scieee Open visual document viewer

Identifizierung anonymer Schriften aus dem Deutschordensland Preußen mit Hilfe von Notarsunterschriften

Dieter Heckmann

Abstract

Dieser Beitrag stellt eine Methode vor, um anonyme spätmittelalterliche Gebrauchstexte dank überlieferter Notarsunterschriften im Rahmen desselben Registraturzusammenhanges identifizieren zu können.

Full text

S aipsniai / A icles 11 DIETER HECKMANN His o ike -A chi a i. R. E emals: Geheimes S aa sa chi P eußische Kul u besi z. DOI: doi.o g/10.35321/all90-01 IDENTIFIZIERUNG ANONYMER LITRTEN AUS DEM GERMANCHORDENSLAND PREUSSEN MIT HELPE VON NARSUNTERSCHRIFTEN1. Pa a P o . D . G asilda Blažienė ao 75.o ani e sá io no 15. Agos o 2024 Vokiečių o dino P ūsijoje anoniminių aš ų iden i ika imas emian is no a ų pa ašais2. Ski iama p o . d . G asildai Blažienei, 2024 m. ugpjūčio 15 d. š enčiančiai 75- ąjį jubiliejų ANNOTATION Es a con ibuição ap esen a um mé odo, pa a anônimos a de medie ais guso ex es g aças ansmi idas no a signa u es no âmbi o do mesmo egis a u zusammenhanges pode iden i ica . SCÜSSELWÖRTER: O dens alemãs, no a es públicas, esc ip os anônimos, no a ia sins umen e, no a un e sch i en, his ó ia do Alemão O dens, mi elal e liche und ühmode ne Geschich e P eußens, Li land, Lo aine und Schlesien. 1 Ge ing ügig al e ada ação do discu so, que o e a o aniloxicamen e da con e ência a wes eu opäischen manusc ip os e u kunden om he Spä an ike bis zu F ühmode ne in S . Pe e sbu ge Sammlungen (19.21.9.2019), em S . Pe e sbu g inha man ido. 2 Šis s aipsnis y a glaus a p anešimo, skai y o ėly osios an ikos i anks y ųjų mode niųjų laikų Vaka ų Eu opos ank aščiams i is o iniams dokumen ams ski oje kon e encijoje, edakcija. Kon e encija yko Sank Pe e bu ge 2019 m. se emb o 1921 d. DIETER HECKMANN 12 Ac a Linguis ica Li huanica XC ANNOTATION This a icle p esen s a me hod o iden i y anonymous la e medie al ex s o use hanks o su i ing no a y signa u es in he con ex o he same egis y. KEYWORDS: Teu onic O de , public no a ies, anonymous w i ings, no a ial ins umen s, no a y signa u es, his o y o en he Teu onic O de , medie al and ea ly mode n his o y o P ussia, Li onia, Lo aine and Silesia. Na edição do Elbinge K iegsbuch de 1383 a 1409, que no ano 2013 apa eceu, conseguiu, en e ou as coisas, a mais jo em sch eibe hand Abb. 1: GS A PK, XX. dem Elbinge S ad sch eibe Ba holomeus S ume zuzuweisen3. HA, Pe gamen u kunden, Schiebl. N . 9; © GS A 62, PK Pa a isso e am pelo menos dois p é- equisi os básicos dados: 1. A sch eibe hand de Ba holomeus é a 1408 p imei amen e como secundhand e a 1409 como única hand e i icá el. 2. Em uma a es ação de 10. Dez. 1403 (Abb. 1) iden i ica-se Ba holomeus com ajuda de sua au ên ica assina u a como no á io público4. Es e esul ado ab e espaço pa a ou as ques ões, das quais uma pa e no seguin e a abo da se ia. Fica Ba holomeus S ume como singulä es exemplo pa a uma sch eibe ka ie e em uma a demedie allichen cidade p ussiana? 3 Heckmann, Kwia kowski 2013: 2830. 4 Ebd. : 29. S aipsniai A icles 13 / Iden i izie ung anonyme Sch i en aus dem Deu scho densland P eußen mi Hil e on No a sun e sch i en Há há ca ei as compa á eis no sch eibdiens de ou os egis a u bildne no Deu scho densland P ußen ou em o ap ußischen kanzleien? Quais decla ações pe mi em Iden i icações de Sch eibe händen no que diz espei o a Esc i gu zusammenhänge? Isso oca á eas emá icas, como po exemplo a in luência de no á ios públicos sob e a esc i u agu ge s ellung, a p o enienz o schung ou a exis ência de sch eibe landscha en. Quais p oblemas me odológicos se colocam inequí ocas alocações de Sch eibe händen no caminho? Conc e amen e se ia aqui a pe gun a , se há mesmo su icien es exemplos de ex o há, se ou em que medida se al e spenden ed mudanças de esc i a p oduzi am ou se o uso de no as o mas de le as paläog aphische hu ides êm au ge ich . 