АGROTURIZM SOHASINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI

2025 №5 2025 №6№10 https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2 Bosh muharrir: Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich Bosh muharrir oʻrinbosari: Karimov Norboy G‘aniyevich Muharrir: Qurbonov Sherzod Ismatillayevich Elektron nashr. 301 sahifa. E’lon qilishga 2025-yil 1-oktyabrda ruxsat etildi. Tahrir hay’ati: Salimov Oqil Umrzoqovich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Abduraxmanov Kalandar Xodjayevich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Rae Kvon Chung, Janubiy Koreya, TDIU faxriy professori, “Nobel” mukofoti laureati Osman Mesten, Turkiya parlamenti a’zosi, Turkiya – O‘zbekiston do‘stlik jamiyati rahbari Axmedov Durbek Kudratillayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Sayfullo Normatovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Abduraxmanova Gulnora Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Kalonov Muxiddin Baxritdinovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Siddiqova Sadoqat G‘afforovna, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Xudoyqulov Sadirdin Karimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Maxmudov Nosir, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Samadov Asqarjon Nishonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor Slizovskiy Dimitriy Yegorovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Ikrom Akramovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Eshtayev Alisher Abdug‘aniyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xajiyev Baxtiyor Dushaboyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Hakimov Nazar Hakimovich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Musayeva Shoira Azimovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), professor Ali Konak (Ali Ko‘nak), iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor (Turkiya) Cham Tat Huei, falsafa fanlari doktori (PhD), professor (Malayziya) Foziljonov Ibrohimjon Sotvoldixo‘ja o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dots. Utayev Uktam Choriyevich, O‘z.Respub. Bosh prokuraturasi boshqarma boshlig‘i o‘rinbosari Ochilov Farkhod, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi IJQKD boshlig‘i Buzrukxonov Sarvarxon Munavvarxonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Axmedov Javohir Jamolovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Toxirov Jaloliddin Ochil o‘g‘li, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), katta o‘qituvchi Bobobekov Ergash Abdumalikovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), v.b. dots. Djudi Smetana, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Krissi Lyuis, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Glazova Marina Viktorovna, Iqtisodiyot fanlari doktori (Moskva) Nosirova Nargiza Jamoliddin qizi, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Sevil Piriyeva Karaman, falsafa fanlari doktori (PhD) (Turkiya) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon o‘g‘li, TDIU ITI departamenti rahbari Ochilov Bobur Baxtiyor o‘g‘li, TDIU katta o‘qituvchisi Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 3 Editorial board:Editorial board: Salimov Okil Umrzokovich,Salimov Okil Umrzokovich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich,Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich,Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Rae Kwon Chung, South Korea,Rae Kwon Chung, South Korea, Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Osman Mesten,Osman Mesten, Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Akhmedov Durbek Kudratillayevich,Akhmedov Durbek Kudratillayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Sayfullo Normatovich,Akhmedov Sayfullo Normatovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna,Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich,Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Siddikova Sadokat Gafforovna,Siddikova Sadokat Gafforovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Khudoykulov Sadirdin Karimovich,Khudoykulov Sadirdin Karimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Makhmudov Nosir,Makhmudov Nosir, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich,Yuldashev Mutallib Ibragimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Samadov Askarjon Nishonovich,Samadov Askarjon Nishonovich, Candidate