Ariketa fisikoa eraginkorra da parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzeko?

Ariketa fisikoa eraginkorra da Parkinsona duten pertsonen bizikalitatea hobetzeko? GRADU AMAIERAKO LANA LITERATURAREN BERRIKUSPEN KRITIKOA EGILEA: Judith Fernández Quintana HITZ-KOPURUA: 6800 ENTREGA-DATA: 2025eko apirilaren 29a IKASTURTEA: 2024/25 Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 2 ESKERRAK Nire gurasoei eta nebari, beti nigan sinesteagatik, aurrera jarraitzeko indarrak emateagatik eta momentu oro nire alboan egon izanagatik. Ezinbestekoak izan zarete, nire esker onik handienak. Nire aiton-amonei, hasiera batetik nigan isladatutako konfiantzagatik. Hau zuentzat da baita. Klaseko lagunei, etapa honen lau urteak esperientzia hain berezia eta ahaztezina bihurtzeagatik. Zuek gabe ez zen gauza bera izango. Nire tutoreari, Susanari, Gradu Amaierako Lan hau egiteko prozesuan emandako orientazioagatik eta erakutsitako dedikazioagatik eta prestutasunagatik. Azkenik, lan honetan zuzenean edo zeharka parte hartu duten guztiei, nire eskerrik beroenak. Bereziki zuri, Paola. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 3 AURKIBIDEA 1. LABURPENA .................................................................................................................................................. 4 2. MARKO TEORIKOA ETA JUSTIFIKAZIOA ............................................................................................... 5 3. HELBURUA .................................................................................................................................................... 9 4. METODOLOGIA .......................................................................................................................................... 10 4.1. Diseinu mota ........................................................................................................................................ 10 4.2. Bilaketa-prozesua ................................................................................................................................. 10 4.3. Barneratze/Kanporatze-irizpideak ........................................................................................................ 10 4.4. Artikuluen aukeraketa .......................................................................................................................... 11 4.5. Artikuluen analisia ............................................................................................................................... 11 5. EMAITZAK ETA EZTABAIDA .................................................................................................................. 12 5.1 SINTOMA MOTORRAK ..................................................................................................................... 13 5.1.1. Funtzionalitatea .......................................................................................................................... 13 5.1.2 Ibilera .......................................................................................................................................... 15 5.2 SINTOMA EZ-MOTORRAK............................................................................................................... 16 5.2.1 Osasun mentala ........................................................................................................................... 16 5.2.2 Funtzio kognitiboak .................................................................................................................... 18 5.3 IDENTIFIKATU GABEKO FAKTOREAK ........................................................................................ 18 6. ONDORIOAK, LIMITAZIOAK ETA ETORKIZUNEKO IKERKETAK ................................................... 21 7. GARAPEN JASANGARRIRAKO HELBURUEI EGINDAKO EKARPENAK.......................................... 23 8. BIBLIOGRAFIA ............................................................................................................................................ 24 9. ERANSKINAK .............................................................................................................................................. 26 1. Eranskina: Kontzeptu-taula ..................................................................................................................... 27 2. Eranskina: Bilaketa-taula ........................................................................................................................ 28 3. Eranskina: Fluxu-diagrama ..................................................................................................................... 35 4. Eranskina: Irakurketa kritikoa ................................................................................................................. 37 5. Eranskina: Literaturaren laburpen-taulak ................................................................................................ 45 6. Eranskina: Zuhaitz kategoriala ................................................................................................................ 75 Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 4 1. LABURPENA Marko teorikoa eta justifikazioa: Parkinson gaixotasuna neuroendekapenezko nahasmendu konplexua da eta sintomen aurkezpen heterogeneoa du. Alzehimerraren ostean, munduko bigarren gaixotasun neurodegeneratibo ohikoena da. Adierazpen kliniko ohikoen artean sintoma motorrak eta ez-motorrak aurkitu ditzakegu. Sintoma horien tratamendu ohikoena farmakologikoa da. Hala ere, tratamendu horrek ez ditu sintoma guztiak kontrolatzen, denbora pasa ahala haren eraginkortasuna murriztu egiten da eta albo-ondorioak eragiten ditu. Hori dela eta, ezinbestekoa da gaixotasun hau tratatzeko beste bide alternatiboak izatea, esate baterako, tratamendu ez-farmakologikoak. Parkinsona duten paziente guztiei ariketa fisikoa egitea gomendatzen zaie, haien osasun-egoera edo gaixotasunaren etapa edozein dela ere. Hortaz, erizaintzaren esku-hartzea funtsezkoa izan daiteke Parkinsona duten pazienteetan ariketa fisikoa sustatzeko eta programa ezberdinak ezartzeko, haien jarraipena eta segurtasuna bermatuz. Helburua: Ariketa fisikoaren eraginkortasuna balioestea Parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzeko. Metodologia: Literaturaren errebisio kritikoa burutzeko datu-base ezberdinetan (Medline, Cochrane, Embase, Cuiden eta CINAHL) bilaketak egin ziren eta eskuzko bilaketa bat egin zen baita Science Direct (Elsevier)-en. Eskuratutako artikuluekin, barneratzeeta kanporatze-irizpideak betetzen zirela konprobatu zen, eta horren ondorioz haien irakurketa kritikoa gauzatu zen. Azkenik, 14 artikulu identifikatu ziren Gradu Amaierako Lana aurrera eramateko. Emaitzak: Ariketa fisikoak Parkinson gaixotasuna duten pertsonen bizi-kalitatean duen eragina aztertu egin da lan honetan. Ikusi egin da, edozein ariketa fisiko mota, intentsitate handiago edo baxuago batean eginda, estatistikoki esanguratsuak diren efektu positiboak dituela bizi-kalitatearen hobekuntzari dagokionez. Hala ere, hobekuntza hori askotan beste faktore batzuen hobetzearen ondorioz ematen dela ondorioztatu egin da, hala nola, funtzionalitatearen, ibileraren, osasun mentalaren edota funtzio kognitiboen hobekuntzaren ondorioz. Izan ere, bizi-kaliatatea kontzeptu oso subjektiboa da eta hainbat alderdik eragina izan dezakete hura ebaluatzeko orduan. Ondorioak: GrAL honen emaitzei esker, erizainek Parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzeko burutu dezaketen esku-hartzea definitu egin da. Izan ere, erizainok ariketa fisikoko programa bat aurrera eramateko eta haren jarraipena egiteko gaitasunak ditugu, bai modu indibidualen egiteko, bai diziplina anitzeko talde baten barnean jarduteko ere. Hala ere, etorkizuneko ikerketek ariketa fisiko mota bakoitzaren iraupen eta intentsitate ideala zehaztu beharko lukete, pertsona hauen hobekuntzak ahalik eta handienak izateko eta denboran zehar mantentzeko asmoz. Horrekin batera, Gradu Amaierako Lan honek balio demokratikoak, giza eskubideak, genero-berdintasuna, inklusioa eta Garapen Jasangarrirako Helburuak (GJH) lortzen laguntzen du. Hitz gakoak: Parkinson gaixotasuna, ariketa fisikoa, bizi-kalitatea. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 5 2. MARKO TEORIKOA ETA JUSTIFIKAZIOA Parkinson gaixotasuna neuroendekapenezko nahasmendu konplexua da eta sintomen aurkezpen heterogeneoa du1. Gaixotasun hau mugimenduen asaldura ohikoenari dagokio eta Nerbio Sistema Zentraleko (NSZ) bigarren gaixotasun neurodegeneratibo ohikoena da mundu mailan, Alzheimerraren ostean2,3. Batez besteko prebalentzia Espainian eta gainerako herrialde industrializatuetan %0,3 dela zenbatesten da3. Bi sexuetan agertzen den arren, gizon hispaniarren artean nagusitasun nabaria du eta prebalentzia esponentzialki handitzen da 65 eta 90 urte bitarteko pertsonetan4,5. Soilik Parkinsona duten pazienteen %5ak baino gutxiago modu goiztiar batean hasten ditu sintomak (40 urte baino lehen), eta aldaera genetikoekin lotzen da. Oro har, gaixotasunaren hasiera ohikoena 65 eta 70 urte bitartean gertatzen da2. Parkinson gaixotasunaren fisiopatologiari dagokionez, mesentzefaloko eta garun-zurtoineko beste nukleo pigmentatu batzuetako substantzia beltzaren neurona dopaminergikoen endekapenak eta Lewyren gorputzen presentziak eragiten du. Horren ondorioz, dopamina-mailaren galera ematen da5. Dopaminaren galera hori izateko arrisku faktore ugari daude, eta horien artean pestiziden eta metanfetaminaren erabilera, aldez aurretiko joera genetikoa, garuneko kalte traumatikoa, gorputz-masaren indize altuegia, diabetes mellitusa, odoleko kolesterol-maila altua, hipertentsio arteriala, alkohol kontsumoa eta menopausia osteko hormonak aurki ditzakegu. Horrekin batera, emakumeen estrogeno-mailak babes-faktore bezala jokatzen du gaixotasun honetan, izan ere, ezaugarri antiinflamatorioak ditu neuro-hanturan2. Hori dela eta, gaixotasunaren prebalentzia handiagoa da gizonezkoen artean. Hala eta guztiz ere, jakinarazitako kasu gehienetan (%95) kausak ezezagunak dira6. Parkinson gaixotasunaren lehen sintomak agerikoak dira %80 inguruko deplezio dopaminergikoaren ondoren. Hau da, gaitzaren lehenengo sintomak agertu aurretik neurodegenerazio handia eman da jada6. Adierazpen kliniko ohikoen artean sintoma motorrak eta sintoma ez-motorrak aurkitu ditzakegu. Sintoma motorrei dagokionez, dardara pausagunean, zurruntasuna, jarreraren ezegonkortasuna eta bradikinesia dira agerikoenak5. Dardarak 3-7 Heartz maiztasuna du, atsedenean gertatzen da eta goiko gorputz-adarretan nabariagoa da. Zurruntasuna mugimendu artikular pasiboarekiko erresistentzia da, eta mugimenduaren abiadura eta norabidearekiko independentea da. Ibilera bereizgarria pausu motel ugariak, hanken arteko distantzia txikiak, aurrerantz makurtuta ibiltzeak eta besoen kulunka murriztuak osatzen dute, ibilera izoztu bateraino aurrera eginez. Azkenik, bradikinesiak mugimendu orokor motelduari egiten dio erreferentzia2. Sintoma ez-motorren artean, adierazpen kognitiboak, loaren nahasmenduak, disfuntzio autonomikoa, zentzumen-nahasmenduak, nahasmendu gastrointestinalak, apatia, depresioa eta mina dira agerikoenak1,2,5. Sintomen multzo horrek, faktore biopskikosozialetan, autonomia-zentzuan, egokitzapenean, komunikazioan eta gizarteratzean eragina du, eta ondorioz, bizi-kalitatearen jaitsieran eragin zuzena du. Horrekin batera, haien osasunarekin lotutako faktore erlazionatuek, pertsonen arteko harremanek, zaintza pertsonalizatuak, komunikazioak eta gizarteak ere eragina dute bizi-kalitatean7. Ezintasun funtzionalaren maila Hoehn eta Yahr-en 5 puntuko eskalaren (1.taula) arabera zehaztu daiteke. 1etik 3rako etapek gutxieneko desgaitasun-maila hartzen dituzte, eta horrek esan nahi du oraindik gizabanakoak modu independentean bizitzeko gai direla. 4. eta 5. etapek, bestalde, desgaitasun larria duten pertsonak barneratzen dituzte, eta arazo neurokognitibo oso larriekin lotzen dira8. 1. Taula: Hoehn eta Yahr estadioak9 0. Estadioa Normala I. Estadioa Aldebakarreko eragina, eragozpen funtzionalik txikiena edo batere ez duena. II. Estadioa Bi aldetako edo erdiko lerroko eragina, oreka kaltetu gabe. III. Estadioa Aldebiko erasana, jardueraren muga arin edo ertainarekin. Jarrera-erreflexu okerrak. Pazientea fisikoki bizitza independentea izateko gai da. IV. Estadioa Mendekotasun-mailaren handitzea, jarduera-muga larria eragiten duena. Pazientea gai da oinez ibiltzeko eta zutik egoteko laguntzarik gabe. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 6 V. Estadioa Oso kaltetua; oheratuta edo gurpil-aulki batean, laguntzarik jaso ezean. Hasiera batean adierazpen motorrak hemigorputz bakar batean agertu ohi dira, eta denborarekin orokortu egiten dira, alde kontralateralari eraginez. Dena den, gaitzak asimetria-maila jakin bat du eboluzio osoan zehar1. Gaixotasunak aurrera egin ahala, sintomak gero eta nabariagoak dira eta konplikazio ugari dakarte5; esate baterako aldaketak sistema gastrointestinalean, nerbio-sistema autonomoan, lo-patroian, gogo-aldartean edo kognizioan, bizi-kalitatean eta funtzionaltasunean10. Konplikazio horiek ekiditeko edo haien agerpena moteltzeko, tratamendu farmakologikoak eta ez-farmakologikoak daude. Levodopa edo aho-bidezko dopaminaren aitzindaria farmakorik eraginkorrena da Parkinsonaren sintoma motorren tratamendurako, baina paziente helduentzat erabiltzen da oro har (60 urtetik gorakoak). Bestalde, sintoma motorrak eta ez-motorrak tratatzeko hainbat tratamendu berri daude merkatuan garuneko dopamina-mailak igotzen laguntzen dutenak, monoamino oxidasaren (MAO) B motako inhibitzaileak eta dopaminaren agonistak adibidez. Azken horiek, 60 urte baino gutxiagoko pazienteetan erabiltzen dira batez ere1. Esan beharra dago tratamendu farmakologiko horiek eraginkortasuna galtzen dutela denbora pasa ahala, izan ere neuronen heriotzak aurrera jarraitzen du gaixotasunarekin batera. Hortaz, dosifikazioa handitu egin behar da gradualki eta hainbat urtez modu kroniko batean erabili ostean, eraginkortasuna galdu dezakete. Gainera, Levodopa bidezko tratamendu kronikoak alboondorio batzuk dakartza, hala nola diskinesiak. Diskinesia horiek modu larri batean eragiten diete pazienteen eguneroko jarduerei eta lan-jarduerei6. Hori guztia kontuan hartuta, eta gaixotasunaren sintoma batzuk tratamendu farmakologikoarekin hobetzen ez direla jakinda, tratamendu ez-farmakologikoaren ko-erabilera ezinbestekoa da Parkinsonaren maneiurako11. Tratamendu farmakologikoak kontrolatzen ez dituen sintomen artean, jarreraren ezegonkortasuna, orekaren galera, mugimenduaren abiaduraren murrizketa eta jarreraren erantzun automatikoen galera aurki ditzakegu. Horren azalpen gisa jarrerazko ezegonkortasunak dopamina-sistemen disfuntzioarekin zerikusi gutxi duela izan daiteke. Horrekin batera, mugimenduen abiadura ere ez da hobetzen farmakoekin, eta jarrera-erantzun automatikoen galera goiztiarra partzialki zuzentzen da soilik. Bestalde, beranduagoko jarrera-zuzenketak ez dira batere hobetzen. Hori dela eta, tratamendu ez-farmakologikoen ko-erabilera ezinbestekoa da sintomen hobekuntzarako eta kontrolerako11,12. Parkinsona duten paziente guztiei ariketa fisikoa egitea gomendatzen zaie, haien osasun-egoera edo gaixotasunaren etapa edozein dela ere4. OMEk13 honela definitzen du jarduera fisikoa: “Muskulu eskeletikoek sortutako edozein gorputz-mugimendu, energia-gastua eskatzen duena. Jarduera fisikoa mugimendu guztiei dagokie, baita aisialdian ere, lekuetara iristeko eta lekuetatik garraiatzeko, edo pertsona baten lanaren edo etxeko jardueren zati gisa”. Hainbat jarduera fisiko mota probatu dira, eta emaitzei erreparatuz, ariketa fisikoa egiteak hura ez egitearekin alderatuta onuragarria izan daitekela antzematen da zenbait ikerketetan. Hainbat ikerlan iradokitzen dute ariketa fisikoak efektu neurobabeslariak dituela, Parkinson gaixotasuna garatzeko arriskua murrizten lagunduz edo neurodegenerazioaren progresioa motelduz4. Horrekin batera, pertsonaren funtzio kardiobaskularraren eta fisikoaren hobekuntza eragiten du, baita osasun orokorrarena eta ongizatearena ere14. Aurretik aipatu bezala, ariketa fisiko mota desberdinak probatu dira, eta bakoitzak gaixotasunean efektu ezberdinak dituela aztertu egin da. Ariketa fisiko aerobikoek Parkinsonaren sintoma motorrak arintzen dituzte, eta berehalako onurak dituzte motrizitatean, orekan eta ibileran. Hala ere, ez dago ebidentzia zientifiko nahikorik ariketa aerobikoa bere kabuz egitearen eraginkortasunez, beste ariketa motekin konbinatu behar baita. Enborreko ariketek gaitasun funtzionala, malgutasuna eta egonkortasuna hobetzen dituzte. Hala ere, ikerketen arabera ez dago aldaketa nabarmenik antzeman mugikortasunean, orekan, sintoma motorretan edota martxaren izozketan5. Potentziaentrenamenduari buruz aurkitu den azterlan bakarrak sintoma motorrak arintzen dituela eta muskulu-indarra hobetzen dituela erakusten du, oreka hobetuz15. Zinta ibiltarian egindako entrenamenduak sintoma motorrak, oreka eta martxaren abiadura hobetzen ditu5, eta erresistentzia-entrenamenduak hobetu egiten ditu muskuluen erresistentzia eta indarra, mugikortasuna eta errendimendua zeregin funtzionaletan, eta handitu egiten du gantzik gabeko masa16. Indar-entrenamenduak mugikortasuna, sintoma kognitiboak, oreka eta ibilera parkinsoniarra hobetzen ditu eta mugimenduaren entrenamenduak, aldiz, abiadura, jarreraren kontrola, oreka, funtzio motorra, errendimendua zeregin bikoitzetan eta martxa hobetu dezake luzera hasierako etapetan dauden pazienteetan. Azkenik, martxaren eta orekaren entrenamendua konbinatzea soilik martxa egitea baino eraginkorragoa dela Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 7 ikertu egin da. Izan ere, sintoma motorrak arintzen ditu, koordinazio motorra eta oreka hobetzen ditu eta erortzeko arriskua %60-80ra jaisten du5. Aurretik aipatu bezala, sintoma guzti horiek eragin zuzena dute Parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatean. Funtzio sozialak eta interrelazionalak, osasunarekin lotutako estresa, lo-patroia eta atsedena argi eta garbi hondatzen dira17. Horrenbestez, garrantzitsua da zehaztea kontzeptu subjektibo honen definizioa. Osasunaren Mundu Erakundeak (OME), World Health Organization Quality of Life Group (WHOQOL)18 izeneko bizikalitateko taldearekin batera, bizi-kalitatea honela definitzen du: “Gizabanakoak bizi den kulturaren eta baliosistemaren testuinguruan duen bizitzari buruzko posizioaren pertzepzio indibiduala da, eta bere helburu, itxaropen, estandar eta kezkekin erlazionatuta dago”. Bizi-kalitatea alderdi subjektiboa da, pertsona bakoitzak bere gaixotasunari modu desberdinean aurre egiten diolako, baina, horrez gain, bere gizarteeta familiaingurunean modu desberdinetan eragiten duelako. Diagnostikoan eta gaixotasunaren eboluzio-unean baldintza berak dituzten pazienteek beren osasun-egoerari buruzko pertzepzio desberdinak izan ditzakete19. Parkinson gaixotasuna duten pertsonen bizi-kalitatea neurtzeko, hainbat tresna daude: Parkinson’s Disease Questionnaire39 items (PDQ-39), PIMS, PDQ8, EQ-VAS, PDQL20, European Quality of Life-5 Dimensions (EURO-QoL-5D) eta SF-3619,20. 2020ko meta analisi batean, aurretik aipatutako WHOQOL taldeko eskala erabili zuten hiru ikerketek frogatu zuten kontrol talde osasuntsuarekin alderatuta, Parkinsona zuten pazienteek bizi-kalitate nabarmen okerragoa zutela eta eremu fisikoak eragin handiena zuela jaitsiera horretan eremu psikologikoarekin, ingurunearekin eta gizartearekin konparatuz. Gainera, Short-Form Health Survey-ko (SF) eskalak erabili zituzten beste zazpi ikerketa sartu zituzten meta analisi horretan. Kontrol talde osasuntsuarekin alderatuta, Parkinsona zuten pazienteen taldeak bizi-kalitate nabarmen okerragoa izan zuen, eta eremu fisikoa eragin handiena izan zuen eremua izan zen baita21. Parkinson gaixotasuna, hura pairatzen duten pertsonei eragiteaz gain, haien inguruko pertsonei eta osasunsistemari eragiten dio baita. Gaixotasunaren progresioak behar mediko eta sozialak areagotzen ditu, askotan ordaindutako edota ordaindu gabeko zaintzaileen laguntzarekin batera. Zaintzailearen gainkargak familiarekin edo aisialdieta gizarte-jardueretan iragandako denbora murriztea, loaren narriadura eta antsietatea edo depresioa eragin ditzake. Zarit Burden Interview-rekin egindako neurketa batean aztertu zen hasierako edo bitarteko etapetan zeuden pertsonak zaintzea errazagoa zela etapa aurreratuagoetan zeudenak zaintzearekin alderatuz. Lehenengo taldekoen %23ak zama moderatu-astuna adierazi zuen; bigarren taldekoen artean, aldiz, %40ak10. Gainera, zaintzaileen %66a etxe berean bizi dira, hau da, zaintzaile informalak dira. Zuzeneko kostu informal horiek Osasun Sistema Nazionalaren osasun-gastuaren %0,9 eta %1,4 artekoak dira. Gainera, zuzeneko kostu ez-mediko informal horiei laguntza osagarriekin lotutakoak gehitu behar zaizkie, hala nola etxeko zerbitzuak, ordezko zaintzaileak edo zaintzaileentzako zainketa psikologiko eta fisikoak3. Beraz, sintomak edo gaixotasunaren progresioa kontrola ditzaketen esku-hartzeek Parkinson gaixotasuna duten pertsonen eta haien zaintzaileen karga murriztu lezakete, eta, aldi berean, kostu sozialetan eragin nabarmena izan10. Izan ere, Estatu Batuetan Medicare osasun-estaldura kontratatu zuten eta Parkinsona zuten pertsonen azterketa batek erakutsi zuen gaixotasun aurreratua zutenek karga ekonomiko handiagoa suposatzen zutela gaixotasun arina edo moderatua zutenekin alderatuta22. Karga ekonomiko handi horren bultzatzaile nagusiak ospitaleratzeak, errezetatutako sendagaiak eta zeharkako kostuak dira10. Espainian kalkulatutako osasun-kostua 10.000 milioi eurokoa da urtean, eta kopuru horren barnean ez dira sartzen osasun-arlokoak ez diren kostuak3. Beraz, argi dago Parkinsoneko progresio-tasak murrizteak onura ekonomiko nabarmena ekar dezakeela, zuzeneko kostu medikoak murriztuz, kalitatezko bizi-urteak handituz eta diru-galerak gutxituz10. Laburbilduz, Parkinsonak eragin izugarria du bai gaixotasuna duten pertsonetan bai haien inguruneko pertsonetan eta osasun-sisteman ere. Izan ere, pertsona hauen dependentzia-maila denbora pasa ahala gero eta altuagoa da, eta konplikazioak gora egiten dute baita, kostu eta zama handia suposatuz, eta pertsonaren bizikalitatearen jaiste nabarmena eraginez. Hori dela eta, eta munduko bigarren gaixotasun neurodegeneratibo ohikoena dela kontuan hartuta, oso garrantzitsua da haren sintomen maneiurako eta kontrolerako alternatiba ezfarmakologikoak izatea. Izan ere, aurretik aipatu bezala, tratamendu farmakologikoak huts egin dezake luzera, eta terapia ez-farmakologikoekin batera sintomak asko kontrolatu edota hobetu daitezkeela aztertu egin da. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 8 Hortaz, erizaintzaren esku-hartzea funtsezkoa izan daiteke Parkinsona duten pazienteetan ariketa fisikoa sustatzeko eta programa ezberdinak ezartzeko. Egia esanda, erizaintzako profesionalek gaixo hauek ebaluatu, hezitu eta motibatu ditzakete, haien eguneroko bizitzan jarduera fisikoa integra dezaten. Horrek, gizabanako hauen mugikortasuna eta autonomia bultzatzeaz gain, haien ongizate psikologikoari eta sozialari ere lagundu ahal dio, haien bizi-kalitatea nabarmen hobetuz. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 9 3. HELBURUA Ariketa fisikoaren eraginkortasuna balioestea Parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzeko. P: Parkinsona duten pertsonak I: Ariketa fisikoa O: Pertsona horien bizi-kalitatea hobetu Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 16 5.2 SINTOMA EZ-MOTORRAK 5.2.1 Osasun mentala Hainbat ikerketetan23-25,29,30,33 zehar osasun mentala eta bizi-kalitatea nolabait elkar-erlazionatuta daudela aipatzen dela ikus daiteke. Kasu honetan, zehazki, 6 izan dira osasun mentalari eta aldi berean bizi-kalitateari buruz hitz egin duten artikuluak. Gehienbat depresioan fokalizatu diren arren, antsietatearen eragina bizikalitatean aztertu duen artikulu bat23 barneratzen da baita azpi-kategoria honetan. 4. Taula: Osasun mentala laburpena Ariketa fisiko mota Iraupena Saioak Gainbegiratuta Maiztasuna Iraupena Ferreira et al (2018)23 Erresistentzia-entrenamendua 6 hilabete 2 astero 30-40´ Espezialista batek Nadeau et al (2014)24 Treadmill Training 24 aste 3 astero 60’ Espezialista batek Maryam et al (2024) 25 Errebote terapia 8 aste 2 astero 60´ Ikertzaile eta laguntzaile batek de Lima et al (2019)29 Erresistentzia-entrenamendua 20 aste 2 astero 30-40´ Espezialista batek Tollár et al (2019)30 Bizkortasun-entrenamendua A: 3 aste A+M: 2 urte 3 astero 60´ 3 terapeuta Son et al (2018)33 Mindfulness meditazioan oinarritutako ariketa konplexuen programa 8 aste 1 astero 120´ Mindfulness-eko formakuntza jaso zuen ikertzailea A+M: Ariketa programa mantentzerik gabe; A + M: Ariketa eta mantentze programa Hasteko, Maryam et al.-ek (2024)25 egindako azterketan, interbentzio taldekoek bizi-kalitatearen hobekuntza esanguratsua lortu zuten kontrol taldearekin alderatuz (p=0.008), PDQL eskalaren erabileraren bitartez neurtuz. Interbentzio taldean, hurrengoak izan ziren interbentzioaren aurretik eta ostean eskuratutako neurketak, lortutako hobekuntza esanguratsua izan zen ala ez jakin gabe: [pre: bataz beste 121.00 (SD 18.84)] [post: bataz beste 129.33 (SD 17.69)]. Kontrol taldearen emaitzek, berriz, ez zuten bizi-kalitatearen hobekuntzarik adierazi [pre: bataz beste 120.9 (SD 29.77)] [post: bataz beste 115.58 (SD 25.60)]. Hortaz, 8 asteko errebote-terapia bat ezer ez egitearekin alderatzean, bizi-kalitatea hobetzeko eraginkorra zela frogatu zen. Sintoma motorren larritasunak, Parkinson gaixotasuna duten pazienteen bizi-kalitateari zalantzarik gabe eragiten badio ere, haien aurkikuntzek iradokitzen dute depresioak eta desgaitasunarekiko egokitze psikologikoak bizi-kalitatean are gehiago eragin dezaketela. Egia esanda, onura fisikoez gain, erreboteko ariketek osasun mentala hobetu dezakete, sentimendu positiboak sustatuz eta autokonfiantza bultzatuz. Programa honek ongizate mentalean duen eragin positibo horrek bizi-kalitatea nabarmen hobetu dezake25. Horren harira, hogei asteko erresistentzia-entrenamendu baten ostean, bizi-kalitatearen hobekuntza [pre: bataz beste 40.3 (SD 21.1)]; [post: bataz beste 30.2 (SD 16.8)] eta sintoma depresiboen murrizketa [pre: bataz beste 17.9 (SD 8)]; [post: bataz beste 10.3 (SD 6)] ikusi zen interbentzio-taldean. Kontrol-taldeari dagokionez, aldiz, ez zen aldaketa garrantzitsurik antzeman depresio-sintomei eta bizi-kalitateari dagokionez. Bizi-kalitatearen emaitzak bi taldeen artean konparatzean, haien artean emandako desberdintasuna esanguratsua izan zela ikusi zen (p= 0.015)29. Gainera, korrelazio positibo moderatua ikusi zen sintoma depresiboen eta PDQ-39 galdetegiaren puntuazio altuenen artean (P< 0.0001, r=0.66). Hortaz, erresistentzia-entrenamenduak sintoma depresiboak, eta aldi berean, bizi-kalitatea hobetzeko eraginkorrak direla ondorioztatu daiteke. Efektu horren azalpen nagusia, muskuluen indar-maila baxua adinekoen depresio-sintomen intentsitate handiagoarekin lotzen dela da, eta erresistentzia-entrenamenduak parametro fisiko horiek hobetzeko eraginkorra atera da29. Ferreira et al.