczeństwem ich przyjmującym, ponieważ na podstawie imion można ocenić wpływy konkurujących kultur. Badanie przeprowadzone na podstawie imion przez Christinę A. Sue i Edwarda E. Tellesa (2007), dotyczące stosunku hiszpańskojęzycznych rodziców z Los Angeles do asymilacji, potwierdziło wyniki innych badań: imiona etniczne częściej nadawane są synom niż córkom, ponieważ chłopcy kontynuują linię rodzinną, są uważani za kontynuatorów tradycji, mniej potrzebują ochrony przed dyskryminacją, co wskazuje na odmienny proces asymilacji płci. Z drugiej strony badanie społeczności pakistańskich muzułmanów w Szkocji przeprowadzone przez Ellen S. Bramwell (2009; 2012: 377–379) wykazało, że przybysze mogą integrować się w kraju, zachowując swój tradycyjny system nadawania imion, podobnie jak imigranci z różnych krajów W Norwegii (Reistæter 2012). Imigranci nadawane dzieciom imiona w Wielkiej Brytanii, podobnie jak w innych krajach, są bardzo zróżnicowane i zależą od społeczności oraz ich tradycji kulturowych i językowych. Na ciągłość systemu imion wpływają nie tylko bliskie więzi społeczne wspólnoty, lecz także zaangażowanie jednostek w kulturę kraju przyjmującego, a z czasem rośnie wpływ mody na imiona, globalizacji i jej oddziaływania na język oraz kulturę (Bramwell 2012: 377– 385). Imiona chłopców urodzonych w Wielkiej Brytanii częściej wskazują na informacje etniczne niż imiona dziewcząt: na przykład imiona brytyjskich muzułmańskich chłopców 2017: 815). Mišriose JK šeimose tėvai vaikams renka vardus, simbolizuojančius urodzonych w różnych społecznościach Anglii i Walii są podobne, natomiast imiona tyvui, dėl kurios gali būti peržengtos rasės, etninės priklausomybes ir tikėjimo muzułmańskich dziewcząt – różne (Pilcher ich nadzieje i dążenia dotyczące przyszłości, choć przy nadawaniu dzieciom imion ceniona jest przynależność kolekribos (Edwards, Caballero 2008). Nie ma szeroko zakrojonych badań nad litewskimi imionami nadawanymi na svarstyti. Nustatyta, kad dauguma Norvegijoje gimusių emigrantų iš Lietuvos DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 208 Acta Linguistica Lithuanica XC imion dzieci odpowiada gramatyce języka litewskiego, ponieważ ponad 85 proc. z nich ma typowe końcówki i jest zapisanych typowymi połączeniami liter. Za pomocą zarejestrowanych imion rodzice ukazują etniczną przynależność dzieci do Litwinów (Sinkevičiūtė 2022), choć emigranci niejednakowo podchodzą do języka litewskiego: jedni rodzice dążą do tego, aby dzieci znały i mówiły po litewsku, inni się tym nie przejmują (Jakaitė-Bulbukienė 91–126). Emigrantai JK dažnai vaikus vadina įprastais lietuviams vardais, kurie daugiausia yra skolinti (Sinkevičiūtė 2021a). Tarp emigracijoje duotų vardų pa2015: sitaiko ir naujų, anksčiau Lietuvoje neduotų baltiškų vardų (Sinkevičiūtė 2023). Christianė Schiller (2024), badając metodą ankietową, jakie są motywy nadawania imion dzieciom przez Litwinów mieszkających w Niemczech lub tworzących rodziny mieszane, a także mających litewskie korzenie, zauważyła, że dla rodziców nadających dzieciom imiona ważne są ich brzmienie i zgodność z językiem litewskim i niemieckim, a także znaczenie, bezproblemowa wymowa w obu językach oraz dążenie do uniknięcia negatywnych skojarzeń. O staraniach na rzecz łączenia różnych języków i kultur świadczą imiona obywateli Litwy w Norwegii, mające identyczne formy w języku litewskim i innych językach (Sinkevičiūtė 2022). Márcia Sipavicius Seide (2020: 100–121) pastebėjo, kad XX a. pradžios emiemigracji, ale odrębne kwestie dotyczą imion potomków migrantów z Litwy w Brazylii, za pomocą których identyfikowali się oni w zamkniętej grupie litewskiej społeczności na „Facebooku”; najczęściej nie są one charakterystyczne dla języka litewskiego, ponieważ rodzice w największym stopniu utożsamiają się z krajem przyjmującym, choć zdarzały się przypadki, gdy emigranci zachowali lub odtworzyli pierwotną tożsamość. Zatem imiona i nazwiska późniejszych pokoleń emigrantów z Litwy zmieniły się na niekorzyść języka litewskiego, ponieważ ludzie dążyli do przystosowania się do środowiska kraju imigracji. To, że imiona i nazwiska są wskaźnikiem odmienności, zauważył Darius Daukšas (2019: 230–240; 2021: 230–243), badający emigrantów drugiego pokolenia w Norwegii, którzy wiążą swoją przyszłość z Norwegią, utożsamiają się z nią, uważają ją za dom, a część z nich przyjmuje obywatelstwo; mimo że mają podwójną tożsamość, Norwegowie nie uważają ich za swoich, ponieważ zdradzają ich imiona i nazwiska. Badacze nauk społecznych podkreślają, że litewskie imiona są specyficzne ze względu na cechy ich form i