of Economic Sciences, Professor Candidate of Economic Sciences, Professor Slizovskiy Dmitriy Yegorovich,Slizovskiy Dmitriy Yegorovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich,Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Ikrom Akramovich,Akhmedov Ikrom Akramovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Eshtayev Alisher Abduganiyevich,Eshtayev Alisher Abduganiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich,Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khakimov Nazar Khakimovich,Khakimov Nazar Khakimovich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Doctor of Philosophy (DSc), Professor Musayeva Shoira Azimovna,Musayeva Shoira Azimovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Ali Konak,Ali Konak, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Cham Tat Huei,Cham Tat Huei, Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli,Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Utayev Uktam Choriyevich,Utayev Uktam Choriyevich, Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Ochilov Farkhod,Ochilov Farkhod, Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich,Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Akhmedov Javokhir Jamolovich,Akhmedov Javokhir Jamolovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli,Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Bobobekov Ergash Abdumalikovich,Bobobekov Ergash Abdumalikovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Judi Smetana,Judi Smetana, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Chrissy Lewis,Chrissy Lewis, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Glazova Marina Viсtorovna,Glazova Marina Viсtorovna, Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi,Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Sevil Piriyeva Karaman,Sevil Piriyeva Karaman, Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli,Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli, Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli,Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli, Senior lecturer at TSUI Senior lecturer at TSUI Golisheva Yelena Vyacheslavovna,Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 4 Muassis: “Ma’rifat-print-media” MChJ Hamkorlarimiz: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, OʻzR Tabiat resurslari vazirligi, OʻzR Bosh prokuraturasi huzuridagi IJQK departamenti. Jurnalning ilmiyligi: ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali Oʻzbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi rayosatining 2023-yil 1-apreldagi 336/3sonli qarori bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan. Ekspertlar kengashi: Berkinov Bazarbay, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Po‘latov Baxtiyor Alimovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Isakov Janabay Yakubbayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xalikov Suyun Ravshanovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Rustamov Ilhomiddin, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Hakimov Ziyodulla Ahmadovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Kamilova Iroda Xusniddinovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) G‘afurov Doniyor Orifovich, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Fayziyev Oybek Raximovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Tuxtabayev Jamshid Sharafetdinovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Xamidova Faridaxon Abdulkarim qizi, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Yaxshiboyeva Laylo Abdisattorovna, katta o‘qituvchi Babayeva Zuhra Yuldashevna, mustaqil tadqiqotchi Komilova Nilufar Karshiboyevna, Geografiya fanlari doktori, professori Board of Experts: Berkinov Bazarbay, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Pulatov Bakhtiyor Alimovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Isakov Janabay Yakubbayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khalikov Suyun Ravshanovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Rustamov Ilkhomiddin, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Khakimov Ziyodulla Akhmadovich, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Kamilova Iroda Khusniddinovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics Gafurov Doniyor Orifovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogy Fayziyev Oybek Rakhimovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Tukhtabayev Jamshid Sharafetdinovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Khamidova Faridakhon Abdulkarimovna, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Yakhshiboyeva Laylo Abdisattorovna, Senior Lecturer Babayeva Zuhra Yuldashevna, Independent Researcher Komilova Nilufar Karshiboyevna, Doctor of Geographical Sciences, Professor 08.00.01 Iqtisodiyot nazariyasi 08.00.02 Makroiqtisodiyot 08.00.03 Sanoat iqtisodiyoti 08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti 08.00.05 Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari iqtisodiyoti 08.00.06 Ekonometrika va statistika 08.00.07 Moliya, pul muomalasi va kredit 08.00.08 Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit 08.00.09 Jahon iqtisodiyoti 08.00.10 Demografiya. Mehnat iqtisodiyoti 08.00.11 Marketing 08.00.12 Mintaqaviy iqtisodiyot 08.00.13 Menejment 08.00.14 Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari 08.00.15 Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti 08.00.16 Raqamli iqtisodiyot va xalqaro raqamli integratsiya 08.00.17 Turizm va mehmonxona faoliyati https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. MUNDARIJA QAYTA TIKLANUVCHI YASHIL ENERGIYA: BARCHA UCHUN MUHIM MASALA ...................................................13 Muxiddin Kalonov MOLIYAVIY INNOVATSIYALAR: IQTISODIY MOHIYATI, QO‘LLANILISHI VA RIVOJLANISHI ...........................19 Quliyev Begimqul Melikovich SAVDO KORXONALARI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA STATISTIK TAHLIL USULLARIDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI .............................................................................................................................................24 Sabirova Oysuluv Shonazarovna KORXONANING MEBEL MAXSULOTLARI BOZORIDAGI OʻRNINI KENGAYTIRISH USULLARI ......................30 Musayeva Shoira Azimovna IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA INVESTITSIYA KO‘RSATKICHLARI TIZIMINING FUNKTSIONAL JIHATI ...................................................................................................................................................................35 Alabayev Sobitxon MАMLАKАTIMIZDА MАHSULОTLАRNING MUVОFIQLIGINI BАHОLАSH АMАLIYОTI ...................................40 Zаkirоv Аnsаbхоn Akaidinovich ПЕСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ЗЕЛЁНЫХ ОБЛИГАЦИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ ............................................................... 48 Саидахмедова Аида Мирзаевна KORXONALAR FAOLIYATIDA DEBITOR VA KREDITOR QARZDORLIKNI BOSHQARISH ..................................55 Mirzayev Ozod Furkatovich AHOLI PUL DAROMADLARI VA HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISH KO‘RSATKICHLARI O‘RTASIDAGI EKONOMETRIK TAHLIL ...................................................................................................................................59 Qodirov Farrux Ergash o‘g‘li BUDJET RESURSLARI SHAKLLANISHIDA HUDUDNING SOLIQ SALOHIYATINI OSHIRISH VA MOLIYAVIY BARQARORLIK ..................................................................................................................................................64 Yuldashev Adhamjon Axadjonovich SANOAT KORXONALARI IQTISODIY RIVOJLANISHI TUSHUNCHASIGA NAZARIY YONDASHUVLAR .............................................................................................................................................................................69 Muydinov Xusniddin Nuriddin o‘g‘li МЕТОДИКА УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ ПОТОКАМИ В СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЕТА ....................................................................................................................................................73 Минутдинова Лилия Тагировна, Машарипов Озод Алимович ГАРМОНИЗАЦИЯ НАЦИОНАЛЬНЫХ СТАНДАРТОВ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЕТА В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН В СООТВЕТСТВИИ С МСФО ....................................................................................78 Aбдужaлилoвa Дилнoз Абдуcaттaрoвнa RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA SMART TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARBLIGI ...................................................................................................................................................................................84 Sobirjonov Muxiddin Toxirjon o‘g‘li TO‘LOVGA QOBILIYATSIZLIK HOLATIDAGI KORXONALARDA TUGATISH BALANSINI TUZISH ...................90 Nabiyev Gofurjon Nosirjon o‘g‘li O‘ZBEKISTON SANOATINING “YASHIL” IQTISODIYOTGA O‘TAYOTGANLIGI: IMKONIYATLAR VA CHEKLOVLAR ..........................................................................................................................................96 Habibullayev Oybek Asliddin o‘g‘li YASHIL IQTISODIYOT KONTSEPTSIYASINING EVOLYUTSIYASI VA ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR ..........................................................................................................................................................................102 Allayarov Suxrob Rustamovich O‘ZBEKISTONDA TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI CHET EL INVESTITSIYALARINING MILLIY IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDAGI ROLI .................................................................................................................107 Raxmatov Adxam Itolmasovich, Boynazarova Matluba Xatamovna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. HUDUDIY IJTIMOIY TENGLIK VA QASHSHOQLIKNI YUMSHATISHDA MEHNAT RESURSLARI OMILLARI ........................................................................................................................................................................................114 Durumov Temur G‘olibovich TRANSPORT TARMOG‘I VA MILLIY IQTISODIYOTNING ASOSIY TARMOQLARI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIKNI MODELLASHTIRISH (SURXANDARYO VILOYATI MISOLIDA) .................................................... 121 Turayev Baxtiyor Ergashevich, Aymatov Sirojiddin To‘raqul o‘g‘li РОЛЬ ЭНЕРГЕТИКИ В ФОРМИРОВАНИИ УСТОЙЧИВОГО РОСТА ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА .............................................................................................................................................................................134 Нигматуллаева Гулчехра Нуруллаевна O‘ZBEKISTONDA OLIY TA’LIM BOZORINING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI VA UNDA SIFAT MENEJMENTINING ROLI .............................................................................................................................................139 Yuldashev Iskandar Bahromovich YER QA’RIDAN FOYDALANUVCHILARGA SOLIQ SOLISHNING NAZARIY ASOSLARI ......................................145 Zoxidov Ismatjon Yunusjon o‘g‘li RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA TURIZM INDUSTRIYASIDA INNOVATSION BIZNES-MODELLAR ....................................................................................................................................................................151 Shaxinabonu Choriyeva AVTOTRANSPORT – EKSPEDITSIYA XIZMATLARI BOZORIDA MARKETING KONTSEPSIYASI ..................157 Ergasheva Mukhabbat Abdusamatovna “YASHIL” ENERGIYA ISHLAB CHIQARUVCHI KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINI SOLIQQA TORTISHNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI ..............................................................................................163 Toshtemirov Toʻlqin Toirjonovich DAVLAT IQTISODIY BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA SIYOSIY INSTITUTLARNING ROLI VA UNI KUCHAYTIRISH MEXANIZMLARI ..........................................................................................................................166 O. Nurmuradov TIJORAT BANKLARIDA RAQAMLI BANK TEXNOLOGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH ASOSLARI ........................................................................................................................................................................................171 Meyliqulov Shaxboz Xolmamat o‘g‘li СВЯЗНОСТЬ НАЦИОНАЛЬНЫХ И РЕГИОНАЛЬНЫХ СТРАТЕГИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ: ВЫЗОВЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ ..................................................................................................................................................176 Ташматов Гайрат Ровшанович, Содиков Авазбек Мадаминович QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI TURIZM SOHASINI RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARI ..........................................................................................................183 Zarikeyeva Miyasar Maratovna O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA RAQAMLI IQTISODIYOTNING RIVOJLANISH TENDENSIYASI .............. 