-ek (2018)23 erresistentzia-entrenamendu baten eraginkortasuna neurtu zuten baita, ariketa mota horrek Parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatean eta antsietate sintometan duen eragina aztertzeko. Kasu honetan, programak 6 hilabete iraun zuen, eta astero bi entrenamendu burutzen zituzten parte-hartzaileek. 6 hilabete horien ostean, bizi-kalitatea modu esanguratsuan hobetu zen (p= 0.009) interbentzioa jaso zuen taldean Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 17 [pre: bataz beste 38.06 (20.16)] [post: bataz beste 31.72 (19.75)]. Kontrol-taldekoek lortutako aldaketa, berriz, ez zen esanguratsua izan (p= 0.959) [pre: bataz beste 47.41 (17.27)] [post: bataz beste 47.24 (21.34)]. Gainera, ikerketa honetan antsietatea bizi-kalitatearen okertzearekin erlazionatuta dagoela ikusi zuten. Beraz, erresistentzia-entrenamenduak eragindako sintomen gutxitzea antsietatean eta aldi berean bizi-kalitatean eragin positiboa izan zuen. Horretaz aparte, Treadmill Training-arekin (TT) egindako ikerketaren amaieran, TTak bizi-kalitatea hobetzeko joera erakutsi zuen, PDQ-39 galdetegiaren gaineko puntuazio osoaren arabera neurtuta (PDQ-39; abiadura TT= %8,5; TT mistoa=%25,4, p= 0,07), hobekuntza estatistikoki esanguratsua izan gabe. Kontrol taldean, aldiz, ez zen bizi kalitatean aldaketarik ikusi 3 eta 6 hilabeteen ostean egindako neurketetan. Aldarte eta depresiorako efektu positiboa ere ikusi zen 6 hilabeteko entrenamenduaren ondoren, BDI-II depresioa neurtzeko galdetegiaren puntuazioa esanguratsuki jeitsiz (p<0,05). Ikerketa honetan, gainera, TT programaz gehien baliatu ziren partehartzaileak hasiera batean oinez ibiltzeko abiadura motelagoa eta ibiltzeko erresistentzia eskasagoa zutenak izan zirela ikusi zen24. Tóllar et al.-en (2019)30 azterlanean, bizkortasun programa baten eraginkortasuna Parkinsonaren sintomen progresioa murrizteko frogatu zuten. Bertan, talde batek 24 hilabetez luzatu zuen programa, eta besteak 3 asteko programa egin zuen soilik, talde bakoitzean lortutako hobekuntzak denboran zehar mantentzen ziren ala ez frogatzeko. 24 hilabete ostean egindako neurketan, mantentze-fasekoek hobekuntza esanguratsuak [post: bataz beste 34.8 (SD 10.01), p<0.05)] izaten jarraitu zuten 3 asteko programa egin zuten [post: bataz beste 50.1 (SD 6.41)] eta kontrol taldean egon ziren [post: bataz beste 59.2 (SD 25.57)] parte-hartzaileekin alderatuta. Era berean, 3 asteko programa egin zutenek, desberdintasun esanguratsua izaten jarraitzea lortu zuten kontrol taldekoen bizi-kalitatearekin konparatzean (p<0.05). Gainera, bizi-kalitatearen emaitzak ez ezik, bizkortasun ariketen esku-hartzeak Beck-en Depresio Indizea hobetu zuen. Depresioak bizi-kalitatean gehien eragiten duenez, garrantzitsua izan zen ariketa horiek bizi-kalitatearen eta depresioaren emaitzak hobetu zituela ikustea30. Ikerketa honetan frogatu zen bizkortasun ariketak egitea, ezer ez egitearekin alderatuz onura esanguratsuak suposatzen zituela epe labur eta luzean. Dena den, ariketa horiek denboran zehar mantentzeak hobekuntza askoz esanguratsuagoak suposatzen zituen soilik programa labur bat egitearekin alderatzean. Bestalde, Mindfulness Meditation programaren bidez egindako erlaxazio-teknikekin, parte-hartzaileen nerbiosistema parasinpatikoa aktibatzea lortu zen, eta horrek erlaxazioa eta arreta barneratua mantentzen lagundu zien, depresioaren hobekuntza estatistikoki esanguratsuak eskuratuz (p<0.001) kontrol taldearekin alderatuz. Horretaz aparte, ariketa konplexuen programa eraginkorra izan zen Parkinson gaixotasuna zuten pazienteen bizi-kalitatea hobetzeko: KT [pre: bataz beste 147.83 (SD 24.77)] [post: bataz beste 139.27 (SD 17.84)]; IT [pre: bataz beste 136.27 (SD 30.45)] [post: bataz beste 153.63 (SD 21.66)]33. Laburbilduz, ikerketa ezberdinen ondorioak irakurrita eta emaitzak interpretatuta, osasun mentalaren gutxitzearekin lotutako sintomak murriztu ahala, bizi-kalitatea ere hobetzea espero da. Izan ere, kirol-jardueren izaera dinamikoak, norbanakoaren eta inguruaren arteko harreman interaktiboa eskatzen duenak, morala bultza dezake, norberaren irudia indartu, eta nork bere buruarengan konfiantza sortu, bizi-kalitatea hobetzen lagun dezaketenak. Dena den, aipatutako ariketa fisiko mota bakoitzak bizi-kalitatean duen eragin espezifikoa aztertzea zaila da, izan ere, kasu gehienetan talde esperimental eta kontrol taldearen arteko desberdintasuna PDQ-39 emaitzei dagokionez, ez da esanguratsua (p>0.05). Ikusi izan da ariketek, intentsitate txikikoak izan arren, partehartzaileen egoera fisiko orokorra mantentzen eta bizi-kalitatea hobetzen laguntzen dutela. Iraupenari dagokionez, iraupen luzeko ariketa programek ez dute hobetzen, baina bai lehenengo asteetan lortutako onurak denboran zehar mantentzeko eraginkorrak dira. 5.2.2 Funtzio kognitiboak Mindfulness meditazioan oinarritutako ariketa konplexuen programa batean, funtzio kognitiboak hobetzearen ondorioz Parkinson gaixotasuna duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzen zela ikusi zen. Hurrengoak izan ziren programaren intentsitatearen eta iraupenaren ezaugarri nagusiak: Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 18 5. Taula: Funtzio kognitiboak laburpena Ariketa fisiko mota Iraupena Saioak Gainbegiratuta Maiztasuna Iraupena Son et al (2018)33 Mindfulness meditazioan oinarritutako ariketa konplexuen programa 8 aste 1 astero 120´ Mindufulness-eko formakuntza jaso zuen ikertzailea Son et al.-ek (2018)33 egindako azterketan, bizi-kalitatearen hobekuntza ikusi zen interbentzio taldean Mindfulness meditazio programa egin aurretik eta ostean [Pre: bataz beste 136.27 (SD 30.45)] [Post: bataz beste 153.63 (SD 21.66)]. Gainera, kontrol-taldeko emaitzekin alderatuz, lortutako desberdintasuna esanguratsua izan zen (p=0.006). Izan ere, kontrol-taldean lortutako pre eta post emaitzak hurrengoak izan ziren: [Pre: bataz beste 147.83 (SD 24.77)] [Post: bataz beste 139.27 (SD 17.84)]. Ikerketa honen bidez, Mindfulness-an oinarritutako ariketek funtzio koginitiboetan duten eragina aztertu zuten baita, eta horiek Parkinson gaixotasuna duten pazienteen emozioak baldintzatzen dituztela ikusi zuten. Bizikalitatea kontzeptu subjektiboa dela, eta emozioek paper garrantzitsua jokatzen dutela horri buruzko pertzepzioan jakinda, ondorioztatu dezakegu funtzio kognitiboen progresioak eragindako emozioen hobekuntzak bizi-kalitatearen emaitzak baldintzatu dituela. Beraz, Mindfulness programaren burutzea, inolako ariketarik egitearekin alderatuta onuragarria dela esan dezakegu. 5.3 IDENTIFIKATU GABEKO FAKTOREAK Aurretik aipatutako azpi-kategorietan ez bezala, atal honetan bildutako artikuluek28,35,32,36 ez dituzte bizikalitatearen eta horren gainean eragina izan dezaketen beste faktoreak harremanetan jartzen. Beraz, kasu honetan interbentzio bakoitzak bizi-kalitatearen gainean duen eragin zuzena adieraziko dugu soilik, inolako kanpobaldintzaileak barneratu gabe. Atal honetarako hautatutako artikuluek aplikatu zituzten programen ideia nagusiak hurrengo taulan adierazita daude modu laburrean: 6. Taula: Identifikatu gabeko faktoreak laburpena Ariketa fisiko mota Iraupena Saioak Gainbegiratuta Maiztasuna Iraupena Silva-Batista et al (2016)28 Erresistentzia-entrenamendua ezegonkortasunarekin eta gabe 12 aste 2 astero 50´ Bi ikertzaile Ni et al (2016)35 Potentzia-entrenamendua 12 aste 2 astero * * Çetin et al (2024)32 IT: Jokoan oinarritutako ariketak KT: Ariketa konbentzionala IT: 8 aste KT: 8 aste IT: 3 astero KT: 3 astero IT: 60´ KT: 60´ Fisioterapeuta batek Schaible et al (2021)36 T1: Lee Silverman Voice Treatment T2: Fisioterapia intentsiboa T3: Fisioterapia konbentzionala T1: 4 aste T2: 4 aste T3: 8 aste T1: 4 astero T2: 4 astero T3: 2 astero T1: 60´ T2: 60´ T3: 60´ T1: Fisioterapeuta batek T2: 3 fisioterapeuta T3: Fisioterapeuta ezberdinak IT: Interbentzio taldea; KT: Kontrol taldea; *: Adierazi gabeko datua Çetin et al.-ek (2024)32 8 asteko interbentzio batek Parkinson gaixotasunaren hainbat alderdietan zituen ondorioak aztertu zituzten. Interbentzioaren helburua jokoan oinarritutako ariketa programa batek ariketa konbentzionaleko programa batekin konparatzea izan zen. Neurtu ziren aldagaien artean, bizi-kalitatearen ebaluazioa egin zen PDQ-39 galdetegia erabiliz, hurrengo emaitzak eskuratuz: IT [pre: bataz beste 24.0 (IR 16.036.1)] [post: bataz beste 19.6 (IR 12.0-32.7)]; KT [pre: bataz beste 24.7 (IR 16.2-34.6)] [post: bataz beste 23.6 (IR 8.2-33.4)]. Bi taldeek lortutako hobekuntzak esanguratsuak izan ziren arren, taldeen-arteko konparaketa egiterakoan, hau ez zen esanguratsua izan (p=0.32). Hortaz, bizi-kalitatean lortutako hobekuntza ez zen jokoan oinarritutako ariketei esker izan. Bai joko horiek, bai ariketa konbentzionalak, Parkinson gaixotasuna duten pazienteen bizi-kalitatea hobetzeko erabilgarriak suertatu ziren, bata bestea baino hobea izan gabe. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 19 Silva-Batista et al.-ek (2016)28 egindako ikerketan, 12 asteko erresistentzia-entrenamendu programa batek Parkinson gaixotasunean zituen efektuak aztertu zituen. Zehazki, programa hori ezegonkortasunarekin (RTI) eta gabe (RT) egiterakoan lortzen ziren efektu ezberdinak neurtu ziren. Emaitzetan, RTI taldea interbentzioaren aurretik ostera 5.2 puntu murriztu zuela PDQ-39 galdetegiari dagokionez ikusi zen [pre: bataz beste 40.4 (SD 10.8)]. RT taldea, 1.2 puntu murriztu zituen programaren ostean [pre: bataz beste 41.3 (SD 9.5)]. RTI-n lortutako aldaketa esanguratsua izan zen (p<0.001), RT taldean, berriz, aldaketa hori ez zen esanguratsua izan (p= 0.521). Gainera, kontrol taldea barneratuz, hiruren artean ikusitako desberdintasuna ez zen esanguratsua izan ezta (p>0.05). Kasu honetan, berriro, ezin dugu ziurtatu bizi-kalitatean lortutako hobekuntzak interbentzio bati esker direnik. Era berean, artikuluak ez digu inolako harremanik aurkezten aldagai ezberdinen artean. Dena den, emaitzetan aurki ditzakegun emaitzei erreparatuz, bizi-kalitatean hobekuntza esanguratsua lortu zuen interbentzio bakarrak erresistentzia-entrenamendua ezegonkortasunarekin izan zela ikus dezakegu. Ni et al.-ek (2016)35 egindako ikerketan, 12 aste iraun zuen potentzia-entrenamenduen programa bat aplikatu zen. Bigarren mailako emaitzen artean, ariketa mota horrek bizi-kalitatean zuen eragina neurtu zuten, PDQ-39 galdetegiaren bitartez. Kontrol taldeari dagokionez, programaren aurretik egindako neurketen bataz besteko emaitza 35.2 izan zen, 20.4 puntuko desbideratze estandarrarekin. Programaren osteko neurketan, ordea, bataz bestekoa 5.2 puntukoa izan zen, -1.3 eta 11.7 bitarteko konfiantza-tartearekin. Pre eta post neurketak alderatuz, aldaketa hori ez zen esanguratsua izan (p>0.005). Interbentzio taldekoen artean eskuratutako hobekuntzak, berriz, esanguratsuak izan ziren bizi-kalitateari dagokionez (p<0.005) [pre: bataz bestea 39.3 (SD 13.4)] [post: bataz beste -2.5 (95% CI) -8.2tik 3.2ra]. Gainera, bi taldeen arteko desberdintasuna esanguratsua izan zen baita (p=0.028). Hortaz, esan dezakegu potentzia-entrenamenduko programa batek, osasunerako hezkuntza klaseak jasotzearekin konparatuz, emaitza askoz positiboagoak dituela Parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzerako orduan. Azkenik, Schaible et al.-ek (2021)36 Alemanian egindako ikerketan, Lee Silverman Voice Treatment (LSVT) BIG entrenamenduak, intentsitatea handiko fisioterapia batek, eta fisioterapia konbentzional batek Parkinson gaixotasuneko sintoma ez-motorretan duten eragina ikertzea zuten helburu. Sintoma ez-motor horien barnean bizi-kalitatearen neurketa burutu zen. Talde guztietan bizi-kalitatearen hobekuntza egon zen arren, hobekuntza hori esanguratsua izan zelaren daturik ez dira aipatzen artikuluan zehar. Taldeen arteko konparaketa eginez, PDQ-39 galdetegiaren emaitzei dagokionez, hurrengoa ondorioztatu dezakegu: LSVT BIG taldea, talde intentsiboarekin alderatzean, lortutako p balioa 0.249 izan zen. Talde intentsiboa eta talde normalaren arteko p balioa, 0.552 izan zen. Azkenik, talde normala LSVT BIG taldearekin konparatzean, p balioa 0.625ekoa izan zen. Laburbilduz, hiru taldeen artean ez zen desberdintasun esanguratsurik aurkitu bizi-kalitatean lortutako hobekuntzei dagokionez. Beraz, oso zaila da ziurtatzea programa horietako batek, besteekin alderatuz, onura handiagoak dituenik Parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzeko. Beraz, esan dezakegu potentzia-13 eta erresistentzia-entrenamendua ezegonkortasunarekin28 eraginkorrak direla bizi-kalitatea hobetzeko gaixotasun hau duten pertsonetan. Era berean, jokoan oinarritutako ariketak32 erabilgarriak suertatu ziren bizi-kalitatea modu esanguratsuan hobetzeko, baina ariketa konbentzionaleko programa batek baino onura gehiago ekarri gabe. Bizi-kalitatearen hobekuntza esanguratsuak aurkeztu ez zituen programa bakarra, Schaible et al.-ek36 egindakoa izan zen. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 20 6. ONDORIOAK, LIMITAZIOAK ETA ETORKIZUNEKO IKERKETAK Azken urteetan, azterketa anitzek ariketa fisikoak Parkinson gaixotasuna duten pertsonen bizi-kalitatean duen eragina ikertu dute. Ikerketa horien errebisioa eta irakurketa kritikoa egin ondoren, jarduera fisikoak paziente horien osasunaren hainbat alderditan eragin positiboa duelaren joera orokor bat aurkitu da. Izan ere, bizi-kalitatea hobetzeaz gain, eragin positibo hori askotan beste arlo batzuetako hobekuntzekin lotuta dagoela ikusi da, hala nola funtzionalitatearen hobekuntzaren, sintoma motorren murriztearen edota depresioa eta antsietatea bezalako asaldura emozionalak murriztearekin besteak beste. Bizi-kalitatea kontzeptu subjektiboa den heinean, oso zaila da modu orokor batean haren neurketa egitea. Hori dela eta, bizi-kalitatea baldintzatzen duten faktoreak biltzen duten galdetegiak erabiltzen dira neurketa hori ahalik eta fidagarriena izateko. Lan honetan barneratutako hamalau artikuluen artean, PDQ-39 galdetegia gehienbat erabili den tresna da. PDQ-39a galdetegi balidatua eta Parkinson gaixotasuna duten pertsonak ebaluatzeko fidagarria da, eta 8 domeinu nagusitan banatzen da: mobilitatea, eguneroko bizitzako jarduerak, ongizate emozionala, estigma, gizarte-laguntza, kognizioa, komunikazioa eta gorputz-deskonforta. Lan honetan gutxiago baina batzuetan erabiltzen diren beste galdetegi batzuk PDQL eta EuroQol dira. PDQL, pertsona horien bizi-kalitatea neurtzeko erabiltzen den beste tresna bat da, eta Parkinsonaren sintomak, sintoma sistemikoak, funtzio soziala eta funtzio emozionala barneratzen ditu. EuroQol-en, berriz, bost domeinu nagusi aurki ditzakegu: mobilitatea, zainketa pertsonala, eguneroko bizitzako jarduerak, mina/ondoeza eta depresioa/antsietatea. Aipatutako hiru tresna horien azpi-kategoriak oso antzekoak dira eta horri esker uler dezakegu emaitzetan jasotako faktore horiek bizi-kalitatean duten eragina. Izan ere, funtzionalitatea, ibilera, osasun mentala eta funtzio kognitiboak norberaren bizi-kalitatearen emaitza globala baldintzatuko duten faktoreak dira. Literaturaren emaitzek adierazten dutenez, ariketa fisikoak pazienteen gaitasun fisikoa hobetzeaz gain, haien ongizate emozionala hobetzen ere lagun dezake, eta horrek, oro har, haien bizi-kalitatearen pertzepzio orokor positiboagoan eragiten du. Ikusi egin da edozein ariketa fisiko mota (erresistentzia, indarra, ibilera, meditazio ariketak…), epe laburrean zein luzean (4-6 astetik 24 astera) eta intentsitate moderatuan edo handiagoan (30-90´) bizi-kalitatearen hobekuntza eragiten duela. Egia da ariketa horiek denboran zehar mantenduz gero, lortutako hobekuntza epe luzeagoan iraunduko duela. Dena den, nahiz eta ariketa programa laburra egin, Parkinsona duten pertsonek jada aldaketa nabarmenak sentituko dituzte haien eguneroko bizitzan. Hala ere, lan honetarako erabilitako artikuluetan limitazio batzuk identifikatu ditzakegu: Hasteko, erabilitako laginen tamainak txikiak dira. Horren azalpen nagusia laginketa-estrategia konbenientziagatik egin dela da. Ikerketa gehienek, haien zentroetako edo hurbil dituzten elkarteetako partaideak aukeratu dituzte, beti ere haien barneratze-irizpideak betetzen zituzten heinean. Hortaz, azterketa egiteko lortzen zuten laginak txikiak ziren oro har. Lagina eta langinketaren sesgo horiek, lortutako emaitzak populazio guztiaren adierazle ez izatea eragin dezakete. Lagina osatzen duten parte-hartzaileen ezaugarriei erreparatuz, kontuan izan behar dugu lan honetan soilik Hoehn eta Yahr eskalaren lehenengo 3 estadioak barneratu direla, beraz, lortutako emaitzak ezin dira aplikatu gaixotasuna aurreratuagoa duten pertsonetan. Bestalde, itsutasunaren aldetik sesgo handia aurkitzen dugu baita. Azterketa guztietan interbentzioa ariketa fisikoa egitea denez, ezinezkoa da parte hartzen duten pertsonak interbentzioa jasotzen ari direla ez jakitea. Barneratutako azterketa batzuetan, bai interbentzio taldeak bai kontrol taldeak ariketa fisikoa egiten zuten. Kasu horietan, parte-hartzaileen itsutasuna bermatzea posible izan zen. Ikertzaileei dagokionez, neurketak egiten zituztenek, entrenamenduak burutzen zituzten ikerlarien desberdinak baziren, itsutasun hori mantentzea posible izan zen ere. Beste batzuetan, pertsona bera zenez, ezinezkoa zen sesgo hori ekiditea. Partaideak interbentzioarekiko itsu ez zeuden kasuetan, gerta daiteke lortutako emaitzak guztiz errealak ez izatea. Emaitzen interpretazio zehatza egitea zaila da baita burututako ariketa mota ugariengatik. Programa bakoitzak ariketa mota batean oinarritu zuen bere interbentzioa, eta iraupen ezberdinekoak izan ziren baita. Horrez gain, ikerketa batzuetan kontrol taldekoek ez zuten ariketarik burutu (ohiko tratamendu farmakologikoarekin jarraitu zuten), eta beste batzuetan kontrol taldekoek ariketa fisikoa burutzen zuten. Hortaz, inolako interbentziorik jaso ez zuten kasuekin alderatzean, lortutako emaitzak askoz nabariagoak izango dira beti. Kasu guztietan bizikalitatearen hobekuntza hauteman zen arren (esanguratsua edo ez), kontrol taldekoek interbentzioren bat Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 21 jasotzen bazuten oso zaila da jakitea ariketa fisiko mota horrek Parkinsona duten pertsonetan duen eragin zehatza. Azkenik, onartzea barneratutako 14 artikuluetatik, 3 kuasi-esperimentalak izan zirela eta horiek sesgo gehiago aurkeztuko dituztela esperimentalekin alderatuz. Izan ere, kuasi-esperimentaletan ez da laginaren aleatorizazioa burutu, emaitzetan eraginak izan ditzakeena. Ariketa fisikoaren programa horiek hainbat profesional ezberdin burutu dituztenez, erizain bezala posible dugu interbentzio hori burutzea. Izan ere, hura aurrera eramateko ezagutzak eta gaitasunak ditugu, eta lehen mailako arretatik pertsona horien osasun sustapena eta jarraipena egitea posible izango litzateke. Era berean, modu indibidualean ez ezik, diziplina anitzeko talde bezala burutu daiteke ariketa programa, talde horren partaide bakoitzak eremu jakin batean zentratuz. Gainera, edozein ariketa fisiko mota Parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzeko eraginkorra frogatu denez, ez da beharrezkoa zehatzak diren ariketak gauzatzea. Ariketa aerobikoa (ibilera, erresistentziaentrenamenduak, bizkortasun ariketak…) edo anaerobikoa (indar-entrenamenduak, potentzia-entrenamenduak, errebote terapia…) izan daiteke eta 30-60 minutu bitarteko entrenamenduak, astean bitan gutxienez egitearekin, nahiko da emaitza positiboak igartzeko eguneroko bizitzan. Dena den, etorkizuneko ikerketak ariketa fisiko jakin batek, denbora-tarte eta intentsitate ezberdinetan suposatzen dituen eraginak aztertu beharko lituzke, lortutako hobekuntzak denboran zehar ahalik eta gehien mantendu ahal izateko. Izan ere, lan honetan barneratutako artikuluen emaitza gehienak programa amaitu bezain laster neurtutakoak dira. Baina, noiz arte irauten dute efektu horiek? Era berean, azterketan lagina handiagoak barneratuz gero, lortutako emaitzak gainontzeko populazioan aplikagarriak direla jakingo genuke modu zorrotzago batean. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 22 7. GARAPEN JASANGARRIRAKO HELBURUEI EGINDAKO EKARPENAK Ariketa fisikoak Parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatean duen eraginari buruzko GrAL honen emaitzen eta ondorioen bidez, pertsona horien beharrak eta erizaintzako interbentzioek behar horiek lortzeko duten garrantzia ikasi dugu. Era berean, lan honek balio demokratikoak, giza eskubideak, genero-berdintasuna, inklusioa eta Garapen Jasangarrirako Helburuak (GJH) lortzen laguntzen du37,38. Alde batetik, pertsona hauentzako eraginkorrenak diren ariketa fisiko motak eta intentsitateak jakinda, Parkinsonaren sintoma motorrak eta ez-motorrak hobetuko liratezke, haien bizi-kalitateari ekarpen positiboa eraginez eta etorkizuneko konplikazio posibleak saihestuz. Onura horiek guztiak bidea eman lezakete Garapen Jasangarrirako 3. Helburua (GJH) lortzeko: “Bizitza osasuntsua bermatzea eta guztion ongizatea sustatzea, adin guztietan”. Bestalde, Parkinson gaixotasunak desberdintasunak sor ditzake pertsona hauen eguneroko bizitzan besteekin alderatuz, haiek dituzten mugak eta zailtasunak direla eta. Hortaz, oso garrantzitsua da zailtasun hauek identifikatzea eta hobetzen saiatzea, Garapen Jasangarrirako 10. Helburuari erantzuna emateko: “Herrialdeen barneko eta herrialdeen arteko desberdintasuna murriztea”. Azkenik, ekarpen honekin sistema sanitarioaren gastuak aurreztea lortuko litzateke, sintomen garapenaren prebentzio horrek eta bizi-kalitatearen hobekuntzak murriztu egingo lituzkeelako osasun-zerbitzuen erabilera eta farmakoen kontsumoa, Garapen Jasangarrirako 12. Helburuari lagunduz: “Kontsumoeta ekoizpen-modalitate jasangarriak bermatzea”. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 23 8. BIBLIOGRAFIA 1. Martínez-Fernández R, Gasca-Salas C, C. Sánchez-Ferro Á, Ángel Obeso J. Actualización en la enfermedad de Parkinson. Revista médica Clínica Las Condes. 2016;27(3):363-379. 2. Chaves Morales KP, Padilla Elizondo DS, Vargas Fernández R. Enfermedad de Parkinson. Revista Médica Sinergia. 2022;7(2). 3. Garcés M, Crespo Puras MDC, Finkel Morgenstern L, Arroyo Menéndez M. Estudio sobre las enfermedades neurodegenerativas en España y su impacto económico y social. Madrid: Neuroalianza; 2016.51. 4. Pérez-de la Cruz S, García Luengo AV, Lambeck J. Efectos de un programa de prevención de caídas con Ai Chi acuático en pacientes diagnosticados de parkinson. Neurología. 2016;31(3):176-182. 5. Vicente-Cabedo V, Ortíz-Mallasén V. Los efectos de la práctica de ejercicio físico en la prevención de caídas en pacientes con enfermedad de parkinson. Una revisión integradora de la literatura científica. Enfermería Investiga. 2024;8(4):54-62. 6. Hurtado F, Cardenas MA, Cardenas F, León LA. La Enfermedad de Parkinson: Etiología, Tratamientos y Factores Preventivos. Univ. Psychol. 2016;15(5):1-26. 7. Cassidy I, Doody O, Richardson M, Meskell P. Quality of life and living with Parkinson's disease: a qualitative exploration within an Irish context. BMC Neurol. 2024;24(1):275. 8. Padilha C, Souza R, Schorr Grossl F, Maihack Gauer AP, de Sá CA, Rodrigues-Junior SA. Physical exercise and its effects on people with Parkinson´s disease: Umbrella review. PLOS ONE. 2023;18(11). 9. Keus S, Munneke M, Graziano M, Paltamaa J, Pelosin E, Domingos J, et al. European Physiotherapy Guideline for Parkinson’s Disease. KNGF/ParkinsonNet. 2014. 10. Chaudhuri KR, Azulay JP, Odin P, Lindvall S, Domingos J, Alobaidi A, et al. Economic Burden of Parkinson's Disease: A Multinational, Real-World, Cost-of-Illness Study. Drugs Real World Outcomes. 2024;11(1):1-11. 11. Šumec R, Filip P, Sheardová K, Bareš M. Psychological Benefits of Nonpharmacological Methods Aimed for Improving Balance in Parkinson's Disease: A Systematic Review. Behav Neurol. 2015:62074. 12. Smania N, Corato E, Tinazzi M, Stanzani C, Fiaschi A, Girardi P, et al. Effect of balance training on postural instability in patients with idiopathic Parkinson's disease. Neurorehabil Neural Repair. 2010;24(9):826-34. 13. Physical activity [Internet]. US: WHO; 2024 [kontsulta 2025 urtarrilak 17]. Who.it. Erabilgarri: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity 14. Amano S, Nocera JR, Vallabhajosula S, Juncos JL, Gregor RJ, Waddell DE, et al. The effect of Tai Chi exercise on gait initiation and gait performance in persons with Parkinson's disease. Parkinsonism Relat Disord. 2013;19(11):955-60. 15. Yang Y, Wang G, Zhang S, Wang H, Zhou W, Ren F, et al. Efficacy and evaluation of therapeutic exercises on adults with Parkinson’s disease: a systematic review and network meta-analysis. BMC Geriatr. 2022;22(1):1-14. 16. Paolucci T, Sbardella S, La Russa C, Agostini F, Mangone M, Tramontana L, et al. Evidence of Rehabilitative Impact of Progressive Resistance Training (PRT) Programs in Parkinson Disease: An Umbrella Review. Parkinsons Dis. 2020. 17. Parra N, Fernández J, Martínez O. Consecuencias de la enfermedad de Parkinson en la calidad de vida. Rev. Chil. Neuropsicol. 2014;9(1-2):30-35. 18. WHOQOL - measuring Quality of life [Internet]. US: Who.int.; 2012 [kontsulta 2025 urtarrilak 17]. Erabilgarri: https://www.who.int/tools/whoqol 19. Rodríguez Lara H, Bolaños Abrahante O, Pedroso Morales I. Utilidad de los cuestionarios de calidad de vida relacionada con la salud. Invest. Medicoquir. 2020;12(3). 20. Huesca R. La Calidad de Vida, su importancia y cómo medirla. Salud Uninorte. 2005;21:76-86. 21. Zhao N, Yang Y, Zhang L, Zhang Q, Balbuena L, Ungvari GS, et al. Quality of life in Parkinson's disease: A systematic review and meta-analysis of comparative studies. CNS Neurosci Ther. 2021;27(3):270-279. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 24 22. Dahodwala N, Li P, Jahnke J, Ladage VP, Pettit AR, Kan dukuri PL, et al. Burden of Parkinson’s disease by severity: health care costs in the U.S. Medicare Population. Mov Disord. 2021;36:133-42. 23. Ferreira RM, Alves WMG da C, Lima TA de, Alves TGG, Alves Filho PAM, Pimentel CP, et al. The effect of resistance training on the anxiety symptoms and quality of life in elderly people with Parkinson’s disease: a randomized controlled trial. Arq Neuropsiquiatr. 2018;76(8):499–506. 24. Nadeau A, Pourcher E, Corbeil P. Effects of 24 wk of treadmill training on gait performance in Parkinson's disease. Med Sci Sports Exerc. 2014;46(4):645-55. 25. Maryam Fijani MSc, Gholamali Ghasemi PhD, Ahmad Chitsaz MD. The Effect of Eight Weeks of Rebound Therapy on Balance and Quality of Life in Patients with Parkinson’s Disease. JRSR. 2024;11(4):190-195. 