East Baltic “father-in-law” and “mother-in-law”

Acta Linguistica Lithuanica 2026, tom 94, s. 1–7 Nuoroda į turinį / Turinio nuoroda ISSN 2669-218X (internete / elektroninis) Paskelbta © 2026 Václav Blažek. Išleido Lietuvių kalbos institutas. Tai yra atvirosios prieigos straipsnis, platinamas pagal „Creative Commons Attribution“ licencijos sąlygas, leidžiančias neribotai naudoti, platinti ir atgaminti kūrinį bet kokioje laikmenoje, jei nurodomas pirminis autorius ir šaltinis. // Wydał Instytut Języka Litewskiego. Artykuł ten jest artykułem otwartego dostępu, rozpowszechnianym na warunkach licencji „Creative Commons” Uznanie autorstwa, zezwalającej na nieograniczone wykorzystywanie, rozpowszechnianie i reprodukowanie treści na dowolnym nośniku, pod warunkiem wskazania autora i źródła. Gauta: / Gauta: 2026-05-04. Zaakceptowano: / Priimta: 2026-05-11. 1 WSCHODNIOBAŁTYCKIE „TEŚĆ” I „TEŚCIOWA” Rytų baltų „uošvis“ ir „uošvė“ VÁCLAV BLAŽEK Uniwersytet Masaryka E-mail: [email protected] ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-6797-7188 Obszary badań: etymologia i onomastyka bałtycka oraz indoeuropejska. https://doi.org/10.35321/all94-02 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ADNOTACJA Niniejszy artykuł poświęcony jest bałtyckiej terminologii pokrewieństwa, ze szczególnym uwzględnieniem terminów związanych z „powinowatymi”. Wśród nich jeden termin nie jest przejrzysty ani z punktu widzenia struktury wewnętrznej, ani etymologii: litewskie m. úošvis ‘teść, ojciec męża’, f. úošvė ‘teściowa, matka męża’ oraz łotewskie m. uôsis, f. uôse id. Nowa etymologia zakłada innowację wschodniobałtycką, przyjmującą pierwotny determinatywny złożenie rozszerzone przyrostkiem *-iio-/*-iiā-. Pierwszy komponent reprezentowałby ie. termin pokrewieństwa *h2e h2o- ‘dziadek ze strony matki’, kontynuowany w językach bałtyckich w swoim derywacie ‘wuj ze strony matki’. W przypadku drugiego komponentu możliwe są dwie alternatywy: 1) prabałtyckie *s eśru- *‘teściowa’ + -ā; 2) prabałtyckie *śei ā ‘żona’. SŁOWA KLUCZOWE: indoeuropeistyka, języki bałtyckie, terminologia pokrewieństwa, złożenie determinatywne. ADNOTACJA W niniejszym artykule analizowane są bałtyckie nazwy relacji pokrewieństwa, ze szczególnym uwzględnieniem terminów związanych z „teściami”. Jeden z nich nie jest przejrzysty ani pod względem budowy wewnętrznej, ani etymologii: litewski rzeczownik rodzaju męskiego úošvis ‘ojciec męża’, rzeczownik rodzaju żeńskiego úošvė ‘matka męża’ oraz łotewski rzeczownik rodzaju męskiego uôsis, rzeczownik rodzaju żeńskiego uôse ‘t. s.’. Nowa etymologia opiera się na innowacji wschodniobałtyckiej, która zakłada, że pierwotny determinatywny złożenie *‘dziadek ze strony matki’, używany w językach bałtyckich jako derywat ‘wuj ze priesaga *-iio-/*-iiā-. Numatoma, kad pirmąjį komponentą reprezentuos ide. giminystės terminas *h2e h2ostrony matki’, został rozszerzony. Do wyjaśnienia drugiego komponentu przewiduje się dwie alternatywne możliwości: 1) prabałtyckie *s eśru- *‘teściowa’ + -ā; 2) prabałtyckie *śei ā ‘żona’. SŁOWA KLUCZOWE: indoeuropejska, bałtycka, terminologia pokrewieństwa, determinatywne złożenie. 