Zachowania eksploracyjne i użytkowanie wzbogaceń środowiskowych przez wyderki orientalne (Aonyx cinereus) w środowisku kontrolowanym

60 Nr 1/39/2025 I Nauki Przyrodnicze i Medyczne Nauki Przyrodnicze i Medyczne Aleksandra Ewa Puślecka1 , Magdalena Janiszewska2 1Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Instytut Nauk o Zwierzętach, Katedra Genetyki i Ochrony Zwierząt; ul. Ciszewskiego 8, 02-786 Warszawa 2 Miejski Ogród Zoologiczny w Łodzi Sp. z o.o.; ul. Konstantynowska 8/10 94-303 Łódź e-mail: [email protected] Wyderki orientalne ( Aonyx cinereus ) to zwierzęta inteligentne, aktywne ruchowo i charakteryzujące się rozwiniętymi zachowaniami społecznymi. Jedną z metod, służących poprawie dobrostanu osobników utrzymywanych w niewoli, jest stosowanie wzbogaceń środowiskowych. W niniejszej pracy przeanalizowano reakcje wyderek z Miejskiego Ogrodu Zoologicznego w Łodzi na wybrane wzbogacenia. Dane zostały zebrane poprzez obserwację bezpośrednią zwierząt. Analizowano reakcję wydr na wzbogacenia środowiskowe znajdujące się na wybiegu oraz nowe wzbogacenia manualne i zapachowe, oferowane w okresie prowadzenia badania. Analizę statystyczną wykonano w programie SPSS IBM Statistic z wykorzystaniem testu nieparametrycznego Kruskala-Wallisa. Przeprowadzone obserwacje wykazały, że udział zachowań eksploracyjnych i zabawy obiektami stanowi ponad ¼ czasu aktywności wydr, a także, że wyderki pozytywnie reagują na wprowadzane nowe wzbogacenia. Zwierzęta najchętniej korzystały ze wzbogaceń manualnych i częściej podejmowały interakcje z przedmiotami naturalnymi o chropowatej strukturze. Niedostateczna ilość wzbogaceń środowiskowych może prowadzić do sięgania po inne przedmioty, na przykład: sznurki i trytytki mocujące elementy aranżacji. Należy również zwracać uwagę, aby każde wzbogacenie było oferowane w odpowiedniej ilości, uzależnionej od liczby wydr na wybiegu, tak, by zapewnić dostęp do wzbogacania wszystkim osobnikom i ograniczać występowanie konkurencji o ograniczone zasoby. Streszczenie Słowa kluczowe: wyderka orientalna, ogród zoologiczny, wzbogacenie, zachowanie, dobrostan. Asian small-clawed otters ( Aonyx cinereus ) are intelligent and active animals with developed social behaviours. One of the methods used to improve the welfare of individuals kept in captivity is the use of environmental enrichment. In this study, the reactions of otters from the Municipal Zoological Garden in Łódź to selected enrichments were analysed. Data was collected through direct observation of animals. The otters’ reaction to environmental enrichments residing in enclosure and as well as new manipulable and olfactory enrichments introduced during studies were analysed. Statistical analysis was performed in the SPSS IBM Statistic programme using the Kruskal-Wallis non-parametric test. The observations showed that exploratory and playing behaviours accounts for more than 25% of the otters’ activity time. Otters respond positively to newly introduced enrichments. The animals were preferred manipulable enrichment and interacted more frequently with organic items with rough texture. Insufficient number of environmental enrichments can result in interactions with other items, such as ropes and cable ties used for arrangement attachment, which can pose a threat to the animals. It should be pointed out, that each enrichment should be provided in appropriate amount, determined by number of otters in enclosure, to ensure access to enrichments to all specimens and reduce competition over limited resources. Abstract Key words: Asian small-clawed otter, enrichment, Zoo, behavior, welfare. Zachowania eksploracyjne i użytkowanie wzbogaceń środowiskowych