RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA INVESTITSIYALAR: BARQAROR IQTISODIY O'SISHNING MUHIM OMILI

INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 508 RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA INVESTITSIYALAR: BARQAROR IQTISODIY O'SISHNING MUHIM OMILI Amonova Nazokat Utkurovna Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti dotsenti https://doi.org/10.5281/zenodo.17270723 Investitsiyalar raqamli iqtisodiyot sharoitida jamiyatning barqaror iqtisodiy o’sishini ta’minlashda katta ahamiyatga ega hisoblangan muhim omil sanaladi. Texnologiyalarning jadal rivojlanishi va globallashuv sharoitida raqamli iqtisodiyot barqaror iqtisodiy o'sishning asosiy omiliga aylanmoqda. Ushbu ish raqamli iqtisodiyotga investitsiyalarning rolini samaradorlikni oshirish, yangi biznes modellarini yaratish va bozorlarga kirishni kengaytirish uchun muhim vosita sifatida ko'rib chiqadi. Raqamli texnologiyalarning resurslarni optimallashtirish, it infratuzilmasini rivojlantirish va ishchi kuchi malakasini oshirishga ta'siriga alohida e'tibor qaratilmoqda. Raqamli iqtisodiyot, zamonaviy dunyoning ajralmas qismiga aylanib, global iqtisodiyotning asosiy turtki kuchlaridan biriga aylandi. Raqamli texnologiyalar taraqqiyoti va ulardan foydalanish ko‘lamining kengayishi iqtisodiy o'sish va innovatsiyalarni qo'llabquvvatlashda muhim rol o'ynaydi. Zamonaviy dunyoda raqamli iqtisodiyot iqtisodiy o'sish va rivojlanishning asosiy dvigateliga aylanmoqda. Raqamli texnologiyalar va infratuzilmaga sarmoya kiritish nafaqat biznes samaradorligini oshirishga yordam beradi, balki innovatsiyalar, ish o'rinlari yaratish va hayot sifatini yaxshilash uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. Globallashuv va tezkor texnologik taraqqiyot sharoitida raqamlashtirishga faol sarmoya kiritayotgan mamlakatlar sezilarli raqobatdosh ustunlikka ega. Raqamli iqtisodiyot elektron tijorat va fintechdan tortib sun'iy intellekt va katta ma'lumotlargacha bo'lgan turli sohalarni o'z ichiga oladi. Ushbu sohalar yangi texnologiyalarni ishlab chiqish va amalga oshirish uchun katta sarmoyalarni talab qiladi, bu esa o'z navbatida barqaror iqtisodiy o'sishga yordam beradi. Raqamli iqtisodiyotga investitsiyalarning ahamiyati, shuningdek, ularning an'anaviy tarmoqlarni yangi sharoitlarga moslashtirish qobiliyatidir. Bu jarayonda, investitsiyalar barqaror iqtisodiy o'sishga erishishda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Investitsiyalar raqamli iqtisodiyotda bir qancha muhim vazifalarni bajaradi: 1. Texnologik yangilanish: Raqamli texnologiyalarni yangilash va modernizatsiyalash uchun mablag‘lar zarur. 2. Kadrlar tayyorlash: Raqamli ko'nikmalar va bilimlarni rivojlantirishga investitsiya kiritish. 3. Startaplar va innovatsion loyihalar: Yangi g'oyalar va biznes-modellarni qo'llabquvvatlash. Raqamli iqtisodiyotga investitsiyalarni jalb qilish uchun quyidagi strategiyalar samarali bo‘lishi mumkin: • Soliq imtiyozlari va subsidiyalar: Investitsiyalarni rag‘batlantirish uchun davlat tomonidan beriladigan yengilliklar. • Infrastruktura loyihalari: Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish uchun zarur bo'lgan asosiy infrastrukturani yaratish. INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 509 • Huquqiy va siyosiy barqarorlik: Investitsiyalarni jalb qilish va saqlab qolish uchun muhitni yaxshilash. Raqamli iqtisodiyotda investitsiyalar barqaror iqtisodiy o'sishning muhim omili hisoblanadi. Ushbu investitsiyalar texnologik yangilanishlarni, kadrlar tayyorlashni va innovatsion loyihalarni moliyalashtirishga yordam beradi. Shu bilan birga, raqamli iqtisodiyotga investitsiyalarni jalb qilish uchun muhitni yaxshilash, siyosiy va huquqiy barqarorlikni ta'minlash zarur. Raqamli iqtisodiyotga investitsiyalar kiritishning samaradorligi ko'pincha bu texnologiyalarning