Unibertsitate iraunkorragoaren alde: Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskolako hondakinen kudeaketaren azterketa

293 ekaia ZIENTZIA eta TEKNOLOGIA ALDIZKARIA ISSN 0214-9001 – eISSN 2444-3255 Ekaia, 2023, 43, 293-308 https://doi.org/10.1387/ekaia.22957 * Harremanetan jartzeko / Corresponding author: Naiara Rojo. Ingeniaritza Kimikoa eta Ingurumenaren Ingeniaritza Saila, Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskola, Euskal Herriko Unibertsitatea (UPV/EHU), Nieves Cano kalea, s/g (01006-Vitoria-Gasteiz). – [email protected] – https://orcid.org/0000-0001-6499-7223 Nola aipatu / How to cite: Rojo, Naiara; Saralegi, Ainara; Alvarez, Jon (2023). «Unibertsitate iraunkorragoaren alde: Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskolako hondakinen kudeaketaren azterketa». Ekaia, 43, 2023, 293-308. (https://doi.org/10.1387/ekaia.22957). Jasotze-data: 2021, ekainak 30; Onartze-data: 2022, otsailak 11. ISSN 0214-9001 - eISSN 2444-3255 / © 2023 UPV/EHU Lan hau Creative Commons Aitortu-EzKomertziala-LanEratorririkGabe 4.0 Nazioartekoa lizentzia baten mende dago Unibertsitate iraunkorragoaren alde: Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskolako hondakinen kudeaketaren azterketa (Towards a more sustainable university: waste management analysis at the Faculty of Engineering of Vitoria-Gasteiz) Naiara Rojo*, Ainara Saralegi, Jon Alvarez Ingeniaritza Kimikoa eta Ingurumenaren Ingeniaritza Saila, Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskola, Euskal Herriko Unibertsitatea (UPV/EHU) LabUrpEna: Unibertsitateak gizarte-aldaketaren eragiletzat hartzen dira eta, ondorioz, zeregin garrantzitsua dute ezagutza, ikerketa, berrikuntza, garapen ekonomikoa eta gizarte-ongizatea sortzen eta zabaltzen, etengabeko konpromisoa erakutsiz garapen jasangarriarekin. Honela, Euskal Herriko Unibertsitateak (UPV/EHUk) bere gizarte-, ekonomiaeta ingurumen-politika planak eta praktikak gizartearentzat eredugarri izan daitezen zehazten ditu, «Garapen Iraunkorrerako EHUagenda 2030» dokumentuan esaterako. Bertan, gogoeta sakona egiten da garapen iraunkorreko 17 helbururen eta oparotasun ekonomikoa, gizarteratzea eta ingurumen-jasangarritasuna sustatzeko 169 helmugaren inguruan, dokumentua ibilbide-orritzat hartuz eta Unibertsitatearen lana planetaren erronka handienekin lerrokatuz. Aldi berean, UPV/EHUk, Campus Bizia Lab ekimenarekin, aipatu berri diren alderdiak indartu nahi ditu unibertsitate-komunitatearen artean (irakasleen, ikertzaileen, zerbitzu eta administrazioko langileen, eta ikasleriaren artean). Lan honetan, aurkeztu egiten dira Campus Bizia Lab ekimenaren barruan «EKINTZA-MURRIZTEA. Lege klasikoak berrasmatzea gure Campusaren etorkizun iraunkorrago baterako: kontsumoak eta hondakinak murrizteko ekintzak» proiektuaren baitan lortu diren hainbat emaitza. Proiektu honen helburuetariko bat izan da Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskolako hiri-hondakinen eta hondakin arriskutsuen sorkuntza aztertzea, haien kudeaketa optimizatzea eta sorkuntza minimizatzea ahalbidetuko duten jarduerak azaltzea. Horretarako, hondakin mota horien bilketa-, erregistroeta biltegiratze-prozedurak zehatz-mehatz aztertu dira, eta topatu diren akatsak edo efizientzia gutxiko