scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

Šiaurės žemaičių vandens gyvūnų pavadinimų nominacija ir motyvacija

Žydrūnė Šalaviejūtė

Abstract

Straipsnyje pristatomas lietuvių kalbos zoonimų teminės grupės nedidelio posistemio – šiaurės žemaičių vandens gyvūnų pavadinimų – tyrimas. Siekiama išsiaiškinti, kokiomis leksemomis patarmėje įvardijami vandens gyvūnai, kokios yra tiriamųjų pavadinimų nominacijos ir motyvacijos ypatybės. Remiamasi kompleksinio lingvistinio tyrimo metodologine praktika. Empirinės medžiagos šaltiniai – LKŽe ir šiaurės žemaičių patarmės žodynai. Išsami leksikografijos šaltinių analizė padėjo nustatyti pavadinimų aprėptį. Nustatytas santykis tarp motyvuotų ir nemotyvuotų pavadinimų, dominuojančios nominacijos rūšys, būdai, priemonės, svarbiausi motyvacijos požymiai bei motyvacijos modelių įvairovė.

Full text

248 Acta Linguistica Lithuanica XCI ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ Lietuvių kalbos institutas ORCID id: orcid.org/0009-0003-4998-9657 Les directions de recherches scientifiques: leksinė sémantique, leksikografija, etnolingvistica. DOI: doi.org/10.35321/all91-10 ŠIAURS ŽEMAIČI VANDENS Il a été mis à l'épreuve par les autorités de la République tchèque. GIVŪN PAVADINIM NOMINACIJA IR MOTYVACIJA Nomination and Motivation of the Names of Aquatic Animals in the Northern Samogitian Subdialect ANOTATION Il est important de noter que les États membres ne sont pas tenus d'appliquer les dispositions de l'accord de coopération en matière de droits de l'homme. Straipsnyje présenté est un groupe thématique de zoonimes de langue litoue nedidelio posistemio nords zemaičių eau animaux appellimimų étude. Sékiamiam s'expliquinti, quels leseksemoms adarmée invoquentijani animaux d'eau, quelles sont des nominations et motivation de nommages recherchés. S'appuie une pratique méthodique d'enquête linguistique complexe. Empirines sources de matière LKŽe et nord des terresaiques patarmės verodynai. Exhaami les sources lexicographiques analyse a aidé à déterminer les nommements recépté. Nommée la relation entre motivués et non motivués nommements, domineants espèces de nomination, modes, moyens, plus importants motivation traits et motivation modèles diversirové. ESMINIAI VOODŽIAI: šiaurės zemaičių patarmė, motyvacija, nominacija, onomasiologija, noms d'animaux d'eau. ANNOTATION This article presents a study of the Northern Samogitian lexical thematic group of aquatic animals names. The research aims to identify the lexemes used to name water animals in this regional dialect and to study the nomination and motivation features of these names. The research emploie a methodological approach that integrates complex linguistic analysis. The empirical material is drawn from the Lietuvių kalbos žodynas (LKŽe) and dictionaries of the North Samogitian dialect. A thorough analysis of these lexicographical sources has Straipsniai Articles 249 allowed for the determination of the names coverage. The study Šiaurės žemaičių vandens gyvūnų pavadinimų nominacija ir motyvacija identifies the ratio between motivated and unmotivated lexemes, dominant types and tools of nomination, key features of motivation, and the variety of motivation models. KEYWORDS: Northern Samogitian subdialect, motivation, nomination, onomasiology, aquatic animals names. 