ISSIQLIK STANSIYALARIDAN CHIQUVCHI CHIQINDILARNING EKOLOGIYAGA TA'SIRI

“INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 79 DOI: https://10.5281/zenodo.17316373 ISSIQLIK STANSIYALARIDAN CHIQUVCHI CHIQINDILARNING EKOLOGIYAGA TA’SIRI Ibodullayev Bekzod Murodullayevich E-mail: [email protected] KIRISH Bugungi kunda sanoat va energetika sohalarining jadal rivojlanishi bilan bir qatorda atrof-muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillar ham ortib bormoqda. Issiqlik stansiyalari energiya ishlab chiqarish jarayonida muhim o‘rin egallaydi, biroq ularning faoliyati natijasida atmosferaga ko‘p miqdorda zararli moddalar ajraladi. Ushbu chiqindilar tabiat muvozanatini buzishi, suv va tuproq sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu sababli, issiqlik stansiyalaridan chiquvchi chiqindilarning ekologik oqibatlarini o‘rganish bugungi kunda dolzarb masala hisoblanadi. METODLAR Tadqiqotda issiqlik stansiyalarining chiqindilarini tahlil qilish uchun ekologik monitoring, laboratoriya tahlili va statistik kuzatuv metodlari qo‘llanildi. Atmosferaga chiqariladigan zararli moddalarning miqdori, ularning kimyoviy tarkibi hamda ta’sir radiusi aniqlanib, mavjud ekologik me’yorlar bilan solishtirildi. Shuningdek, zamonaviy filtrlash va gaz tozalash texnologiyalarining samaradorligi o‘rganildi. NATIJALAR Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, issiqlik stansiyalaridan atmosferaga asosan karbonat angidrid (CO₂), oltingugurt dioksidi (SO₂), azot oksidlari (NOₓ) hamda chang zarrachalari ajraladi. Ushbu moddalarning haddan tashqari ko‘payishi iqlim o‘zgarishi, kislota yog‘inlari va havoning ifloslanishiga olib keladi. Qattiq yoqilg‘idan foydalanadigan stansiyalarda chiqindilar miqdori suyuq yoki gazsimon yoqilg‘ilarga nisbatan ancha yuqori bo‘ladi. Biroq, zamonaviy tozalash texnologiyalari “INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 80 (elektrofiltrlar, absorberlar) bu ko‘rsatkichni 40–60 foizgacha kamaytirish imkonini beradi. MUHOKAMA Issiqlik stansiyalaridan chiquvchi chiqindilar nafaqat atmosferaga, balki suv va tuproq tizimlariga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Chang va og‘ir metall zarrachalari yomg‘ir orqali tuproqqa tushib, uning unumdorligini kamaytiradi. Bundan tashqari, stansiyalarda hosil bo‘ladigan issiq suv oqimlari suv havzalarining haroratini oshirib, suv ekotizimlarida biologik muvozanatning buzilishiga sabab bo‘ladi. Shu boisdan ekologik xavfsizlikni ta’minlash uchun chiqindi gazlarni tozalash, energiya samaradorligini oshirish va qayta tiklanuvchi manbalarni joriy etish zarur. XULOSA Issiqlik stansiyalaridan chiquvchi chiqindilarning ekologiyaga ta’siri murakkab va ko‘p qirrali jarayondir. Ularni kamaytirish uchun zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash, yoqilg‘i sifatini yaxshilash va chiqindilarni filtrlash tizimlarini takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Ekologik nazoratni kuchaytirish va barqaror energetika siyosatini yuritish orqali issiqlik stansiyalarining atrof-muhitga ta’sirini kamaytirish mumkin. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES) 1. O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi ma’lumotlari, 2023. 2. T. Raxmonov, “Issiqlik energetikasida ekologik muammolar”, Toshkent: TDTU nashriyoti, 2022. 3. World Energy Council — Environmental Impact Report, 2024. 4. Q. Yusupov, “Atmosfera ifloslanishining ekologik oqibatlari”, Ekologiya jurnali, 2021.