przez wyderki orientalne ( Aonyx cinereus ) w środowisku kontrolowanym Exploratory behavior and enrichment use by Asian small-clawed otters ( Aonyx cinereus ) in a controlled environment Journal of Life and Medical Sciences Nr 1/39/2025 I Nauki Przyrodnicze i Medyczne 61 www.naukowcy.org.pl Wyderka orientalna ( Aonyx cinereus ), najmniejszy, współcześnie żyjący gatunek wydr ( Lutrinae ) zamieszkuje rzeki, strumienie, jeziora, mokradła i niektóre ekosystemy morskie w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej (Hussain et al., 2011). Posiada bardzo rozwinięte zachowania społeczne i komunikację wewnątrzgatunkową. W naturze tworzy duże grupy rodzinne. Członkowie stada wspólnie żerują oraz współpracują ze sobą podczas obrony terytorium czy opieki nad potomstwem, pochodzącym od dominującej pary rozrodczej (Hussain et al., 2011; Menzies and Rao, 2021). Wyderki orientalne to zwierzęta inteligentne, ciekawskie, aktywne ruchowo i wokalnie (Foster-Turley and Markowitz, 1982; Perdue et al., 2013; Ladds et al., 2017) – ważne jest, aby w ogrodach zoologicznych wspierać wykazywanie tych naturalnych cech. Ich repertuar behawioralny obejmuje między innymi: żerowanie, pielęgnację, odpoczynek, wzajemne interakcje, pływanie, zabawę w wodzie, eksplorację, kopanie i obserwacje otoczenia. Dodatkowa stymulacja może pozytywnie wpływać na ich zachowanie, zapobiegać nudzie i stereotypiom (Heap et al., 2008). W związku z niewystarczającym poziomem wiedzy w przeszłości pojawiały się liczne trudności związane z utrzymywaniem tego gatunku w niewoli, a także jego reprodukcją (Maslanka and Crissey, 1998; Sivasothi, 1998). Wyderki wymagają odpowiednich warunków utrzymania, przede wszystkim: złożonego, urozmaiconego środowiska oraz stymulacji, która będzie je aktywizować i zachęcać do wykazywania naturalnych zachowań (Heap et al., 2008). Wzbogacanie oznacza praktykę wprowadzania zmian w środowisku zwierzęcia, które mają stymulować naturalną aktywność zwierząt i redukować zachowania anormalne, poprzez: wyzwalanie zachowań instynktownych, zwiększenie aktywności fizycznej czy pobudzenie funkcji poznawczych (Kaleta, 2014). Wzbogacanie może obejmować dostarczanie różnorodnych bodźców (zapachów, dźwięków) czy naturalnych i sztucznych przedmiotów, z którymi zwierzę może w bezpieczny sposób wchodzić w interakcje. Wzbogacenia stosowane w ogrodach zoologicznych można podzielić na 5 kategorii: fizyczne (związane z wielkością i aranżacją wybiegu), pokarmowe (dotyczące podawania i rodzaju pokarmu), manualne (na przykład zabawki i inne przedmioty umożliwiające manipulację), sensoryczne (bodźce wizualne, dźwiękowe i zapachowe) oraz społeczne (kontakt z innymi zwierzętami i z człowiekiem). Aby wzbogacenie było skuteczne powinno za każdym razem wprowadzać element nowości. Zwierzęta przyzwyczajają się do wprowadzanych bodźców (habituacja), co zmniejsza efektywność podejmowanych działań. Program wzbogacania środowiskowego będzie skuteczny i użyteczny tylko wtedy, gdy będzie aktywnie zarządzany, a jego sposób oddziaływania na zwierzęta stale monitorowany (AZA Small Carnivore TAG, 2009). Wstęp Celem przeprowadzonych badań była ocena, jak dostęp do wzbogaceń wpływa na zachowanie wyderek orientalnych utrzymywanych w niewoli oraz określenia, czy występują różnice w czasie i sposobie ich wykorzystania. Przeanalizowano reakcje zwierząt na wybrane wzbogacenia dostępne na wybiegach, a także nowe wzbogacenia, wprowadzane w okresie obserwacji. Cel pracy Charakterystyka miejsca badań Badania były prowadzone w Miejskim Ogrodzie Zoologicznym w Łodzi Sp. z o.o., które od 1993 roku należy do Europejskiego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów (EAZA). Ekspozycja