BIOGAZ TEXNOLOGIYALARINING EKOLOGIYAGA TA'SIRI

“INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 84 DOI: https://10.5281/zenodo.17316408 BIOGAZ TEXNOLOGIYALARINING EKOLOGIYAGA TA’SIRI Ibodullayev Bekzod Murodullayevich E-mail: [email protected] KIRISH So‘nggi yillarda energiya manbalarining ekologik xavfsizligini ta’minlash global miqyosdagi ustuvor masalalardan biriga aylandi. Biogaz texnologiyalari qayta tiklanuvchi energiya manbalari ichida eng istiqbolli yo‘nalishlardan hisoblanadi. Ular chiqindilarni qayta ishlash orqali energiya olish imkonini beradi va shu bilan birga atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytiradi. Mazkur maqola biogaz texnologiyalarining ekologiyaga ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlanadi. METODLAR Tadqiqotda biogaz ishlab chiqarish texnologiyalarining ekologik samaradorligi, chiqindilarni utilizatsiya qilish darajasi hamda chiqindi gazlar tarkibidagi zararli komponentlarning kamayishi o‘rganildi. Ma’lumotlar mahalliy va xorijiy ilmiy manbalar, statistik hisobotlar hamda amaliy biogaz qurilmalari faoliyati asosida tahlil qilindi. Metod sifatida taqqoslama tahlil, statistik kuzatuv va ekologik monitoring natijalari qo‘llanildi. NATIJALAR Biogaz ishlab chiqarish jarayonida organik chiqindilar anaerob sharoitda parchalanadi va natijada metan (CH₄) hamda uglerod dioksidi (CO₂) hosil bo‘ladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, biogaz texnologiyalarini qo‘llash natijasida atmosferaga chiqadigan zararli gazlar miqdori 60–70 foizgacha kamayadi. Shuningdek, biogaz ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘ladigan bioo‘g‘itlar tuproq unumdorligini oshiradi va kimyoviy o‘g‘itlarga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi. “INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 85 MUHOKAMA Biogaz texnologiyalarining joriy etilishi ekologik muammolarni kamaytirish bilan birga iqtisodiy foyda ham beradi. Masalan, chiqindilarni energiya manbaiga aylantirish orqali chiqindi poligonlari maydoni qisqaradi va metan gazining boshqarilmagan chiqishi oldi olinadi. Shuningdek, biogazdan olingan energiya issiqlik va elektr ishlab chiqarishda fosil yoqilg‘ilarni qisman almashtiradi. Bu esa karbonat angidrid chiqindilarini kamaytiradi va iqlim o‘zgarishini sekinlashtirishga yordam beradi. Biroq, texnologiyani keng joriy etishda texnik xizmat ko‘rsatish, moliyalashtirish va aholining xabardorlik darajasi kabi muammolar mavjud. XULOSA Biogaz texnologiyalari ekologik barqaror energiya tizimlarini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. Ular chiqindilarni kamaytirish, atmosferaga chiqariladigan zararli gazlarni qisqartirish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish imkonini beradi. O‘zbekiston sharoitida biogaz texnologiyalarini keng joriy etish nafaqat ekologik, balki iqtisodiy jihatdan ham samarali yo‘nalish hisoblanadi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES) 1. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi hisobotlari, 2023. 2. J. To‘xtayev, “Biogaz texnologiyalari va ularning qo‘llanilishi”, Toshkent: TDTU nashriyoti, 2022. 3. International Renewable Energy Agency (IRENA) — Bioenergy Report, 2024. 4. Karimova N., “Qayta tiklanuvchi energiya manbalarining ekologik afzalliklari”, Energetika jurnali, 2021.