1. ĮVADAS L'une des actualiaux contemporaines linguotyros de l'étude directions langues et tikrovés, langue et réflexion relation. Dans le but d'examiner les complexes langues, cognition et réflexion processus, soulevent des idées sur la linguistique kelis dešimtmečius kognityvinės lingvistikos šalininkai siekia atskleisti įvairių de l'analyse domaines développement. Déjà realijų dénominations de création principes, moyens de langue possibilités transmettant conceptualųjį monde image. L'un de ces aspects de l'étude lexicique étude de motivation (Panther, Radden 2011; Panther 2013; Grygel 2020; Drożdż 2022). Givūnai est inseparable des humains culture, pensée et langue partie. des langues Lietuvių noms d'animaux comme système, dont les membres unie un communs sémantique signesis, tirti menkai. Quelle plus d'attention des animaux domestiques, consacrée au système onomasiologique des oiseaux et inszdžių (Šalaviejūtė 2022), aux motivations des zériés et reptiles et à l'analyse etnolingvist du mondeėvaizdžio (Jasiūnaitė 2010; Smetona 2015). Dans les Lituanies parlotyre geolingvistiniu aspektu quelque peu étudiée nonbelé partie des Lituiniens langues d'animaux d'eau: buožgalvio, lydekos, kuojos et raudės nommés de prévalence avec des cartes-maps (LKA I). Plusieurs recherches séparées consacrée aux questions d'origine, sémantique, terminologie des noms de poissons examiner (Urbutis 1981; 1997; 1999; 2002; Gaivenis 1995; Kabašinskaitė 2011; Blažek et kt. 2011; Umbrasas 2015; Blažek 2018). Des travaux, dans lesquels seraient étudiés un dialecte ou subdialecte de la langue lituanienne des noms d'animaux aquatiques, n'existent1, mais récemment sont apparues quelques quelques recherches du lexique du nord terresaiques, dans lesquelles on cherche à déterminer quel signe de motivation ou des signes cachent dans les noms des parties du corps (Cerri 2021; Lubienė et kt. 2021; Pakalniškienė, Lubienė 2023). Des recherches étrangères, englobant des noms d'animaux nominations et motivation typology, aussi bien negausu. La plupart de l'attention consacrée zoonimine phraseologie, métaphore, ethnozoologique catégorisation, ethnosemantiques dans des 1 Autes thématiques (sémantines) groupes de recherches esama: détaillément éprouvée rytųštaičių panevėžiškių fitonimų motyvacija (Gritėnienė 2006), nomination et motyvacija mikonimų (Lubienė) des langues litouves 2015). ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ 250 Acta Linguistica Lithuanica dans les langues XCI (Berlin 1992; Nilsen 1996; Kiełtyka, Kleparski 2005; Goatly 2006; Santos-Fita et kt. 2011; Wierzbicka 2013; Berezowski 2020). D'autres langues zoonimų motivation est étudiée épisodiquement (Alinei 1997; 2005; Goudi 2011). Cette étude présente une complexe analyse de noms d'animaux d'eau de nord terresaiques (ŠŽVG). Kalbotyros travaux de, étudiants telle paradigme sémantique, n'existe. L'actualité de l'étude l'déterminent holistinis approche à l'objet: il n'est analysé relation entre motivvuotées et nonmotivvuotées des animaux d'eau dénominations, inconnu, quels types de nomination, espèces, modes, mesures dominent, ne établissent motivyvation signes, neaiškus théminio pogrupio inventorius. Possible champ de recherches des dénominations d'animaux aquatiques large et perspectives. Laikomasi disposition, que systématique nomination types de, moyens, espèces, instruments, modèles de motivation analyse est l'un des méthodes, permettant d'éclairškinti axiologinius, conceptualiuosius intovardijamosios reality's signes. Tyrimo tikslas – nustatyti