zapisu. Litwini w USA wydają się innym egzotyczni z powodu imion i nazwisk (Čiubrinskas 2014: 15). W Irlandii Północnej zaobserwowano strategię nadawania imion przez obywateli, którzy wyjechali z Litwy – dzieciom nadaje się imiona różnego pochodzenia, lecz rodzice, nadając imię angielskie, wybierają takie, które ma podobny odpowiednik w litewskim zasobie imion, natomiast rodzice, nadając dzieciom imię litewskie, dążą do tego, aby było ono łatwe do wymówienia i nie zawierało liter š, ž, č (Liubinienė 2011: 150). Daukšas (2013; 2016; 2018; 2019), analizujący zachowania emigrantów z Litwy w Norwegii, ustalił, że litewskie imiona i nazwiska nie brzmią po norwesku, przez co mogą oni zostać uznani za Finów, choć zachowane nazwiska świadczą dla samych Litwinów o ich poczuciu własnej wartości i tożsamości. Straipsniai / Articles 209 Baltiškų vardų davimo polinkiai emigracijoje 1991–2020 m. (Jungtinės Karalystės atvejis) Neringa Liubinienė (2011: 149–151), badająca emigrantów z Litwy w Irlandii Północnej, zauważyła, że z powodu litewskich imion mają oni problemy, ponieważ większość imion trudno wymówić i zapamiętać; dlatego część Litwinów wymyśla imię zwyczajowe dla danego środowiska, choć niektórzy z nich później wracają do starego imienia. W wielu krajach emigracji imię i nazwisko Litwinów wskazują na pochodzenie, przynależność etniczną (Kuznecovienė 2011: 97; Liubinienė 2011: 148; Jakaitė-Bulbukienė 2015: 84). Na podstawie antroponimów można ustalić tożsamość ludzi (Alford 1988: 51; Aldrin 2018), a imię uważa się za wyznacznik symbolicznej granicy między społeczeństwem większościowym a mniejszością migrantów (Gerhards, Tuppat 2018: 4). Zatem imiona wywodzące się z leksyki bałtyckiej, dzięki swoim rdzeniom, wskazują na odrębność Litwinów i świadczą o decyzji rodziców – o przypisaniu dzieciom litewskiej tożsamości. 2. DANE BADAWCZE Imiona zebrano z danych uzyskanych w 2006 r. od Państwowej Komisji Języka Litewskiego i później uzupełnianych do 2020 r. przez Centrum Rejestrów, w których zgodnie z ustawodawstwem litewskim obywatele urodzeni za granicą są wpisywani do ewidencji danych Republiki Litewskiej. Zbadano zanonimizowane imiona obywateli Litwy wybrane według miejsca urodzenia – Wielkiej Brytanii – przy znajomości płci i roku urodzenia dzieci, lecz bez informacji o obywatelstwie rodziców, ich miejscu urodzenia, wieku, relacjach społecznych i językach używanych w rodzinach. W ten sposób pominięto imiona dzieci urodzonych w rodzinach litewskich w Wielkiej Brytanii, które nie posiadają obywatelstwa litewskiego. Mimo to przewaga tego badania jest oczywista: obejmuje ono dużą próbę danych, dzięki której uzyskano znaczące wyniki, podsumowujące tendencje nadawania imion na emigracji. Według danych Centrum Rejestrów w latach 1991–2020 w Wielkiej Brytanii urodziło się 36934 obywateli Litwy: 17965 dziewczynek i 18969 chłopców. Z wykresu 1 wynika, że liczba obywateli Litwy urodzonych w Wielkiej Brytanii w poszczególnych latach była zróżnicowana, rosła od pierwszej dekady XXI wieku; najwięcej obywateli Litwy w Wielkiej Brytanii urodziło się w latach 2014–2016. Dlatego badanie tendencji nadawania imion emigrantom według poszczególnych lat lub dziesięcioleci było niecelowe. JK gimę Lietuvos piliečiai dažniausiai registruoti vienu vardu: 89,4 proc. mergaičių (16066 vardai), 89,5 proc. berniukų (16983 vardai)7. JK gimusios vienu vardu registruotos mergaitės pavadintos 1753, berniukai – 1758 skirtinimionami jednoczłonowymi w formie gos, np. imiona Lėja i Leja, Estela i Estella są traktowane jako odrębne onyma, ponieważ od zapisanej formy zależy, czy imię jest typowe dla języka litewskiego 7 Odsetek obywateli Litwy zarejestrowanych w Norwegii pod jednym imieniem jest nieco wyższy – 94 proc. imion dziewczynek (3727), 94,9 proc. imion chłopców (3959), ale proporcje są podobne. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 210 Acta Linguistica Lithuanica XC kalbai8. Taigi abiejų lyčių vardų skaičius yra panašus. Dažniausi vienanariai JK Imiona urodzonych dzieci przedstawiono w tabeli 1. Wynika z niej, że podobnie jak w Norwegii (zob. Sinkevičiūtė 2022), najczęstsze są Emilija i Lukas, a najpopularniejsze imiona chłopców występują częściej niż imiona dziewczynek. Wśród najczęstszych imion dziewczynek w Wielkiej Brytanii znajdują się imiona bałtyckie Gabija i Viltė, co pokazuje, że na emigracji, podobnie jak na Litwie, wśród najpopularniejszych imion znajdują się również bałtyckie imiona osobowe9. 