1. Bałtycka terminologia dotycząca „teściów” jest stosunkowo bogata. Podsumujmy ją. 1.1. Litewskie šẽšuras m. ‘ojciec męża, teść; ojciec żony, teść’, w języku starolitewskim także ‘szwagier’, wszystko od pralitewskiego *sešuras < prabałtyckiego *sešura- < praindoeuropejskiego *s ekur-o- ‘ojciec męża’; por. wedyjskie śváśura- (*svaśura-), awestyjskie xvasura-, perskie xusur; ormiańskie skesowr (f.);]} raczej? Wait JSON issue. Need exact. Let's produce valid. translations Grecki ἑκυρός; Albański vjehërr; Starołaciński Slavonic svekъrъ ‘husband’s father’. The feminine counterpart appears in Vedic śvaśr -, socerus (*s okuro-), łaciński socer, -erī; Starowysoko-niemiecki swehur (*swehura-); Perski kościelny xusrū; Łaciński socrus, -ūs, walijski chwegr; Gocki swaihro, starowysoko-niemiecki swigar; 2 Starocerkiewnosłowiański svekry, -ъve ‘matka męża, teściowa’ < PIE *s ekru-h2 < *s ek r-h2 (Schneider NIL 672–675; ALEW 1024; Smoczyński 2018: 520; EWAhd VIII 1564–1566). 1.2. Nie ma pozornego żeńskiego odpowiednika litewskiego šẽšuras ‘teść’ w językach bałtyckich, lecz Simas Karaliūnas (1999: 86–88) próbował wykazać, że taki leksem rzeczywiście istniał, identyfikując go w litewskim švašvà ‘córka; siostra’, wywodząc go z *švešva < *svešva < prabałtyckiego *s eśr ā = *s eśru+ā i zakładając zmianę semantyczną. Utrata -ris 1 jest być może porównywalna z jego utratą w łotewskim âpsis, âpšis ‘borsuk’ wobec litewskiego opšrỹs id. < *āpś-r-iio- (zob. Klingenschmitt 2008: 426). 1.3. Żeński odpowiednik został zastąpiony neologizmem anýta ‘matka męża, teściowa’, który wywiedziono z ie. terminu pokrewieństwa *h2enH- ‘babcia’ > staropruskim ane ‘Altmut’ [Słownik elbląski 172], tj. ‘babcia’ (Mažiulis 2013: 57; Smoczyński 2018: 28 widzi tu germanizm – zob. dalej); starowysokoniemieckie ano ‘dziadek’, ana ‘babcia’; łacińskie anus, -ūs ‘stara kobieta; czarownica’; ?messapijskie ana ‘pani’? ; Greckie ἀννίς· μητρὸς ἢ πατρὸς μήτηρ [Hesychius], tj. „matka ojca”, obok tesalskiego ἄνω „babcia”; ormiańskie hani id. ; hetyckie ḫanna- „babcia”, licyjskie χnna id. ; prawdopodobnie także awestyjskie niiākāid. oraz prasłowiańskie *vъnǫkъ ‘wnuk’ < *h2n-h2en-ko- (Pokorny 1959: 36–37; Kloekhorst 2008: 285; de Vaan 2008: 45; ALEW 41– 42). 1.4. W języku łotewskim te terminy pokrewieństwa wywodzą się odpowiednio od terminów „ojciec” i „matka”: tȩ vuocis „teść; wuj” vs t vs „ojciec” (ME IV 177–178) oraz mātīca „teściowa” vs mãte „matka” (ME II 587–589). 1.5. W języku łotewskim istnieją alternatywne określenia, które mają charakter peryfrastyczny: vira / sievas tēvs / māte „ojciec/matka męża/żony” (Buck 1949: 124, §§ 2.61+62). 1.6. Staropruski tisties ‘teść’ (= Schwiegervater), tj. ‘ojciec teścia/teściowej’ [Elbing Vocabulary 184], odzwierciedlający prototyp *tistīs, został zapożyczony ze słowiańskiego – por. starocerkiewnosłowiańskie tьstь ‘teść’ (Mažiulis 2013: 915; Komárková, ESJS XVII 1011– 1012). 