ŠŽVG pavadinimų nominacijos ir motyvacijos ypatybes. Tikslo siekiama sprendžiant šiuos uždavinius: 1) remiantis lietuvių données des sources lexiquographiques de la langue, établir le korpus des noms d'animaux aquatiques du nord terresaiques; 2) établir le rapport des dénominations motivuées et non motivuées; 3) déterminer les types de nomination des dénominations motivvuotées, moyens, typiškiausi moyens; 4) déterminer les nommages motivuotés explicitinius et implicitinius des traits de motivation, éclairškinti les tipiškiausius modèles de motivation. Tiriam Sh ShŽVG dénominations prêptis 107 invariantines2 leksemos, qui comprend espèces de poissons, varliagyvių, kirmėlių, moliuskų, vabzdžių dénominations. Le matériel empirique est rassemblé à partir de leksiką des terres du nord fixuojantes publiués lexikographiques sources: électronique Lituanien langue dictionnaire (LKŽe), Kretingos tarmės dictionnaire (KretŽ), Nord occidental des terres dictionnaire (ŠVŽŽ III), atlas des langues Lituaniennes (LKA I). Les lexemes ont été sélectionnées selon deux critères sémantique et répandition. Les noms d'animaux d'eau analyse des significations peut avoir de l'interdalykinée valeur pratique, perfectionnant traditionnels et créant de nouvelles sources lexicographiques. Pour maintenir l'intégrité de la méthodologie se réfère Jūratės Lubienės monographie (Lubienė 2015) offerte classification et termes. On divise nemotivuotoji (pirminė) nominacija, motyvuotoji (antrinė) nominacija3, nominatema, motyvema, motyvacijos modelis. En décrivant ŠŽVG sémantique, utilisé le lexemos termis, Toutes les lexemes sélectionnées sont paluditées de nord zemaičių patarmės ploto. 3 Traditionciellement, selon la nomination unit de relation avec d'autres mots, 2 désignée pirminė et antrinė (ant rinė tiesioginė, antrinė netiesioginė) nominacija (Jakaitienė 2009: 2224). L'articlenyje utilisé non-motivvuotosios et motivvuotosios nomination termes. Remiamasi Jūratės Lubienės proposétu types de nomination scissionnement en nonmotivotąją (pirminę) et motivotąją (antrinę) nomination (detaliau voir Lubienė 2015: 2425). Straipsniai Articles 251 nomination nominatemos termas, motyvaciju Šiaurės žemaičių vandens gyvūnų pavadinimų nominacija ir motyvacija motivemos termas. / Chaque nominateme analyse comprend plusieurs étapes (plg. Šalaviejūtė 2022: 28–29): 1) détermine à quel type de nomination motivé ou non motivé appartient la nomininatemes en cause; 2) en examinant nonmotivotosios nominacijos type nominatemes, établit, à quelle espècie nomination […] internes ou externes appartient investigamosios nominatemes; 3) étudiant motivuotosios nomination type nominatemes, déterminent les méthodes et mesures de nomination. En étudiant ŠŽVG dénominations motivation, dans les noms jettent comme dans lexiques unités, représententojančius différent niveau d'abstractions aliuosius požymius, kurie sisteminami nustatant motyvacijos modelius ir jų conceptutipus. Applique s plusieurs étapes des motivem des analyse. Le premier, l'inférieurjoyeux niveau d'abstractions, degrapoie, basé semantine et darybine analyse des mots, déterminent des motivemoms caractéristiques sémanticines. Deuxrojoje analyseé paspousse déterminent les semantines modèles de motivation. Troisième, du plus haut niveau d'abstraction, au degré, sont déterminés les types de modèles de motivation sémantiques. L'aspect complexe de l'étude constitue prémisse éclairškinti la structure onomasiologique de chaque nommation étudiable, tipiškiausius conceptualiuosius traits. 