alderdiak hobetu dira. Gainera, Eskolan azken 5 ikasturteetan sortutako hiri-hondakinen eta hondakin arriskutsuen inguruko datuak aztertu dira, emaitzen argitan hondakinen sorkuntza murrizten lagun dezaketen hobekuntza-ekintzak edo ideiak proposatzeko eta aplikatzeko, eta EHUagenda 2030 helburuekin lerrokatuz, hondakinen inguruan unibertsitate-komunitate sentsibilizatuagoa lortzeko bidean aurrera egiten laguntzeko. HITZ GAKoAK: hondakinen kudeaketa; ikusgaitasun eta sentsibilizazio ekintzak; EHUagenda 2030; garapen iraunkorrerako helburuak. AbstrAct: Universities are considered agents of social change and therefore play an important role in the generation and dissemination of knowledge, research, innovation, economic development and social welfare, showing a constant commitment to sustainable development. Thus, the University of the Basque Country (UPV/EHU), in its «2030 Agenda for Sustainable Development», defines its social, economic and environmental plans and practices. This document is a deep reflection of the 17 sustainable development goals and 169 targets, whose end is to promote economic prosperity, social inclusion and environmental sustainability. At the same time, the UPV/EHU, with the initiative Campus Bizia Lab (CBL), wants to reinforce the aforementioned aspects among the university community (faculty, research staff, services and administration staff, and students). In this work, which is within the CBL initiative, the results obtained under the project «ACTION-REDUCTION. Reinventing classic laws for a more sustainable Campus: actions to reduce consumption and waste» are presented. One of the objectives of this project has been to propose actions to minimize the generation and optimize the management of urban and hazardous waste generated at the Faculty of Engineering of Vitoria-Gasteiz. For this purpose, an exhaustive analysis of the collection, data registration and storage procedures has been carried out, improving the errors and/or inefficient aspects found. In addition, the data related to the last 5 courses has been analyzed, proposing and applying improvement actions or ideas that can contribute to reduce the generation of waste at the Faculty, in order to move towards a more sensitized university community. KEywORDS: waste management, visibility and awareness actions, EHUagenda 2030, sustainable development goals. 294 Ekaia, 2023, 43, 293-308 Naiara Rojo, Ainara Saralegi, Jon Alvarez 1. SarrEra Nazio Batuen Erakundeko (NBEko) biltzar orokorrak Garapen Iraunkorrerako 2030 Agenda onartu zuen 2015eko irailean. Hori pertsonen, planetaren eta oparotasunaren aldeko ekintza da, bake unibertsala eta justiziarako sarbidea indartu nahi dituena. Agendan, 2030. urterako lortu beharreko garapen iraunkorrerako 17 helburu (GIH) zehazten dira eta, horiekin bat, 169 helmuga [1]. GIHak lortzeak denen ekarpena eskatzen du, eta unibertsitateak funtsezko eragileak izan behar dira helburuak lortzeko [2]. Halaber, garrantzitsua da ulertzea unibertsitateak erakunde konplexuak direla, beren langile, ikasle, campus eta hornikuntza-kateen bidez eragin sozialak, ekonomikoak eta ingurumenekoak lor ditzaketenak. Horrela, unibertsitateek zuzenean lagun dezakete helburu horiek lortzen, GIHak beren