1 DIAGRAM. Obywatele Litwy urodzeni w Wielkiej Brytanii w latach 1991–2020. Część imion dzieci urodzonych w Wielkiej Brytanii, posiadających jedno imię, stanowiły imiona bałtyckie. Były one częstsze w zasobie imion dziewczynek: obejmowały 16,4 proc. imion pojedynczych dziewczynek (2633 imiona) i 7,8 proc. imion pojedynczych chłopców (1333 imiona) nadanych w Wielkiej Brytanii10. Tendencję tę widać również wśród pojedynczych imion obywateli Litwy w Norwegii, gdzie imiona bałtyckie dziewczynek są także dwukrotnie częstsze niż imiona chłopców (Sinkevičiūtė 2022). Pojedyncze bałtyckie imiona w Wielkiej Brytanii stanowiły 232 niepowtarzające się imiona osobowe kobiet i 214 mężczyzn; średnio jednym imieniem bałtyckim nazwano ~11,3 dziewczynek i ~6,2 chłopców. Liczby te wskazują na nieco mniej niż dwukrotnie większą częstotliwość bałtyckich imion dziewczynek niż imion chłopców. 8 W zależności od celów badania taka praktyka jest powszechna, podobnie postępują również badacze imion w innych językach, por. Eskola, Hämäläinen (2019: 203). 9 Do najczęstszych imion dziewczynek w 2011 roku należą Gabija, Ugnė, Austėja, Goda, Rugilė, Viltė (Sinkevičiūtė 2012: 3–8). 10 Wraz z imionami wieloczłonowymi stanowiły one 14,7 proc. imion dziewczynek i 7,0 proc. imion chłopców na Litwie piliečiams duotų JK tiriamuoju metu. Artykuły / Articles 211 Baltiškų vardų davimo polinkiai emigracijoje 1991–2020 m. (Jungtinės Karalystės atvejis) TABELA 1. Najczęstsze jednoczłonowe imiona obywateli Litwy nadane w Wielkiej Brytanii w latach 1991–2020 Imiona ynek dziewcznadane w Wielkiej Brytanii Imiona dziewczynek nadane w Wielkiej Brytanii skaičius (n=16066) Obejmowany % Urodzonych w Zjednoczonym Królestwie Odsetek imion dziewczynek będących obywatelkami Litwy (n=100 %) Imiona chłopców Liczba imion chłopców nadanych w Zjednoczonym Królestwie (n=16983) Obejmowany % urodzonych w Wielkiej Brytanii Odsetek imion chłopców będących obywatelami Litwy (n=100 %) 1. Emilija 441 2,45 % Lukas 670 3,53 % 2. Kamilė 336 1,87 % Matas 653 3,44 % 3. Gabrielė 311 1,73 % Kajus 455 2,40 % 4. Gabija 310 1,73 % Nojus 420 2,21 % 5. Lėja 304 1,69 % Dominykas 383 2,02 % 6. Ema 295 1,64 % Benas 330 1,74 % 7. Amelia 227 1,26 % Danielius 310 1,63 % 8. Milana 204 1,14 % Aronas 286 1,51 % 9. Eva 200 1,11 % Daniel 276 1,46 % 10. Viltė 200 1,11 % Domas 271 1,43 % Imiona obywateli Litwy urodzonych w Wielkiej Brytanii, składające się z kilku imion, obejmują 10,6 proc. imion dziewczynek (1899 kombinacji) i 10,5 proc. imion chłopców (1986 kombinacji). Dziewczynki urodzone w Wielkiej Brytanii, zarejestrowane pod imionami wieloczłonowymi, otrzymały imiona składające się z 1841 różnych kombinacji, a chłopcy – z 1940, zatem kombinacje imion rzadko się powtarzały. Spośród nich najczęstszą kombinacją imion dziewczynek była Anna Maria – 511, a chłopców – Dominykas Jonas – 4. Dwoma imionami zarejestrowano 9,9 proc. dziewczynek (1780 kombinacji) i 9,8 proc. chłopców (1852 kombinacje). Rzadkie trójczłonowe i jeszcze rzadsze czteroczłonowe kombinacje imion obywateli Litwy urodzonych w Wielkiej Brytanii stanowią 0,7 proc. 0,7 proc. berniukų (134 deriniai) vardų. Dalį kelianarių vardų sudarė asmenvardžiai, iš kurių abu ar vienas vardas budziewczynek (119 kombinacji) i vo bałtyckas. Obejmowały one 9,9 proc. dziewczynek (261 kombinacji) i (198 deriniai) kelianarių vardų12. Kelianariuose varduose, iš kurių abu ar vienas vardas buvo baltiškas, fiksuoti 97 moterų ir 83 vyrų nepasikartoję asmenvar14,9 proc. chłopców džiai; średnio imię powtarzało się w ~2,7 kombinacjach imion dziewczynek i ~2,4 kombinacjach imion chłopców, co wskazuje na niską częstość imion i stosunkowo dużą ich różnorodność. 11 Liczba wskazuje, ile razy imię lub kombinacja imion powtarzała się w brytyjskim zestawieniu imion. W przypadkach, gdy imię nadano tylko raz, liczby nie podano. 12 Obejmowały one 1,6 proc. imion dziewczynek i 1,2 proc. imion chłopców nadanych obywatelom Litwy w Wielkiej Brytanii w badanym okresie. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 212 Acta Linguistica Lithuanica XC 3. RÓŻNORODNOŚĆ PODSTAW BAŁTYCKICH IMION JEDNOCZŁONOWYCH RÓŻNORODNOŚĆ PODSTAW Ze względu na podstawę imiona bałtyckie dzieli się na antroponimy dwuczłonowe, imiona pochodzenia skrótowego, apelatywne oraz toponimiczne (Sinkevičiūtė 2011: 216–218). Nadawane urodzonym w Wielkiej Brytanii obywatelom Litwy jednoczłonowe imiona należące do tych grup pokazują, że w latach 1991–2020 tendencje w nadawaniu imion emigrantom z Litwy w Wielkiej Brytanii były podobne do występujących na całej Litwie (Sinkevičiūtė 2011). Wynika to z tabeli 2, w której podano liczbę odrębnych i powtarzających się jednoczłonowych antroponimów bałtyckich obywateli Litwy urodzonych w Wielkiej Brytanii oraz w