187 Saidrahmatova Zuhraxon Saidazim qizi O‘ZBEKISTON KONCHILIK SANOATI KORXONALARIDA INVESTITSION JARAYONLARNI BOSHQARISH VA INNOVATSION XAVFLARNI KAMAYTIRISH STRATEGIYALARI ............................................192 Kurbanova Mehriniso Nematjanovna O‘ZBEKISTONDA QULAY INVESTITSIYA MUHITINI SHAKLLANTIRISH MUAMMOLARI ..............................196 Xuramov Zafar Rajabaliyevich PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARIDA XOMASHYO TA’MINOTI BARQARORLIGINI TA’MINLASHNING XORIJ DAVLATLAR TAJRIBASI ..........................................................................................................201 Zakirov Abduazim Abdurashidovich НОВЫЙ ЭТАП ПРИМЕНЕНИЯ РЫНОЧНЫХ МЕХАНИЗМОВ В ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ .........................................................................................................................................................................206 Махкамов Ибраим O‘ZBEKISTONDA SUG‘URTA BOZORINING RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI ................................................ 213 Xushmuradov Oman, Ismoilov Sherzod Ismoil o‘g‘li GLOBALIZATSIYA SHAROITIDA MILLIY IQTISODIYOT NAZARIYASI .....................................................................217 Mo‘ydinov Xurshidbek Abdullayevich DORIVOR O‘SIMLIKLARNI QAYTA ISHLASHNING HOZIRGI HOLATI VA MUAMMOLARI .............................221 Usmonov Mirg‘ulom Xoshim o‘g‘li https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, oktyabr. № 10-son. BARQAROR IQTISODIY O‘SISHGA YERISHISHDA SUNʼIY INTELLEKT TIZIMLARINI QO‘LLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILASHTIRISH (XORIJIY DAVLATLAR TAJRIBASI MISOLIDA) ........................227 Nasrulloev Hayotjon Xabibulloevich НЕЙРОИНТУИТИВНЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И ЕГО РОЛЬ В УПРАВЛЕНИИ РИСКАМИ В БИЗНЕСЕ .............233 Ягудин Дмитрий Рустамович RESURSLARNI SOLIQQA TORTISH AMALIYOTINING XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI VA ULARNING MILLIY SOLIQ TIZIMIDA QO‘LLASH MASALALARI ........................................................................240 Nasimdjanov Yunusjon Zoxidovich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KICHIK TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI UCHUN QO‘LLANILAYOTGAN SOLIQQA TORTISH MEXANIZMLARI ...................................................................................... 246 Akbarov Akramjon Ibragimzhonovich TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARIDA “YASHIL” MARKETINGNI JORIY ETISHNING DOLZARB JIHATLARI .................................................................................................................................................................250 Bazarova Fayyoza Tuxtamurodovna INSON KAPITALI VA IQTISODIYOTNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYASI .......................................................255 Muzaffar Raximov UY-JOY KOMMUNAL XO‘JALIGINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI .........................................................................................................................................................................259 Odamboyev Oybek Ravshanbek o‘g‘li INTERNATIONAL ORGANIZATIONS’ APPROACHES TO ATTRACTING INVESTMENT IN HUMAN CAPITAL ...................................................................................................................................................................268 Akhmadaliyeva Nikholakhon RAQAMLI PLATFORMALAR ORQALI KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISH YOʻLLARI .....................................................................................................................................................273 Vohobov Hikmatillo Ma’mirjon o‘g‘li ФОРСАЙТ И ЭКОНОМИЧНЫЕ ИННОВАЦИИ КАК ДРАЙВЕРЫ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ТОРГОВЛИ САМАРКАНДА ..................................................................................................................................................... 