2. ŠVG PAVADINIM NOMINATIES TIPS, RŪŠYS, BŪDAI, PRIEMONS Tiriamųjų leksemų onomasiologinė système se compose de non-motivvuotojo et motivvuotojo nominacijos types nominatemų. 2.1. À propos 20 pour cent. des noms sont nemotivés mots, t. i. without specialies etimologines, historiques des recherches leurs ne peut lier avec aucun autres mots, leur structure onomasiologine est synchroniquement neskaidri. Parm des nommés nonmotivotés sont principalement des mots d'origine ancienne4, qui sont utilisés non seulement tiriamojene nord zemaičių patarmėje, mais et dans d'autres patarmėse, communrinée parvoje, par exemple: ešerỹs, lýnas, lydekà, ungurỹs, varl, vėgėl vėgel, žuvs žiuvs et kt /. 4 Cette étude ne vise pas à résoudre des problèmes d'origine des dénominations de nomination non motivotée. Nemotivuotosios nominacijos pavadinimų diachroninė analizė, la détermination des espèces de nominacijos, būdų, instruments, semantinių motyvacijos modèles est considérée perspective de l'enquête. ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ 252 Acta Linguistica Lithuanica XCI Une petite partie des noms non motivotés constitue skolintinė leksika5. Entrep externes nominations sortes nominatemų domine Germanizmai, slavizmai ou de germanes langues atkeliavę slavizmai, par exemple: kvãpė (vok. Quappe) LKŽe; seliavà (br. cjaлявa, le. sielawa) LKŽe; kárpis kárpė (le /. karp, ru. carp; vok. Karpfen) LKŽe, ŠVŽŽ I 268. 2.2. Environ 80 % des noms appartiennent motivée lexiikai6. Motivuateur nominations type nominatemos a synchroniquement transparenteau onomasiologique structure et se base aux autres unités de langue, qui représentent introduits concept de la réalité. Motieji ŠŽVG sont des noms de trois nominations différentes: afiksinės proc., (60 composicinės (37 proc.) et semantinis (3 pourcent). 2.2.1. Afiksinės nominacijos rūšies ŠŽVG les nommages couvrent deux méthodes de nomination morfologinės: sufiksaciju (rezultatas sufiksatai) et paradigmaciju (rezultatas paradigmatai). Selon le mot fondamental appartenance à un certain partie de la langue distingués vardažodiniai et veiksmažodiniai vediniai. N settingées vios ir neproduktyvios nominacijos priemonės. Tarp afiksinės nominacijos rūšies nominatemų dominuoja sufiksatai – jie suproduktydaro par 80 proc. de tous afiksatų. Itin gausus des instruments de da production annexagų inventaire, i.e. environ 20. Vardažodiniai préesagų vediniai constitue 85 pour cent. sufiksatų. D'une grande partie suffiksates constituent deminutyvines preesagés vediniai. Mažybinės reikšmės deminutyvai est préesagų elis, ė, aitis, ė (DLKG 8893; LKG 254261, 271272) vediniai: blaivẽlė dem. ‘srovinė aukšlė (Alburnoides bipunctatus) LKŽe, ŠVŽŽ I 65, karosẽlis dem. ‘karosas (Carassius carassius) ŠVŽŽ I 268, guirẽlė dem. ‘guirė (Gobio fluviatilis) ŠVŽŽ I 210, mẽdvėželis dem. ‘medvėžis (Phryganea grandis) ŠVŽŽ I 426, rougeẽlė dem. ‘raudė (Rutilus rutilus) ŠVŽŽ II 131, silkẽlė dem. ‘silkė (Clupea harengus) ŠVŽŽ II 183, stėkẽlis dem. ‘stėkis (Gasterosteus dem. ‘žuvis ŠVŽŽ II 497; aculeatus)’ ŠVŽŽ II 239, stintẽlė ‘maža žuvelė; ežerinė stinta (Osmerus eperlanus eperlanus)’ LKŽe, ŠVŽŽ II 241, varlẽlė dem. ‘varlė’ ŠVŽŽ II 415, žuvẽlė ešeráitis dem. ‘ešerys (Perca fluviatilis) ŠVŽŽ I 159, lydekáitė dem. ‘nedidelė, jeune lydeka (Esox lucius) ŠVŽŽ I 388, žuváitė dem. ‘žuvis ŠVŽŽ II 497. Habituellement ces vedins doiba éclairskit les animaux aquatiques entrnamnamijamts conceptuels le signe minorité. Majums-menkuns du sens verbin a parvilie des préposages -iūkštis, -ūtis vediniai, par exemple: varlikštis 1 ‘varlės jauniklis KretŽ 475, ‘maža varlė LKŽe; skvatis ‘žuvis similaire à buožgalvį (Cottus gobio) LKŽe. 5 Skolinių origine a été déterminée sur base de données de sources lexikographiques tirtées. 