जीएसटीचा भारतीय अर्थव्यवस्थेवर प्रभाव
Abstract
सारांश भारतात 1 जुलै 2017 रोजी लागू झालेल्या वस्तू आणि सेवा कर (जीएसटी) ही देशाच्या अप्रत्यक्ष कर प्रणालीतील एक ऐतिहासिक आणि क्रांतिकारी सुधारणा आहे. या व्यापक संशोधन अभ्यासात 2017 ते 2025 पर्यंतच्या आठ वर्षांच्या कालावधीत जीएसटीचा भारतीय अर्थव्यवस्थेवरील बहुआयामी प्रभावाचे सखोल आणि तपशीलवार विश्लेषण केले आहे. या संशोधनाचे मुख्य निष्कर्ष अत्यंत उत्साहवर्धक आणि आशादायक आहेत. कर महसूलाच्या बाबतीत, जीएसटी लागू केल्यानंतर अभूतपूर्व वाढ दिसून आली आहे. 2017-18 मध्ये जेव्हा जीएसटी महसूल केवळ ₹7.41 लाख कोटी होता, तेव्हा 2024-25 मध्ये हा आकडा ₹22.08 लाख कोटी पर्यंत पोहोचला आहे, जे 9.4% च्या मजबूत वार्षिक वाढीचे प्रतिनिधित्व करते. ही वाढ केवळ संख्यात्मक नसून भारतीय कर व्यवस्थेच्या मूलभूत कार्यप्रणालीत झालेल्या सकारात्मक बदलाचा परिणाम आहे. आर्थिक वाढीच्या दृष्टीकोनातून, जीएसटीचा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येतो. 2024-25 मध्ये भारताचा अपेक्षित जीडीपी वाढ दर 6.5% आहे, जो जगातील प्रमुख अर्थव्यवस्थांमध्ये सर्वाधिक आहे आणि भारताची आर्थिक शक्ती दर्शवतो. महागाईच्या नियंत्रणात जीएसटीची भूमिका विशेष उल्लेखनीय आहे, कारण सुरुवातीच्या काळातील काही चढ-उतारांनंतर महागाई दर स्थिर राहिला आहे आणि 2024-25 मध्ये सुमारे 4.6% च्या नियंत्रित पातळीवर आहे.
Full text
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 167 . . 1, 2 1 , , , , , , , 2 , , , , Email: [email protected] Manuscript ID: JRD -2025(I)-170939 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(I)| Pp. 167-173 Sept. 2025 Submitted: 9 Aug. 2025 Revised: 20 Aug. 2025 Accepted: 20 Sept. 2025 Published: 30 Sept. 2025 1 2017 () . 2017 2025 . . , . 2017-18 ₹7.41 , 2024-25 ₹22.08 , 9.4% . . , . 2024-25 6.5% , . , - 2024-25 4.6% . : , , , , , , 1 . - . 1991 - , , (VAT), , , . . " " , . . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: 10.5281/zenodo.16885235 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: . , , , , , , , , , How to cite this article: . ,(2025) . , Journal of Research & Development,167-173 Original Article
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 168 . . , , . 2 "Goods and Services Tax" 2000 . 2003 . . : 1. , : , . 2. : . . 3. : , . . 4. : , , . . . 2016 122 1 2017 . . – . 2. 1 (Mixed Research Methodology) , (Quantitative) (Qualitative) . : ( 2017-2018 2024-2025) (Comparative Statistical Analysis) : (Sectoral Impact Studies) 2 : GST (NSO)
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 169 3 : ( 2025) , . GST 2017-18 ₹7.40 2023-24 ₹20.18 , 2024-25 ₹22.08 9.4% . , COVID-19 , 2023 8.15% . : ( 2024) , (SMEs) . , . 3. : 1 . . : GST 2017-18 ₹7.41 - , 9 2018-19 ₹11.77 59% 2019-20 ₹12.22 4% 2020-21 ₹11.37 -7% COVID-19 2021-22 ₹14.98 32% 2022-23 ₹18.10 21% 2023-24 ₹20.18 11.5% 2024-25 ₹22.08 9.4% : 1. : . (Tax Base) . 2. : - . 3. : . 4. : . 3.2 GDP :
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 170 (GDP) . : : 2024-25, ( 4.3, 88), RBI MoSPI (2024) 2020 -2021 . GDP : 1. : 20-30% . . 2. : . 3. : . 4. : . 3.3 : (%) 2017-18 ~3.8 2018-19 ~3.7 2019-20 ~4.3 2020-21 ~6.2 COVID-19 2021-22 ~5.8 - 2022-23 ~6.7 2023-24 ~5.1 2024-25 ~4.6 : 2024-25, , RBI MoSPI
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 171 3.4 (Formalization) . : 2017 GST : 65 2025 GST : 1.4 : 8 , , . . 4. : , . . 4.1 12-18 , . , , , 18% GST . : : 12-15% : , , : CA, , 18% , 2019 . 5% . 4.2 (SME) . : : GST CA . 15-20% : : 4.3 GSTN (GST Network) : : : 2-3 : : : .
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 172 5. - : . . 5.1 . : : : . : : : : GST 5.2 . : IT : : : : (18%) 5.3 , : : : : : 5% GST : 12% GST : 12-18% GST : 18% GST 5.4 : : - : : : : . : . 6. . 8 , .
Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 173 : 1.4 ₹7+ 20-30% . 4% . : . : . , GST . GST ₹50 , . 1. (2024). 2023-24. , . 2. GST (2025). GST Implementation: Eight Years Journey Report. GST Council Secretariat. 3. (2025). Annual Report 2024-25. RBI Publications. 4. (2025). GDP Statistics Q1 2025. Ministry of Statistics and Programme Implementation. 5. GSTN (2025). Technology and GST: A Digital Revolution. GST Network Publication. 6. , . ., , ., , . (2024). "Impact of GST on Indian Economy: Empirical Evidence." Indian Economic Journal, 7. Harriss-White, B. (2024, October 29). India’s Informal Sector - The Feeder Economy Within. Retrieved August 24, 2025, from Thehinducentre.com website: https://www.thehinducentre.com/thearena/current-issues/indias-informal-sector-the-feeder-economy-within/article68786567.ece 8. PIB Headquarters. (2017). Retrieved August 24, 2025, from Pib.gov.in website: https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=154789&ModuleId=3