politika, kudeaketa eta unibertsitate-kulturan aplikatuz [3]. Euskal Herriko Unibertsitateak (UPV/EHUk) bere egungo plan estrategikoan iraunkortasunaren kontzeptu globala eta eskalagarria onartu du, hura etorkizunerako aukera gisa ikusiz. Hausnarketa honen emaitza «Garapen Iraunkorrerako EHUagenda 2030» izan da [4], zeina ibilbide-orri gisa hartzen den, Unibertsitatearen lana planetaren erronkekin lerrokatuz ekarpen bideragarri eta pragmatikoak egiteko. Jarraian aurkezten den lana Campus Bizia Lab (CBL) programaren barruan kokatzen den EKIN TZAMURRIZ TEA proiektuaren baitan gauzatu da, EHUagendako 2030 helbuproiektuaren baitan gauzatu da, EHUagendako 2030 helburuekin lerrokatuta dagoen proiektua izan ere. CBL programak unibertsitate-komunitatean prozesu kolaboratiboa abiaraztea du helburu, UPV/EHUn iraunkortasunaren erronkei erantzuteko [5]. Hondakinen murrizketa eta hondakin horien kudeaketa egokia egitea dira Nazio Batuen Garapen Iraunkorrerako 2030 Agendan eta EHUagenda 2030 dokumentuan deskribatutako lehentasunetako bat. Izan ere, populazioaren hazkunde eta urbanizazio azkarrarekin, 2018. urtetik 2050. urtera munduko hirietan sortzen den urteko hondakin-kopurua % 70 igoko dela estimatzen da, eta ordurako 3.40 bilioi tonara iritsiko dela [6]. Hori dela eta, GIHetako batek (hamabigarrenak) ekoizpen eta kontsumo jasangarria aipatzen ditu, ekintza globaletan eta lokaletan zentratuz baliabide naturalen erabilera eraginkorra lortzeko, beste helburuak beste. Gainera, helburu honek hondakin solidoen kudeaketa egokia eta kutsatzaileen emisioen murriztea ere hartzen ditu barne [7]. Horretarako, kontsumoan eta ekoizpenean birziklapena eta berrerabilpena bultzatzea lirateke gakoak, EHUagendak 2030 azaltzen dituen beste helburu asko ere abian jartzen laguntzeko. Bestalde, GIHek hezkuntza inklusibo eta kalitatekoa bermatzea dute helburu (laugarren helburua), bere baitan hartuko dituena, letren eta zientziaren oinarrizko esparruei buruz ikasteaz gain, trebetasun zabalagoak ere, hala nola sormena eta berrikuntza, pentsamendu kritikoa, erabakiak hartzea, ikasten ikastea/metakognizioa, komunikazioa, kolaborazioa (tal- https://doi.org/10.1387/ekaia.22957 295 Unibertsitate iraunkorragoaren alde: Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskolako hondakinen kudeaketaren azterketa de-lana), bizitzaeta ikasketa-trebetasunak, eta erantzukizun pertsonal eta soziala (kulturala eta gaitasuna barne) [8]. Horrela, gaitasun eta atributu horiek eskuratzeak etorkizuneko belaunaldi kontziente eta independenteak garatzea ahalbidetzen du. Horretarako, funtsezkoa da ingurumen-hezkuntza egokia izatea, Nazio Batuen Garapen Iraunkorrerako 2030 Agendak ezarritako helburuekin bat eginda [2]. Esparru honetan, unibertsitateek zeregin paregabea dute goi-mailako hezkuntza-erakunde gisa hondakinen ingurumen-kudeaketa arduratsua eta GIHen lorpena bultzatuz [9,10]. Horregatik, ikerketa-lan honen helburu nagusia da Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskolako (VGIEko) komunitatea (ikasleak, irakasleak eta ikerkuntza-pertsonala —IIP—, eta zerbitzu eta administrazioaren pertsonala —ZAP—) inplikatu dadin lortzea hiri-hondakinen (HHen) eta hondakin arriskutsuen (HA) minimizazioan eta kudeaketa egokian, hain zuzen ere unibertsitate