ИҚТИСОДИЙ ТАРАҚҚИЁТНИНГ ЯНГИ ЙЎНАЛИШЛАРИ ВА РЕАЛ СЕКТОРДА УЛАРНИНГ ҚЎЛЛАНИЛИШИ

INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 530 ИҚТИСОДИЙ ТАРАҚҚИЁТНИНГ ЯНГИ ЙЎНАЛИШЛАРИ ВА РЕАЛ СЕКТОРДА УЛАРНИНГ ҚЎЛЛАНИЛИШИ Исроилова Муҳаббат Рустамжон қизи Ўзбекистон Миллий университети Иқтисодиёт факультети таянч докторанти https://doi.org/10.5281/zenodo.17267287 Аннотaция. Мазкур мақолада иқтисодий тараққиётнинг замонавий йўналишлари ва уларнинг реал секторда амалий қўлланилиши масалалари таҳлил қилинади. Жаҳон иқтисодиётида кечаётган глобал жараёнлар, инновaцион технологиялар, рақамли иқтисодиёт ҳамда “яшил иқтисодиёт” концепциялари миллий иқтисодий тараққиётга кучли таъсир кўрсатмоқда. Шу боис, реал секторда самарадорликни ошириш, ресурслардан оқилона фойдаланиш, ишлаб чиқаришни модернизaция қилиш ва рақобатбардошликни таъминлаш масалалари долзарб аҳамият касб этмоқда. Мақолада иқтисодий тараққиётнинг янги йўналишларини амалиётга татбиқ этиш имкониятлари, уларнинг устун ва заиф жиҳатлари ҳамда миллий иқтисодиёт барқарорлигига таъсири ёритиб берилган. Калит сўзлар: Иқтисодий тараққиёт, реал сектор, барқарор ривожланиш, инновaция, рақамли иқтисодиёт, “яшил иқтисодиёт”, модернизaция, самарадорлик, ресурслардан оқилона фойдаланиш, рақобатбардошлик. XXI асрда жаҳон иқтисодиётида кечаётган глобал жараёнлар миллий иқтисодиётларнинг ривожланиш стратегияларини қайта кўриб чиқишни тақозо этмоқда. Инновaцион технологияларнинг жадал тараққий этиши, рақамли иқтисодиётнинг глобал миқёсда ривожланиши, ресурслардан тежамкор фойдаланиш зарурати ва экологик барқарорлик масалаларининг кучайиши иқтисодий тараққиётнинг янги йўналишларини белгилаб бермоқда.[1] Шу нуқтаи назардан, иқтисодий тараққиётнинг замонавий концепциялари ва уларни амалий қўллаш имкониятлари айниқса реал сектор учун долзарб аҳамият касб этади. Замонавий иқтисодий назария ва амалиётда тараққиётнинг бир нечта устувор йўналишлари ажратиб кўрсатилади: 1. Инновaцион ривожланиш. Илмий тадқиқотлар натижаларини ишлаб чиқаришга татбиқ этиш, янги технологияларни жорий қилиш ва юқори қўшилган қийматли маҳсулот ишлаб чиқариш миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини таъминлайди. Инновaциялар реал сектор корхоналарида самарадорлик ва маҳсулот сифати ошишига хизмат қилади.[2] 2. Рақамли иқтисодиёт. Ахборот технологиялари ва рақамли платформалар ишлаб чиқариш жараёнларини автоматлаштириш, ресурслардан оқилона фойдаланиш, бизнес жараёнларини оптималлаштириш имконини беради. Шу боис реал секторда рақамли трансформaциянинг амалга оширилиши ишлаб чиқариш самарадорлиги ва шаффофлик даражасини юқори кўтаради. 3. “Яшил иқтисодиёт” концепцияси. Экологик барқарорликни таъминлаш, чиқиндиларни камайтириш, қайта тикланадиган энергия манбаларидан фойдаланиш глобал миқёсда муҳим тенденцияга айланмоқда. Реал секторда бу йўналиш ишлаб чиқариш жараёнларини модернизaция қилиш, энергия тежамкор технологияларни жорий этиш ва ресурсларни оптимал тақсимлашни тақозо этади. 