nawiasach ich udział procentowy. TABELA 2. Jednoczłonowe imiona obywateli Litwy urodzonych w Wielkiej Brytanii według grup DwuczłoToponimiczPochodzenne n o w e ia skrótoweApelatywne go imiona imiona imiona imiona Razem Liczba i % odrębnych imion dziewcząt 73 33 107 19 232 (31,5 %) (14,2 %) (46,1 %) (8,2 %) (100 %) Liczba i % (78,2 %) (4,6 %) (100 %) powtarzających się imion dziewcząt 141 310 2060 122 2633 (5,4 %) (11,8 %) Liczba i % (100 %) odrębnych imion chłopców 98 47 58 11 214 (45,8 %) (22 %) (27,1 %) (5,1 %) Liczba skaičius ir % powtarzający- (35,8 %) ch się imion (16,7 %) chłopców 477 (44 %) 223 586 47 1333 (3,5 %) (100 %) Z tabeli 2 wynika, że pod względem różnorodności, a szczególnie częstości, mergaičių vardai, apimantys 46,1 proc. atskirų ir 78,2 proc. pasikartojusių vardų. wyróżniają się apelatywne Najczęściej są to imiona związane z przyrodą, utworzone od nazw drzew, np. Eglė 1813, Liepa 154, drobniejszych roślin, np. ar gamtos objektų, pvz., Akmėja 2, Dangė 2, Saulė 94, Saulėja 4, Smiltė 111, Upė 3, Upėja 2, gamtos reiškinių, pvz., Aida 9, Aušra 4, Miglė 88, Rasa 3, Bruknė 2, Luknė 70, Mėta 39, Ramunė 2, Rugilė 79, Ugnė 149, Vėja 2, Vėjūnė 4, Vėtra 2, metali szlachetnych, kamieni, np. Auksė 47, Deimantė 68, Rubina 3, nazw. Rozpowszechnione są imiona osobowe związane z litewskimi boginiami i istotami mitologicznymi, np. Austėja 191, Gabija 310, Medeina 11, Milda 33, Vaiva 5, Žemyna 11. Inne imiona wskazują na pozytywne cechy – czystość, 13 Pochodzenie imion podano na stronie internetowej vardai.vlkk.lt. Artykuły / Articles 219 Baltiškų vardų davimo polinkiai emigracijoje 1991–2020 m. (Jungtinės Karalystės atvejis) wykazać, że przy nadawaniu imion bałtyckich również unika się litewskiej końcówki jako wyznacznika litewskości. Obok zwyczajnych imion żeńskich występują także antroponimy o tej samej podstawie, zapisane z -e, por. Ainė 4 i Aine, Aistė 39 i Aiste, Danguolė i Danguole, Deimantė 70 i Deimante, Meilė 7 i Meile, Miglė 92 i Migle, Nijolė 2 i Nijole, Rugilė 82 i Rugile 2, Rusnė 51 i Rusne 2, Saulė 112 i Saule 3, Smiltė 120 i Smilte 3, Ugnė 157 i Ugne 4, Upė 8 i Upe, Vakarė 49 i Vakare, Viltė 206 i Vilte 3. W wyniku zapisu pojawiły się również warianty z przyrostkami -ėja i -eja, por. Austėja 205 i Austeja 8, -ūnė i -unė, np. Jorūnė i Jorunė, Vilūnė i Vilunė, oraz warianty tematów; przypadki te plg. Ąžuolas 53 ir Ažuolas 2, Rūkas ir Rukas. Visų JK baltiškų vardų kontekspokazują, że takie warianty nie są rozpowszechnione (<5 proc. powtarzających się imion żeńskich; takich imion męskich prawie nie ma). Zatem rejestrowane formy imion są świadomym wyborem rodziców; litewskie litery, jeśli rodzice wybierają imiona, które je zawierają, najczęściej nie sprawiają im problemów. Inną cechą są rozpowszechnione dwusylabowe skróty, najczęściej powstałe z początków imion dwutematowych, np. Austė 9, Geistė 4, Gytė 4, Deimis 7, Dovas 5, Einius 2, Gytis 16, Vaidas 4, Žygis 4. Pokazują one, że przy tworzeniu skrótów najważniejsza jest początkowa część imienia. Skróty bez przyrostków, podobnie jak inne częstsze imiona jednopniowe, wykazują skłonność do nadawania krótkich imion. Imiona emigrantów charakteryzują się powtarzającymi się elementami. W niektórych imionach osobowych powtarzają się przyrostki, częściej – w imionach pochodzenia apelatywnego i skrótowego. Takie są przyrostki imion dziewczęcych -ėja, por. Austėja 205, Aistėja 2, Aistrėja, Akmėja 2, Astrėja, Auksėja, Mintėja, Saulėja 4, Upėja 2, Viltėja, oraz -ita, np., Eisvita, Eivita, Meilita 3, Sangita. W imiennictwie chłopięcym częstszy jest przyrostek -idas, np., Joridas, Tauridas 2. Imiona dzieci JK charakteryzują przyrostki -ūnė, -ūnas, np., Arūnė 3, Jorūnė, Šarūnė 2, Vėjūnė 4, Vilūnė, Žiedūnė; Arūnas 6, Merūnas, Ramūnas 2, Svajūnas 4, Šarūnas 10, oraz -ija, -ijus, np., Gabija 325, Domilija, Vilija 5; Gabijus 5, Dovijus 2, Minijus, Taurijus. Część imion zawierających przyrostki jest popularna na Litwie. Wskazują one, że przy nadawaniu dzieciom imion ważne jest ich brzmienie. Znaczenie eufonii widać również w imionach dwuczłonowych z powtarzającymi się rdzeniami. Imiona żeńskie często mają drugie rdzenie: gail-, np. Jogailė 6, Mingailė 9, Rimgailė; mant-, np. Eimantė 4, Jomantė, Romantė, Limantė, Rimantė 2; mil-, np. Armilė 2, Darmilė, Deimilė 5, Domilė 4, Germilė, Jomilė, Narmilė; min-, np. Armina, Deimina 3, Jusmina; taut-, np. Gintautė, Mintautė 2, Viltautė; vil-, np. Deivilė, Dovilė 2, Eivilė 4, Gedvilė, Radvilė 14; vin-, np. Deivina 2, Eivina 6 itd. Imiona męskie często mają drugie człony gird-, np. Algirdas 12, Daugirdas, Mangirdas 3, mant-, np. Armantas 