iraunkorragoa lortzen laguntzeko, eta lehen aipatutako GIHak bete ahal izateko [5]. Azken urteotan, VGIEan, Unibertsitate-komunitatean eta, oro har, gizartean, ahalegina egin da iraunkortasunaren kultura eta konpromiso soziala sustatzeko. Unibertsitate-komunitate jasangarriagoa lortzeko jorratu den gaietako bat hondakinen sorkuntza eta kudeaketa izan da. Arlo horretan, hondakinak biltzeko eta kuantifikatzeko protokoloak eta prozedurak aztertu dira, datuak biltzeko orriak hobetu dira, eta azken 5 ikasturteetan (2015-2020 aldian) jasotako datuak aztertu dira, bi helburu nagusirekin: hondakinen kudeaketa-prozesua hobetzea eta sortutako hondakinen kopurua murriztea. Azkenik, ikusgaitasun ekintza zehatzak eskutan hartu eta aurrera eraman dira, hondakinen inguruko sentsibilizazioa lantzeko eta unibertsitate-komunitate iraunkor edo jasangarriagoa lortzen laguntzeko. 2. HIrI HondakInEn bILkEta Eta kUantIfIkazIoa HHen multzoan biltzen dira etxebizitza partikularretan, dendetan, bulegoetan, erakunde publikoetan eta/edo zerbitzuetan sortzen diren eta arriskutsutzat hartzen ez diren hondakinak. Azken hamarkadetan, kontsumoan oinarritutako ekonomiaren hedapenarekin, agerian jarri da zer arazo eragin ditzakeen ingurumenean HHen kontrolik gabeko sorkuntzak eta haien kudeaketa ezegokiak. Adibidez, Euskal Autonomi Erkidegoan sortutako hiri-hondakinen kantitatea 1.068.581 tonatik 1.186.733 tonara igo zen 2010 eta 2018 urteen artean [11]; hortaz, ezinbestekotzat jotzen da hondakin horien kudeaketa egokia egitea eta sortutako kopurua gutxitzea. VGIEn, HHak eguneroko funtzionamenduaren ondorioz sortzen dira, eta gaika biltzen dira honako kategorietan: papera, kartoia, ontzi arinak, beira, pilak, tonerrak, idazteko materiala eta CDak. Frakzio bakoitza osatzen duten hondakinak jasotzeko hainbat ontzi dago VGIEn, eraikineko 296 Ekaia, 2023, 43, 293-308 Naiara Rojo, Ainara Saralegi, Jon Alvarez planoetan identifikatuta daudenak. Edukiontziak betetzen direnean edo kudeatzaileak bila datozenean, atezainek pisatu egiten dituzte WILDCAT balantza erabiliz (Mettler Toledo, 20 g-150 kg) edo eskuko baskulaz (KERN CH50k100, 100 g-50 kg), eta lortutako datuak horretarako diseinatutako txantiloietan gordetzen dituzte (Excel formatuan). Datuak jasotzen direnetik hainbat hobekuntza egin dira bilketa-prozeduran eta txantiloian, hala nola unitateen homogeneizazioa (tonerrak unitateetan zenbatzen ziren eta datorren ikasturtetik aurrera hondakin guztien datuak masan jasoko dira), hondakin-kategorien izendapenaren eguneratzea (indarreko legediak ezartzen duen terminologiara egokitzea), edo txantiloiaren formatuaren hobekuntza. Aipatzekoa da datorren ikasturtetik aurrera idazteko materiala ere kuantifikatuko dela. Pisaketaren ostean, atezainak arduratzen dira HHak Udaletxeak kudeatzen dituen edukiontzietara botatzeaz (kartoiaren, ontzi arinen eta beiraren kasuan) edo haiek kudeatuko dituen enpresak jaso arte biltegiratzeaz (batez ere paperaren kasuan). 1. irudian HHen kudeaketa-prozesuaren diagrama aurkezten da. Errefusaren eta kafetegian ekoizten diren hondakinen azterketa lan honetatik kanpo geratu da, hondakin horien kudeaketak beste bide bat jarraitzen baitu. 