4. Инклюзив ривожланиш. Жамиятнинг барча қатламлари учун иқтисодий имкониятларни яратиш, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни қўллабқувватлаш, ҳудудий ривожланишга эътибор қаратиш миллий иқтисодий барқарорликнинг муҳим йўналишларидан биридир. INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 531 Реал сектор миллий иқтисодиётнинг “асосий ҳаракатлантирувчи кучи” сифатида тармоқлараро боғлиқлик, иш ўринлари яратиш, ички бозорни таъминлаш ва экспорт салоҳиятини оширишда муҳим аҳамиятга эга. Иқтисодий тараққиётнинг янги йўналишларини амалга татбиқ этмасдан туриб, реал секторда самарадорликка эришиш мушкул. Айниқса, Ўзбекистон шароитида саноат тармоқларини модернизaция қилиш, агросаноат комплексини технологик янгилаш ва экспортбоп маҳсулот ишлаб чиқаришни кўпайтириш долзарб аҳамият касб этмоқда. Мазкур тезисда иқтисодий тараққиётнинг янги йўналишларини реал секторга татбиқ этиш бўйича қуйидаги амалий таклифлар илгари сурилади: 1. Рақамли трансформaция стратегиясини ишлаб чиқиш. Реал сектор корхоналарида рақамли технологияларни жорий этиш учун давлат ва хусусий сектор ҳамкорлигида дастур ишлаб чиқиш зарур.[5] Бу ҳисобот бериш тизимининг шаффофлиги ва тезкор қарор қабул қилиш имкониятларини оширади. 2. Энергия ва ресурс тежамкор технологиялар. Ишлаб чиқариш жараёнларига юқори самарали ускуналар, қайта тикланадиган энергия манбалари ва чиқиндисиз ишлаб чиқариш технологияларини интегрaция қилиш орқали харажатларни қисқартириш мумкин.[4] 3. Инновaцион стартапларни қўллаб-қувватлаш. Инновaцияга асосланган янги бизнес ташаббусларини саноат тармоқларига жалб этиш учун грант дастурлари, имтиёзли кредитлар ва солиқ енгилликлари жорий этилиши мақсадга мувофиқ.[2;3] 4. Экспорт салоҳиятини ошириш. Реал сектор корхоналарини халқаро стандартларга мослаштириш ва экспортбоп маҳсулот ишлаб чиқаришни кўпайтириш учун технологик модернизaция дастурларини амалга ошириш зарур.[6] 5. Корпоратив ижтимоий масъулиятни ривожлантириш. “Яшил иқтисодиёт” принципларини жорий этиш мақсадида корхоналарда экологик стандартлар ва жамият олдидаги масъулиятга асосланган бошқарув моделлари қўлланилиши мақсадга мувофиқ.[4] Хулоса ўрнида шуни айтиш жоизки, иқтисодий тараққиётнинг янги йўналишлари реал секторни модернизaция қилиш, ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш ва миллий иқтисодиёт барқарорлигини таъминлашда ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Инновaцион технологиялардан самарали фойдаланиш, рақамли иқтисодиётни жорий этиш, экологик барқарорликни таъминлаш ва инклюзив ривожланиш йўналишларини амалга татбиқ этиш орқали миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини кучайтириш мумкин. Шу боис, мазкур йўналишларнинг реал секторда амалий қўлланилиши келгуси йилларда иқтисодий тараққиётнинг асосий устувор вазифаси бўлиб қолади. ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР 1. Кендрик Д. Иқтисодий ўсиш назариялари. – Т.: Ўзбекистон, 2020. – 315 б. 2. Назаров Қ. Иқтисодий барқарорлик ва инновaцион ривожланиш. – Т.: Маърифат, 2021. – 284 б. 3. Stiglitz J.E., Greenwald B. Creating a Learning Society: A New Approach to Growth, Development, and Social Progress. – New York: Columbia University Press, 2014. – 660 p. 4. Sachs J.D. The Age of Sustainable Development. – New York: Columbia University Press, 2015. – 543 p. 5. Хакимов А.Р. Реал секторда рақамли иқтисодиётни ривожлантириш масалалари // Иқтисод ва молия журнали. – 2022. – №4. – Б. 45–52. 6. United Nations. World Yeconomic and Social Survey 2021: Reimagining Social Protection. – New York: UN, 2021. – 198 p.