6 Motivuotных mots persvara est considérée universalia caractéristique du système lexicique dans diverses langues (Lakoff 1987: 346). Articles Articles articles 253 / Šiaurės žemaičių vandens gyvūnų pavadinimų nominacija ir motyvacija D'autres deminutivins préesagés vedines éclairškina non seulement petitumo-menkumo daibine signification, mais simultanement a et signification d'origine, taigi difficile nubrėžti la limite entre de tels vedins deminutives et vardažodinės caractéristiques teniteurs catégories. Habituellement ces ŠŽVG dénominations įvardija varliagyvių jauniklį (lervą) buožgalvį. Nomination la base constitue leksema varl et diverses prépositions, par exemple: -iūkštis (DLKG -ytis (DLKG 92; LKG 272–274) varlýtis ‘t. p’ LKA I 155, LKŽe, ŠVŽŽ II 415; 9293; LKG 275276) varlikštis 2 ‘buožgalvis LKŽe; -iūzas (LKG 285) varlizas ‘t. p. LKA I 155, LKŽe; -ožis (DLKG 123; LKG 359) varlóžis ‘t. p. LKŽe, KretŽ 475; -uitis (LKG 282) varlùitis ‘t. p. LKA I 155, LKŽe; -ūtis (LKG 281282) varltis ‘t. p. LKA I 155, LKŽe; -ūzas (LKG 285) varlzas ‘t. p. LKŽe; -ykštis (ten même: 282) varlýkštis ‘t. p. LKA I 155, LKŽe. Dans quatre sources lexicographiques tirées, il est enregistré un -in des adjectifs ŠŽVG (DLKG 142143; LKG 418) vedinys, indiquant le nom d'un vivant selon la différence de sexe: valinas ‘varlės patinėlis LKŽe (: varl). Nedidelę grupelę constitue des noms ŠŽVG appartenant à la catégorie des détenteurs ou acteurs de caractéristiques vardažodines, dont la nomination base est constituée de deux couleurs reškiantys caractères báltas, -à et žãlias, ià: -skė (DLKG 120; LKG 354) baskė ‘nedidelė plokščia poisson avec des chauves blanches, flottant à la surface de l'eau ou séculums LKŽe; -iūkė (DLKG 121; LKG 355) zalikė ‘žalioji varlė, žalvarlė (Rana esculenta) KretŽ 496, LKŽe, ŠVŽŽ II 474; iuokė (DLKG 123; LKG 361) zaliuõkė ‘t. p. LKŽe. Dans certains cas, déterminer la base nomination et les moyens est problematiska7. La catégorie des détenteurs des caractéristiques nomdazodines pourrait appartenir au rare tarmines adjectives -iša (žr. Skardžius 1996: 317) vediniai de daiktavardžio lãšas ‘taškas, dėmelė: lašišà 1 ‘stambi poulvis viande de couleur rousse (Salmo salar) LKŽe; lašišà 2 ‘upėtakis (Salmo trutta) ŠVŽŽ I 374 (plg. Urbutis 1981: 167 169; Blažek et kt. 2011: 112114). Veiksmažodinių priesagų vedinių rasta gerokai moins. Ces ŠŽVG dénominations appartiennent à la catégorie des propriétés de actionmažodinės teniteurs et acteurs. Nedidelę une certaine grupelę sudaro įvairių vandens gyvių pavadinimai pagal jų atliekamą veiksmą. Šių vedinių darybinė reikšmė galėtų būti nusakoma: ‘ta(s), kuri(s) atlieka action, par exemple: ėlė (LKG 334) siurbėl surbėl ‘dėlė LKŽe, ŠVŽŽ II 258 (: siubti, siubia, siubė /); - (DLKG 106; LKG 320321) čiuožkas ‘vandens paviršiuje šokinėjantis blakių būrio vabzdys ŠVŽŽ I 98 (: čiuõžti, čiuõžia, čiuõžė); -lys, -lė (DLKG 106107; LKG 321322) oparplė8 ‘žalioji varlė LKŽe (: papti, papia, papė), pyplỹs ‘vijūnas (Misgurnus fossilis) LKŽe, ŠVŽŽ 7 Sinchroniquement la nomination de certains dont le fond est difficile à voir. Nominatema est considérée motivue, si elle est possible de lier à un référentiel. 