1. irudia. HHen kudeaketa-prozesuaren eskema. Frakzio bakoitzaren sorkuntzari dagokionez, azken 5 ikasturteetako datuak aztertuz ondorioztatu da papera, ontzi arinak eta kartoia direla VGIEn kantitate handienean sortzen diren HHak. Hain zuzen, paperak HH kopuru totalaren % 80 inguru hartzen du (tonerrak eta boligrafoak ez dira kalkulu honetan kontuan hartu, lehenengoen kasuan orain arte unitateak zenbatu direlako eta ez masa, eta bigarrenen kasuan ez delako horien masa kuantifikatu). Jasotako paperaren, kartoiaren, ontzi arinen eta beiraren masari dagokienez, ikasturtez ikasturteko datuak 2. irudian ispilatu dira. Adibide bezala, 2018-2019 ikasturtean zehar 3.210 kg paper, 630 kg ontzi arin, https://doi.org/10.1387/ekaia.22957 297 Unibertsitate iraunkorragoaren alde: Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskolako hondakinen kudeaketaren azterketa 452 kg kartoi eta 9 kg beira sortu ziren. Paperari dagokionez, aztertutako azken ikasturteetan (2019-2020 ikasturtean izan ezik, Covid-19 dela eta hartutako neurriengatik ikasturte horretako datuak ez baitira guztiz adierazgarriak) sortutako kantitatea 3-4 tona ingurukoa izan da (2. irudia). Paper kantitate honen jatorria, Eskolaren eguneroko dinamikaz eta gaikako bilketaz gain, erretiroa hartzen duten irakasle edo langileetan egon daiteke. Izan ere, haien bulegoak —ikasturte berean edo hurrengoan garbitzean— kantitate handian sortzen eta bereizten baita hondakin mota hori. ontzi arinen eta kartoien sorkuntzari dagokionez, igoera esanguratsua ikus daiteke 2018-2019 ikasturtean (2. irudia). Nabarmentzekoa da hondakin mota ho- (2. irudia). Nabarmentzekoa da hondakin mota horien sorkuntzaren iturri nagusienetakoa Eskolan egiten diren material-eskaerak direla. Horrela, UPV/EHUk berak zein erakunde publiko edo pribatuek egindako ekarpen ekonomikoei esker erositako ekipo, tresna eta material berriek 2018-2019 ikasturtean ontzi arinen nahiz kartoiaren sorkuntzan gertatutako igoera justifikatu dezakete. Azkenik, aipatzekoa da VGIEn beira biltzeko edukiontzi bakarra dagoela eta, ekitaldi bereziak antolatzen direnean izan ezik, hondakin mota hau ez dela kantitate esanguratsuan sortzen. B eira On tzi arinak K artoia P a per a 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 4500 2015-16 2016-17 2017-18 2018-19 2019-20 0011 94 209 143 345 452 305 335 256 325 630 276 4128 2920 3848 3210 2280 H on da k in -k a n ti ta tea (k g) Ik a sturtea 2. irudia. Hiri-hondakinen sorkuntzaren bilakaera VGIEn, 2015-16 ikasturtetik 2019-20 ikasturtera. Tonerrei dagokienez, haien erabilera bulegoetan edo sailetan inprimagailu propioa duten langileen kasuetara mugatzen da. Azken urteetako joera aztertuz, hondakin honen kopuruaren kantitatea gutxituz doala ondoriozta daiteke (96, 83, 67 eta 57 unitate jaso ziren 2016-2017, 2017-2018, 2018-2019 eta 2019-2020 ikasturtean, hurrenez hurren). Izan ere, gero eta zabalduago dago formatu elektronikoan soilik lan egiteko ohitura, eta in- 298 Ekaia, 2023, 43, 293-308 Naiara Rojo, Ainara Saralegi, Jon Alvarez primagailuak alokatzekoa (era horretan mantentze-zerbitzuaren ardura da tonerraren aldaketa eta kudeaketa). CDen kasuan, teknologia berriak agertu direnez gero, gero eta urriagoa da datuak biltegiratzeko material horren erabilera. Hondakin mota hau gehienbat erretiratutako irakasle edo langileen