3, Domantas 103, Eimantas 57, Germantas 4, Irmantas 3, Jomantas 2, Skirmantas 3, Skomantas 4; min-, np. Arminas 77, Deiminas 4, Gediminas 13, vyd-, np. Arvydas 7, Mantvydas 5, Tautvydas 13 oraz DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 220 Acta Linguistica Lithuanica XC kt. Kartais abu dvinario vardo nariai turi tą patį kamieną, pvz., min-: Arminas Mindaugas, mant-: Domantas Skirmantas, vyd-: Manvydas Vytautas. Zakończenia części imion dwuczłonowych pokrywają się z imionami derywowanymi za pomocą przyrostków. Do takich należą imiona żeńskie z drugimi tematami mil- (por. Almilė), gil- (por. Jogilė), eufoniczne wobec jednoczłonowych derywatów z przyrostkiem -ilė, np. Rugilė 82, Girilė, Karilė 14, Midilė, Nerilė 7. Z zakończeniami imion z drugimi tematami mint- (por. Arminta), gint- (por. Milginta, Eigintas) pokrywają się jednoczłonowe derywaty z przyrostkiem -inta, -intas, por. Raminta 13, Orinta 11, Žavinta; Darintas, Jorintas, Orintas 3. Powtarzające się elementy końcowe potwierdzają, że przy nadawaniu imion zwraca się uwagę na brzmienie. Przyrostki mogą wpływać również na zapis tematów, ponieważ najprawdopodobniej wskutek częstego przyrostka -idas upowszechnia się w imionach drugi temat vid-, np. Alvidas, a nie imiona z tematem vyd. Zatem litewskie imiona JK wykazują prawidłowości strukturalne. Podobnie jak na Litwie (Sinkevičiūtė 2018), są one wariantywne; najczęściej wariantom ulegają końcówki imion o tym samym temacie. W JK nadawane są derywaty z przyrostkami -ėja, -ita, -ūnė, -ūnas, -ija, -ijus i in., powtarzają się drugie tematy imion dwutematycznych mant-, minir i in., wskazujące, że przy nadawaniu dzieciom imion ważne jest nie znaczenie ich członów, lecz brzmienie imienia. Myśl tę potwierdzają imiona z przyrostkami, których zakończenia pokrywają się z zakończeniami imion dwutematycznych i które najprawdopodobniej zachęcają do nadawania dzieciom dwutematycznych imion o podobnym brzmieniu. 6. DYSKUSJA Imiona obywateli Litwy urodzonych w JK pokazują, że niemal 9 na 10 rodzin stosowało strategię nadawania jednego imienia, a niemal 1 na 10 rodzin – dwóch (czasami większej liczby) imion. Zatem rodzice, nazywając dzieci, szukają kompromisu nie poprzez łączenie różnych imion, lecz wybierając jedno imię, które najczęściej, podobnie jak człony imion wieloczłonowych, nie jest bałtycką nazwą osobową. Wskazuje to, że rodzice w Wielkiej Brytanii najczęściej starają się wybierać imiona pochodzenia nie­litewskiego, które w ich rozumieniu pasują do wielojęzycznego środowiska. Niemniej jednak, nie dysponując danymi dotyczącymi tendencji nadawania imion w całej Litwie w badanym okresie, nie można porównać z nimi imion nadawanych na emigracji: być może taka strategia nadawania imion jest charakterystyczna również dla zasobu imion całej Litwy. Z drugiej strony, w odniesieniu do tego badamą nebuvo įtraukti JK Lietuvos piliečiams gimusių vaikų, kurie registruoti ne Lietuvos piliečiais, vardai. Kiek jie reikšmingi atliktam tyrimui, negalima pasakyti dėl nežinomo duomenų masto. Biorąc pod uwagę fakt, że dziewczynkom urodzonym w Wielkiej Brytanii nadano niemal o połowę więcej imion narodowych niż chłopcom, może się wydawać, że wyniki badania imion emigrantów z Litwy są sprzeczne z wynikami badań imion w innych językach, według których imiona etniczne częściej nadaje się synom niż Straipsniai / Articles 221 Baltiškų vardų davimo polinkiai emigracijoje 1991–2020 m. (Jungtinės Karalystės atvejis) 2007: 1388, z literaturą). Możliwe, że nadając dziewczynkom częściej imiona bałtyckie, rodzice chcą w ten sposób pokazać swoją nowoczesność i wyróżnić się spośród innych. Z drugiej strony litewskość imion należy rozumieć szerzej: oceniać nie tylko ich genetyczne pochodzenie bałtyckie, lecz także właściwości ich powstania. Dlatego za unikalne imiona języka litewskiego należy uznać także zapożyczone imiona osobowe mające formy języka litewskiego, np., Morta, Kristijonas, Laurynas, Motiejus. Jest to typowe także dla innych języków, na przykład norweskiego (Helleland 2007: 554). Kolejnym wskaźnikiem litewskości imion są końcówki, ponieważ odróżniają one imiona litewskie od antroponimów innych języków. Dlatego wniosków dotyczących etniczności litewskich imion na emigracji nie można wyciągać, oceniając imiona wyłącznie na podstawie pochodzenia ich rdzenia. PODSUMOWANIE Bałtyckie imiona jednoczłonowe rodzice w Wielkiej Brytanii nadawali dziewczynkom niemal dwukrotnie częściej, a proporcje te są podobne do proporcji bałtyckich imion nadawanych dzieciom w tym samym czasie wśród emigrantów w Norwegii, chociaż w Norwegii udział tych imion