8 Le signe ° marquent ces leksemes, dont le vocodyne sont nekirčiuotos. ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ Acta Linguistica Lithuanica XCI 254 II 62 (: pỹpti, pỹpia, pỹpė); -skė plùskė ‘į raudę panaši maža žuvelė (: plùkti, pluñka, plùksta, plùko ‘plaukti); -šė (DLKG 111; LKG 331) pliùkšė ‘tokia maža riba LKŽe (: pliukšti, pliùkši, pliukšjo ‘šokinėti (vandenyje)); - (DLKG 107; LKG 322323) vijunas ‘nedidelė, plona avec de petits zvyneliais poisson, pyplys (Misgurnus fossilis) LKŽe, ŠVŽŽ II 446 (: výti, vẽja, vjo ‘vinnioti, sukti). Galūnių vedinių catégoriques significations sont protimos préesagų vedinių catégoriques significations, cependant parmi ŠŽVG dénominations paradigmates sont bien moins que suffiksatų seulement penktadalis de tous afiksinės nominacijos rūšies nominatemų. Nedidelę grupelę constituent vardažodiniai galūnių vediniai, dont la nomination base sont constitués kokybiniai būdvardžiai (rezultatas deadjektyvai) et daiktavardžiai (rezultatas denominativvai). Vardažodiniai paradigmatai a la signification catégorique du détenteur des caractéristiques, par exemple: blaivà ‘srovinė aukšlė (Alburnoides bipunctatus) LKŽe, ŠVŽI 65 (: blaivùs, blaiv ‘balsvas, šviesus), raũdė raudà ‘mekšras, kuoja (Rutilus rutilus) KretŽ 337, LKŽe, ŠVŽ 131 (: raždas, redà ‘rusvas, s II), ménkžalsva, rudai dėmėta vers la mer (Gadus morr) LKŽe, ŠVŽI 430 (: me, menkas); lãšė ‘upėtakis (Salmo tru tta) ŠVŽŽ I 373 (: lãšas ‘taškas, dėmelė), šlakỹs ‘jūrinis upėtakis (Salmo trutta) LKŽe (: šlãkas ‘taškas,pūmelė), puõkis ‘ dėgžlys (Acerina cernua) KretŽ 326, LKŽe (: puõkas ‘pūkas). Les sources lexicographiques зафиксировать vos quelques veiksmazodiniai galūnių vediniai. Leurs nominations sont fondées par des actionsmajodžiai (resultat deverbatyvai). Veiksmažodiniai paradigmatai a une catégorique signification du détenteur ou acteur des qualités actionmažodinės, par exemple: gùirė ‘smulki žuvelė gružas, gramzdas, gružlys, stekė (Gobio fluviatilis) LKŽe, ŠVŽŽ I 210 (: gùrti, gra, gùro ‘trupėti, smulkėti, byrėti); gurùs, gurtrupus, birus, irus, irus plkned pludeyt, saulažuvė, blizkė (Leucaspius delineatus) LKŽe (: plėkùti, pluñka, plùko ‘plaukti’). 2.2.2. Kompozicines nominations rūšies10 ŠŽVG nommés constituent quelque plus que trečdalį motivuotųjų nominatemų. Dūrinių problematiką examinées chercheurs ont remarqué que la classification dūrinių est difficile à établir universalius critères (Jarmalavičius 2014: 1921; Stundžia, Jarmalavičius 2019: 23; Smetonienė 2020: 134). Lors de la description de la structure des composites, s'applique la classification dūrinių proposée Vinco Urbučio (DLKG 150167). La première est déterminée, quelle partie de la langue est le second composito dememuo. ŠŽVG noms selon ce critérie 9 Darybos catégories différentis ne pas toujours aiški (žr. Ambrazas 1993: 12). 