wyderek orientalnych powstała w 2021 roku i znajduje się w budynku Orientarium, w tak zwanej „części świątynnej”. Wystawa nawiązuje do indonezyjskiej wyspy Celebes i została zaaranżowana na ruinę buddyjskiej świątyni. Jest to wybieg jednogatunkowy, o powierzchni 118m². Aranżacja w niewielkim stopniu odzwierciedla naturalny biotop, ale tworzy złożone i urozmaicone środowisko. Podłoże stanowią kora, znajdująca się przede wszystkim przy szybach, z tyłu i z lewej strony wybiegu, a także piasek. Wyderki mają do dyspozycji dwie zadaszone kryjówki: w formie szałasu (Fot. 1) i półotwartego daszku, a także dostęp do licznych szczelin między leżącymi pniami i pod ścianami. Z dwóch stron szałasu zawieszone są boja i jutowy worek. Jednym Materiał i metody 62 Nr 1/39/2025 I Nauki Przyrodnicze i Medyczne www.naukowcy.org.pl Nauki Przyrodnicze i Medyczne Fotografia 1. Szałas z boją i workiem (fot. Aleksandra Puślecka) Fotografia 2. Stos złożony z naturalnych pni (fot. Aleksandra Puślecka) Fotografia 3.Wyderki przy ażurowej kłodzie (fot. Aleksandra Puślecka) z najważniejszych elementów wybiegu jest położony z przodu basen, o pojemności 3m³. W okresie obserwacji w wodzie znajdowały się: piłka, boja (umieszczana okresowo) i pływająca kłoda. Złożoność otoczenia basenu zwiększają umieszczone na krawędzi pnie. Z lewej strony basenu znajduje się stos, stworzony z naturalnych kłód (Fot. 2), a w pobliżu szybrów ażurowy pień (Fot. 3). Przednią i środkową część wybiegu stanowi otwarta przestrzeń, wysypana piaskiem. Na wybiegu znajdują się skały i drobne kamienie, które dodatkowo urozmaicają teren. Jedyną roślinność stanowią zwisające ze ścian pnącza oraz juka zasadzona w rogu wybiegu. Na wybiegu utrzymywana jest stała temperatura około 20-23°C. Wilgotność powietrza nie jest mierzona. Charakterystyka grupy badawczej Grupę badawczą stanowiło stado wyderek orientalnych, składające się z 8 osobników (5♀, 3♂) – rozmnażającej się pary i młodych, pochodzących z dwóch miotów. Zestawienie płci i wieku obserwowanych zwierząt zostało przedstawione w Tabeli 1. Tabela 1. Struktura wieku i płci wyderek orientalnych uczestniczących w badaniu Sposób prowadzenia badań Dane zostały zebrane poprzez bezpośrednią obserwację wyderek orientalnych przebywających na wybiegach. Obserwator nie nawiązywał ze zwierzętami interakcji i nie zakłócał ich aktywności. Obserwacje odbywały się w wybrane dni w dwóch turach: od 23 czerwca do 14 lipca oraz od 04 września do 29 września 2024 roku i miały miejsce w godzinach otwarcia ogrodu zoologicznego (między 9.00-18.00). Dziennie zwierzęta były objęte obserwacją przez 7-9 godzin. W sumie zostało wykonanych 96 godzinnych obserwacji (5760 minut). Podczas każdej obserwacji oceniano zachowanie wszystkich osobników. W celu sporządzenia budżetu czasowego i opisania reakcji wyderek na wzbogacenia określono częstotliwość występowania zachowań, które zostały zakwalifikowane do następujących kategorii: odpoczynek i sen, zachowania lokomotoryczne, pływanie, zachowania pokarmowe, zachowania komfortowe, badanie oto- Journal of Life and Medical Sciences Nr 1/39/2025 I Nauki Przyrodnicze i Medyczne 63 www.naukowcy.org.pl czenia (obserwowanie, rozglądanie się), eksploracja (przeszukiwanie, poszukiwanie), zabawa obiektami, interakcje międzyosobnicze i zachowania pozostałe (m.in. znakowanie terytorium, interakcje z pracownikami). Z każdej godziny obserwacji sporządzono protokół, w którym zostało określone zachowanie z podziałem co minutę w systemie zero-jedynkowym (zachowanie wystąpiło/nie wystąpiło). W wynikach zsumowano częstość występowania danego zachowania i podzielono przez sumę wszystkich obserwowanych zachowań. Z kolei w ocenie wykorzystania