1.7. Oprócz tych terminów, które są przejrzyste z punktu widzenia struktury wewnętrznej lub etymologii, istnieje jeszcze jedno określenie „teściów”, ograniczone do języków bałtyckich wschodnich, które wydaje się odizolowane nie tylko w obrębie języków bałtyckich, lecz także w całej indoeuropejskiej terminologii pokrewieństwa. Konkretnie litewskie m. úošvis, uošvỹs, -io ‘teść, ojciec męża’, lm. uošvia ‘teściowie’, ż. úošvė ‘teściowa, matka męża’, odpowiadające łotewskim m. uôsis, lm. uôši oraz ż. uôse, lm. uôses, gdzie liczby mnogie oznaczają odpowiednio ‘rodziców zięcia’ i ‘rodziców synowej’. Por. także kurońskie z Mierzei Kurońskiej (Kurseniki) uoašvi, uoašve ‘teściowie’ (ME IV 421–422; ALEW 1154; Smoczyński 2018: 585–586). 2. Istniejące etymologie litewskich úošvis / úošvė i łotewskich uôsis / uôse 2.1. Josef Zubatý (1891: 249–250) próbował powiązać formy bałtyckie z Sanskryckie āśiná-, tłumaczone przez Moniera Williamsa (MW 157) jako „stary (który osiągnął podeszły wiek)”, podczas gdy Stephanie W. Jamison i Joel P. Brereton (2013: 126) przetłumaczyli je jako „zaawansowany (w latach)”. Być może jest to derywat 2 czasownika aś- „jeść, spożywać” (MW 112, 157); por. germańskie *alđa- „stary”, alđi- „wiek”, wobec łacińskiego altus „wysoki”, ad-ultus „dorosły, dojrzały”, jeśli te 1 Temat na -ā występuje również w językach południowosłowiańskich: bułgarskim svekắrva, macedońskim svekrva, serbsko-chorwackim svȅkrva, słoweńskim svêkrva; a także w staroczeskim svekrva „matka męża” (Vykypěl, ESJS XV 905). 2 RV 1.27.13. námo mahádbʰyo námo arbʰakébʰyo námo yúvabʰyo náma āśinébʰyaḥ „Cześć wielkim i cześć małym; cześć młodym i cześć tym zaawansowanym (w latach)”. formy są derywowane od czasownika typu łacińskiego alō, -ere „karmić, żywić”, oprócz np. Greckie ἄναλτος ‘nienasycony’ itd. (de Vaan 2008: 35; Kroonen 3 2013: 20). 2.2. Charles Bally (1903: 325), a za nim Frederik Muller (1926: 524), Giacomo Devoto (1934/1935: 58–64) i inni spekulowali na temat związku litewskiego úošvis i łotewskiego uôsis z łacińskim uxor ‘żona’ [Naevius+], rekonstruując pierwotny rdzeń *ō -. Por. także Alois Walde i Johann Hofmann (1954: 850). 2.3. Jarl Charpentier (1909: 242, przyp. 3) próbował powiązać litewskie úošvis z ormiańskim owstr ‘syn’. Jednak już Oswalt Szemerényi (1977: 19) wykazał, że ormiańskie owstr ‘syn’ pochodziło od *unstr, a dalej od *ūn(u)-str, z rozszerzeniem dodanym według semantycznego odpowiednika dowstr ‘córka’. 2.4. André Vaillant (1958: 116) uznał, że bałtycka prabałtycka forma żeńska *ōšvī < *ō ī była formą pierwotną, wywodząc ją od znaczenia ‘szybki, prędki’, poświadczonego np. w wedyjskim āśú-, greckim ὠκύς, łacińskim (comp.) ōcior. Jego próba wyjaśnienia motywacji semantycznej na podstawie łańcucha semantycznego ‘szybki’ → ‘gorliwy, pracowity’ → ‘teściowa’ pozostaje raczej nieprzekonująca. 2.5. Bojan Čop (1974: 97–98) porównał wschodniobałtycki termin pokrewieństwa z fińsko-ugryjskim *ewkkɜ ‘stara kobieta; babcia’ > starofińskie euhko, fińskie eukko ‘stara kobieta, staruszka, kobieta; Matka, babka (ze strony ojca, ze strony matki); mansyjskie So. ēkwa, KU ēkwə, P jēk, TJ jük ‘kobieta’, starowęgierskie ik(e), ük ‘babcia’, ükanya ‘prababcia’, ükapa ‘pradziadek’ (UEW I 76). B. Čop dostrzegał w tym porównaniu wspólne dziedzictwo języka prauralsko-indoeuropejskiego. 