scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

भाजीपाला मूल्यसाखळीत नासधूस व कोल्ड-चेनचा परिणाम अभ्यासने ( विशेष संदर्भ - नाशिक व अहमदनगर जिल्हे )

Ghane, D.N.; Borde, G D

Abstract

गोषवारा भारतामध्ये फळे व भाजीपाला उत्पादन साखळीत पश्चात्त तोडणीतील नासधूस ही गंभीर समस्या असून ती शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर, बाजारभावांच्या स्थैर्यावर आणि अन्नसाखळीच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम करते. नाशिक व अहमदनगर जिल्ह्यांतील केस-स्टडीवर आधारित या संशोधनात पोस्ट-हार्वेस्ट नासधूस टक्केवारी, शेल्फ-लाईफमधील बदल, किंमत-प्रसारणाची रचना आणि कोल्ड-चेन सुविधांचा परिणाम तपासण्यात आला. सर्वेक्षणानुसार भाजीपाल्यांतील सरासरी नासधूस 10–12% असून टोमॅटोमध्ये ती सर्वाधिक आहे. कोल्ड-चेन सुविधांचा वापर केल्यास शेल्फ-लाईफ ५–७ दिवसांनी वाढून विक्री नियोजन लवचिक होते व नुकसान घटते. किंमत-प्रसारण विश्लेषणात शेतकऱ्यांचा हिस्सा 30–40% इतकाच असून शीतसाखळीचा अभाव असल्यास तो आणखी कमी होतो. नाशिक व अहमदनगर या दोन्ही जिल्ह्यांत शीतसाखळी क्षमतेत मोठी दरी असल्याने तातडी विक्री व किंमत-अस्थैर्य वाढते. अभ्यासातून स्पष्ट झाले की शीतसाखळी पायाभूत सुविधा, प्रीकूलिंग, पॅकहाऊस व FPO-आधारित बाजारजोडणी यांचे समन्वित मॉडेल राबविल्यास नासधूस घटवून शेतकऱ्यांचे उत्पन्न व मूल्यसाखळी कार्यक्षमता वाढवता येईल.

Full text

Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 207     -   (   -     ) Mr. D.N. Ghane1 Dr G D Borde2 1Assistant Professor, ACS College Satral 2Associate Professor, ASC College Kolhar Email-dinkarghan[email protected] Manuscript ID: JRD -2025(I)-170946 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(I)| Pp. 207-212 Sept. 2025 Submitted: 9 Aug. 2025 Revised: 20 Aug. 2025 Accepted: 20 Sept. 2025 Published: 30 Sept. 2025                 ,       .      -    -   , -  ,  -   -    .     10–12%     . -     - –         .  -    30–40%         .                - .       ,  ,   FPO-              . ; ,- ,,-, -, ,   , (FPO)     -         .     ,  ,                .          30-35   ,    ,        . -    ;  , ,           .              .         . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: 10.5281/zenodo.16885235 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: D.N. Ghane,Assistant Professor, ACS College Satral How to cite this article: D.N. Ghane , G D Borde,(2025).     -   -(   -     ) , Journal of Research & Development, 207-212 Original Article Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 208        ,   , -    .          ,      - .        ,       ;   -       .   -  - - , - ,  -   -   ;  -,  ,  ,  -   -   .   1.             . 2.     (/ ) -   . 3.      -         . 4.      -          .  ( Hypothesis ) 1. H₃:                ( -) ,     . 2. H₄:        -   ,      -    .             .      :       -  ,        .  ,        -  30–35   , ,      ;   40   .  :       ,  -    .    ,         ,     .     , -   ;    ,    -.     , , /   (CA/MA),     -    .              .         - ,    , -   -  .                 ,  -  - Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 209 .  -          ,              30–40 ;   25–30 ,    50 .  ,   - ,  -, - /-  ,  -       .    ,      -  -  -      .         -      .       ,   , -,         .    , -,   -,  -   -         ,  - ,      ,    .   (   ) •  -   :        . • - :            . •  : , / ,   ,    • ()    1. : 200 (  100) 2. / : 20 3.   : 20 4.   : 5 •   :   -  /   •   :         ,   /   . •  : - , -,    (., ,,)         .   :    : •         . •  ,  ( / )  •  / :   : •    ,   -, /    . •     -. •   /  : • NABCONS    - -     . • SFAC   /   . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 210    :       -     .              . ,      /     ,       -    . - ,        (     )   .  -   ,    (farmgate price),            -   (%)      . -                           ,    .               .   :       SPSS    .    ,  ,        (variables)      .            . , T- (t-test)                  ;     χ²- (Chisquare)      .  -           (% )  .           . ,   /         .       /    (.NABCONS  .)      wider       .        ,           .              .    : 1.`    6.   2.      . 7. ,    3.     8.    4.-   9.-  - 5.-      Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 211         -    ,  -   -    .  :      -       /   .     -     -   ;    /   ,     .    :                  .     -    - %;    % ,     -% .   ,  .        -% ,    .      , - -,     -   . -    .  //    -   ;   -   -   .            .  -  -  % . ,  ₹/   ₹/-    %,  ,    ;    %   .      -  ; /-        %  . -        % ;     %  <%.     , MT ,  , MT ;     .    ,        . ,     (Hypothecas)  : (H₃)    -  . (H₄)      . -  +   + - , - -, FPO-   /-          -      .   :- 1)       (MSAMB)      (MOFPI). (2013).  :        . KNN India. https://knnindia.co.in 2)  ,  . (2018).       . India Retailing. https://indiaretailing.com 3)   . (2025).    -   :      . NABCONS (MOFPI)   . https://global-agriculture.com 4)     -   (SFAC). (2017). VCA    .   . https://sfacindia.com 5)  ,  .  . (2020).     :   . ResearchGate. https://researchgate.net Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(I) |Sept - 2025 212 6)     (KNN). (2013).    :     . KNN India. https://knnindia.co.in 7)   . (2020).   :   .       ,   . 8)      (ICAR). (2019).       -    .   . 9)  . (2021).     :    .        ,  . 10)      (FAO). (2018).        :   .  . 11)     -   (NCCD). (2019).       .       ,   . 12)   . (2013).           .   ,   . 13)   ,  .,   ,  . (2017).      -     .        , 6 (3), 2319–7706. 14)   ,   . (2021).        :       .  .