bulegoak garbitzean edo bulego edo laborategietan urteetan zehar biltegiratutako materiala erretiratzean sortzen da eta, beraz, sorkuntzak gora eta beherak ditu ikasturteetan zehar (adibidez, 27, 7 eta 19 kg CD jaso ziren 2017-2018, 2018-2019 eta 2019-2020 ikasturtean, hurrenez hurren). CDen erabilera gutxitzen ari den arren, oraindik erabilgarri dago baztertutakoak biltzeko edukiontzia. Izan ere, gaur egun CD asko baitaude irakasleen bulegoetan, eta beraz, ezinbestekoa da oraindik ere edukiontziek eskura irautea. Behin HHen bilketa-prozedura eta sortutako kopuruak aztertuta, 2020-2021 ikasturtean inkesta egin zaio VGIEko IIPari, ZAPari, eta Zeninkesta egin zaio VGIEko IIPari, ZAPari, eta Zentroan eskaintzen diren graduetan matrikulatutako ikasleriari. Inkestan edukiontzi kopuruari eta kokapenari edo norberaren bereizte-ohiturei buruzko galderak egin dira, eta jasotako erantzunak egungo prozedura eta biltze-guneak hobetzeko proposamenak egiteko erabili dira. Inkestan lortutako datuak aztertuz, gehienbat IIPak eta ZAPak erantzun dutela ikusi da (1. taula). 1. taula. Inkestari erantzun dioten IIP, AZP eta ikasle kopurua. Guztira IIP/AZP Ikasleak Parte-hartzaileak 69 47 22 Erantzunak euskaraz 11 7 4 Erantzunak gaztelaniaz 58 40 18 Egindako galdera batzuen inguruko emaitzak 2. taulan aurkezten dira. Emaitzak aztertu ondoren, hondakinen gaikako bilketarako gune gehiagoren beharra (batez ere hondakin organikoentzat eta ontzi arinentzat) hauteman da, inkestatuen % 35ek gune nahiko ez dagoela erantzun baitu. Aldi berean, gune horien kokapenaren inguruko hausnarketaren beharra ere nabaria da, inkestatuen % 55ek Eskolan sortutako hondakinak gehiago bereiziko lituzkeela erantzun baitu gaikako bilketarako guneak bulego/lantoki/ ikasgunetik gertuago balitu. Hori dela eta, lortutako emaitzetan oinarrituz, aldaketak proposatuko dira hurrengo ikasturteetan, haien egokitasuna eta bideragarritasuna aztertuz. Proposatutako neurriak eraginkorrak izan diren ala ez jakiteko, ondorengo ikasturteetako datuak aztertuko dira eta aurreko ikasturteetakoekin alderatu. https://doi.org/10.1387/ekaia.22957 299 Unibertsitate iraunkorragoaren alde: Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskolako hondakinen kudeaketaren azterketa 2. taula. Inkestako galdera batzuk eta eman diren erantzunak. Galderak Bai Ez EE/ED Eskolan hondakinen gaikako bilketarako (papera, kartoia, beira...) gune nahikoa dagoela uste duzu? % 65 % 35 — Hondakinen gaikako bilketarako guneak zure bulego/lantoki/ikasgunetik distantzia egokira daudela uste duzu? % 83 % 17 — Gehiago bereiziko zenituzke Eskolan sortutako hondakinak gaikako bilketarako guneak zure bulego/lantoki/ikasgunetik gertuago baleude? % 45 % 55 — Covid-19ak eragindako egoera dela eta (eskolak formatu bimodalean, telelana, baliabide digitalen erabilera ugariagoa, etab.) paperaren kontsumoa murriztu duzula uste al duzu? % 67 % 29 % 4 Azkenik, inkestatutakoei HHen kopurua murrizteko ideiak edo proposamenak luzatzeko eskatu zaie. Inkestatuen % 50ek ez du inongo proposamenik egin. Gainerakoen artean, ardura gehien sortzen duten hondakinak papera eta ontzi arinak dira, proposatzen diren ekintza edo ideia gehienek hondakin mota horien kantitatea murriztea baitute helburu. 