2.6. O. Szemerényi (1977: 66) wywodził wschodniobałtycki termin pokrewieństwa z prabałtyckiego *ōšvijas < *ō-sweios, interpretując go jako ‘ten, który dołącza do członków własnego rodu’, utworzonego za pomocą partykuły *ō ‘blisko, przy’, podczas gdy drugi człon miał odpowiadać staro-wysoko-niemieckiemu swīo ‘szwagier’. W językach bałtyckich najdokładniejszym odpowiednikiem jest staropruski swais ‘suus’, podczas gdy litewski kognat jest raczej odmienny: sav s, sev s gen. ‘sui’ (Pokorny 1959: 882). Ostatecznie, pomijając inne okoliczności, rozwiązanie to nie wyjaśnia litewskiego -š-. 2.7. Gerd Klingenschmitt (2008: 410) przedstawił prawdopodobnie najdziwniejsze rozwiązanie, rekonstruując przedbałtycki punkt wyjścia *oh1-p -iiow o pierwotnej semantyce „ten, który przyprowadza drobny inwentarz żywy (kozy i owce) (jako posag lub cenę kupna) (panny młodej)” „Gehörige (ojciec)” 3. Nowa etymologia Żadna z tych prób etymologicznych nie jest na tyle przekonująca, by przyjąć ją bez zastrzeżeń. Dlatego uzasadnione jest poszukiwanie nowej etymologii. Poniższe rozwiązanie opiera się wyłącznie na materiale bałtyckim. Wychodząc z założenia, że analizowane terminy pokrewieństwa reprezentują determinatywne złożenie z akcentowanym komponentem na pierwszym miejscu, podczas gdy złożenie jest rozszerzone sufiksem *-iio-/*-iiā- (Larsson 2002: 204–227), konieczne jest określenie obu komponentów. 3.1. Pierwszy człon można wyprowadzić z prabałtyckiego *a – biorąc pod uwagę fakt, że ten dyftong ma dwa refleksy w językach wschodniobałtyckich. Oprócz standardowego dyftongu au może on zmieniać się w uo, por. litewskie úogis i uõgis ‘pęd rośliny, kiełek, przyrost’, wywiedzione od czasownika áugti ‘rosnąć’ (Smoczyński 2018: 1564). Gdyby tak było, najlepszym kandydatem do identyfikacji etymologicznej prabałtyckiego *a - jest jeden z najlepiej udokumentowanych indoeuropejskich przedstawicieli terminologii pokrewieństwa, którego rozproszenie semantyczne powinno zostać wykazane. Bałtyckie: litewskie avýnas ‘wuj, brat matki’ (tamże: 79: wywiedzione z niepoświadczonych *a as lub *a is, rozszerzonych o przyrostek *-īna-), staropruskie awis ‘Oeme’ [Słowniczek elbląski 177], tj. ‘brat matki’ (*a as lub *a ias). 4 Przedsłowiańskie *a iio- > prasłowiańskie *ujь ‘brat matki’ > staro-cerkiewno-słowiańskie ui, dopełniacz uja ‘wuj’, bułgarskie (v)újčo, macedońskie vujko, vujčo, serbsko-chorwackie ȕjac, słoweńskie ûjec, dial. ûj; słowackie ujec, pot. ujo, staroczeskie ujec, górnoi dolnołużyckie wuj, połabskie va iă / voiiă, kaszubskie uj, staropolskie (w)uj, polskie wuj; starorosyjskie (v)ui, białoruskie dial., ukraińskie dial. vuj (Vykypěl, ESJS XVII 1019). Pra-germańskie *awan- ‘dziadek’ > staronordyckie afi to samo znaczenie, ái ‘pradziadek’, oraz *awōn- > gockie awo ‘babcia’, a także zachodniogermańskie *awa-χaima- > staroangielskie ēam ‘wuj (brat matki)’, średnioangielskie ēm / eim / yem ‘wuj, siostrzeniec/bratanek’, starofryzyjskie ēm ‘brat matki, wuj’; średnio-dolnoniemiecki ōm / oem / ohm / ȫme / ōhē(i)m, ōhem ‘wuj, stryj, brat matki, syn siostry, kuzyn, kuzyn’, średniderlandzki oom / ome / oome / ohem ‘brat matki, brat ojca, krewny (dziadek, szwagier)’; staro-wysoko-niemiecki ôheim ‘brat matki, avunculus’, średnio-wysoko-niemiecki oeheim ‘brat matki, wuj, syn siostry, siostrzeniec/bratanek, krewny’, niemiecki