26. Szefler-Derela J, Arkuszewski M, Knapik A, Wasiuk-Zowada D, Gorzkowska A, Krzystanek E. Effectiveness of 6-Week Nordic Walking Training on Functional Performance, Gait Quality, and Quality of Life in Parkinson's Disease. Medicina. 2020;56(7):356. 27. Cheng FY, Yang YR, Wu YR, Cheng SJ, Wang RY. Effects of curved-walking training on curvedwalking performance and freezing of gait in individuals with Parkinson's disease: A randomized controlled trial. Parkinsonism Relat Disord. 2017;43:20-26. 28. Silva-Batista C, Corcos DM, Roschel H, Kanegusuku H, Bucken Gobbi LT, Pimentel Piemonte ME, et al. Resistance Training with Instability for Patients with Parkinson's Disease. Medicine and Science in Sports and Exercise. 2016;48(9):1678-87. 29. de Lima TA, Ferreira-Moraes R, Alves WMGDC, Alves TGG, Pimentel CP, Sousa EC, et al. Resistance training reduces depressive symptoms in elderly people with Parkinson disease: A controlled randomized study. Scand J Med Sci Sports. 2019;29(12):1957-1967. 30. Tollár J, Nagy F, Kovács N, Hortobágyi T. Two-Year Agility Maintenance Training Slows the Progression of Parkinsonian Symptoms. Med Sci Sports Exerc. 2019;51(2):237-245. 31. Alves WM, Alves TG, Ferreira RM, Lima TA, Pimentel CP, Sousa EC, et al. Strength training improves the respiratory muscle strength and quality of life of elderly with Parkinson disease. J Sports Med Phys Fitness. 2019;59(10):1756-1762. 32. Çetin B, Kılınç M, Çakmaklı GY. The effects of exergames on upper extremity performance, trunk mobility, gait, balance, and cognition in Parkinson's disease: a randomized controlled study. Acta Neurol Belg. 2024;124(3):853-863. 33. Son HG, Choi EO. The Effects of Mindfulness Meditation-based Complex Exercise Program on Motor and Non-Motor Symptoms, and Quality of Life in Patients with Parkinson's Disease. Asian Nurs Res (Korean Soc Nurs Sci). 2018. 34. Strand KL, Cherup NP, Totillo MC, Castillo DC, Gabor NJ, Signorile JF. Periodized Resistance Training With and Without Functional Training Improves Functional Capacity, Balance, and Strength in Parkinson's Disease. J Strength Cond Res. 2021;35(6):1611-1619. 35. Ni M, Signorile JF, Balachandran A, Potiaumpai M. Power training induced change in bradykinesia and muscle power in Parkinson's disease. Parkinsonism Relat Disord. 2016;23:37-44. 36. Schaible F, Maier F, Buchwitz TM, Schwartz F, Hoock M, Schönau E, et al. Effects of Lee Silverman Voice Treatment BIG and conventional physiotherapy on non-motor and motor symptoms in Parkinson's disease: a randomized controlled study comparing three exercise models. Ther Adv Neurol Disord. 2021;14:1-18. 37. Nazio Batuak [Internet]. New York: Nazio Batuak; 2015 [kontsulta 2025 martxoak 19]. Garapen Jasangarrirako 2030eko Agenda. Erabilgarri: https://www.un.org/sustainabledevelopment/es/objetivosde-desarrollo-sostenible/ 38. Universidad del País Vasco/Euskal Herriko Unibertsitatea [Internet]. 2019 [kontsulta 2025 martxoak 19]. Garapen Jasangarrirako 2030eko EHUagenda. Erabilgarri: https://www.ehu.eus/documents/4736101/11938005/EHUAgenda-2030ENG.pdf/487b2c83-51e1-d0e2dcd1-af419b2b5c26?t=1559656838000/ Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 25 9. ERANSKINAK Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 32 Eskuzko bilaketa Bilaketa ekuazioa Emaitzak Oharrak Aurkitutakoak Baliagarriak Science Direct (Elsevier) Parkinson Disease AND Exercise OR Exercise Therapy AND Quality of Life AND Efectiveness 16620 Ez dira errebisatu Barneratze-irizpideetan adierazitako urtearen limitea aplikatuko dut. Science Direct (Elsevier) Parkinson Disease AND Exercise OR Exercise Therapy AND Quality of Life + limit to 2014-2024 10569 Ez dira errebisatu Barneratze-irizpideetan adierazitako hizkuntzaren limitea aplikatuko dut. Science Direct (Elsevier) Parkinson Disease AND Exercise OR Exercise Therapy AND Quality of Life + limit to 2014-2024 + limit to english or spanish 10539 Ez dira errebisatu Barneratze-irizpideetan adierazitako artikulu motaren limitea aplikatuko dut. Science Direct (Elsevier) Parkinson Disease AND Exercise OR Exercise Therapy AND Quality of Life + limit to 2014-2024 + limit to english or spanish + limit to research articles 3482 Ez dira errebisatu Barneratze-irizpideetan adierazi bezala, nire PICOa bete dezaten, landutako irakasgaiaren limitea aplikatuko dut. Science Direct (Elsevier) Parkinson Disease AND Exercise OR Exercise Therapy AND Quality of Life + limit to 2014-2024 + limit to english or spanish + limit to research articles + limit to “Nursing and Health Professions” 561 Ez dira errebisatu OVIDetik abiatuz sarbide irekian ez dauden artikuluak beste leku batetik lortzea zaila izango dela jakinda, “Open access & Open archive” limitea aplikatuko dut. Gainera, eskuzko bilaketa honen helburua azkenengo bizpahiru artikulu eskuratzea denez, ez da besteak bezain zorrotza izan. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 33 Eskuzko bilaketa Bilaketa ekuazioa Emaitzak Oharrak Aurkitutakoak Baliagarriak Science Direct (Elsevier) Parkinson Disease AND Exercise OR Exercise Therapy AND Quality of Life + limit to 2014-2024 + limit to english or spanish + limit to research articles + limit to “Nursing and Health Professions” + limit to “Open access & Open archive” 185 3 Bilaketa honek, filtroekin kontrolatu daitezkeen barneratze-irizpideak printzipioz betetzen dituenez, bilaketa eraginkorratzat hartu dut. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 34 3. Eranskina: Fluxu-diagrama Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 35 Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 36 4. Eranskina: Irakurketa kritikoa Artikulua: Ferreira RM, Alves WMG da C, Lima TA de, Alves TGG, Alves Filho PAM, Pimentel CP, et al. The effect of resistance training on the anxiety symptoms and quality of life in elderly people with Parkinson’s disease: a randomized controlled trial. Arq Neuropsiquiatr. 2018;76(8):499–506. Helburuak eta hipotesiak Helburuak edo/eta hipotesiak argi eta garbi zehaztuta daude? Bai HH Ez Zergatik? Helburua artikuluaren laburpenean eta sarreraren amaieran azalduta dago: erresistentzia entrenamenduak Parkinson gaixotasuna duten pazienteen bizi-kalitatean eta antsietatesintometan dituen ondorioak ebaluatzea. Horrez gain, sarreraren amaieran ikerlanaren hipotesia aipatzen du baita: erresistentzia entrenamenduak antsietate sintomak gutxitzen ditu, bizi kalitatea eta Parkinsonaren sintomak hobetuz. Helburuaren deskribapenean emandako informazioarekin, PICOaren atal guztiak jakin ditzakegu, “C” atala izan ezik. Dena den, testuan zehar aurkitutako hainbat esaldi PICO osoa zehazten laguntzen digute. P: Parkinson gaixotasuna duten pazienteak ( ≥ 60 urtekoak, Hoehn eta Yahr eskala 1-3 fase bitartekoak, medikazioaren erabilera engonkorrarekin eta aurreko hiru hilabeteetan ez dutenek inolako ariketa protokolotan parte hartu. I: Erresistentzia entrenamenduak (30-40 minutu, astean bi egun jarraian ez direnak, ariketa fisikoko espezialista batek gainbegiratuz). C: Erresistentzia entrenamendurik ez (Kontrol-taldeak Parkinsonerako tratamendu farmakologiko estandarrarekin jarraitu zuen). O: Antsietate sintomak murriztea eta bizi kalitatea eta Parkinsonaren sintomak hobetzea. Diseinua Erabilitako diseinu-mota egokia da ikerketaren helburuari dagokionez (helburuak edo/eta hipotesiak)? Bai HH Ez Zergatik? Metodoen atalean, lanaren diseinua azaltzen digu: ausazko entsegu klinikoa, irekia, talde paraleloa eta kontrolatua. Ausazko entsegu klinikoa denez, lagina aleatorioa da. Horri esker, populazioaren homogenezitatearen aldetik sesgo gutxi izango ditu, izan ere, populazioaren adierazgarritasuna bermatuko du. Talde paraleloa eta kontrolatuari esker, tratamendu farmakologiko estandarra jasotzen jarraituko duten partehartzaileak ditugu. Horri esker, esku-hartzearen eragin espezifikoa ebaluatu daiteke, ohiko maneiu batekin alderatuz. Erabilitako diseinua egokia da interbentzioaren eraginkortasuna ebaluatzeko, sesgo gehienak kontrolatzen baititu diseinuaren aldetik. Esku-hartze azterlan bat Bai Zergatik? Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 37 edo azterlan esperimental bat bada, esku-hartzea egokia dela ziurta dezakezu? Esku-hartzea sistematikoki ezartzeko neurriak jartzen dira? HH Ez Entsegu kliniko honen barnean, entrenamenduaren protokoloa azaltzen duen atal bat aurki ditzakegu: Sei hilabeteko ariketa-programa aurrera eraman zen. Saioak 30-40 minutukoak ziren, erresistentzia-entrenamendukoak eta astean bi egun, jarraian ez zirenak. Entrenamendu horiek, ariketa fisikoan espezializatutako pertsona batek gainbegiratzen zituen. Modu horretan, egindako ariketak modu egokian egiten zirela ziurtatu zitekeen. Erresistentzia-entrenamenduen programa 8-12 errepikapen submaximaleko bi serie zituen, hurrengo ariketekin: banku-prentsa, pisu hila, alde bakarreko arrauna, zangosagarraren altxatzea eta beheko abdominalen ariketa. Serieen eta ariketen arteko tartea 1-2 minutukoa izan zen. Planifikazio horrek, entrenamenduak modu sistematiko batean egitea ahalbidetzen zuen. Lehenengo bi asteetan, partaideek ariketak ezagutzen hasi ziren. Fase horren ostean, entrenamendu-kargak American College of Sports Medicine (ACSM) gomendioen arabera doitu ziren. ACSM munduko kirol-medikuntza eta ariketa zientzien erakunderik handiena da, ia 50.000 nazioarteko, nazio eta eskualdeko kide eta fitness profesional ziurtagiridunekin. Beraz, entrenamenduen doikuntza egokia zela suposa dezakegu. Esku-hartzea modu sistematiko batean egiten zela ziurtatzeko, ebaluatzaile bakar batek egin zituen ebaluazio guztiak. Ebaluatzaileak ez zen gai ez talde bateko ez besteko partaideak bereizteko, beraz, ebaluazio itsua aplikatu zen ikerketa honetan. Gainera, paziente guztiak medikazioaren “on” egoeran (medikazioa hartu eta 1-1,5 ordura) zeudenean aztertu ziren. Azterketak iraun zuen bitartean, paziente guztiei medikazio-ordutegiak mantentzea gomendatu zitzaien baita. Hala ere, sesgoak gutxitzeko asmoz, interesgarria izango litzateke ikerketa garaian beste ariketa fisikoko programetan parte hartzea kanporatze-irizpide bezala ezartzea. Modu horretan, lortutako emaitzak soilik interbentzio fisiko horri esker izan direla bermatu daiteke. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 38 Populazioaren kontzeptua eta lagina Populazioa identifikatu eta deskribatu egin da? Bai HH Ez Zergatik? “Elegibility and trial procedures” atalean, populazioa deskribatzen da barneratzeeta kanporatze-irizpideen bidez: Hasiera batean, Pará estatuko Parkinson Elkarteko 70 kide aukeratu zituzten. Barneratze-irizpideak hurrengoak izan ziren: 1) Mugimendu-nahasmenduetan espezializatutako neurologo batek egindako Parkinson gaixotasunaren diagnostikoa, Gelb13k proposatutako irizpide klinikoen arabera; 2) Adina ≥ 60 urte; 3) 1–3 etapa Hoehn eta Yahr eskalan; 4) Medikazioaren erabilera egonkorra; 5) Parte-hartzaileek ezin izan zuten inolako ariketa-protokolotan parte hartu aurreko hiru hilabeteetan. Bestalde, partaideak baztertu egin ziren, baldin eta: 1) Mini-Mental azterketaren puntuazioa < 24 zen; 2) Gaixotasun kardiobaskular ezegonkorra zuten; 3) Partehartzailearen segurtasunari edo entrenamendu-protokoloari, probak egiteari eta emaitzak interpretatzeari eragiten zioten kontrolatu gabeko beste gaixotasun kroniko batzuk zituzten; 4) Pazienteak modu independentean ibiltzeko zuen gaitasuna; 5) Edo beste gaixotasun neurologiko, kardiopulmonar edo ortopedikoak. Barneratzeeta kanporartze-irizpideak ebaluatu ondoren, 35 paziente (60 urtetik gorakoak, bi sexuetakoak, Parkinson idiopatikoaren diagnostiko klinikoa dutenak eta 1 eta 3 bitarteko estadifikazioa dutenak Hoehn eta Yahr eskalan) bi taldetan banatu ziren ausaz. Lagineko banakoek (n = 35) ez zuten beste gaixotasun kronikorik aurkeztu (adibidez, Diabetes Mellitus edota hipertentsioa). Azkenik, entseguan barneratutako pertsonek osatzen zuten laginaren ezaugarriak 1. taulan deskribatuta daude. Laginketa-estrategia egokia da? Bai HH Ez Zergatik? “Elegibility” atalean laginaren hasierako hautaketa egiteko Pará estatuko Parkinson Elkarteko 70 kide aukeratu dituztela esaten digu. Beraz, dakigun bakarra da elkarte bateko pertsonak konbenientziaz hautatu direla (eskuragarri dauden pertsonen artean lagina osatu) eta baldintza jakin batzuk betetzen dituztela (laginketa intentzionala). Hori dela eta, gerta daiteke lagina ez izatea populazio osoaren adierazgarri. Datu gehiagorik izan ezean, laginketa ez-probabilistikoa eta intentzionala da, entsegu kliniko baterako egokia ez izanez. Laginaren neurria edo azterlanean parte hartu behar duten kasuen edo pertsonen kopurua behar bezala kalkulatu dela adierazten duten seinaleak daude? Bai HH Ez Zergatik? “Statistical analysis” atalean laginaren tamainaren kalkulua nola egin zen aipatzen da: G*Power erabiliz laginaren tamainaren a priori egindako kalkulu batek erakutsi zuen bi taldeetan 34 parte-hartzaileko lagin oso bat nahikoa izango litzatekeela 0,5eko efektutamainak detektatzeko F probetan (p > 0,05) oinarrituta, Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 39 0,80ko ahalmen estatistikoarekin. Ikerketaren azkeneko lagina 35 partaidekoa denez, baldintza hori betetzen duela ikus dezakegu. Hala ere, “limitations” atalean, laginaren tamaina txikia izan zela onartzen du, aurretik proposatutako barneratzeeta kanporatze-irizpideak