był nieco większy. Tak więc imiona bałtyckie na emigracji nie są wyłącznie fenomenem Norwegii, lecz są charakterystyczne także dla innych krajów. Powtarzająca się proporcjonalnie podobna większa częstotliwość imion dziewczynek świadczy o tym, że imiona dziewczynek ukazują piękno i brzmienie języka litewskiego. Sudarant kelianarius JK vaikų vardus, iš kurių abu ar vienas baltiškas, dažcórkom (Sue, Telles najczęściej nadawano imiona dwuczłonowe, których drugi deriniuose yra didžiausia baltiškų vardų įvairovė, kiekybiškai daugiau yra tokių człon stanowi bałtyckie imię. W takich zestawieniach imion dziewczęcych, chociaż lianarių berniukų asmenvardžių dalį. JK mergaitėms būdingesni dvinariai vardai, iš kurių pirmasis narys – baltiškas asmenvardis, dažnai XXI a. populiarus zestawienia z imionami bałtyckimi obejmują większą kevardas. Zatem podczas rejestrowania dziewczynek rodzice częściej niż w przypadku chłopców zapisują imię bałtyckie jako pierwsze. Potwierdza to, że bałtyckie imiona w Wielkiej Brytanii są bardziej charakterystyczne dla dziewczynek. Z wykazu imion obywateli Litwy urodzonych w Wielkiej Brytanii wynika, że rodzice dziewczynki najczęściej nazywają imionami apelatywnymi, a chłopców – apelatywnymi i dwuczłonowymi. ypatybes, patrauklius dalykus, brangiuosius akmenis, metalus. Iš dvikamienių, Imionami apelatywnymi, a także nazwami miejscowości, rodzice wyrażają uznanie dla cenionych rzeczy: litewskiej przyrody, jej zjawisk i obiektów, miejsc nadmorskich; z imion apelatywnych i skróconych pochodzenia rodzimego wynika, że dla rodziców ważna jest historia Litwy, religia i mitologia Bałtów: nazywają dzieci imionami kojarzonymi z postaciami mitologicznymi i sławnymi osobistościami z przeszłości, boginiami i bóstwami. A zatem dla rodziców ważne jest znaczenie podstawy imienia, kulturowy ciężar imienia. Imiona emigrantów w Wielkiej Brytanii charakteryzowały się eufonicznością (w imionach dwuczłonowych powtarzały się rdzenie, imiona pochodzenia apelatywnego i DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 222 Acta Linguistica Lithuanica XC same przyrostki). Drugie człony imion dwuczłonowych, pokrywające się z imionami sufiksalnymi o tych samych zakończeniach, potwierdzają znaczenie eufonii przy nadawaniu dzieciom imion. Najprawdopodobniej ze względu na podobne brzmienie do innych imion rozpowszechniają się również imiona pochodzenia skrótowego, które najczęściej powtarzają początki dłuższych imion lub mają rdzenie powtarzające się w często nadawanych imionach. Że przy nadawaniu dzieciom imion ich brzmienie jest istotne dla rodziców, potwierdziło również badanie Schillera (2024) przeprowadzone w Niemczech. W analizowanym zbiorze imion zmieniały się zakończenia imion, przyrostki oraz rdzenie imion dwuczłonowych. Wyniki badania wykazały, że powstałe warianty wtórne, także te wynikające z zapisu, nie są częste w zbiorze imion emigrantów: najczęstsze są imiona z rdzeniami i zakończeniami typowymi dla języka litewskiego. Zatem zarejestrowane w Wielkiej Brytanii formy imion dzieci są rezultatem świadomych decyzji rodziców. LITERATŪRA Aldrin Emilia 2018: Names and Indentity. – The Oxford Handbook of Names and Naming, ed. C. Hough, 1–13. DOI: doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199656431.013.24. Alford Richard D. 1988: Naming and Identity: A Cross-Cultural Study of Personal Naming Practices, New Haven, Connecticut: HRAF Press. Bramwell Ellen S. 2009: Names in Multi-Cultural Scotland. – Proceedings of the 23rd International Congress of Onomastic Sciences. Names in Multi-Lingual, Multi-Cultural and Multi-Ethnic Contact, Toronto: York University, 158–163. Bramwell Ellen S. 2012: Naming in Society: a Cross-Cultural Study of Five Communities in Scotland: PhD thesis, University of Glasgow: Glasgow Theses Service. Prieiga internete: http://theses.gla.ac.uk/3173/. CK – Civilinis kodeksas. Prieiga internete: https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/ TAD/TAIS.107687. skrótowego łączyły te Čiubrinskas Vytis 2014: Posocialistinių migrantų saistymosi trajektorijos Čikagoje: saviškių ratai ir manipuliuojamas lojalumas valstybei (-ėms). – 9–28. Etniškumo studijos 2, Dapkutė Daiva 2009: Lietuviai Didžiojoje Birtanijoje iki Antrojo pasaulinio karo. – Wspólnota Litwinów w Wielkiej Brytanii: przeszłość, teraźniejszość, przyszłość, red. D. Dapkutė, Vilnius: Versus aureus, 9–23. Daukšas Darius 2013: Lithuanians in Norway: Between “Here” and “There”. – Urbanites 3(2), 51–68. Straipsniai / Articles 223 Baltiškų vardų davimo polinkiai emigracijoje 1991–2020 m. (Jungtinės Karalystės atvejis) Daukšas