Oheim ‘wuj’ (Schuhmann, EWAhd VI 1147–1150). Celtyckie *a ā- > galijskie αουα ‘wnuczka’ (stela z Cavaillon; zob. Delamarre 2018: 60: rodzaj żeński do niezaświadczonego *a os); Goídelickie *a io- > ogamiczne irlandzkie dopełniacz l.poj. avi, staroirlandzkie. áue, úa, ó ‘wnuk, potomek’, obok formacji vddhi- *ā iioin średniowalijskie (od XII w.) yr ‘wnuk, wnuczę’ (GPC); Brytońskie *a on-tīr/tro- ‘wuj ze strony matki’ > średniowalijskie (od XIV w.) ewythyr, walijskie ewythr, starokornijskie euitor, kornijskie ewnter‚ (średnio)bretońskie eontr; Celtyckie *altr-aon- > średnioirlandzkie altra ‘ojciec zastępczy’, starokornijskie altrou ‘ojczym’, średniobretońskie autrou ‘pan’ itd. ; Goidejskie *a n-er- > średnioirlandzkie amnair ‘brat matki, wuj ze strony matki, avunculus’ (Schuhmann, EWAhd VI 1149). Italskie *a o- > łacińskie avus ‘dziadek’, wraz z derywatami takimi jak avia ‘babcia’, avunculus ‘wuj ze strony matki’ (demin. *a on-kelo-) [wszędzie Plautus+], avītus ‘należący do dziadka, przodków’ [Cyceron+] (Szemerényi 1977: 53; de Vaan 2008: 66). Ormiańskie haw ‘dziadek, przodek’, rzadko ‘wuj’ (Olsen 1999 185: *h2e h2o-; Martirosyan 2009: 399–400). Anatolijskie: hetyckie ḫuḫḫa- ‘dziadek’ < *h2uh2ó-; luwijskie klinowe ḫūḫaid., lu wijskie hieroglificzne huhaid., licyjskie χugaid. < *h2éh2o- (Kloekhorst 2008: 352–353). Tocharski B gen.sg. āwi, implikujące nom.sg. āwe* ‘dziadek ze strony matki’ (Adams 2013: 61: *h2e h2o-). Pierwotne znaczenie indoeuropejskiego terminu pokrewieństwa *h2e h2owas prawdopodobnie „dziadek ze strony matki”. Jego derywat *h2e h2iomógł prawdopodobnie oznaczać zarówno „wuja ze strony matki”, jak i „wnuka”. 3.2. W przypadku drugiego członu hipotetycznego złożenia istnieją dwie możliwości. 3.2.1. Jedną z nich reprezentuje litewskie słowo švašvà „córka; siostra”, jeśli można je wyprowadzić z *švešva < *svešva < prabałtyckiego *s eśr ā, a pierwotnym znaczeniem było określenie żeńskie wobec litewskiego šẽšuras „teść” (por. § 1.2., za Karaliūnas 1999: 86–88). Dla hipotetycznego złożenia determinatywnego można zaproponować następującą maksymalną rekonstrukcję: *á -s eśr iiā *‘teściowa należąca do domu dziadka ze strony matki’. Można oczekiwać, że to złożone wyrażenie zostało uproszczone do *á -s eś iiā, poprzez regresywną asymilację do *áuś eś iiā oraz poprzez haplologię do *áuś iiā, prowadząc do poświadczonych form: litewskiej úošvė, łotewskiej uôse ‘teściowa, matka męża’. Odpowiednik rodzaju męskiego zostałby utworzony analogicznie. 3.2.2. Alternatywnym kandydatem na drugi komponent mógłby być poprzednik łotewskiego siẽva ‘żona’ (ME III 861; Karulis 1992: 179), odzwierciedlającego bałtycką praformę *śei ā w odniesieniu do zewnętrznych kognatów: germańskie *χīwa- > gockie heiwa-frauja ‘pan domu’, staronordyckie l. mn. hý-býli ‘gospodarstwo domowe’, staroangielskie adj. hīw-cund ‘domowy’, średnio-wysoko-niemieckie adj. hīe ‘członek gospodarstwa domowego’; *χīwan- > staro-wysoko-niemieckie hî(w)o ‘mąż’, obok hî(w)a ‘żona, uxor’, starosaksońskie hīwa id. ; *χīwōnō > staronordyckie l. mn. hjún, hjón ‘małżeństwo, gospodarstwo domowe’, staroangielskie l. mn. hīwan id., starosaksońskie hī(w)un ‘małżeństwo’, staro- 