dostępnych i wprowadzanych wzbogaceń uwzględniono: - liczbę „podejść” zwierząt do wzbogacenia, przy czym każdy powrót do wzbogacenia po odejściu od niego wszystkich osobników był liczony jako kolejne „podejście”; - średni czas trwania „podejścia”, rozumiany jako czas (w minutach) od momentu podejścia pierwszego osobnika do wzbogacenia do odejścia ostatniego osobnika; - sumę czasu użytkowania wzbogacenia przez minimum jedno zwierzę podczas obserwacji, liczoną jako sumę czasu trwania wszystkich „podejść”; - sposób, w jaki zwierzęta wchodziły w interakcje z obiektami. Zebrane dane dotyczące czasu trwania poszczególnych „podejść” zostały poddane analizie statystycznej, przeprowadzonej w programie IBM SPSS Statistics v.29. Ze względu na brak rozkładu normalnego danych, co zostało zweryfikowane testami Shapiro-Wilka i Kołmogorowa-Smirnowa, do analizy statystycznej wykorzystano test nieparametryczny Kruskala-Wallisa. Różnice między grupami były weryfikowane testem Dunna z korektą Bonferroniego. Zastosowane wzbogacenia Za wzbogacenie uznano każdy stały lub ruchomy element wybiegu, który nie jest niezbędny zwierzęciu, ale stymuluje do wchodzenia w interakcje, wykazywania zachowań eksploracyjnych, manualnych czy zabawy. W analizie uwzględniono zarówno zróżnicowane podłoże (kora, piasek), stałe elementy ekspozycji (m.in. szałas, pnącza, wiklinowe ogrodzenie), obiekty znajdujące się stale na wybiegu (m.in. pływająca kłoda, wiszący worek, kamienie) oraz wzbogacenia oferowane zwierzętom okresowo (m.in. pływająca boja, kong). Do kategorii „Inne” zaliczono przedmioty, które nie zostały wprowadzone na wybieg celowo jako wzbogacenia, jednak wyderki wchodziły z nimi w interakcje. W czasie prowadzenia obserwacji sprawdzono reakcje wyderek nie tylko na wzbogacenia wykorzystywane dotychczas w ogrodzie zoologicznym, ale także na nowe wzbogacenia: manualne - szyszki i kokosy oraz zapachowe - krążki z olejami zwierzęcymi i świeże zioła. Dla każdego nowego wzbogacenia przeprowadzono dwa powtórzenia, między którymi zachowano dwutygodniowy odstęp czasu. Daty wraz z rodzajem wprowadzanego wzbogacenia zostały przedstawione w Tabeli 2. Krążki zapachowe były przygotowywane w dniu podania, poprzez nasączenie olejem zwierzęcym. Zastosowano trzy różne oleje zwierzęce marki Pokusa: olej z łososia, olej z kryla atlantycznego i olej z wątroby dorsza. Poza tym na wybiegu umieszczano krążki nienasączone żadnym olejem, w formie próby kontrolnej. Wykorzystane krążki brzozowe miały średnicę 8-10cm. Do oferowanych świeżych ziół należały: mięta, bazylia i rozmaryn. Wzbogacenia oferowane jednocześnie były umieszczane na wybiegu w odstępach ok. 1-5m od siebie. Tabela 2. Daty umieszczania nowych wzbogaceń na wybiegu wyderki orientalnej 64 Nr 1/39/2025 I Nauki Przyrodnicze i Medyczne www.naukowcy.org.pl Nauki Przyrodnicze i Medyczne Wykres 1. Udział zachowań wyderek orientalnych w okresie obserwacji Wyderki orientalne przebywały poza polem widzenia przez 160 minut, co stanowi około 3% czasu obserwacji. Udział poszczególnych zachowań wyderek w stosunku do wszystkich obserwowanych zachowań przedstawia Wykres 1. Zwierzęta pozostawały aktywne przez około 75,5% czasu obserwacji, a szczyty aktywności były skorelowane z godzinami karmienia. Między posiłkami najczęściej występowały odpoczynek i sen. Ponad ¼ czasu spędzanego aktywnie wyderki poświęcały zachowaniom eksploracyjnym oraz zabawie obiektami, przy czym w okresie wprowadzania nowych wzbogaceń zarejestrowano niewielki wzrost czasu spędzanego na tych aktywnościach: odpowiednio z 11% do 15% na zabawie obiektami, z 12% do 14% na eksploracji. Tabela 3 prezentuje liczbę „podejść” i czas wykorzystania 16 wzbogaceń, które