Darius 2016: Lietuviai Norvegijoje: tarp integracijos ir savo tapatumo išlaikymo. – Lietuvių katalikų mokslo akademijos metraštis 39, 173–194. Daukšas Darius 2018: Tarp tapimo norvegu ir buvimo lietuviu: Norvegijos lietuvių pilietybės sampratos. – Lietuvos etnologija. Socialinės antropologijos ir etnologijos studijos 18(27), 63–84. Daukšas Darius 2019: Antros kartos emigrantai iš Lietuvos Norvegijoje: tarp Lietuvos ir Norvegijos? – Lituanistica 65(3), 230–240. Daukšas Darius 2021: Namai „čia“ ir „ten“: namų konstravimo sampratos (lietuviškoje) migracijoje. – Lituanistica 67(3), 230–243. Edwards Rosalind, Caballero Chamion 2008: What’s in a Name? An Exploration of the Significance of Personal Naming of ‘Mixed’ Children for Parents from Differential Racial, Ethnic and Faith Backgrounds. – The Sociological Review 56(1), 39–60. DOI: doi.org/10.1111/j.1467-954X.2008.00776.x. Eskola Ksenia, Hämäläinen Lasse 2019: Given Names of Russian-Speaking Children Born in Finland between 2000–2018. – Onoma 54, 197–217. DOI: doi. org/10.34158/ONOMA.54/2019/11. Finch Janet 2008: Naming Names: Kinship, Individuality and Personal. – Sociology 42(4), 709–725. DOI: doi.org/10.1177/0038038508091624. Gasperienė Vida 2009: 60 metų kultūrinė veikla Didžiojoje Britanijoje 1947– 2008 metais. – Didžiosios Britanijos lietuvių bendruomenė: praeitis, dabartis, ateitis, sud. D. Dapkutė, Vilnius: Versus aureus, 77–88. Gerhards Jürgen, Tuppat Julia 2018: „Boundary Maintenance“ oder „Boundary Crossing“? – Working Paper SFB 1171 Affective Societies 2/18, 1–36. Prieiga internete: https://refubium.fu-berlin.de/handle/fub188/17614. Gerhards Jürgen, Kämpfer Sylvia 2017: Symbolische Grenzen und die Grenzarbeit von Migrantinnen und Migranten. – Zeitschrift für Soziologie 46(5), 303– 325. DOI: doi.org/10.1515/zfsoz-2017-1017. Goldstein Joshua R., Stecklov Guy 2016: From Patrick to John F.: Ethnic Names and Occupational Success in the Last Era of Mass Migration. – American Sociological Review 81(1), 85–106. DOI: doi.org/doi:10.1177/0003122415621910. Helleland Botovl 2007: Das norwegische Personennamensystem. – Europäische Personennamensysteme. Anlässlich der 65. Geburtstage von Rosa Kohlheim und Volker Kohlheim, T. 2., hrsg. von A. Brendler, S. Brendler, Hamburg: Baar-Verlag, 564–561. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 224 Acta Linguistica Lithuanica XC Insley John 2007: Angielski system imion i nazwisk osobowych. – Europäische Ilgūnaitė Živilė Personennamensysteme. Anlässlich der 65. Geburtstage von Rosa Kohlheim und Volker Kohlheim, T. 2., hrsg. von A. Brendler, S. Brendler, Hamburg: Baar-Verlag, 159–169. 2009: Litwini w Wielkiej Brytanii 1990–2007. – Społeczność litewska w Wielkiej Brytanii: przeszłość, teraźniejszość, przyszłość, red. D. Dapkutė, Wilno: Versus aureus, 173–183. Jakaitė-Bulbukienė Kristina 2015: Rodzina litewskich emigrantów: język i tożsamość: rozprawa doktorska, Wilno: Uniwersytet Wileński. Klimavičius Jonas 2013: Skąd jõrė i czym jest jõrė? – Kultura języka 86, 256–264. Kuznecovienė Jolanta 2011: Alternatywy tożsamości Kuzavinis Kazimieras, Savukynas Bronys 2009: Lietuvių vardų kilmės žodynas, 6-asis leidimas, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas. wyterytorializowanej: litewscy imigranci w Irlandii, Anglii, Hiszpanii i Norwegii. – Tożsamość litewska w kontekstach współczesnej emigracji, red. V. Čiubrinskas, Kowno: Uniwersytet Witolda Wielkiego, Liubinienė Neringa 2011: „Zawsze jestem Litwinką, tylko mogę mieć inne 89–104. obywatelstwo”: układanki tożsamości imigrantów z Litwy w Irlandii Północnej. – Tożsamość litewska w kontekstach współczesnej emigracji, red. V. Čiubrinskas, Kowno: Uniwersytet Witolda Wielkiego, 141–161. Maciejauskienė Vitalija 2007: Litewski system imion osobowych. – Europejskie Personennamensysteme. Anlässlich der 65. Geburtstage von Rosa Kohlheim und Volker Kohlheim, t. 2, pod red. A. Brendlera, S. Brendlera, Hamburg: Baar-Verlag, 474–484. Pennesi Karen 2016: „They can learn to say my name”: Redystrybuowanie odpowiedzialności za integrację imigrantów w Kanadzie. – Anthropologica 58(1), 46–59. Pilcher Jane 2016: Imiona, ciała i tożsamości. – Sociology 50(4), 764–779. DOI: doi.org/10.1177/0038038515582157. Plicher Jane 2017: Imiona i „uprawianie płci”: jak imiona i nazwiska przyczyniają się do tożsamości płciowych, różnic i nierówności. – Sex Roles 77, 812–822, DOI: doi.org/10.1007/s11199-017-0805-4. Reistæter Guro 2012: Imigranci w Norwegii i ich wybór imion: kontynuacja czy adaptacja? – Imiona i tożsamości, Oslo Studies in Language 4(2), red. B. Hellela, Ch.