5 wysoko-niemieckie hīūn, hī(w)ôn id. itd. (Pokorny 1959: 540; EWAhd IV 1077–1082; Kroonen 2013: 227). Italik. *kei i- > starołacińskie ceivis [XII Tables], łacińskie cīvis ‘obywatel’ [Plautus+], podczas gdy oskijskie ceus id. zostało uznane za zapożyczenie łacińskie (de Vaan 2008: 116). Indoaryjski: wedyjski przym. śéva- ‘drogi, cenny’ oraz sévya- ‘drogi (jak przyjaciel)’, być może związane z śivá- ‘pomyślny, sprzyjający, łaskawy, przychylny, dobroczynny, życzliwy, przyjazny, drogi’ (EWAI II 654–655, 640). Uwzględniając bałtyckie *śei ā jako drugi człon hipotetycznego determinatywnego złożenia bałtyckiego *á -śei iiā ‘żona należąca do domu dziadka ze strony matki’, konieczne jest wyjaśnienie procesu jego skrócenia. Pierwszym krokiem byłaby monoftongizacja dyftongu *ei > litewskie i łotewskie ie → i. Ma ono analogię w litewskich liczebnikach nastolatkowych typu vienúolika “11”, dvýlika “12”, trýlika “13”, keturiólika “14”, penkiólika “15”. Tutaj drugi komponent reprezentuje nom.-acc.pl. liek , utworzone od nom.sg. w języku litewskim liẽkas „nieparzysty, nienależący do pary; pozostały, dodatkowy, niepotrzebny, bezużyteczny”, łotewskim lìeks „nieprawdziwy, fałszywy; dodatkowy, zapasowy (o kole, koniu); bez pary, nieparzysty; przekraczający” (Stang 1966: 188, 280; Smoczyński 2018: 696), wszystkie od czasownika poświadczonego w języku litewskim liekù, l kti „pozostawać; porzucać”, łotewskim lìeku, likt „pozwalać” (zob. Kümmel, LIV 2001 [1998]: 406–408: *leik-). W języku łotewskim tendencja ta jest poświadczona w niektórych dialektach: vin vs viên „tylko” oraz vi pacmit vs viênpadsmit „11” lub lils vs liẽls „duży” (Endzelin 1922: 98; ME II 470). Drugim krokiem byłaby synkopa nieakcentowanego i, podobnie jak w wariantach dialektalnych vienúol’ka, dvýl’ka lub dvýlka, trýl’ka lub trýlka (Smoczyński 2018: 704). Ten sam proces można zaobserwować w rozwoju literackiego języka litewskiego: kélnės f. lm. ‘spodnie’, forma z synkopą starolitewskiego kẽlinės, reprezentująca derywat z przyrostkiem -in od kẽlis ‘kolano’ (ibid.: 1566–1567). Podobnie starolitewskie vẽlinas ‘diabeł’ wobec późniejszego vélnas, dziś vélnias (ibid.: 1629). 4. Wnioski Wynikiem niniejszego badania jest nowa etymologia izolowanego wschodniobałtyckiego terminu pokrewieństwa, reprezentowanego przez litewskie m. úošvis ‘teść, ojciec męża’, f. úošvė ‘teściowa, matka męża’ oraz łotewskie m. uôsis, f. uôse id. Nowe rozwiązanie zakłada innowację wschodniobałtycką, którą powinien być związek determinatywny składający się z dwóch komponentów oraz sufiksu przynależności *-iio-/*-iiā: (i) *á -s eśr iiā *‘teściowa należąca do domu dziadka ze strony matki’ lub (ii) *á -śei iiā ‘żona należąca do domu dziadka ze strony matki’. REFERENCES ALEW 2015: Altlitauisches etymologisches Wörterbuch [Old Lithuanian Etymological Dictionary] 1: A–M, 2: N–Ž, 3: Verzeichnisse und Indices, unter der Leitung von W. Hock und der Mitarbeit von E. J. Bukevičiūtė, Ch. Schiller, bearb. von R. Fecht, A. H. Feulner, E. Hill, D. S. Wodko, Hamburg: Verlag Baar. Bally Charles 1903: Contribution à la théorie du z voyelle [Contribution to the Theory of the Vowel z]. – Mémoires de la Société de Linguistique de Paris 12, 314–330. Buck Carl D. 1949: A Dictionary of Selected Synonyms in the Principal Indo-European Languages: a contribution to the history of ideas, Chicago, London: University of Chicago Press. Charpentier Jarl 1909: Kleine Beiträge zur armenischen Wortkunde [Short Contributions to Armenian Vocabulary]. – Indogermanische Forschungen 25, 241–256. Čop Bojan 1974: Indouralica VIII. – Acta Linguistica Academiae Scientiarum Hungaricae 24, 87–116. 