10 Tirtes lexicographie sources des articles illustrations enregistrés quelques kolokacinées nomination des poissons nommés, par exemple: upinė stinta, balandinė lydeka. Cette nomination est d'une manière peu importante, car les dictionnaires n'évoquent pas les noms de colocation comme des lemmes. En raison de faible portée et de registravimo problèmes, dans cette étape de l'étude kolokacinée nomination espèce séparément neaptariée. Straipsniai Articles 255 constitue deux groupeles: dūrines avec daiktavardiniu Šiaurės žemaičių vandens gyvūnų pavadinimų nominacija ir motyvacija antruoju dėmeniu et dūrinie avec veiksmažodiniu antruoju dėmeniu. Durinys avec daiktavardinium secondeux dėmeniu constituent la majeure partie environ 83 %. compositų. La plupart sont dūrinių, constitueraient de deux daiktavardžių. Grupelée de tels darins constituent invariantiniai varliagyvių jauniklio (larves) buožgalvio nommées, soulèventants de taille neproporcingo, forme dégageant celle du vivant. Tel nommés du second sandu va le somatonim galvà, par exemple: buožgavis buožgálvis búožgalvis LKA I 155, LKŽe, buožagavis LKA I 155, bužógalvis LKA I 155, varlagavis varlãgalvis ‘buožgalvis LKŽe, bužuñgalvis bužungalvis bužalvis / bužungavis bužungálvis bužbužgalvis LKA I 155, LKŽe, ŠVŽKA I 8, 86, varžlógalvis bužgalvis LKŽe; varlžgalvis ‘t. p. LKA I 155, varlžgalvis ‘t. p. LKŽe, ŠVŽŽ II 415. Fixés quelques noms de buožgalvio, dont les secondes vêmences sont abstractes significations daiktavardis gãlas ou perkeltinės significations dėmuo káušas, par exemple: bužùngalis bužuñgalis ‘buožgalvis LKA I; varlãkaušis / varlakáušis 2 ‘t. 155 p. LKA I 155, LKŽe. Les composites composites les premiers et (ou) les secondes lèmen sont des significations transférées, par exemple: šdpilvė šdpilvis ‘maža u kuoją podobna žuvelė ŠVŽŽ 305, Kdvėžis ‘maža vandenų kirmelaitė, apsiuvos lerva (Phryganea grandis) LKŽe, ŠVŽ I 426, varlãšis varkaušis 1 geldis ‘moliuskas, geldutė LKŽe, ŠVŽ II 414, varlãkriauklis geldutėuskas, geldutė LKŽe, LKŠi šrańkis LKŠi LKŠi. Les premiers vêtements de ces dūrins sont daiktavardinie, sauf chiffvardį àtuon, aštúonios. Nedidelę grupelę constitue composites, dont les premiers vêmenys sont des adjectifs, décrivant qualitative du second daiktavardinium vêmen sa qualité, par exemple: blánklašis ‘carpinių šeimos žuvis, srovinė aukšlė, veiksvandenė (Alburnus bipunctatus) LKŽe, kumpsnãpis ‘tokia žuvis LKŽe, raudoñsparnis sparnis LKA I 154, raũdsparnis / ráudsparnis / raudsparnỹs LKA I 154, LKŽe, rebsilkė ‘riebi silkė (Clupea harengus)’ LKŽe. raudón Dūrinių su antriniumažodinu negausu. Les premiers de ces dūrins sont des daiktavordžiai, introduisants une actionjodžiu réškiamo l'objet de l'action, par exemple: arklãsurbė ‘arkliadėlė, kumeldėlė LKŽe, uptakis ‘lašišinių šeimos nemaža šlakuota gėlavandenė vertinga žuvis (Salmo trutta) LKŽe, ŠVŽŽ II 386. Keblu interpréter dūrinių rãtkyštis ‘parrastasis kūjagalvis (Cottus gobio), rãtpisa ‘parrastasis kūjagalvis (Cottus gobio) LKŽe darybą. Il est vraisemblable que le second leksemes rãtkyštis dėmuo est daiktavardis kỹštis ‘pasmailintas kuolelis kam užkišti, kaištis, et donc considérée dūriniu, cependant la signification du poisson peut être comprise et comme métaphorinė: rãtkyštis ‘per mov. movę inséré un kaištis, que la roue ne s'mukât pas → ‘parrastasis kūjagalvis (Cottus Urio) (plg gobbutis 2002: 275). Nomination important processus métaphorisation dūrinien, donc telle nomination ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ 256 Acta Linguistica Lithuanica XCI pourrait être considérée comme un mixte (compozicinio et sémantique) mode nominacija. Nemažiau kebli et leksemos rãtpisa interprétation. On s'attend à ce que le second demeur est le actionmajor psti (psa, pso) maintenant reconnus seulement vulgaria signification ‘coire. Comme le indique V. Urbutis, rãtpisa daryba suponuoja tą veiksmažodį encore exus platesnès sémantiques ‘kišti, kriušti, kalti (Urbutis 2002: 276). Pour une interprétation plus fiable devrait être recueilli plus de données. 