1. EXEMPLE VON SCHREIBERCARRIEREN ÖFFENTLICHER NOTARE IM DEUTSCHORDENSLAND PREUSSEN ED IM RÓMICHEN REICH Wei aus amilia u e do que Ba holomeus S ume é do pesquisa do Kulme s ad sch eibe Kon ad Bi schin. Bi schins no o iedade é sob e udo de ido a isso, que ele no ano 1431 a ên ima coleção do Kulme di ei o, o qual em P ússia g ande impo ância an o pa a u ban ische como ambém pa a u ais assen amen os o mas ob e e, c iou. Vann Bi schin Bischin no se iço do concelho seine App oba ion als ö en liche No a e lang ha , is unbekann . Im Jah e 1423 begegne e zum e s en Mal als S ad sch eibe on Danzig, 1430 wechsel e de Kulm e ao ano 1431 é ele lá como inhabe de uma ica ie na cidadep a ki che demons á el. Bi schin deu seu Kulme S ad sch eibe am mais a de no ano 1443 em, o que p o a elmen e com a e guimen o de dois P a p ünden no Bis um Pomesanien no con ex o es á. Though ou as ca ei as, Bi schin pe maneceu à cidade Kulm iel, pois ele e a pa a o local council como oco enhei ssch eibe a i o, e a inhabe de um ou o ica ia s e en e inha pelo menos en e 1453 e 1456 em Kulm uma apa amen o. Bi schins sch eibe hand não é a a és de seu no a sunde sch i , mas media els des Incipi de sua legalsammlung conhecido5. 5 Heckmann 2020: 187209. DIETER HECKMANN 14 Ac a Linguis ica Li huanica XC Abb. 2:GS A PK, XX. HA, OF 83, S. 2; © GS A PK de 1191 Feb . 6 S aipsniai A icles 15 / Iden i izie ung anonyme Sch i en aus dem Deu scho densland P eußen mi Hil e on No a sun e sch i en Em compa ação com isso, es a a o no á io público Pe e on Wo mdi do início de seu we degang an no se iço do O dens, inicialmen e como sch eibe des Hauskom u s do samländischen Domkapi els. Como al é ele ao 7. Augus 1376 ocupado. Depois de seu ju as udium em P aga, en ou Pe e on Wo mdi no sch eibdiens do Obe s en Ma schall des Deu schen O dens, onde ele de 1396 a é 1399 é comp o á el. De lá ele mudou em a Hochmeis e kanzlei. Em julho 1403 o o denou o Hochmeis e ao o densp ocu ado na cu ie em Roma. A p ocu ado ess elle cladou Wo mdi a é à sua mo e no 27. Augus 14196. Pe e on Wo mdi s Sch eibe hand é sob e udo po sua co espondência p o ado, de modo que a pesquisa na sua iden i icação não só em seu no a sun e sch i (Abb. 3) dependia. Abb. 3: GS A PK, XX. HA, Pe gamen u kunden, Schiebl. L, N . 28; © GS A PK Com S e an Ma hias de Neidenbu g es á um ou o exemplo p ominen e à disposição. Como seu p omo o , o hochmeis e liche Kanzle And eas San be g7, inha S e an es udado na Viene Uni e si ä . Mais a de desde 1441 es a a S e an no sch eibdiens do bispo de Pomesanien. Da essa época é ambém o mais an igo comp o an e de sua assina u a como no á io público em um de ele ea u izados anssump de uma a es ação de Papa Clemens III. conhecido (Abb. 4). 6 Gene alp ocu ado es 1960: 2934; A mga 1995: 253259. 7 San be g, Heckmann em 2007. DIETER HECKMANN 16 Ac a Linguis ica Li huanica XC Abb. 4: GS A PK, XX. HA, Pe gamen u kunden, Schiebl. 1, N . 1a; © GS A PK S aipsniai A icles 17 / Iden i izie ung anonyme Sch i en aus dem Deu scho densland P eußen mi Hil e on No a sun e sch i en Da kanzlei do pomesanischen bispo mudou S e an Ma hias de Neidenbu g no ano 1448 na da do Hochmeis e s na da Ma ienbu g. Fo necido oi S e an inicialmen e com um e mländisch kanonika , en ão com a pa óquia de S . Nikolai na elha cidade Elbing, e desde 1462 no amen e com um e mländisch domhe enpos en, que ele após a mo e do Hochmeis e Ludwig on E lichshausen em 1467 anos em consequência das no amen e escla adas auseinandos k iege ischen com Polônia po azões polí icas pe deu. Após o equilíb io en e Polônia e a o dem, que po uma amnis ia polí ica das anexionsidades de ambas as pa es em con li o es a a acompanhada, S e an ecebeu 1479 seu canonika de ol a. Em ope á ias do polonês ei pos ulou-o o Domkapi el de Kulmsee no mesmo ano ao Kulme Bispo. O Ambo do Bispo de Kulm cladou S e an on Neidenbu g de 1481, o ano de sua consec