6 Delamarre Xavier 2018: Dictionnaire de la langue gauloise. Une approche linguistique du vieuxceltique continental [Dictionnaire de la langue gauloise. A linguistic approach to the Vieux-Celtique continental], 3e éd., Paris: ditions Errance. Devoto Giacomo 1934–1935: Lietuvių úošvis, latv. uôsis [Lithuanian úošvis, Latvian uôsis]. – Studi Baltici 4, 58–64. EWAhd IV: Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen [Etymological Dictionary of Old High German] 4: gâba – hylare, hrsg. von A. L. Lloyd, R. Lühr, Mitarbeit von G. Schuhmann, M. Kozianka, K. R. Purdy, R. Schuhmann, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2009. EWAhd VI: Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen [Etymological Dictionary of Old High German] 6: mâda – pûzza, hrsgg. von R. Lühr, erarb. von H. Bichlmeier, M. Kozianka, R. Schuhmann, L. Sturm, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2017. EWAhd VIII: Etymologisches Wörterbuch des Althochdeutschen [Etymological Dictionary of Old High German] 8: skebidîg – swummôd, hrsgg. von R. Lühr, erarb. von D. S. Wodtko (Arbeitsstellenleitung), H. Bichlmeier, M. Kozianka, R. Schuhmann, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2024. ESJS XV: Etymologický slovník jazyka staroslověnského [Etymological Dictionary of the Old Church Slavonic Language] 15, ed. by E. Havlová, A. Erhart, I. Janyšková, Praha, Brno: Academia; Tribun EU, 2010. ESJS XVII: Etymologický slovník jazyka staroslověnského [Etymological Dictionary of the Old Church Slavonic Language] 17, ed. by E. Havlová, A. Erhart, I. Janyšková, Praha, Brno: Academia; Tribun EU, 2016. EWAI II: Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan] 2, Ivon M. Mayrhofer, Heidelberg: Carl Winter, 1995. GPC: Geiriadur Prifysgol Cymru. A Dictionary of the Welsh Language, Centre for Advanced Welsh & Celtic Studies. Internet Access: http://welsh-dictionary.ac.uk/gpc/gpc.html. Jamison Stephanie W., Brereton Joel P., transl., 2014: The Rigveda. The Earliest Religious Poetry of India, Oxford: University Press. Karaliūnas Simas 1999: Dviejų retų žodžių etimologijos [Etymologies of Two Rare Words]. – Baltistica 34(1), 81–88. Karulis Konstantins 1992: Latviešu etimoloģijas vārdnica [Latvian Etymology Dictionary] 2, Riga: Avots. Klingenschmitt Gerd 2008: Lit. úošvis [Lithuanian úošvis ‘father-in-law’]. – Baltistica 43(3), 405–430. Kloekhorst Alwin 2008: Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon, Leiden, Boston: Brill. Kroonen Guus 2013: Etymological Dictionary of Proto-Germanic, Leiden, Boston: Brill. Larsson Jenny H. 2002: Nominal Compounds in the Baltic Languages. – Transactions of the Philological Society 100(2), 203–231. LIV 2001 [1998]: Lexikon der indogermanischen