zirela eta. Aldagaiaren neurketa Datuak behar bezala neurtu direla ziurta dezakezu? Bai HH Ez Zergatik? Ikerketa honetan, hurrengo aldagaiak neurtu ziren: antsietate-sintomak, bizi-kalitatea, eskuz heltzeko indarra, Parkinsonaren sintomak eta datu antropometrikoak. Horretarako, hurrengo neurketa-tresnak erabili ziren, hurrenez hurren; BAI, PDQ-39, dinamometroa, UPDRS eta datu antropometrikoetarako, gorputz-pisua eskala analogikoan neurtu zen (Filizola,Brasil) 100 g-ko zehaztasunarekin eta 150 kg arteko edukierarekin; 1 mm-ko gehikuntzekin eskalara akoplatutako estadiometroak neurtu zuen altuera; Larruazalpeko gantza zenbatesteko, larruazaltolesturaren kaliper bat erabili zen (Harpenden, Londres, Erresuma Batua), Siriren ekuazioak ezarritako arauen arabera. Horretarako, gorputz-dentsitatearen erregresioeredu bat erabili zen (g.mL-1), hiru larruazal-tolesturentzat; Gerri, aldaka eta sabelaren zirkunferentzia neurtzeko 0,1 cm-ko zehaztasuna zuen metalezko zinta malgua erabili zen (Sanny, São Paulo, Brasil). Antopometriaren neurketa guztiak hirukoiztuta egin zituen ebaluatzaile aditu bakarrak. Erabilitako eskalak balidatutak daudela BAI et PDQ-39an aipatzen du soilik. UPDRSrekin ez du inolako erreferentziarik egiten balidazioari. Era berean, datu antropometrikoak neurtzeko erabilitako tresnak kalibratuta daudela ez du azaltzen. Alborapenen kontrola Azterlana eraginkortasunekoa edo harremanekoa den: Esku-hartze eta kontrol taldeak nahaste-aldagaiei dagokienez homogeneoak direla ziurta dezakezu? Bai HH Ez Zergatik? Ikerketak datu batzuk ematen ditu homogenizitateari buruzko alborapen batzuk kontrolatuta daudela zehazteko. Hala nola: ● “Table 1” eranskinean, partaideen ezaugarriak azterlanaren hasieran ikus ditzakegu. Bi taldeen artean (kontroleta interbentzio-taldea) aurkitutako aldeak ez ziren estatistikoki esanguratsuak izan ezaugarri demografiko, antropometriko, kliniko eta ebolutiboei dagokienez. Hasieran, taldeek ez zuten desberdintasunik erakutsi Hoehn eta Yahr-en eskalan ezta [Interbentzio-taldea = Kontrol-taldea = 1 (1–2); U = 0.322; p = 0.273]. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 40 Azterlana eraginkortasunari edo harremanari buruzkoa bada: Ikertzailea edo ikertua ezkutatzeko estrategiarik dago? Bai HH Ez Zergatik? Azterlan hau irekia denez, bai ikertzaileak bai ikertuek badakite zein den interbentzioa, eta hortaz, zein taldeko partehartzaileak diren. Kasu honetan, ezinezkoa da hau ekiditea, jasotako interbentzioa entrenamenduak direlako. Erabilitako ezkutatze-estrategia bakarra ebaluatzailearekin izan da. Pertsona horrek ez zen gai ez talde bateko ez besteko partaideak bereizteko. Entsegu kliniko irekietan, itsutasun ezak ikertzailearengan edo ikertuarengan sesgoak eragin ditzake (plazebo-efektua). Balizko alborapen horrek nola eragin dezakeen hausnartu beharko litzateke. Dena den, ikerketa honetan posible zuten heinean itsutasuna mantendu dute. Emaitzak Emaitzek, eztabaidak eta ondorioek ikerketaren galderari edo/eta hipotesiari erantzuten diete? Bai HH Ez Zergatik? Ikerketaren amaieran, UPDRSeren 1. zatian (p = 0,003) eta UPDRSeren guztizkoan (p = 0,002) murrizketa nabarmena egon zen interbentzio-taldean. Kontrol-taldeak murrizketa esanguratsua erakutsi zuen UPDRSaren 1. zatian bakarrik (p = 0,038). PDQ-39ren emaitzek erakutsi zuten interbentzio-taldeko pazienteek bizi-kalitatea hobetu zutela (ES = -0,156; p = 0,009), eta kontrol-taldeko pazienteek, berriz, ez zutela aldaketa nabarmenik izan bizi-kalitatean (ES = -0,0043; p = 0,959). Horretaz aparte, antsietate-sintomek korrelazio positiboa izan zuten UPDRSerekin eta bizi-kalitatearekin. Izan ere, antsietatea Parkinsonaren sintoma motorrak areagotzearekin eta paziente horien bizi kalitatea gutxitzearekin lotzen da. Beraz, interbentzio-taldearen antsietate-sintomak murriztearen azalpen nagusia gaixotasunaren sintomen hobekuntza izan zen (UPDRS eskalaren bidez neurtuta), eta ondorioz, haien bizi-kalitatea hobetu zen baita. Hala ere, Parkinsona duten pazienteen bizi-kalitatean beste alderdi batzuk dute eragina baita, hala nola depresioak, apatiak, kognizioak, insomnioak, dardarak, zurruntasunak, medikazioak, adinak eta gaixotasunaren larritasunak. Parkinson gaixotasuna duten paziente askok konfinatuta geratzen dira eta bizitza soziala uzten dute sintoma motorren progresioaren ondorioz. Beraz, garrantzitsua da Parkinsonaren sintoma motor eta ez motorretan eragiteko gai diren terapiak gaixotasun horren tratamenduan barneratzea (erresistentzia-entrenamenduak adibidez). Azken balorazioa Azterketa zure azken berrikuspenerako erabiliko zenuke? Bai HH Ez Zergatik? Irakurketa kritikoa egin ondoren aproposa dela pentsatzen dut, sesgo gehienak kontrolatzeko neurriak aplikatzen dituelako eta nik planteatutako helburuari erantzuna ematen diolako. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 41 Artikuluak: 1 Tollár J, Nagy F, Kovács N, Hortobágyi T. Two-Year Agility Maintenance Training Slows the Progression of Parkinsonian Symptoms. Med Sci Sports Exerc. 2019;51(2):237-245. 2 Walter AA, Adams EV, Van Puymbroeck M, Crowe BM, Urrea-Mendoza E, Hawkins BL, et al. Changes in Nonmotor Symptoms Following an 8-Week Yoga Intervention for People with Parkinson's Disease. Int J Yoga Therap. 2019;29(1):91-99. 3 Nadeau A, Pourcher E, Corbeil P. Effects of 24 wk of treadmill training on gait performance in Parkinson's disease. Med Sci Sports Exerc. 2014;46(4):645-55. 4 Kurt EE, Büyükturan B, Büyükturan Ö, Erdem HR, Tuncay F. Effects of Ai Chi on balance, quality of life, functional mobility, and motor impairment in patients with Parkinson's disease. Disabil Rehabil. 2018;40(7):791797. 5 Pelloso Villegas IL, Israel VL. Effect of the Ai-Chi Method on Functional Activity, Quality of Life, and Posture in Patients With Parkinson Disease. Topics in Geriatric Rehabilitation. 2014;30(4):282-289. 6 Hortobágyi T, Sipos D, Borbély G, Áfra G, Reichardt-Varga E, Sántha G, et al. Detraining Slows and Maintenance Training Over 6 Years Halts Parkinsonian Symptoms-Progression. Front Neurol. 2021;12. 7 Harvey M, Weston KL, Gray WK, O'Callaghan A, Oates LL, Davidson R, et al. High-intensity interval training in people with Parkinson's disease: a randomized, controlled feasibility trial. Clin Rehabil. 2019;33(3):428-438. 8 Maryam Fijani MSc, Gholamali Ghasemi PhD, Ahmad Chitsaz MD. The Effect of Eight Weeks of Rebound Therapy on Balance and Quality of Life in Patients with Parkinson’s Disease. JRSR. 2024;11(4):190-195. 9 Szefler-Derela J, Arkuszewski M, Knapik A, Wasiuk-Zowada D, Gorzkowska A, Krzystanek E. Effectiveness of 6-Week Nordic Walking Training on Functional Performance, Gait Quality, and Quality of Life in Parkinson's Disease. Medicina. 2020;56(7):356. 10 Uc EY, Doerschug KC, Magnotta V, Dawson JD, Thomsen TR, Kline JN, et al. Phase I/II randomized trial of aerobic exercise in Parkinson disease in a community setting. Neurology. 2014;83(5):413-25. 11 Choi Y, Kim D. Effects of Task-Based LSVT-BIG Intervention on Hand Function, Activity of Daily Living, Psychological Function, and Quality of Life in Parkinson's Disease: A Randomized Control Trial. Occup Ther Int. 2022. 12 Cheng FY, Yang YR, Wu YR, Cheng SJ, Wang RY. Effects of curved-walking training on curved-walking performance and freezing of gait in individuals with Parkinson's disease: A randomized controlled trial. Parkinsonism Relat Disord. 2017;43:20-26. 13 Silva-Batista C, Corcos DM, Roschel H, Kanegusuku H. Resistance Training with Instability for Patients with Parkinson's Disease. Medicine and Science in Sports and Exercise. 2016;48(9):1678-87. 14 Granziera S, Alessandri A, Lazzaro A, Zara D, Scarpa A. Nordic Walking and Walking in Parkinson's disease: a randomized single-blind controlled trial. Aging Clin Exp Res. 2021;33(4):965-971. 15 de Lima TA, Ferreira-Moraes R, Alves WMGDC, Alves TGG, Pimentel CP, Sousa EC, et al. Resistance training reduces depressive symptoms in elderly people with Parkinson disease: A controlled randomized study. Scand J Med Sci Sports. 2019;29(12):1957-1967. 16 Tollár J, Nagy F, Kovács N, Hortobágyi T. Two-Year Agility Maintenance Training Slows the Progression of Parkinsonian Symptoms. Med Sci Sports Exerc. 2019;51(2):237-245. 17 Langer A, Roth D, Santer A, Flotz A, Gruber J, Wizany L, et al. Climb up! Head up! Climbing improves posture in Parkinson's disease. A secondary analysis from a randomized controlled trial. Clin Rehabil. 2023;37(11):1492-1500. 18 Alves WM, Alves TG, Ferreira RM, Lima TA, Pimentel CP, Sousa EC, et al. Strength training improves the respiratory muscle strength and quality of life of elderly with Parkinson disease. J Sports Med Phys Fitness. 2019;59(10):1756-1762. 19 Çetin B, Kılınç M, Çakmaklı GY. The effects of exergames on upper extremity performance, trunk mobility, gait, balance, and cognition in Parkinson's disease: a randomized controlled study. Acta Neurol Belg. 2024;124(3):853-863. 20 Son HG, Choi EO. The Effects of Mindfulness Meditation-based Complex Exercise Program on Motor and Non-Motor Symptoms, and Quality of Life in Patients with Parkinson's Disease. Asian Nurs Res (Korean Soc Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 48 ● BDI-II (emaitza): KT (10.0), Speed TT (15.0), MIxed TT (7.6) ● PDQ-39 (emaitza): KT (33.5), Speed TT (42.4), MIxed TT (35.5) Interbentzioa Hiru taldeek gomendatutako entrenamendu bolumen bera zuten. TT taldeek astean ordu bateko hiru saio gainbegiratu izan zituzten 24 astez, guztira ordubeteko 72 saio izanda. Kontrol-taldeak ordu bateko bi saio gainbegiratu zituen astean, 24 asteetan zehar, eta astean 1 orduko saio bat etxean egitea gomendatu zitzaien ikerketa-aldian. TT taldeko partaide bakoitzak 5 minutuko beroketa eta hozte aldietan parte hartu zuen. Parte-hartzaileak 45 minutuz zintan ibiltzera animatu ziren (korrika egin gabe). Entrenamendu saioetan zehar, parte-hartzaileei feedbacka eman zitzaien, ibilketa ariketan gorputz-jarrera egokia mantendu zezaten. Kontrol-taldeko entrenamenduak intentsitate baxuko ariketa errutinak baino ez ziren. Hainbat ariketa aulki baten gainean eserita egiten ziren. Parte-hartzaileak astean 1 orduko bi saio gainbegiratutara joaten ziren, eta astean hirugarren saio bat egiteko eskatzen zitzaien etxean, ematen zitzaizkien dokumentu bateko argibideen arabera. Ideia nagusiak eta emaitzak Zortzi domeinu ezberdinei buruzko galderak Parkinson Gaixotasunaren Galdetegia (PDQ) erabiliz erantzun ziren. Ikerketaren amaieran, TT taldekoek bizi-kalitatea hobetzeko joera erakutsi zuten. Kontrol taldean ez zen bizi-kalitatean aldaketarik ikusi. Taldearen eta denboraren arteko elkarrekintza esanguratsua ikusi zen PDQ-39ko mugikortasun eta estigmatizazio ataletarako, eta horrek adierazten du TT talde mistoa izan zela ariketarekin funtzio horietan hobekuntza erakutsi zuen talde bakarra. Kontrol edo abiadurako TT taldeetan ez zen aldaketarik ikusi. Talde guztientzat, sintoma motorren eta ez-motorren maiztasuna eta larritasuna, eta eguneroko bizitzan duten eragina, esanguratsuki hobetu egin ziren ikerketaren amaierako puntuan. Aldarte eta depresiorako eragin positiboa ere ikusi zen, BDI-II puntuazioen jaitsierak adierazten duen bezala, 6 hilabeteko entrenamenduaren ondoren. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 49 Pre Post Talde-barneko desberdintasuna Talde-arteko desberdintasuna Intentsitate baxuko kontrol taldea n= 14 Mean= 30.4 SD= 15.0 3 hilabete Mean= 29.9 SD= 18.5 6 hilabete Mean= 30.4 SD= 15.5 p= * p= 0.09 Talde esperimentala Speed TT n= 17 Mixed TT n=14 Speed TT Mean= 42.4 SD= 17.4 Mixed TT Mean= 35.5 SD= 11.9 Speed TT 3 hilabete Mean= 44.8 SD= 19.0 Speed TT 6 hilabete Mean= 38.8 SD= 16.7 Mixed TT 3 hilabete Mean= 28.8 SD= 9.8 Mixed TT 6 hilabete Mean= 26.5 SD= 12.7 p=0.07 SD= Standard Deviation; TT= Treadmill Training; * Adierazi gabeko datua Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 50 3) Maryam Fijani MSc, Gholamali Ghasemi PhD, Ahmad Chitsaz MD. The Effect of Eight Weeks of Rebound Therapy on Balance and Quality of Life in Patients with Parkinson’s Disease. JRSR. 2024;11(4):190-195. Egileak (urtea eta lurraldea) Maryam Fijani MSc, Gholamali Ghasemi PhD, Ahmad Chitsaz MD. 2024, Iran. Helburua Ikerketa honek zortzi asteko errebote-terapiak Parkinson gaixotasuna duten pertsonen orekan eta bizi-kalitatean duen eragina ikertzea zuen helburu. Diseinua Entsegu kliniko kuasi-esperimentala. Lagina 24 parte-hartzaile (Isfahan-eko neurologoek aipatuak) 2 talde ezberdinetan banatu ziren ausaz: errebote-terapiako taldea (n=12) eta kontrol-taldea (n=12). Parte-hartzaile horiek aukeratzeko, komenentziako eta judizioko laginketa-metodoak erabili ziren. Aurreko ikerketetan oinarrituta, laginaren tamaina kalkulatzeko, G* Power softwarearen 3.1 bertsioa erabili zen, 0,05 esanguramailarekin, 0,54 efektu tamainarekin, eta 0,80 potentziarekin, eta, ondorioz, 22 parte-hartzaileko beharrezko lagin tamaina lortu zen. %10eko erakargarritasun tasa kontatzeko, 24 parte-hartzaile aukeratu zituzten. Hurrengoak izan ziren ikerketa horretarako erabilitako laginaren ezaugarriak: ● Adina (urteak): KT (58), IT (59.41) Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 51 ● PDQL (emaitza): KT (120.9), IT (121.00) Interbentzioa Ikerketa honetan, ikertzaileak garatutako errebote-terapia ariketa protokoloa erabili zen. Errebote-terapia taldeak astean bitan parte hartu zuen ariketa saioetan, ordubetez, zortzi astean zehar, ikertzaile baten eta laguntzaile baten begiradapean. Saio bakoitza hiru zatitan banatu zuten: beroketa, ariketa nagusiak, eta hoztea. Saio bakoitzetik hogei minutu bideratu ziren berotzera eta hoztera, eta ariketa nagusiei eskaini zitzaien falta zen denbora. Ariketa programan hainbat jarduera egin ziren, hala nola, zutikako mugimendu sinpleak, oin baten gainean zutik egotea, bi oinen gainean zutik egotea, begiak irekita eta itxita egotea, martxa egitea, bere lekuan salto egitea, hainbat norabidetan jauziak egitea, belaunak altxatzea, tximeleta-mugimenduak eta errotazioak. Ideia nagusiak eta emaitzak Emaitzek erakutsi zuten errebote-terapiako ariketek esanguratsuki hobetu zutela Parkinson gaixotasuna duten gizabanakoen bizikalitatea eta oreka estatiko eta dinamikoa, zortzi asteko esku-hartzearen ondoren. Parkinsonaren gaixotasunaren bizi-kalitatearen galdetegia (PDQL) azterketako parte-hartzaileen bizi-kalitatea ebaluatzeko erabili zen. Dena den, sintoma motorren larritasunak Parkinson gaixotasuna duten gaixoen bizi-kalitatean eragina duen arren, gure aurkikuntzek iradokitzen dute sintoma depresiboek bizi-kalitatean are eragin handiagoa izan dezaketela sintoma motor larriek baino. Pre Post Talde-barneko desberdintasuna Talde-arteko desberdintasuna Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 52 Kontrol taldea n= 12 Mean= 120.9 SD= 29.77 Mean= 115.58 SD= 25.60 * p= 0.008 Talde esperimentala n= 12 Mean= 121.00 SD= 18.84 Mean= 129.33 SD= 17.69 * SD= Standard Deviation; * Adierazi gabeko datua 4) Szefler-Derela J, Arkuszewski M, Knapik A, Wasiuk-Zowada D, Gorzkowska A, Krzystanek E. Effectiveness of 6-Week Nordic Walking Training on Functional Performance, Gait Quality, and Quality of Life in Parkinson's Disease. Medicina (Kaunas). 