znajdowały się na wybiegu w okresie prowadzenia badań. Tabela 3. Sposób i czas wykorzystania wzbogaceń dostępnych na wybiegu w okresie badań Journal of Life and Medical Sciences Nr 1/39/2025 I Nauki Przyrodnicze i Medyczne 65 www.naukowcy.org.pl Liczba „podejść” do poszczególnych wzbogaceń podczas prowadzenia obserwacji była różna i wahała się od 2 do 245. W tabeli uwzględniono boję zawieszoną przy szałasie, pomimo braku interakcji z tym wzbogaceniem w okresie prowadzenia obserwacji. Najmniejszą liczbą podejść charakteryzowały się: pnącza, pływająca piłka i pływająca boja. Szałas był wykorzystywany przede wszystkim przez młodsze osobniki, które wykorzystywały go jako konstrukcję wspinaczkową. Kopanie w piasku miało miejsce częściej niż w korze, natomiast kora stymulowała wykazywanie bardziej różnorodnych zachowań. Wzbogaceniem najczęściej wykorzystywanym przez wyderki były drobne kamienie (Fot. 4). Suma czasu wszystkich podejść stanowi 25% czasu obserwacji i oznacza, że przez 25% obserwacji minimum jedna wydra manipulowała kamieniem. Przeprowadzenie testu Kruskala-Wallisa (df=14; p<0,001) pozwoliło potwierdzić, że czas korzystania ze wzbogaceń przez wyderki orientalne różnił się istotnie w zależności od rodzaju wzbogacenia. Dla wszystkich wzbogaceń średni czas „podejścia” wynosił poniżej 6 minut. Najdłużej trwało żonglowanie kamieniami – „podejście” trwało średnio 6 minut, po czym następowało porzucenie kamienia lub krótka przerwa związana np. z przemieszczeniem się w inne miejsce, obserwacją otoczenia czy interakcją z innym osobnikiem. Kopanie i grzebanie w piasku i korze trwało średnio 3 minuty, niezależnie od rodzaju podłoża (porównania parami nie wykazały istotnych statystycznie różnic). Najkrótszym średnim czasem wykorzystania charakteryzowały się pływająca boja, pływająca piłka i leżące pnie – najczęściej interakcje z tymi wzbogaceniami polegały na 66 Nr 1/39/2025 I Nauki Przyrodnicze i Medyczne www.naukowcy.org.pl Nauki Przyrodnicze i Medyczne krótkim, trwającym mniej niż minutę popychaniu przedmiotu, trącaniu łapą bądź pyskiem, obwąchiwaniu czy ocieraniu się. W Tabeli 4 został opisany sposób wykorzystania nowych wzbogaceń, wprowadzanych w okresie prowadzenia obserwacji. Fotografia 4. Żonglowanie kamieniem (fot. Aleksandra Puślecka) Tabela 4. Sposób i czas wykorzystania nowych, wprowadzanych wzbogaceń Journal of Life and Medical Sciences Nr 1/39/2025 I Nauki Przyrodnicze i Medyczne 67 www.naukowcy.org.pl Także w przypadku nowych wzbogaceń rodzaj wzbogacenia decydował o istotnych statystycznie różnicach w czasie, w którym był wykorzystywany przez wyderki (Kruskal-Wallis; df=8; p<0,001). Istotne różnice występowały między czasem wykorzystania szyszek i pozostałych wzbogaceń oraz między kokosami i rozmarynem. Szyszki charakteryzowały się największą liczbą podejść (n=42) oraz najdłuższym średnim czasem podejścia, który wynosił około 3 minut (Fot. 5). W przypadku kokosów liczba podejść wynosiła 39, a pojedyncze podejście trwało niecałe 2 minuty. Do pozostałych wzbogaceń wyderki podchodziły rzadziej, także od większości wzbogaceń już dostępnych na wybiegu. W przypadku krążków z olejami liczba ta wahała się 8 do 14, a średni czas podejścia wynosił około 1,5-2 minut (Fot. 6). Jedynie próba kontrolna miała niższą liczbę podejść (n=4) i czas podejścia (1 minut 15 sekund). Spośród ziół podobną liczbą podejść charakteryzowały się mięta (Fot. 7) i rozmaryn (odpowiednio n=8 i n=7). Poza miętą średni czas podejścia do oferowanych ziół nie przekraczał 1 minuty. Fotografia 5. Żonglowanie szyszka (fot. Aleksandra Puślecka) Fotografia 6. Wyderka przy krążkach (fot. Aleksandra Puślecka) Fotografia 7. Zabawa liśćmi mięty (fot. Aleksandra