ação, a é à sua mo e no Anos 14958. Pa a o Römische Reich, do qual o Deu scho densland P ußen o no a ia público inha assumido9, em Pe e -Johannes Schule simila men e gea adas ca ei as de um no á io público e i icadas. Também lá e minou um no á io público sua a i idade eibe opleca equen emen e en ão, quando ele uma bem equipada P ünde ou um ing essa gliches Am , como po exemplo como s ad sch eibe , uni e si ä sp o esso , Ad oka ou Syndicus, inha ecebido10. Es a cons a ação o e ece su icien emen e abo dagens, pa a em igual manei a anônimos sc ip s com ajuda das exis en es no a signa u es em as egis a u as ou coleções dos eichs e i o ias e eichss äd e a ina . 2. SCRIPTGUTZOSAMMENHÄNGE De hochmeis e liche Kanzle And eas San be g ode Johann Bi smi , de P edecesso es de Ba holomeus S ume no Elbinge S ad sch eibe am , dispunham so a conhecido sob e nenhuma app o oba ions como no á io público. Eles embo a ep esen em uma sé ie de exemplos, nos quais a iden i icação de anônimos sc ip s ambém sem no a signa u e conseguiu é, os no a es públicos no landeshe lichen ou u d ischen Sch eibdiens de em mas me ece especial a enção. Is o depende p o a elmen e com a ci cuns ância, que de suas ilei as o an oxo pa a a eo ganização da p ussianas 8 Ka p 1996: 498499. 9 Heckmann 2009: 4041. 10 Schule 1976: 138. DIETER HECKMANN 18 Ac a Linguis ica Li huanica XC Esc i gu e e galamen o eio. Da iano bene iciou sob e udo o egis e wesen an o dos landeshe lichen como ambém dos u dd ischen kanzleien, com o qual uma o alecimen o do Ö en lichen Glaubens da egis a u e do com ela ligado a chi s einhe ging11. Uma das des acadas a i idades no con ex o ep esen a a egis o das hand es en ou adjudicungsu kunden do Ma schallam es, que o damalgue sch eibe no Obe s en Ma schall, Pe e on Wo mdi , ins igou12. As quase 20-yea e deildau S e ans on Neidenbu g na hochmeis e lichen Kanzlei ou S ume a i idade de 1408 a é 141713 no se iço do Elbinge S ad a , pe encem ce amen e aos excepcionais casos, o que as busca pa a suas p óp iashändigen sch i zeugnissen na exis en e em di e en es a chi es ou a chi ümme n se iam a de e mina . A equen e oca de emp egados e não po úl imo as Übe lie e ung me klich e leich e . Die meis en ande en Sch eibe wechsel en dagegen häu ig ih e Diens he en, sodass ih e eigenhändigen Sch i beispiele in e ligações pessoais omen a am mas ambém no mie ungs endences, como po exemplo a nascimen o de Am sbüche n pa a a acionalização da esc i u agu e wal ung ou a o mação de uma kanzleilandscha com uma uni íciles kanzleisp ache ou uni íciles kanzleigewohnhei en14. Essas obse ações se podem como desa io an o pa a a c iação de ou os sch eibe biog ams como ambém pa a a p o enienz o schung pa icula men e dos nas coleções de manusc i os de g andes biblio ecas cus odiados egis a u ummens ou indi iduais. Além disso, es imula am a ca alogização de no a signne es e no a signa u es, os dois in e agindo ce i icagensme calhos dos no a es públicos como no a ielle Un e e igung15 zusammenge ass , an16. 11 Heckmann 2011: 5767; 2013: 207220. 12 Con ad 1963: 2225. 13 Ka p 1996: 498; Heckmann, Kwia kowski 2013: 30. 14 Heckmann 2016: 106107, 110. 15 Weilede 2019: 82. 16 Heckmann 2009: 5253. S aipsniai A icles 19 / Iden i izie ung anonyme Sch i en aus dem Deu scho densland P eußen mi Hil e on No a sun e sch i en 3. METHODISCHE PROBLEME BEI DER ASSIGNAÇÃO VON SCHREIBERHÄNDEN Além da al a de ex osexemplos, o mui as ezes i i i an e in enwechsel, do dispe sado ela ado e do e bo genen sch eibe ka ie e colocam-se mui as ezes al e sconding esc i a e ande ungen bei de Iden i izie ung eine anonymen sch eibe hand im Weg (Abb. 5 und 6 mi de Jugendund Al e shand on Johann Bi smi ). Abb. 5: Jugendhand do Elbinge Sch eibe s Johann Bi smi a 1387, Heckmann, Kwia kowski 2013: 23 Heckmann, Kwia kowski 2013: 24 Abb. 6: Al e shand des Elbinge Sch eibe s Johann Bi smi zu 1405,