2020;56(7):356. Egileak (urtea eta lurraldea) Szefler-Derela J, Arkuszewski M, Knapik A, Wasiuk-Zowada D, Gorzkowska A, Krzystanek E. 2020, Kaunas. Helburua Helburu nagusia 6 asteko Nordic Walking (NW) errehabilitazio programa baten eraginkortasun klinikoa Parkinson gaixotasuna duten pazienteetan zehaztea izan zen, errehabilitazio estandarrarekin (SR) alderatuta. Diseinua Entsegu kliniko esperimentala. Lagina 40 parte-hartzaile (haien zentroko kanpoko pazienteen datu-base batetik hautatuak) bi taldetan banatu ziren ausaz: Nordic Walking (NW) taldea (n=20) edo Standard Rehabilitation (SR) taldea (n=20). Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 53 Hurrengoak izan ziren ikerketa horretarako erabilitako laginaren ezaugarriak: ● Sexua (gizon:emakume): NW (10:10), SR (10:10) ● Adina (urteak): NW (62.5), SR (65.5) ● Tratamenduaren iraupena (urteak): NW (6.0), SR (5.0) ● Hoehn eta Yahr (gradua: pertsona kopurua): NW (II: 9/ III: 11), SR (II: 11/ III: 9) ● UPDRS-III (emaitza): NW (24.0), SR (21.0) ● PDQ-39 (emaitza). NW (59.5), SR (61.0) Interbentzioa NW eta SR taldeetako paziente bakoitzak astean bitan eta sei astez egindako 12 errehabilitazio-saioetan parte hartu zuen. NW taldeko saio bakoitza parke batean gauzatu zen, Nordic Walking-en kalifikatutako fisioterapeuta batek gainbegiratuta. Saio horiek 90 minutu iraun zuten. Hasteko 5-10 minutuko beroketa egiten zuten. Horren ostean, martxaren intentsitatea eta distantzia hobetzeko espezializatutako Nordic Walking entrenamenduak gauzatzen zituzten (60 min). Azkenik, hoztea eta luzatzea aurrera eramaten zuten 5-10 minutuz. SR taldeko saio bakoitza errehabilitazio erakundearen barruan egin zen, fisioterapeuta batek gainbegiratuta. SR taldeko saioak 45 minutu iraun zuten eta bakarkako ariketak, estandarrak eta erabilera orokorrekoak izan ziren. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 54 Ideia nagusiak eta emaitzak Parkinson Gaixotasunaren Galdetegia (PDQ-39) gure parte-hartzaileen osasun-egoera orokorraren eta bizi-kalitatearen aldaketak neurtzeko erabili zen. Gehien erabiltzen den auto-jakinarazitako neurria da, gaixotasunari lotutako osasun-egoeraren neurri espezifikoa, eguneroko bizitzako 8 dimentsiotan pazientearen zailtasunak aztertzen dituena. Neurria oso subjektiboa da, baina sakon islatzen du Parkinson gaixotasuna duten pazienteen ongizatea. Interbentzioaren amaieran, UPDRS, DGI, TUG eta PDQ-39-ren bataz besteko balioak nabarmen hobetu ziren bi errehabilitaziotaldeetan. Beraz, hobekuntza funtzionala bi taldeetan klinikoki esanguratsua izan zen, eta PDQ-39arekin neurtutako bizi-kalitatearen aldaketa nabarmenekin lotu zen. Hala ere, ez zen alde esanguratsurik egon NW eta SR taldeen emaitzen artean. Laburbilduz, ikerketa honek erakutsi zuen errehabilitazio motore aktiboko programa laburrek funtsezko onura funtzionala ematen dietela Parkinson gaixotasuna duten pazienteei beren bizi-kalitatea hobetzeko. Pre Post Talde-barneko desberdintasuna Talde-arteko desberdintasuna Standard Rehabilitation taldea n= 20 Mean= 61.0 SD= * Mean= 49.0 SD= * p= 0.008 p= 0.685 Nordic Walking taldea n= 20 Mean= 59.5 SD= * Mean= 44.5 SD= * p< 0.001 SD= Standard Deviation; * Adierazi gabeko datua Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 55 5) Cheng FY, Yang YR, Wu YR, Cheng SJ, Wang RY. Effects of curved-walking training on curved-walking performance and freezing of gait in individuals with Parkinson's disease: A randomized controlled trial. Parkinsonism Relat Disord. 2017;43:20-26. Egileak (urtea eta lurraldea) Cheng FY, Yang YR, Wu YR, Cheng SJ, Wang RY. 2017, Txina. Helburua Ikerketa honen helburua ibilera entrenamendu batek Parkinson gaixotasuna duten pertsonengan ibiltzearen errendimenduan eta ibiltzearen izoztean (FOG) izandako ondorioak ikertzea izan zen. Diseinua Entsegu kliniko esperimentala, itsu-bakarra eta paraleloa. Lagina 24 parte-hartzaile bi talde ezberdinetan banatu ziren ausaz: CWT taldea (n=12) eta kontrol ariketa taldea (n=12). Ikerketa honetako lagin eraginkorraren tamaina 30 izan da, lehen mailako emaitzetako batean oinarrituta (curved-walking performance). 0,19ko n2 tamainako efektua, 0,05eko I motako errorea eta %80ko potentzia erabiliz, gutxienez 15 paziente behar izan ziren talde bakoitzean, estatistikoki esanguratsuak diren desberdintasunak identifikatzeko ibileraren errendimenduan. Hala ere, 24 paziente bildu ondoren, ibileraren abiadurarako n2 efektuaren tamaina (lehen mailako emaitza) 0,43koa izan zen eta potentzia %99koa, helburu estatistikoa jada lortu zela adieraziz. Beraz, guztira 24 paziente sartu ziren ikerketa honetan Azterketa horretarako erabilitako laginaren ezaugarriak hurrengoak izan ziren: ● Adina (urteak): KT (67.3), IT (65.8) Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 56 ● Sexua (gizon:emakume): KT (8:4), IT (9:3) ● Hoehn eta Yahr (gradua): KT (2.0), IT (1.8) ● Gaixotasunaren iraupena (urteak): KT (8.1), IT (6.1) ● Levodoparen eguneroko dosia (mg): KT (420.8), IT (401.7) ● UPDRS-III (emaitza): KT (19.5), IT (19.7) ● PDQ-39 (emaitza): KT (80.4), IT (81.0) Interbentzioa 2 taldeko partaideek 30 minutu ariketa jaso zituzten, bai CWT edo ariketa orokorrekoak (talde-esleipenaren arabera), eta ondoren, 10 minutuko entrenamendua lur gaineko ibilketan. Guztira 12 saio izan ziren, 4-6 asteko tartean eta fisioterapeuta beraren eskutik bideratuta. CWT taldeko partaideei zintan bi norabideetan ibiltzeko eskatu zitzaien, 15 min alde bakoitzetik, zinta erlojuaren orratzen noranzkoan edo erlojuaren orratzen kontrako noranzkoan biratzen zen heinean. Kontrol taldean, banakoek 30 minutuko enbor-ariketak (goiko gorputz-adarren mugimenduak) jaso zituzten eserita zeuden heinean. 30 minutuko ariketa nagusiko entrenamenduaren ostean, 10 minutuko ibilaldi programa bat egin zen lurrean talde bakoitzean. Ideia nagusiak eta emaitzak Bizi-kalitatea Parkinson gaixotasunaren galdetegiaren bidez baloratu zen (PDQ-39). Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 57 PDQ-39ko puntuazioen arabera, taldearen eta denboraren arteko elkarrekintzak ez zuen garrantzirik izan. Bizi-kalitatea hobetu egin zen bai CWT taldean (p=0,002), bai kontrol-taldean (p=0,004) tratamenduaren ondoren eta ez zen alde nabarmenik egon bi taldeen artean. Gainera, hobekuntza horiek hilabete bateko jarraipenaren ostean mantendu ziren (CWT, p=0,002; CE, p=0,011). Hala ere, bizi kalitatea CWT taldean kontrol-taldean baino gehiago hobetu zen (%16,7 vs %9,8). UPDRS-IIIren emaitzei dagokionez, CWT taldean parte-hartzaileen sintoma motorrak nabarmen murriztu zirela ikusi zen. Pre Post Talde-barneko desberdintasuna Talde-arteko desberdintasuna Kontrol ariketa taldea n= 12 Mean= 80.4 SD= 15.3 Mean= 72.5 SD= 15.3 Jarraipena: Mean= 75.8 SD= 16.1 p= 0.004 Jarraipena: p= 0.011 * CWT taldea n= 12 Mean= 81.0 SD= 25.7 Mean= 67.5 SD= 20.5 Jarraipena: Mean= 71.0 SD= 21.4 p= 0.002 Jarraipena: p= 0.002 SD= Standard Deviation; CWT= Curved Walking Training; * Adierazi gabeko datua 6) Silva-Batista C, Corcos DM, Roschel H, Kanegusuku H, Bucken Gobbi LT, Pimentel Piemonte ME, et al. Resistance Training with Instability for Patients with Parkinson's Disease. Medicine and Science in Sports and Exercise. 2016;48(9):1678-87. Egileak (urtea eta lurraldea) Silva-Batista C, Corcos DM, Roschel H, Kanegusuku H, Bucken Gobbi LT, Pimentel Piemonte ME, Tavares Mattos EC, Túlio Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 64 ● L-dopa (mg·d−1): A + M (774.2), A (912.6), K (884.8) ● MDS-UPDRS M-EDL (emaitza): A + M (19.5), A (19.1), K (18.9) ● PDQ.39 (emaitza): A + M (51.1), A (49.4), K (50.5) ● BDI (emaitza): A + M (19.3), A (14.4), K (18.0) ● EQ-5D (emaitza): A + M (14.2), A (12.9), K (15.05*) (*= desberdintasun estatistikoki esanguratsua) ● SE ADL (%): A + M (78.4), A (71.2), K (68.1) Interbentzioa Ariketa fisikoaren programan intentsitate handiko bizkortasuneko esku-hartzea egin zen. A+M eta A taldeek ordu bateko hamabost saio egin zituzten 3 astez, eta jarrera kontrolean eta mugikortasunean gabeziak antzeman zituzten. 10 minutuko beroketaren ondoren, pazienteek 20 minutuko bizkortasun sentsitibomotor eta bisuomotorreko entrenamendua egiten zuten, eta horren ostean, 20 minutuko bizkortasun sentsitibomotorreko entrenamendua X-box errealitate birtualeko exergame-a erabiliz. Saio bakoitza 10 minutuko hozte-aldiarekin amaitzen zen. Hiru asteko ariketa-programaren ondoren (egunerokoa eta intentsitate handikoa), A+M taldeak mantentze-programarekin jarraitu zuen astean hirutan 2 urtez ospitaleko terapia fisikoko gimnasioan, hasierako ariketa-programan erabilitako ariketa berdinak gauzatuz. A taldeak ez zuen mantentze-fase hori egin, eta kontrol-taldeak ez zuen jaso ariketa-terapiarik, ezta mantentze-lanik ere. Ideia nagusiak eta emaitzak Osasunarekin lotutako bizi-kalitatearen aldaketak neurtzeko hurrengo eskalak erabili ziren: 1) Schwab eta England Activity of Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 65 Daily Living Scale (ADL); 2) EuroQol, bost dimentsioko galdetegia, eta 3) Parkinson gaixotasunaren galdetegia (PDQ-39). Bizkortasun-programak PDQa %26an hobetu zuen A+M taldean eta %28,9an A taldean. Kontrol taldean, berriz, PDQa %6,8tik gora okertu zen. A+M taldeak PDQan izandako hobekuntzak bi urtez mantendu zituen, maila konstantean. A taldean, berriz, ondorioak 12 hilabetez mantendu ziren. Dena den, 24 hilabete ostean, A taldearen emaitzak kontrol taldekoarenak baino hobeak izaten jarraitzen ziren. Ariketaren esku-hartzeak Schwab eta Ingalaterrako ADL Eskalako eta EuroQol Eskalako puntuazioak hobetu zituen A + M eta A taldeetan. A taldean, efektu horiek 3 hilabetez iraun zuten. 24 hilabeterekin, A + M taldeak ariketak eragindako irabaziak erakusten zituen oraindik, eta A taldea oinarri-lerrora itzuli zen. 24 hilabeterekin A + M taldearekin alderatuta, kontrol-taldean puntuazioak okerragoak izan ziren Schwab eta Ingalaterrako ADL inbentarioan eta EuroQol puntuazioetan. Laburbilduz, 2 urteko iraupeneko mantentze-programak mantendu egin zituen, baina ez zituen are gehiago hobetu hasierako 3 asteko programak eragindako onurak. PDQ-39 Pre Post Talde-barneko desberdintasuna Talde-arteko desberdintasuna Kontrol taldea n= 20 Mean= 50.5 SD= 25.61 3 hilabete Mean= 43.3 SD= 15.45 12 hilabete Mean= 47.1 SD= 13.70 24 hilabete Mean= 59.2 SD= 25.57 * 24 hilabete A + M vs A p<0.05 A + M vs K p<0.05 A vs K p<0.05 Talde esperimentala A + M n= 16 A n= 19 A +M Mean= 51.1 SD= 16.99 A Mean= 49.4 A + M 3 hilabete Mean= 35.9 SD= 11.74 A + M 12 hilabete Mean= 35.3 * Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 66 SD= 8.73 SD= 10.17 A+ M 24 hilabete Mean= 34.8 SD= 10.01 A 3 hilabete Mean= 36.1 SD= 9.52 A 12 hilabete Mean= 42.0 SD= 8.48 A 24 hilabete Mean= 50.1 SD= 6.41 EUROQOL Pre Post Talde-barneko desberdintasuna Talde-arteko desberdintasuna Kontrol taldea n= 20 Mean= 15.05 SD= 2.42 3 hilabete Mean= 13.4 SD= 1.88 12 hilabete Mean= 13.7 SD= 1.44 24 hilabete Mean= 14.4 SD= 1.30 * * Talde esperimentala A + M n= 16 A n= 19 A +M Mean= 14.2 SD= 2.43 A Mean= 12.9 SD= 1.45 A + M 3 hilabete Mean= 9.6 SD= 1.54 A + M 12 hilabete Mean= 8.7 SD= 1.32 * Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 67 A+ M 24 hilabete Mean= 8.7 SD= 1.41 A 3 hilabete Mean= 10.9 SD= 1.50 A 12 hilabete Mean= 11.7 SD= 1.18 A 24 hilabete Mean= 12.5 SD= 1.45 ADL Pre Post Talde-barneko desberdintasuna Talde-arteko desberdintasuna Kontrol taldea n= 20 Mean= 68.1 SD= 16.20 3 hilabete Mean= 71.3 SD= 18.47 12 hilabete Mean= 68.7 SD= 15.98 24 hilabete Mean= 67.2 SD= 14.86 * * Talde esperimentala A + M n= 16 A n= 19 A +M Mean= 78.4 SD= 11.43 A Mean= 71.2 SD= 7.54 A + M 3 hilabete Mean= 79.4 SD= 11.62 A + M 12 hilabete Mean= 81.1 SD= 9.00 A+ M 24 hilabete * Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 68 Mean= 81.1 SD= 9.00 A 3 hilabete Mean= 76.9 SD= 7.51 A 12 hilabete Mean= 68.5 SD= 5.55 A 24 hilabete Mean= 66.2 SD= 6.50 SD= Standard Deviation; A= Ariketa; A + M= Ariketa + Mantentzea; * Adierazi gabeko datua 9) Alves WM, Alves TG, Ferreira RM, Lima TA, Pimentel CP, Sousa EC, et al. Strength training improves the respiratory muscle strength and quality of life of elderly with Parkinson disease. J Sports Med Phys Fitness. 