Puślecka) Wyderki orientalne, utrzymywane w ogrodach zoologicznych, znaczną część doby spędzają aktywnie, eksplorując różne części swojego wybiegu. Charakteryzują się dużą zręcznością, badając i modyfikując środowisko, w którym się znajdują (Perdue et al., 2013). Wiadomo także, że posiadają dobrą pamięć przestrzenną, są w stanie uczyć się rozwiązywania prostych łamigłówek w celu zdobycia pokarmu czy zapamiętywać procedury eksperymentów (Foster-Turley and Markowitz, 1982; Perdue et al., 2013; Ladds et al., 2017; Cuculescu et al., 2018). Są to ssaki inteligentne i ciekawskie, dlatego potrzebują ciągłej stymulacji oraz bogatego, zmieniającego się środowiska, które umożliwi utrzymanie wysokiego poziomu dobrostanu (FosterTurley and Markowitz, 1982; Owen, 2004; AZA Small Carnivore TAG, 2009). Aby przeciwdziałać nudzie w ogrodach zoologicznych stosuje się różnego rodzaju wzbogacenia środowiskowe, jednak istnieje niewiele badań oceniających skuteczność wprowadzanych rozwiązań. Zachowania eksploracyjne oraz zabawa obiektami i interakcje z elementami aranżacji stanowiły w sumie ponad ¼ czasu obserwacji (odpowiednio po 13%). W badaniach Cuculescu et al. (2017) oraz Cuculescu et al. (2018) prowadzonych w Blue Reef Aquarium Tynemouth, utrzymującym dorosłe osobniki, wartości te osiągały odpowiednio około 10% i 1-2%. Wiadomo, że obecność młodych stymuluje do wykazywania takich zachowań, jak wspólna zabawa. Młodsze osobniki spędzają też więcej czas na kopaniu czy zabawie przedmiotami niż dorosłe (Owen, 2004; Cuculescu-Santana et al., 2021). Rodzina wyderek orientalnych w Łodzi składała się z pary rodzicielskiej wraz z potomstwem w wieku jednego roku i pół roku, co może być przyczyną większego udziału zachowań eksploracyjnych i interakcji ze wzbogaceniami w budżecie czasu. Wartości uzyskane podczas obserwacji w Łodzi są podobne do wartości prezentowanych przez Gotharda (2007), który prowadził badania na grupie wyderek składającej się z 3 osobników dorosłych i 5 młodych. W badaniach Gotharda (2007) eksploracja i zabawa przedmiotami stanowiły odpowiednio 9-24% i 8-13% czasu obserwacji. Wyderki najczęściej korzystały ze wzbogaceń manualnych, co może wynikać z uwarunkowań fizjologicznych i behawioralnych: w naturze wyderki używają łap, by wyszukiwać i zdobywać pożywienie, nawet jeśli jest ukryte w szczelinach czy pod skałami (Abdul-Patah et al., 2014; Aziz, 2018). Poza tym chętniej wchodziły w interakcje z przedmiotami naturalnymi, o chropowatej lub szorstkiej strukturze. Na przykład, Dyskusja 68 Nr 1/39/2025 I Nauki Przyrodnicze i Medyczne www.naukowcy.org.pl Nauki Przyrodnicze i Medyczne mając do wyboru zabawę zawieszonymi workiem jutowym lub plastikową boją wybierały worek, a pływając częściej opierały się o pływającą kłodę niż o znajdujące się w basenie plastikowe piłki czy boję. Być może rodzaj materiału, z którego wykonane jest wzbogacenie, może wpływać na jego wykorzystanie przez zwierzęta. Wyderki wielokrotnie korzystały z obiektów znalezionych na wybiegu, które nie były wprowadzane celowo w formie wzbogacenia. Znaleziony lub wyrwany z aranżacji przedmiot często inicjował rywalizację między osobnikami o zdobyty zasób. Wyrywanie i bawienie się elementami ekspozycji, takimi jak: kawałki skał, drewna, cementu lub pianki z włókna szklanego, było też obserwowane przez Foster-Turley and Markowitz (1982). Według Foster-Turley and Markowitz (1982) to zachowanie jest odpowiedzią na niedostateczną ilość przedmiotów służących manipulacji dotykowej i wynika z dużej potrzeby wyderek do badania środowiska swojego wybiegu. Spośród aktywności związanych z wykorzystaniem wzbogaceń wyróżniało się żonglowanie. Mechanizmy i przyczyny występowania