-E. Ore, S. Wikstrøm, 223–234. DOI: doi.org/10.5617/osla.320. Schiller Christiane 2024: Motywy wyboru imion dla dzieci Litwinek i Litwinów mieszkających w Niemczech. – Pisma Towarzystwa Badań Bałtyckich 6 (SGBS 6), Hamburg: Baar-Verlag, 221–241. Straipsniai / Articles 225 Baltiškų vardų davimo polinkiai emigracijoje 1991–2020 m. (Jungtinės Karalystės atvejis) Sinkevičiūtė Daiva 2011: Nowe imiona dzieci pochodzenia litewskiego z lat 2007–2010 i tendencje ich nadawania. – Kalbos kultūra 84, 214–229. Sinkevičiūtė Daiva 2012: Jak wyglądają dwudziestki najpopularniejszych imion dzieci urodzonych w 2011 roku? – Gimtoji kalba 7, 3–8. Sinkevičiūtė Daiva 2018: Litewskie imiona pochodzenia związanego z naturą: Trendy ostatniego stulecia. – Onomastica Uralica 13, 243–257. Sinkevičiūtė Daiva 2021: Zapożyczone imiona z zakończeniem -ij w litewskim zasobie imienniczym (aspekt pochodzenia). – Acta Linguistica Lithuanica 84, 232–253. DOI: doi.org/10.35321/ all84-11. Sinkevičiūtė Daiva 2021a: Imiona obywateli Republiki Litewskiej urodzonych w Zjednoczonym Królestwie: różnorodność ich rejestracji w dokumentach. – Pasaulio lietuvis, 2021-08-02. Dostęp online: https://pasauliolietuvis.lt/jungtineje-karalysteje-gimusiu-lietuvos-respublikos-pilieciu- -vardai-ju-registravimo-dokumentuose-ivairove/. Sinkevičiūtė Daiva 2022: Różnorodność przejawów litewskości w imiennictwie obywateli Litwy urodzonych w Norwegii. – Pasaulio lietuvis, 2022-05-20. Dostęp online: https://pasauliolietuvis.lt/lietuviskumo-raiskos-ivairove-norvegijoje-gimusiu-lietuvos-- pilieciu-vardyne/. Sinkevičiūtė Daiva 2023: Różnorodność bardzo rzadkich imion litewskich w imiennictwie emigrantów z Litwy. – Pasaulio lietuvis, 2023-05-31. Dostęp w internecie: https://pasauliolietuvis.lt/ labai-retu-lietuvisku-vardu-ivairove-emigrantu-is-lietuvos-vardyne/. Sipavicius Seide M. 2020: Antroponimia, diaspora i migracja: potomkowie Litwinów w Brazylii. – Onomastyka z Ameryki Łacińskiej 1(1), 100–121. DOI: doi. org/10.48075/odal.v1i1.24156. Sue Christina A., Telles Edward E. 2007: Asymilacja i płeć w nadawaniu imion. – American Journal of Sociology 112, 1383–1415. DOI: doi.org/10.1086/511801. 123.emn.lt – Migracja w liczbach (portal statystyczny Republiki Litewskiej). vardai.vlkk.lt – Zestawienie imion obywateli Republiki Litewskiej. webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-qs203ew.xls – Jungtinės Karalystės nacionalinės statistikos biuras, 2021 m. duomenys. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 226 Acta Linguistica Lithuanica XC Tendencje nadawania imion bałtyckich wśród emigrantów w latach 1991–2020. Zjednoczone Królestwo Przypadek SUMMARY This article studies the tendencies observed in naming practices and the formation of Baltic names given to children of Lithuanian emigrants in the United Kingdom from Od 1991 do 2020 r. Najbardziej charakterystyczne imiona bałtyckie dla dziewcząt są stosunkowo rzadkie wśród rodzin emigrantów i stanowią 16,4% imion dziewcząt oraz 7,8% jednoczłonowych imion chłopców nadawanych w Wielkiej Brytanii. Dzieciom, zwłaszcza dziewczętom, nadaje się imiona inspirowane litewskimi elementami przyrody, takimi jak nadmorskie obiekty geograficzne, pozytywne i/lub wysoko cenione cechy oraz symboliczne materiały, na przykład nazwy metali szlachetnych i kamieni. Ponadto często wybiera się imiona pogańskich bóstw, legendarnych postaci, książąt, królów i słynnych rodów, aby podkreślić korzenie kulturowe i wyrazić głębokie uznanie dla bałtyckiego dziedzictwa. Około jedna dziesiąta dzieci nosi podwójne imiona, przy czym jeszcze rzadziej występują te, które zawierają co najmniej jedno imię bałtyckie (9,9% dziewcząt i 14,9% chłopców). Imiona bałtyckie częściej poprzedzają drugie imię w imionach podwójnych dziewcząt niż chłopców, odzwierciedlając wzorce obserwowane w przypadku imion pojedynczych. W Zjednoczonym Królestwie powszechna jest zmienność bałtyckich imion dzieci emigrantów, szczególnie w przyrostkach, przy czym do częstych derywacji należą między innymi przyrostki -ėja, -ita, -ūnė, -ūnas, -ija i -ijus. Nazwy złożeń często zawierają rdzenie takie jak mant i minas, a także kilka innych, jako drugi człon. Najprawdopodobniej zbieżność zakończeń niektórych nazw złożeń z zakończeniami niektórych nazw utworzonych za pomocą sufiksów była czynnikiem sprzyjającym rozpowszechnianiu się podobnie brzmiących zestawień, co ukazuje znaczenie eufonii w praktykach nazewniczych. Złożono 27 lutego 2024 r. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ Katedra Bałtystyki Vilniaus universitetas ul. Universiteto 5, LT-01513 Wilno, Litwa daiva.sinkeviciut[email protected]