qo'llanilishi va kengaytirilishiga bog'liq. Misol uchun, bulutli hisoblash texnologiyalari va sun'iy intellekt kabi sohalarga kiritilgan investitsiyalar, ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga, xizmatlarni avtomatlashtirishga va yangi bozorlar yaratishga yordam beradi. Bunday texnologiyalarga qilingan investitsiyalar tez orada o'z samarasini ko'rsatishi mumkin, chunki ular biznes jarayonlarini optimallashtirish va mijozlar bilan aloqalarni yaxshilash imkonini beradi. Raqamli iqtisodiyotga investitsiyalarning barqaror iqtisodiy o'sish uchun muhimligini ta'kidlaydigan bir nechta faktlar: YaIM o'sishi: Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra [1], raqamli texnologiyalarga faol sarmoya kiritayotgan mamlakatlar yalpi ichki mahsulot (YaIM)ning yuqori o'sish sur'atlarini namoyish etmoqda. Masalan, raqamli infratuzilmaga investitsiyalarning har bir qo'shimcha birligi YaIMni 0,1-0,3% ga oshirishi mumkin. Investitsiyalar, ayniqsa raqamli iqtisodiyot sohasida, yalpi ichki mahsulot o'sishiga bevosita ta'sir qiladi. Investitsiyalar hajmining oshishi ish o'rinlari yaratilishini, texnologik taraqqiyotni va yangi biznes imkoniyatlarini rag'batlantiradi. Bu jarayonlar o'z navbatida iste'mol va investitsiyalar hajmini yanada oshiradi, bu esa iqtisodiyotning barqaror o'sishini ta'minlaydi. Raqamli texnologiyalarga qilingan investitsiyalar maxsus diqqatga sazovor bo'lib, ular iqtisodiyotning turli sektorlarida keng ko'lamli ijobiy o'zgarishlarni keltirib chiqarishi mumkin. Raqamli iqtisodiyotga investitsiya kiritishning jamiyatga ta'siri ham muhim. Bu soha aholining turli qatlamlariga ta'lim va ish bilan ta'minlash imkoniyatlarini kengaytiradi. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, raqamlashtirish IT, kiberxavfsizlik va ma'lumotlar tahlili kabi sohalarda millionlab yangi ish o'rinlarini yaratishi mumkin. 2030 yilga kelib dunyoda 12 millionga yaqin yangi raqamli ish o'rinlari yaratilishi kutilmoqda. Raqamli bilim va ko'nikmalar jamiyatning keng qatlamlariga tarqalganida, bu ularning iqtisodiy faoliyatga qo'shilishini osonlashtiradi va shu orqali iqtisodiy tengsizlikni kamaytirishga yordam beradi. Shuningdek, raqamli texnologiyalar yordamida davlat xizmatlarini samarali va shaffof tarzda ko'rsatish mumkin, bu esa fuqarolarning davlat boshqaruvida ishtirok etish darajasini oshiradi. Tadqiqot davomida raqamli iqtisodiyotga investitsiyalar samarasini tahlili shuni ko'rsatadiki, texnologik innovatsiyalar va raqamlashtirish sohasiga qilingan har bir dollarlik investitsiya, o'rtacha YIM o'sishini 0.13% ga oshiradi (OECD) [2]. Raqamli texnologiyalar sohasidagi har 10 million dollarlik investitsiya taxminan 250 dan 300 gacha yangi ish o'rinlarini yaratadi, bu asosan dasturiy ta'minot ishlab chiqarish va ma'lumotlar tahlili sohalarida (International Labour Organization). Global raqamli iqtisodiyotga investitsiyalar hajmi: Jahon Banki ma'lumotlariga ko'ra[1], 2025 yilga kelib global raqamli iqtisodiyotning hajmi taxminan 16 trillion AQSh dollariga yetishi kutilmoqda, bu global YaIMning qariyb 20% ni tashkil etadi. INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 510 Dunyo bo'ylab ko'plab hukumatlar raqamli transformatsiya strategiyasini ishlab chiqmoqdalar va raqamli infratuzilmani rivojlantirish uchun katta mablag' ajratmoqdalar. Masalan, Evropa Ittifoqi 2027 yilgacha raqamlashtirish uchun 20 milliard yevrodan ko'proq mablag ' ajratdi. O'zbekiston 2030 yilgacha mamlakatni raqamli jamiyatga aylantirish maqsadida "Raqamli O'zbekiston 2030" strategiyasini ishlab chiqdi. Ushbu strategiya doirasida telekommunikatsiya infratuzilmasi, sun'iy intellekt va ma'lumotlar tahlili sohalariga alohida e'tibor berilmoqda. Raqamli iqtisodiyotning YIMdagi ulushi joriy yilda 8% ga yetishi kutilmoqda, bu esa oldingi yillardagi 5% dan sezilarli darajada