3. irudian gaika sailkatu dira HHen kopurua murrizteko eman diren ideiak. % 58 % 12 % 12 % 9 % 9 Digitalizazioa/Formatu elektronikoa Sentsibilizazioa Murrizpena/Berrerabilpena Banaketa eraginkorragoa/Edukiontzi gehiago Bestelakoak 3. irudia. HHen kopurua murrizteko emandako ideiak. Azpimarratzekoa da ekarpenak egin dituztenen artean % 58 inguruk beharrezkoa ikusten duela digitalizazioa edo formatu elektronikoen erabilera bultzatzea paperaren sorkuntza murrizteko. Ukaezina da CoVID19ak hezkuntzan izan duen inpaktuak (online eskolak, telelana eta abar) areagotu egin duela paperetik digitalerako trantsizioa, eta inkestatutakoen % 67k onartu du paperaren kontsumoa murriztu duela egoera honengatik (2. taula). Eraldaketa horren adibideetako bat Gradu Amaierako Lanen 300 Ekaia, 2023, 43, 293-308 Naiara Rojo, Ainara Saralegi, Jon Alvarez (GrALen) kudeaketa da; izan ere, 2021-2022 ikasturtetik aurrera, GrALak formatu digitalean soilik aurkezten dira, ADDI Akademikoa erabiliz. Ildo beretik, digitalizazioa bultzatzeko beste ekintza batzuk proposatuko dira datozen urteetan, hala nola ikasleek egin beharreko atazak soilik formatu digitalean eskatzea (ariketak, lanak…), eskoletan ematen diren materialak jarraitzeko sakelako telefonoen, tableten edo ordenagailuen erabilera sustatzea eta abar. Hala ere, aipatutako neurriek hondakinen murrizketan izan dezaketen onura alde batera utzita, euskarri digitalen erabileraren testuinguruan kontuan hartzekoa da jokabide horrek areagotu egin dezakeela ikasleen arteko aldea; nahiz eta gaur egun ikasle gehienek smartphone bat gutxienez izan, aintzat hartu behar da gailuetarako sarbidea mugatua izan daitekeela baten batzuen kasuan. Beste ikuspuntu batetik, zenbait irakasle menderatzen ez duten eremu batean jardutera beharturik sentitzea eragin dezake, eta aldaketaren aurkako erresistentzia sortu. Digitalizazioaren atzetik, ideiarik aipatuenak izan dira HHen kopuru totala gutxitzeko sentsibilizazio-kanpainak bultzatzea (inkestatuen % 12) eta oro har materialak hondakin bihurtu aurretik haien erabilera murriztea edo berrerabilpena bultzatzea (inkestatuen % 12). Horrela, bistakoa da proposatutako ideia gehientsuenak ikusgaitasuneta sentsibilizazio-ekintzak aurrera eramanez landu daitezkeela, lan honetako 4. atalean azalduko den moduan. 3. HondakIn arrISkUtSUEn bILkEta Eta kUantIfIkazIoa VGIEan sortzen diren HAek jatorri kimikoa dute eta, UPV/EHUko beste zentroetan bezala, irakaskuntzari (laborategi-praktikei, gradu amaierako lanei, eta abarrei) eta ikerkuntzari lotutako jardueren ondorioz ekoizten dira. Beraz, ezinezkoa da hondakin horien sorkuntza guztiz galaraztea. Hala ere, HHekin gertatzen den moduan, ezinbestekoa izango da HAen kudeaketa, sortutako kantitatea eta ikasturteetan zehar aurkezten duten eboluzioa aztertzea. HAen kudeaketa Unibertsitate osorako ezarritako eskema komunari jarraituz egiten da, prozesuaren zehaztasunak baimendutako kanpoko kudeaketa-enpresarekin adostuta [12]. HAk multzo handietan bereizten dira, hiru irizpideren arabera: hondakinen ezaugarri fisiko-kimikoak, haien arteko nahastea gertatuko balitz egongo liratekeen bateraezintasunak, eta hondakin bakoitzari baimendutako enpresak emango dion tratamendua. Beheko 3. taulan bildu dira VGIEn azken 5 ikasturteetan sortu izan