280 Тохирова Гуллола Миркамоловна KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI BOSHQARISHDA KASB-HUNAR TAʼLIMI BITIRUVCHILARINING OʻRNI .................................................................................................................................................287 Toshpulatov Sherzod Xaydarkulovich DIGITAL TECHNOLOGIES IN ECOTOURISM: INNOVATIVE STRATEGIES FOR ADVANCING GREEN TOURISM .........................................................................................................................................................................292 Barno Erkayeva АGROTURIZM SOHASINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI ......................................................................................296 Baymuradova Iroda Shermamatovna, Mardonova Zarifa Numonjonovna IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 296 2025-yil, oktyabr. № 10-son. АGROTURIZM SOHASINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI Baymuradova Iroda Shermamatovna Samarqand agroinnovatsiyalar va tadqiqotlar instituti “Iqtisodiyot va buxgalteriya hisobi” kafedrasi katta o‘qituvchisi, i.f.f.d. ORCID: 0009-0007-2301-6717 Annotatsiya: Mazkur maqolada Samarqand viloyatining tog‘li, cho‘lli va sug‘orma dehqonchilikka asoslangan tekislik hududlaridagi agroturizm obyektlarining 2032-yilgacha rivojlanish tendensiyalari ANNs modeli yordamida bevosita so‘rovnoma hamda statistik davriy qatorlar ma’lumotlaridan foydalanib prognozlashtirilgan. Prognoz natijalari o‘sib borish tendensiyasiga egaligi hamda 2032-yilgacha viloyatning tog‘li hududlarida 30ta, sug‘orma dehqonchilikka moslashgan hududlarda 27ta va cho‘l-dasht hududlarida esa 23ta agroturistik obyekt tashkil etilishi ilmiy isbotlandi. Kalit soʻzlar: agroturizm, tog‘li hududlar, sug‘orma dehqonchilik hududlari, cho‘lli hududlar, infratuzilma, raqamli texnologiyalar, ekologik barqarorlik. Abstract: In this article, the development trends of agrotourism facilities in mountainous, desert and irrigated plain areas of Samarkand region until 2032 are forecasted using the ANNs model using direct survey and statistical time series data. It has been scientifically proven that the forecast results have an increasing trend and that by 2032, 30 agrotourism facilities will be established in mountainous areas of the region, 27 in areas adapted to irrigated agriculture, and 23 in desert-steppe areas. Key words: agrotourism, mountainous areas, irrigated agriculture areas, desert areas, infrastructure, digital technologies, environmental sustainability. Аннотация: В данной статье с помощью модели ИНС с использованием данных прямого опроса и статистических временных рядов спрогнозированы тенденции развития агротуристических объектов в горных, пустынных и орошаемых равнинных районах Самаркандской области до 2032 года. Научно доказано, что результаты прогноза имеют тенденцию к росту и что к 2032 году в горных районах области будет создано 30 агротуристических объектов, в районах, адаптированных к орошаемому земледелию – 27 и в пустынно-степных районах – 23. Ключевые слова: агротуризм, горные районы, районы орошаемого земледелия, пустынные районы, инфраструктура, цифровые технологии, экологическая устойчивость. Mardonova Zarifa Numonjonovna Samarqand agroinnovatsiyalar va tadqiqotlar instituti “Iqtisodiyot va buxgalteriya hisobi” kafedrasi assistenti ORCID: 0009-0002-4680-6416 IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 297 2025-yil, oktyabr. № 10-son. KIRISH Agroturizm qishloq madaniyatini saqlash va sayyohlik takliflarini oshirishning samarali usuli sifatida ko‘rilmoqda [1]. Istiqbolda barqaror dehqonchilik amaliyotida, resurslarni saqlashda va mahalliy biologik xilmaxillikni muhofaza qilishda agroturizmni rivojlantirishga urg‘u berish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Agroturizm orqali ekologiyani saqlash va barqaror ishlab chiqarish amaliyotlari atrof-muhitga e’tiborli sayyohlarni o‘ziga jalb qiladi va uzoq muddatli barqarorlikni ta’minlaydi [2], [3], [4]. Agroturizmga turistlarni jalb qilish uchun joylarda turar joy, ovqatlanish imkoniyatlari va tashrif buyuruvchilar uchun qulayliklarni oshirish muhim [5]. Buning uchun yuqori sifatli turar joy, qulay yo‘l va ovqatlanish joylarini tashkil qilish kerak. Kelajakdagi agroturizm korxonalari veb-saytlar, ijtimoiy media va onlayn buyurtma qilish tizimlari orqali raqamli ishlashni talab qiladi [6]. Shu bilan birgalikda raqamli