yuqori. Bu ko'rsatkich raqamli texnologiyalarga qilingan keng ko'lamli investitsiyalarning natijasidir. Hukumatning raqamli ko'nikmalarni oshirishga qaratilgan investitsion loyihalari tufayli, so'nggi uch yilda raqamli texnologiyalar sohasida 30,000 dan ortiq yangi ish o'rni yaratildi. Bundan tashqari, masofaviy ta'lim tizimlari orqali yuqori malakali kadrlar tayyorlash imkoniyatlari kengaytirildi. Ushbu faktlar raqamli iqtisodiyotga investitsiyalarning barqaror iqtisodiy o'sishga va umuman jamiyatning rivojlanishiga erishish uchun asosiy element sifatida ahamiyatini ta'kidlaydi. Raqamli iqtisodiyotga investitsiyalar zamonaviy dunyo sharoitida barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlovchi asosiy omil hisoblanadi. Tadqiqot shuni ko'rsatdiki, raqamli texnologiyalarni joriy etish nafaqat biznes samaradorligini oshiradi, balki yangi ish o'rinlarini yaratish, innovatsion tarmoqlarni rivojlantirish va aholining hayot sifatini yaxshilashga yordam beradi. Biroq, raqamli iqtisodiyotga investitsiyalarning maksimal ta'siriga erishish uchun infratuzilmaning mavjudligi, ta'lim dasturlari va davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash kabi bir qator omillarni hisobga olish kerak. Davlat sektori, biznes va ilmiy muassasalar o'rtasidagi samarali hamkorlik raqamli tashabbuslarni muvaffaqiyatli amalga oshirishning kalitidir. Tadqiqot mavzusi bo’yicha, tahlillar natijasida ba'zi takliflar ishlab chiqildi: Raqamli iqtisodiyotga investitsiyalar yangi texnologiyalarni joriy etishga yordam beradi, bu esa kompaniyalarga raqobatbardoshligini oshirish va tez o'zgaruvchan bozor sharoitlariga moslashish imkonini beradi. Investitsiyalar raqamli texnologiyalarning rivojlanishi IT sohasida, shuningdek, ma'lumotlar tahlili va kiberxavfsizlik kabi tegishli sohalarda ish o'rinlarini yaratish uchun yangi zamin yaratmoqda. Raqamli infratuzilmaga investitsiyalar kichik va o'rta korxonalarga xalqaro bozorlarga chiqishga yordam beradi, bu esa iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va alohida tarmoqlarga qaramlikni kamaytirishga yordam beradi. Investitsiyalar innovatsiya va raqamli startaplarni qo'llab-quvvatlash innovatsiyalarni rag'batlantiradi, bu uzoq muddatli iqtisodiy o'sishning asosiy omilidir. Raqamli ta'limga investitsiyalar va ishchi kuchini takomillashtirish raqamli iqtisodiyotda muvaffaqiyatli ishlash uchun zarur bo'lgan mahorat darajasini ta'minlaydi. Investitsiyalar raqamli texnologiyalar resurslardan yanada samarali foydalanishga va atrof-muhitga salbiy ta'sirni kamaytirishga yordam beradi, bu barqaror rivojlanishning muhim jihati hisoblanadi. INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 511 Xulosa qilib aytish mumkinki, raqamli iqtisodiyotga investitsiyalar nafaqat iqtisodiy o'sishni rag'batlantiradi, balki butun jamiyatning barqaror rivojlanishi uchun asos yaratadi. Ushbu sohada davlat va biznes darajasida strategik qarorlar qabul qilish iqtisodiy barqarorlik va farovonlikning kelajagini belgilaydi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. World Bank. (2020). *World Development Report 2021: Data for Better Lives*. 2. OECD. (2021). *Going Digital: Shaping Policies, Improving Lives*. 3. Amonova, N. U.(2022). Improving Market Mechanisms of Financing Investment Activities. Procedia of Philosophical and Pedagogical Sciences, 108–114. Retrieved from https://procedia.online/index.php/philosophy/article/view/243 4. Utkurovna, A. N. (2024). Ways of Develoрing Market Mechanisms in Financing Investment Activities in Uzbekistan. Excellencia: International Multi-Disciplinary Journal of Education (2994-9521), 2(2), 87-93. https://doi.org/10.5281/ 5. www.mf.uz (O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligi rasmiy sayti). 6. https://stat.uz O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi statistika agentligi