ISSIQLIK STANSIYALARINI YOQILGʻILARINI KLASSIFIKATSIYALASH
Abstract
Bugungi kunda energiya resurslaridan samarali foydalanish va atrof-muhitga ta’sirni kamaytirish energetika sohasining eng muhim vazifalaridan biridir. Issiqlik stansiyalari — elektr energiyasi ishlab chiqarishda asosiy manbalardan biri boʻlib, ularning ishlashi bevosita yoqilgʻi turiga bogʻliq. Yoqilgʻilarni toʻgʻri klassifikatsiyalash stansiyalarning samaradorligini oshirish, yoqilgʻi sarfini kamaytirish hamda ekologik xavfsizlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Full text
“INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 89 DOI: https://10.5281/zenodo.17316457 ISSIQLIK STANSIYALARINI YOQILGʻILARINI KLASSIFIKATSIYALASH Ibodullayev Bekzod Murodullayevich E-mail: [email protected] KIRISH Bugungi kunda energiya resurslaridan samarali foydalanish va atrof-muhitga ta’sirni kamaytirish energetika sohasining eng muhim vazifalaridan biridir. Issiqlik stansiyalari — elektr energiyasi ishlab chiqarishda asosiy manbalardan biri boʻlib, ularning ishlashi bevosita yoqilgʻi turiga bogʻliq. Yoqilgʻilarni toʻgʻri klassifikatsiyalash stansiyalarning samaradorligini oshirish, yoqilgʻi sarfini kamaytirish hamda ekologik xavfsizlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. MATODLAR Tadqiqotda mavjud issiqlik stansiyalarida qoʻllanilayotgan yoqilgʻi turlarining tahlili, ularning energetik ko‘rsatkichlarini solishtirish hamda klassifikatsiya mezonlarini aniqlash usullaridan foydalanildi. Yoqilgʻilar fizik-kimyoviy tarkibi, yonish issiqligi, saqlanish sharoiti va ekologik ta’siri boʻyicha turlarga ajratildi. Ma’lumotlar ochiq manbalar, ilmiy maqolalar hamda energetika korxonalari hisobotlari asosida o‘rganildi. NATIJALAR Yoqilgʻilar odatda ularning kelib chiqishiga ko‘ra uch asosiy toifaga boʻlinadi: tabiiy (organik), sun’iy (sintetik) va qayta tiklanuvchi yoqilgʻilar. Tabiiy yoqilgʻilar — ko‘mir, neft, tabiiy gaz; sun’iy yoqilgʻilar — torf, briket, koks; qayta tiklanuvchilar esa biogaz, yog‘och chiqindilari va bioyoqilg‘ilar hisoblanadi. Issiqlik stansiyalarining yoqilgʻi tanlovi ularning texnologik quvvati, joylashuvi va energiya siyosatiga bog‘liq bo‘ladi.
“INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION” 2025/1 90 MUHOKAMA Yoqilgʻilarni to‘g‘ri klassifikatsiyalash issiqlik stansiyalarida energiya samaradorligini oshirish imkonini beradi. Masalan, tabiiy gazdan foydalanish issiqlik samaradorligini oshirib, chiqindi gazlarni kamaytiradi, biroq uning narxi yuqori bo‘lishi mumkin. Qattiq yoqilgʻilar (ko‘mir) esa arzon, ammo ekologik zararli. Shuning uchun zamonaviy stansiyalarda yoqilg‘i aralash tizimlari, chiqindi gazlarni tozalash texnologiyalari va qayta tiklanuvchi manbalardan foydalanish yo‘nalishlari muhim ahamiyat kasb etmoqda. XULOSA Issiqlik stansiyalarini yoqilgʻilarini klassifikatsiyalash energetik tizimlarning samaradorligini oshirishda asosiy bosqichlardan biridir. To‘g‘ri tanlangan yoqilgʻi turi nafaqat iqtisodiy foyda beradi, balki ekologik xavfsizlikni ham ta’minlaydi. Kelgusida qayta tiklanuvchi energiya manbalarini keng joriy etish issiqlik stansiyalarining barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES) 1. O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi hisobotlari, 2023. 2. X. Jo‘rayev, “Issiqlik energetikasi asoslari”, Toshkent: TDTU nashriyoti, 2021. 3. International Energy Agency (IEA) — World Energy Outlook, 2024. 4. A. Karimov, “Yoqilg‘i turlari va ularning energetik samaradorligi”, Energetika jurnali, 2022.