marketing strategiyalaridan foydalanish global auditoriyani jalb qilishi uchun xizmat qiladi. Bundan tashqari, agroturizmni rivojlantirishda mahalliy madaniyat, meros hamda an’analarni saqlash va targ‘ib qilishga urg‘u berilishi kerak. Bu mahalliy oshxona, hunarmandchilik va an’anaviy dehqonchilik amaliyotlarini o‘z ichiga oladi. Oxirgi yillarda turizmning ushbu turi O‘zbekistonning turli hududlarida, xususan, Samarqand viloyatida alohida ahamiyat kasb eta boshladi [7]. Mintaqaning tabiiy-geografik xususiyatlari, boy madaniy merosi va qishloq xo‘jaligi salohiyati agroturizm obyektlari tashkil etish uchun keng imkoniyat yaratmoqda. Shu bilan birga, Samarqand viloyatida agroturizmni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy asoslangan prognozlar, ustuvor yo‘nalishlar va strategik choralarni ishlab chiqish hali ham dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Mazkur tadqiqotning asosiy maqsadi — Samarqand viloyatida agroturizm obyektlarining hududiy rivojlanish tendensiyalarini aniqlash va ushbu jarayonni tezlashtiruvchi hamda to‘sqinlik qiluvchi omillarni ilmiy asosda baholashdan iboratdir. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Istiqbolda agroturizmni rivojlantirishda infratuzilma va raqamli texnologiyalardan foydalanishga alohida e’tibor qaratish maqsadga muvofiq. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, agroturizmni rivojlantirishdagi muvaffaqiyatning taxminan 50-60%i infratuzilma hissasiga to‘g‘ri keladi [8], raqamli texnologiyalar esa agroturizm loyihalari muvaffaqiyatiga 30-40% hissa qo‘shishi kuzatilgan [9]. Agroturizm sohasida olib borilgan ilmiy tadqiqotlar ushbu yo‘nalishning qishloq xo‘jaligi va turizmni uyg‘unlashtirish orqali iqtisodiy hamda ijtimoiy rivojlanishga katta hissa qo‘shishini ko‘rsatmoqda. Masalan, Ciolac va hammualliflari [2] agroturizmni qishloq hududlarining barqaror rivojlanishida muhim omil sifatida baholab, bu jarayon qishloq madaniyatini saqlash va aholining turmush darajasini oshirishga xizmat qilishini ta’kidlaydi. Jahon tajribasida, xususan Italiya, Ruminiya va Afrikaning ayrim mamlakatlarida o‘tkazilgan tadqiqotlarda agroturizmni muvaffaqiyatli rivojlantirish uchun infratuzilma va raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish zarurligi qayd etilgan [4]. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, turizm loyihalarining muvaffaqiyatida infratuzilma 50–60 % gacha, raqamli texnologiyalar esa 30–40 % gacha ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Bundan tashqari, agroturizmni rivojlantirishda davlat qo‘llab-quvvatlovi va siyosiy barqarorlik muhim rol o‘ynaydi. Giaccio va hammualliflari [3] Italiya misolida qishloq xo‘jaligi siyosati va davlat dasturlarining agroturizm rivojiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishini ilmiy asoslagan. Shuningdek, Baipai va boshqalar [1]. barqaror agroturizmni ta’minlash uchun mahalliy hamjamiyat ishtiroki, ekologik muvozanat va iqtisodiy samaradorlik o‘rtasidagi uyg‘unlik zarurligini ta’kidlaydi. O‘z navbatida, agroturizmni rivojlantirishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari ham muhim omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tanina va hammualliflari [6] Afrikadagi amaliyot asosida raqamli platformalar, onlayn bron qilish tizimlari va marketing vositalari agroturizm obyektlarining global bozorga chiqishida katta imkoniyat yaratishini ko‘rsatadi. Mazkur adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, Samarqand viloyatida agroturizmni rivojlantirishda ham aynan uchta asosiy omil: infratuzilma, raqamli texnologiyalar, va davlat qo‘llab-quvvatlovi ustuvor ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, mahalliy madaniy meros va an’analarni turistik faoliyatga integratsiya qilish agroturizmni barqaror rivojlantirishning muhim shartlaridan biri sifatida qaraladi. TADQIQOT METODOLOGIYASI Samarqandda agroturizm obyektlari sonini oshirish va uni rivojlantirishning istiqbol parametrlarini baholash maqsadida tog‘li, cho‘lli va sug‘orma dehqonchilikka asoslangan tekislik hududlari alohida ajratib olindi va uning 2032-yilgacha rivojlanish tendensiyalari prognozi sun’iy neyron tarmog‘i (ANNs) modeli orqali baholandi. Tahlil uchun ma’lumotlar Samarqand viloyatining Ishtixon, Samarqand, Oqdaryo, Payariq, Jomboy, Bulung‘ur, Toyloq, Urgut, Kattaqo‘rg‘on, Pastdarg‘om, Paxtachi, Nurobod tumanlaridan 2023-yil iyun-noyabr