diren HAen klasifikazioa, hondakinok Europako Hondakinen Katalogoaren (EHKren) araberako sailkapenean duten kodea eta kudeaketaren prezioa [12]. https://doi.org/10.1387/ekaia.22957 301 Unibertsitate iraunkorragoaren alde: Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Eskolako hondakinen kudeaketaren azterketa 3. taula. VGIEn azken 5 ikasturteetan sortu izan diren HAen klasifikazioa, mota bakoitzaren EHKren araberako kodea eta kudeaketaren prezioa tonako. Iturria: [12]. Hondakin mota EHK kodea Kudeaketaren prezioa (€/t) Xurgatzaileak. Iragazte materiala 150202 350 Metal astunak dituzten disoluzioak 060405 650 Disoluzio ez-organiko azidoak 060106 550 Disoluzio ez-organiko alkalinoak 060205 550 Disolbatzaile halogenatuak 140602 850 Disolbatzaile ez halogenatuak 140603 160 Metalezko ontzi hutsak 150110 290 Plastikozko ontzi hutsak 150110 290 Koipeak 160508 200 Merkurio metalikoa 060404 3.500 Beste akuoso batzuk. Beste likido organiko batzuk 070104 650 Laborategiko erreaktiboak 160506 1.850 Beira hautsia 150110 350 Adierazitako kategorietan bereizi diren HAk behar bezala etiketatutako eta identifikatutako edukiontzi homologatuetan biltzen dira (txanbilak likidoetarako eta bidoi urdinak solidoetarako), honakoa adieraziz: ekoizlea, zentro ekoizlearen datuak, unitatearen erreferentzia (saila, laborategia), hondakinaren arduradunaren izena, ontzia betetzeko hasierako eta amaierako data, arriskugarritasun piktograma eta merkantzia arriskutsuak errepidez garraiatzeko dagokion kodea [13]. Hondakinak laborategian horretarako xehetasunez identifikatutako uharteetan biltegiratzen dira. ontzien segurtasun-edukiera erabilgarria betetzen denean (txanbilen kasuan, ez dira inoiz edukieraren % 80tik gora beteko [13]), arduradunak (laborategiko teknikariak) txanbilak eta bidoiak pisatu (WILDCAT, Mettler Toledo, 20 g-150 kg) eta HAen biltegira eramaten ditu. Bertan bateragarritasun kimikoaren eta tipologien arabera gordetzen dira, euste ontzietan, baimendutako enpresak jaso arte (horretarako ezarritako egutegiaren arabera). Aipatzekoa da 2020-2021 ikasturtean hainbat hobekuntza egin direla HAen biltegian. Horrela, alde batetik, bateragarritasun kimikoa adierazten duen kartela eta biltegiaren izena adierazten duen plaka eguneratu dira. Bestetik, hutsik dauden txanbilak eta bidoiak gordetzeko apalak jarri dira eta espazioa berrantolatu da, segurtasuna hobetzeko eta biltegiko espazioa hobeto erabiltzeko. 308 Ekaia, 2023, 43, 293-308 Naiara Rojo, Ainara Saralegi, Jon Alvarez [14] gU t i e r r e z , J., sa n t a o l a l l a , a., te r c J a K , a., ro J o , n., en c i n a s , d., goM e z -d e -ba l U g e r a , z., ga l l a s t e g U i , g. 2020. «Creating a green chemistry lab: towards sustainable resource management and responsible purchasing». Sustainability, 12, 8934. [15] UniVersidad del País Vasco (UPV/eHU). Jardunbide egokien gidaIraunkortasuna-UPV/EHU, https://www.ehu.eus/eu/web/iraunkortasuna/jardunbide-egokien-gida (last time accessed: June 24, 2021). [16] yo U n g , W., rU s s e l l , s. V., ro b i n s o n , c. a., ba r K e M e y e r , r. 2017. «Can social media be a tool for reducing consumers’ food waste? A behaviour change experiment by a UK retailer». Resources, Conservation and Recycling, 117, 195-203.