2019;59(10):1756-1762. Egileak (urtea eta lurraldea) Alves WM, Alves TG, Ferreira RM, Lima TA, Pimentel CP, Sousa EC, Abrahin O, Alves EA. 2019, Brazil. Helburua Indar-entrenamenduak Parkinson gaixotasuna duten adinekoen arnas muskuluen indar-mailetan, arnasbeherako fluxu pikoan eta bizi-kalitatean dituen ondorioak ebaluatzea izan zen helburua. Diseinua Entsegu kliniko esperimentala. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 69 Lagina 32 parte-hartzaile bi talde ezberdinetan banatu ziren ausaz: interbentzio-taldea (n=16) eta kontrol-taldea (n=16). Partaide horiek Pará estatuko Parkinson elkartetik hautatu ziren. Arnas muskuluen indarrean indar-entrenamenduak duen efektu tamaina handia (Cohen-en f=0,25) frogatzen duen ikerketa piloto baten emaitzetan oinarrituta, 0,90eko potentzia eta 0,05eko α lortzeko behar den lagin tamaina 12 partaidekoa izan zen. Hortaz, ikerketa osoan gaixoak galtzeko arriskua ekiditeko 32ko lagina bildu zuten. Hurrengoak izan ziren hautatutako laginaren ezaugarriak: ● Adina (urteak): IT (64.08), KT (67.13) ● Gaixotasunaren iraupena (urteak): IT (6.42), KT (4.5) ● Bizi-kalitatea (PDQ-39 emaitza): IT (41.75), KT (37.88) ● UPDRS: IT (77), KT (71) ● Hoehn eta Yahr (grauda): IT (1-2), KT (1-2) ● Levodopa + Carbidopa (mg): IT (5), KT (5) Interbentzioa Interbentzio taldeko partaideei indar-entrenamenduko 16 asteko (32 entrenamendu saio) interbentzioa egin zitzaien. Saioak astean bi egunetan egin ziren (astearte eta ostegunetan), eta saio bakoitzak 30-40 minutu iraun zuen. Paziente bakoitza jardunean ari zen espezialista batek gainbegiratu zuen, ariketa bakoitza behar bezala, modu seguruan eta intentsitate egokiarekin egiten zela bermatzeko. Saio bakoitzaren hasieran, 5 minutuko beroketa egin zuten parte-hartzaileek. Kontrol-taldeak, aldiz, Parkinson gaixotasunaren tratamendu farmakologiko estandarra mantendu zuen. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 70 Ideia nagusiak eta emaitzak Bizi-kalitatearen ebaluazioa Parkinson Gaixotasunaren Galdetegiaren (PDQ-39) bidez egin zen, Parkinsona duten pazienteak ebaluatzeko tresna balioztatua eta fidagarria dena. Taldeen artean ez zen alde nabarmenik egon (p=0,28) entrenamendu aldiaren ondorengo PDQ-39 puntuazioan. Hala ere, emaitzek erakutsi zuten interbentzio taldeko pazienteen bizi-kalitatea hobetu egin zela entrenamenduen ostean. Kontrol taldeko pertsonetan, berriz, bizi-kalitatea ez zen nabarmen aldatu entrenamendu-aldiaren ondoren. Ikerketa honen aurkikuntza nagusiak frogatu zuen indar-entrenamenduak Parkinson gaixotasuna duten adinekoen arnas indar muskularra eta bizi-kalitatea hobetzen dituela. Pre Post Talde-barneko desberdintasuna Talde-arteko desberdintasuna Kontrol taldea n= 16 Mean= 37.88 SD= 12.98 Mean= 37.75 SD= 14.41 p=0.38 p= 0.28 Talde esperimentala n= 16 Mean= 41.75 SD= 20.33 Mean= 34 SD= 20.92 p= 0.0054 SD= Standard Deviation 10) Çetin B, Kılınç M, Çakmaklı GY. The effects of exergames on upper extremity performance, trunk mobility, gait, balance, and cognition in Parkinson's disease: a randomized controlled study. Acta Neurol Belg. 2024;124(3):853-863. Egileak (urtea eta lurraldea) Çetin B, Kılınç M, Çakmaklı GY. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 71 2024, Belgika. Helburua Ikerketa honen bidez, paziente neurologikoentzat bereziki diseinatutako joko berritzaileek Parkinson gaixotasuna duten pazienteen goiko gorputz-adarren errendimenduan, enborreko mugikortasunean eta kognizioan dituzten ondorioak ikertu nahi dira. Diseinua Entsegu kliniko esperimentala, aleatorizatua eta prospektiboa. Lagina 23 parte-hartzaile bi taldetan banatu ziren ausaz: Exergame taldea (n=12) eta ariketa fisiko konbentzionalaren taldea (n=11). Hacettepe Ospital Unibertsitarioko Neurologia Sailetik pazienteak bildu ziren eta ondorengo inklusioeta esklusio-irizpideetan oinarrituta egokiak zirenak Hacettepe Unibertsitateko Fisioterapia eta Errehabilitazio Fakultatera bideratu ziren. Azterketa egiteko behar den parte-hartzaile kopurua G*Power softwarea erabiliz kalkulatu zen. 9-HPT emaitza laginaren gutxieneko tamaina kalkulatzeko erabili zen, azterketa honetako emaitza klinikoaren parametro primarioetako bat baitzen. Tratamendu desberdinak jasan zituzten bi taldeak %80ko potentziarekin eta %5eko alfa errorearekin kontsideratuz, laginaren gutxieneko tamaina talde bakoitzeko hamar paziente bezala kalkulatu zen. Badaezpada, 23 paziente barneratu ziren guztira ikerketan. Hauek izan ziren erabilitako laginaren ezaugarriak: ● Adina (urteak): IT (68.5), KT (70) ● Gaixotasunaren iraupena (hilabeteak): IT (60), KT (60) ● Sexua (gizon:emakume): IT (7:3), KT (6:4) Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 72 ● Aldatutako Hoehn eta Yahr eskala (gradua:pertsona kopurua): IT (2:3/ 2.5:5/ 3:2), KT (2:2/ 2.5:2/ 3: 6) Interbentzioa Bi taldeetako partaideek ariketa programa bat egin zuten, esperientzia handiko fisioterapeuta batek gainbegiratuta. Astean 3 entrenamendu saio jaso zituzten 8 astez, guztira 24 saio izanda. Saio bakoitzak ordu bat iraun zuen. Ordubeteko fisioterapia saioko lehen 40 minutuak antzekoak ziren bi taldeentzat. Saioak 5 minutuko beroketa ariketekin hasten ziren eta, ondoren, 20 minutuko entrenamendu eta oreka ariketak egiten zituzten. Oreka ariketa horiek eserita zein zutik egiten ziren. Oreka eta indartze ariketei koordinazio eta martxa ariketak jarraitu zizkieten 10 minutuz. 40 minutuko ohiko fisioterapia saioko azken 5 minutuetan arnasketa eta luzaketa ariketak egiten ziren. Saioaren azken 20 minutuetan, bi taldeek goiko gorputz-adarren eta enborraren funtzioak bereziki hobetzera zuzendutako ariketak egiten zituzten. Horretarako, Exergame Programako taldeak USE-IT fisioterapia sistemarekin entrenamendua jaso zuen jolasteko, eta Ariketa Konbentzionala Programako taldeak, aldiz, fisioterapia konbentzionala jaso zuen eskuetako trebetasun finak, goiko gorputz-adarretako artikulazio proximalen egonkortzea eta enborraren mugikortasuna hobetzeko. Ideia nagusiak eta emaitzak Bigarren mailako emaitzak (UPDRS, FRT, TUG eta PDQ-39) antzekoak izan ziren taldeen artean, tratamenduaren aurreko eta osteko FRT balioak izan ezik (p > 0,05). Taldeen arteko konparazioek erakutsi zuten interbentzioeta kontrol-taldeek hobekuntza nabarmenak izan zituztela bigarren mailako emaitza guztietan (p < 0,05). Bizi-kalitateari dagokionez, Parkinson Gaixotasunaren Galdetegia (PDQ-39) erabiliz neurtu zen. Laburbilduz, emaitzek adierazi zuten jokoan oinarritutako ariketek eta 8 astez aplikatutako ohiko fisioterapiako ekintzek emaitza positiboak ekarri zituztela goiko gorputz-adarren jardueraren hobetzean, gorputz-enborraren mugikortasunean, orekan, mugikortasun funtzionalean, sintoma motorretan, eguneroko bizitzako jardueretan eta Parkinson gaixotasuna duten pazienteen bizi-kalitatean. Bizi-kalitatean eta gaixotasunaren larritasunean lortutako hobekuntzak bereziki enborraren mugikortasunean, orekan, goiko gorputz-adarren jardueran eta mugikortasun funtzionalean lortutako hobekuntzekin lotuta daude ziur aski. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 73 Pre Post Talde-barneko desberdintasuna Talde-arteko desberdintasuna Ariketa fisiko konbentzionaleko taldea n= 11 Median= 24.7 Interquartile range= 16.2-34.6 Median= 23.6 Interquartile range= 8.2-33.4 p= 0.02 p= 0.32 Exergame taldea n= 12 Median= 24.0 Interquartile range= 16.0-36.1 Median= 19.6 Interquartile range= 12.0-32.7 p= 0.007 11) Son HG, Choi EO. The Effects of Mindfulness Meditation-based Complex Exercise Program on Motor and Non-Motor Symptoms, and Quality of Life in Patients with Parkinson's Disease. Asian Nurs Res (Korean Soc Nurs Sci). 2018. Egileak (urtea eta lurraldea) Son HG, Choi EO. 2018, Hegoaldeko Korea. Helburua Ikerketa honen helburua Mindfulness meditazioan oinarritutako ariketa programa konplexu bat garatzea, eta programa horrek Parkinson gaixotasuna duten pazienteen sintoma motor eta ez-motorretan dituen ondorioak ebaluatzea da. Diseinua Entsegu kliniko kuasi-esperimentala. Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 80 desberdintasuna desberdintasuna Kontrol taldea n= 12 Mean= 35.2 SD= 20.4 Mean= 5.2 95% CI= -1.3, 11.7 p>0.05 p= 0.028 Talde esperimentala n= 14 Mean= 39.3 SD= 13.4 Mean= -2.5 95% CI= -8.2, 3.2 p<0.05 SD= Standard Deviation; 95% CI= 95% confidence intervals; * Adierazi gabeko datua 14) Schaible F, Maier F, Buchwitz TM, Schwartz F, Hoock M, Schönau E, et al. Effects of Lee Silverman Voice Treatment BIG and conventional physiotherapy on nonmotor and motor symptoms in Parkinson's disease: a randomized controlled study comparing three exercise models. Ther Adv Neurol Disord. 2021;14:1-18. Egileak (urtea eta lurraldea) Schaible F, Maier F, Buchwitz TM, Schwartz F, Hoock M, Schönau E, Libuda M, Hordt A, van Eimeren T, Timmermann L, Eggers C. 2021, Alemania. Helburua Ikerketa honek Lee Silverman Voice Treatment (LSVT) BIG entrenamenduak, fisioterapia intentsu eta pertsonalizatu batek (Intensive), eta fisioterapia konbentzional batek (Normal) Parkinson gaixotasuneko sintoma ez-motorretan duten eragina ikertzea zuen helburu. Diseinua Entsegu kliniko esperimentala Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 81 Lagina 44 parte-hartzaile hiru talde ezberdinetan banatu ziren ausaz. LSVT-BIG taldea (n=15), Intensive taldea (n=16) eta Normal taldea (n=13). Azkenean, soilik 39 parte hartzaile azterketa amaitu zuten. Parte-hartzaileak tokiko laguntza-taldeetatik, Koloniako Ospitale Unibertsitariotik eta neurologo orokorretik bildu ziren. Hasierako potentziaren kalkuluak 60 pazienteko lagin-tamaina iradoki zuen (20 LSVT BIG, 20 Intensive eta 20 Normal), emaitza primarioari (NMSS) buruzko 7 puntuko aldea probatzeko, 10 puntuko desbideratze estandarrarekin, 0,05eko adierazgarritasunmailarekin eta % 80ko potentziarekin. Helburu-zenbakiak %10eko uzte-tasa estimatua zuen. Ikerketak ez zuen bigarren mailako emaitzak ebaluatzeko ahalmenik. Azterketa honetan erabilitako laginaren ezaugarriak hurrengoak izan ziren: ● Adina (urteak): LSVT-BIG (63.29), Intensive (66.20), Normal (65.50) ● Gaixotasunaren iraupena diagnostikoaren momentutik (urteak): LSVT-BIG (5.36), Intensive (5.27), Normal (5.42) ● Hoehn eta Yahr (gradua): LSVT-BIG (2.00), Intensive (1.73), Normal (2.12) ● PDQ-39 (emaitza): LSVT-BIG (19.07), Intensive (15.00), Normal (22.85) ● UPDRS-III (emaitza): LSVT-BIG (26.79), Intensive (22.60), Normal (28.67) ● BDI-2 (emaitza): LSVT-BIG (8.21), Intensive (4.87), Normal (9.67) Interbentzioa LSVT BIG taldera esleitutako pazienteek ordubeteko banakako 16 saio jaso zituzten (astean lau aldiz 4 astez) Koloniako Ospitale Unibertsitarioan. Laburki, tratamendu-saioen erdiak norabide anitzeko gorputz osoko mugimendu estandarizatuak ziren, heltzeeta pausatze-anplitude maximoarekin eginak. Bigarren zatia eguneroko bizitzako jardueretan gertatzen diren mugimendu-defizit indibidualei aurre egiteko diseinatuta dago. Talde intentsibora atxikitako pazienteek ordubeteko 16 banakako saio jaso zituzten (astean lau aldiz 4 astez) aurrekoen leku Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 82 berdinean. Parkinson gaixotasunean esperientzia zuten hiru fisioterapeutak eman zituzten saioak, eta etengabe animatu zituzten pazienteak beren ahalegin maximoaren %60 eta %80 artean gutxienez lan egitera. Prestakuntza-programa paziente bakoitzarentzat prestatu zen, eta partaideen beharren arabera aldatzen ziren ariketak. Fisioterapia talde arruntera atxikitako pazienteek ordubeteko 16 saio jaso zituzten (astean bi aldiz 8 astez). Pazienteei Koloniako Ospitale Unibertsitarioaren lokaletatik kanpo aukeratzen zuten bulegoetan oinarritutako fisioterapia egiteko aukera ematen zitzaien. Ez zen ariketa berezirik agindu, ezta errepikapen edo erresistentzia maila kopururik ere. Talde horren helburua zen Parkinson gaixotasunaren egungo tratamendu fisioterapeutiko estandarra islatzea bulegoetan oinarritutako praktikan. Ideia nagusiak eta emaitzak Partaideen bizi-kalitatea neurtzeko Parkinson’s Disease Questionnaire (PDQ-39) erabili zen. Ikerketa honetan ez zen bizi-kalitatearen aldaketa esanguratsurik ikusi baina talde guztietan PDQ-39 puntuazioan lortutako hobekuntzek, PDQ-39an iradokitako aldaketa klinikoki garrantzitsua gainditu zuten. Hala ere, kontuan hartu behar da bigarren mailako emaitzak esploratzaileak direla, ez baitziren zuzendu proba anitzetarako. Pre Post Talde-barneko desberdintasuna Talde-arteko desberdintasuna Normal taldea n= 13 Mean= 22.85 SD= 9.34 Mean= -3.31 SD= * * LSVT-BIG vs Intensive p=0.249 Intensive vs Kontrol p= 0.552 Kontrol vs LSVT-BIG p= 0.625 LSVTBIG n= 15 Mean= 19.07 SD= 10.99 Mean= 14.99 SD= * * Intensive n= 16 Mean= 15.00 SD= 7.72 Mean= 8.15 SD= * * SD= Standard Deviation; * Adierazi gabeko datua Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 83 6. Eranskina: Zuhaitz kategoriala Gradu Amaierako Lana 2024/25 - Judith Fernández Quintana 84