Verben: Die Wurzeln und ihre Primärstammbildungen [Lexicon of the Indo-European Verbs: Roots and Their Primary Stem Formations], unter Leitung von H. Rix, bearb. von M. Kümmel, T. Zehnder, R. Lipp, B. Schirmer, 2., verbesserte Aufl., Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert. 7 Martirosyan Hrach 2010: Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon, Leiden, Boston: Brill. Mažiulis Vytautas 2013: Prūsų kalbos etimologijos žodynas [Etymological Dictionary of Old Prussian], 2-asis patais. ir papild. leidimas, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras. ME II: Latviešu valodas vārdnīca. Lettisch-deutsches Wörterbuch [Latvian Language Dictionary. Latvian-German Dictionary] 2, K. Mühlenbach, ed. J. Endzelīns, Rīga: Herausgegeben vom lettischen Kulturfond, 1925–1927. ME III: Latviešu valodas vārdnīca. Lettisch-deutsches Wörterbuch [Latvian Language Dictionary. Latvian-German Dictionary] 3, K. Mühlenbach, ed. J. Endzelīns, Rīga: Herausgegeben vom lettischen Kulturfond, 1927–1929. ME IV: Latviešu valodas vārdnīca. Lettisch-deutsches Wörterbuch [Latvian Language Dictionary. Latvian-German Dictionary] 4, K. Mühlenbach, ed. J. Endzelīns, Rīga: Herausgegeben vom lettischen Kulturfond, 1929–1932. Muller Frederik 1925: Altitalisches Wörterbuch [Old Italian Dictionary], Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. MW: A Sanskrit-English Dictionary, M. Monier-Williams, Delhi: Motilal Banarsidass, 1899. NIL: Nomina im Indogermanischen Lexikon [Nouns in the Indo-European Lexicon], von D. S. Wodtko, B. Irslinger, C. Schneider, Heidelberg: Carl Winter, 2008. Olsen Birgit A. 1999: The Noun in Biblical Armenian Origin and Word-Formation – with special emphasis on the Indo-European heritage, Berlin, New York: de Gruyter Mouton. Pokorny Julius 1959: Indogermanisches etymologisches Wörterbuch [Indo-European Etymological Dictionary], Bern, München: Francke. Smoczyński Wojciech 2018: Lithuanian Etymological Dictionary, ed. by A. Holvoet, S. Young with the assist. of W. Browne, Berlin: Peter Lang. Stang Christian S. 1966: Vergleichende Grammatik der Baltischen Sprachen [Comparative Grammar of the Baltic Languages], Oslo, Bergen, Tromsö: Universitetsforlaget. Szemerényi Oswalt J. 1977: Studies in the Kinship Terminology of the Indo-European Languages: With Special Reference to Indian, Iranian, Greek, and Latin, Téhéran, Liège Leiden: Bibliothèque Pahlavi: Brill. UEW I: Uralisches etymologisches Wörterbuch [Uralic Etymological Dictionary] 1: töredék, von K. Rédei, C. Sándor, I. Erdélyi, E. Vértes, Budapest: Akadémiai Kiadó, 1986. de Vaan Michiel 2008: Etymological Dictionary of Latin and the Other Italic Languages, Leiden, Boston: Brill. Vaillant André 1958: Grammaire comparée des langues slaves 2: Morphologie, 2e Partie: Flexion pronominale [Comparative Grammar of the Slavic Languages 2: Morphology, 2nd Part: Inflection Pronominale], Lyon: IAC. Walde Alois, Hofmann Johann B. 1954: Lateinisches etymologisches Wörterbuch [Latin Etymological Dictionary] 2: M–Z, Heidelberg: Carl Winter. Zubatý Josef 1891: Zum baltischen ů [To the Baltic ů]. – Beiträge zur Kunde der indogermanischen Sprachen 18, 241–266.