2.2.3. Semantinė nominacijos rūšis ŠŽVG nomsinimų nominacijos sistemoje neproductivvi. Tokių nominatemų et nomination fondement allantančių leksemų formalioji sandara ne diffère pas. La formation du nouveau nom est basée semantine (metaforine ou métonimine) transformation (Lubienė 2015: 6263; Šalaviejūtė 2022: 62). On en a enregistré seulement quelques exemples: kváuké skváuké ‘galva → ‘žuvis semblable à buožgalvį (Cottus gobio) LKŽe, ŠVŽŽ I 360; II 209; ošikà ‘ožka → ‘tokia žuvis LKŽe; rubulis 1 ‘cas riebus, rondhalus → ‘nedidelė karpinių šeimos žuvelė (Gobio gobio), rubulis 2 → ‘bet kokių žuvų jauniklis (plg. Urbutis 1997: 5–8). 3. ŠŽVG PAVADINIM RÉSOLUTIONSJES MODELI et Y TYPE Nominations analyse a montré que la plus grande partie des dénominations ŠŽVG constitue motyvuotosios nominacijos leksemos, ou motyvemos. Les traits conceptuels dans la structure onomasiologique des noms sont fixés non seulement structurels (affixso pavidalo) motivatoriis, mais aussi leksiniais riais. Pagal leksinių motyvatorių semantikos artimumą, motyvemos sudaro tam (šaknies pavidalo) motivatotikrus motyvacijos modelius (MM) et motyvacijos modelių tipus (MMT) (plg. Lubienė 2015: 78180). Néanmoins, il a été établi que les dénominations ŠŽVG caractérisent quatre MMT: descriptivusis, functioncinis, posesisis-reproduccinis, komparatyvusis. 3.1. Le Descriptivus MMT se base sur le principe cognitivin de qualitativité (z. id. : 78). Au cours du processus de motivation, se base l'information cognitive sur introduisiyable (jo konceptą). Leksiniai motyvatoriai eksplicitiquement (d'une directe leksinių motyvatorių reikšmėmis) décritent entrardijamąją realiją (jos konceptą). Natulé que ŠŽVG nommements sont colorativiojo, morfologinio, figūrativiojo et acoustinio MM. Colorativiojo MM fondation couleur ou corps signe de l'écriture. Son schéma: ‘X couleur → Y animal (part du corps d'animūno). Ce MM est attribuable à quatorze invariantinių motivemų: baskė LKŽe; blaivà LKŽe, ŠVŽŽ I 65, blaivẽlė LKŽe, ŠVŽŽ I 65; blánklašis LKŽe, lãšė ŠVŽŽ I 373, lašišà 1 LKŽe; lašišà 2 ŠVŽŽ I 374; raũdė raudà KretŽ 337, LKŽe, ŠVŽŽ II 131, raudẽlė ŠVŽŽ II 131; raudoñsparnis raudonsparnis LKA I 154, raũdsparnis ráudsparnis / / raudsparnỹs Articles Articles Articles 263 et comparative. / This system typically captures 12 motivational Šiaurės žemaičių vandens gyvūnų pavadinimų nominacija ir motyvacija features, which can be expressed both explicitly and implicitly, through structural and lexical motivators. The systematic analysis of motivation models highlights two main operations in the name-creation process: (a) objective evaluation of reality based on sensory (visual, auditory, tactile) perceptions, and (b) associative evaluation of reality through metaphorical mechanisms. Analyzing names as results of nomination and motivation processes provides valuable insights into how the world is represented in language. The conceptual sphere of aquatic animal names presents a promising area for ethnolinguistic research and warrants further attention from researchers and collectors. Mise à disposition 2024 m. septembre 13 d. ŽYDRŪNĖ ŠALAVIEJŪTĖ Lietuvių kalbos institutas Petro Vileišio g. 5, LT10308 Vilnius, Lituanie zydrune.salaviejut[email protected]