tego zachowania nie są jeszcze dobrze poznane. Żonglowanie kamieniami jest wyjątkowe, ponieważ utrzymuje się aż do wieku dorosłego. Zjawisko to badał Allison et al. (2020), stwierdzając, że najczęściej żonglują młode i starsze (>11 lat) wyderki, a także, że częstość żonglowania rośnie wraz z upływem czasu od ostatniego karmienia. Jednakże w ogrodzie zoologicznym w Łodzi, podobnie jak w obserwacjach Bandoli et al. (2023), nie dało się stwierdzić korelacji między poziomem głodu a manipulowaniem kamieniem. Wyderki najchętniej żonglowały drobnymi kamieniami, a także muszlami, kawałkami kory, czy wprowadzonymi we wrześniu szyszkami. Chociaż żonglowanie kamieniem wydaje się najpowszechniejsze, Harrop and Cuculescu-Santana (2021) również obserwowali wykorzystywanie w tym celu innych obiektów. Wyderki zareagowały z zainteresowaniem na większość wprowadzanych nowych wzbogaceń: szyszki, kokosy, krążki nasączone olejami i zioła. Tylko raz zaobserwowano ostrożność podczas podchodzenia do wzbogacenia – jedna wyderka kilkukrotnie podbiegała do orzechów kokosa i odbiegała, zanim zdecydowała się rozpocząć interakcję manualną. W okresie wprowadzania nowych wzbogaceń nastąpił niewielki wzrost czasu poświęconego zabawie obiektami w stosunku do obserwacji prowadzonych wczesnym latem: z 11% do 15%, a także udział zachowań eksploracyjnych: z 12% do 14%. Jednakże ze względu na małą próbę i brak analizy statystycznej w tym zakresie, nie można stwierdzić, że wzrost ten jest istotny i spowodowany dodaniem nowych wzbogaceń. Konieczne byłoby przeprowadzenie podobnych badań z większą liczbą prób lub w grupach, składających się z większej liczby zwierząt. W innych pracach, analizujących zachowanie wydr, po wprowadzeniu wzbogaceń, także obserwowano wzrost eksploracji i zabawy obiektami (Foster-Turley and Markowitz, 1982; Oliveira and Carpi, 2016). Zgodnie z oczekiwaniami wyderki najchętniej korzystały ze wzbogaceń manualnych, jak szyszki i kokosy. W stosunku do nich wykazywały też najbardziej różnorodne zachowania. W przypadku krążków nasączonych olejami zarejestrowano najwięcej podejść do krążków z olejami z kryla i dorsza, co może sugerować preferencję wydr w wyborze tych olejów. Krążki nasączone olejami charakteryzowały się wyższą liczbą podejść niż próba kontrolna. Świeże zioła okazały się najmniej interesującym wzbogaceniem. Niewiele wiadomo na temat wpływu wzbogaceń zapachowych na wyderki. W Blue Reef Aquarium Tynemouth prowadzono badanie z udziałem olejków eterycznych: lawendowego i eukaliptusowego, które wykazało preferencję olejku lawendowego (Cuculescu et al., 2018). Do innych substancji zapachowych, oferowanych w różnych instytucjach, należą: przyprawy: cynamon, gałka muszkatołowa, wanilia; ekstrakty: cytrynowy, migdałowy; materiały naturalne – ściółka, pióra – pochodzące od innych zwierząt, świeże liście czy igły drzew iglastych (AZA Small Carnivore TAG, 2009), potrzeba jednak więcej badań w zakresie stosowania, by móc ocenić ich wpływ na wydry. Przeprowadzone badania wykazały, że wyderki utrzymywane w Miejskim Ogrodzie Zoologicznym w Łodzi pozytywnie reagują na wprowadzane nowe wzbogacenia środowiskowe. Zwierzęta najchętniej korzystały i wykazywały najbardziej zróżnicowany repertuar zachowań w stosunku do wzbogaceń manualnych. Ze względu na znaczny udział zachowań eksploracyjnych i zabawy obiektami, stanowiących ponad ¼ czasu ich aktywności, środowisko wybiegu powinno być zróżnicowane i regularnie zmieniane, aby stale zapewniać element nowości. Niedostateczna ilość wzbogaceń środowiskowych może prowadzić do sięgania po inne przedmioty, na przykład: sznurki i trytytki, mocujące elementy aranżacji, które mogą stanowić zagrożenie dla Wnioski