UILYAM SHEKSPIRNING "QIROL LIR" TRAGEDIYASI

Oktabr, 2025-Yil 88 UILYAM SHEKSPIRNING “QIROL LIR” TRAGEDIYASI Sobirova Saida Sohibovna Buxoro davlat pedagogika instituti, O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi talabasi. https://doi.org/10.5281/zenodo.17331192 Annotatsiya. Mazkur maqolada mashhur ingliz dramaturgi Uilyam Shekspir hayoti va ijodi, xususan, uning “Qirol Lir” tragediyasi tahlil qilinadi. Asarda insoniylik, sadoqat, xiyonat, manfaatparastlik, ota va farzand o‘rtasidagi murakkab munosabatlar badiiy mahorat bilan aks ettirilgan. Shuningdek, asar mazmuni va undagi g‘oyalar zamonaviy hayotda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmaganligi ta’kidlanadi. Tolstoy va zamonaviy shekspirshunoslar fikrlari orqali asarning turlicha talqinlari yoritiladi. Kalit so‘zlar: Uilyam Shekspir, Qirol Lir, tragediya, sadoqat, xiyonat, insoniylik, ota va farzand, falsafiy mushohada. Аннотация. В статье рассматривается жизнь и творчество великого английского драматурга Уильяма Шекспира, в частности его трагедия «Король Лир». В произведении глубоко раскрываются темы человечности, преданности, предательства, алчности и взаимоотношений между отцом и детьми. Подчеркивается, что идеи и философские размышления драмы остаются актуальными и в наше время. Приводятся различные точки зрения — от критики Л. Н. Толстого до современных интерпретаций исследователей творчества Шекспира. Ключевые слова: Уильям Шекспир, Король Лир, трагедия, преданность, предательство, человечность, отец и дети, философская драма. Absract. This article explores the life and creative legacy of the great English playwright William Shakespeare, focusing on his famous tragedy King Lear. The play vividly portrays themes such as humanity, loyalty, betrayal, greed, and the complex relationship between father and children. The study emphasizes the timeless relevance of these ideas in modern society. It also presents different perspectives, from Leo Tolstoy’s criticism to contemporary interpretations by Shakespearean scholars. Keywords: William Shakespeare, King Lear, tragedy, loyalty, betrayal, humanity, father and children, philosophical reflection. Mashhur yozuvchi va buyuk dramaturg Uilyam Shekspirning hayot yòli. Uning dunyoga mashhur “Qirol Lir” tragediyasi. Asarda insoniylik, sadoqat, xiyonat, manfaatparastlik, ota va farzand òrtasidagi munosabatlar, toj-u taxt, boylik kabi mavzular yaqqol aks ettirilgan. Ingliz aktiyori, shoir va dunyoning eng mashhur dramaturglaridan biri Uilyam Shekspir Stratford-upon-Avonni shahrida 1564-yil 23-aprelda John Shekspir uyida dunyoga kelgan. Onasining ismi Mary Arden. Shekspirning otasi hunarmand-savdogar bo'lgan, u charm va charm qòlqop savdosi bilan shuĝullangan. Òsha davrlarda John Shekspirning ishlari yurishib, shahar meri sifatida ham faoliyat ko'rsatgan. Òĝli Uilyamning bilim olishiga jiddiy e’tibor qaratgan. Shekspir 17 komediya, 10 xronika, 11 fojia, 5 poema, 154 sonet yozgan. U 1580-yildan boshlab òz aktiyorlik faoliyatini boshlagan. Uning aktiyorlik faoliyati 15-yil davom etgan. Shekspir òzi yozgan asarlaridagi bosh qahramonlar rolini òynagan. Oktabr, 2025-Yil 89 Masalan, "Hamlet" asarida arvoh rolini, "Qirol Lir" da esa, qirol rolini ijro etgan. Shekspirning "Qirol Lir" asari 1605-1606-yillarda yaratilgan. Shekspirning bu asari insonni chuqur òy-fikrlar girdobiga solib qòyadi. Asarda haqiqiy muhabbat va boylik òrtasidagi kurash, sadoqat va xiyonat tufayli insonlarning turfa taqdirlari yozuvchi tomonidan mahorat bilan qalamga olingan. Asarda farzandlari tomonidan yolĝon maqtovlar qurboni bo'lgan Qirol Lir 2 qiziga mol-mulkini bo'lib beradi. Haqiqiy muhabbatini oddiy sòzlar bilan ishor etgan qizini esa, surgun qilishga amr etadi. Shoh 2 qiziga qilgan bu yaxshiligi evaziga farzandlaridan sadoqat kutdi, ammo ulardan faqat mehrsizlik va xiyonatni kòradi. Farzandlari tufayli kòp jabr kòrgan ota sòngida darbadarlikda vafot etadi. Albatta bu kabi noxush holatlar nafaqat uyĝonish davri balki, bugungi kun hayotida ham dolzarb masala bo'lib kelmoqda. Ammo bu asar haqida salbiy fikrlar ham yoq emas. Masalan, Lev Nikolayevich Tolstoy "Men Qirol Lirni chinakkam insoniyat fojiasi emas, balki sun'iy sahna dramasi deb bilaman" degan mulohazalarni keltirib òtgan. Tolstoy bu fikri bilan Shekspir yaratgan bu asar personajlari hayotiy emas, balki shunchaki sahnada ijro etiladigan sun'iy voqea deb qaraydi. Lekin yana bir zamonaviy Shekspirshunos Janette Dillon "Qirol Liroilaviy munosabatlar va hokimiyat orasidagi murakkab ziddiyatlarning dramatik timsolidir. Bu asar har bir avlod tomonidan qayta-qayta òqilishi kerak, chunki u doimiy dolzarbdir." deya aytib òtadi. Xulosa qilib aytadigan bòlsam, bu asar chindan ham insoniy qadriyatlar, mehr-muhabbat, sadoqat, haqgòylik, xiyonat va ochkòzlik kabi bir qancha falsafiy mushohadalar yiĝindisini òz ichiga oladi. Bu asar òsha davrlardan bayon òz ahamiyati, qadr-qimmatini yoqotmay kelmoqda. Chunki bu asar mohiyati hamisha dolzarb mavzu bo'lib kelganligi uchun bugungi kunga qadar òquvchi, kitobxonlar qòlidan tushmay kelmoqda. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONI VA BOSHQA JANRLAR MUNOSABATI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 44(44). 2. Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA IFODA ETILGAN MAROSIMLARDA ARXAIK EPOS XUSUSIYATLARI TALQINI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 44(44). 3. Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIMDA INNOVATSION FAOLIYATNI TASHKIL ETISH FUNKSIYALARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 44(44). 4. Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH MAROSIMINING ARXAIK-BAIIY XUSUSIYATLARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 44(44). 5. Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIMDA INNOVATSION FAOLIYATNI TASHKIL ETISH FUNKSIYALARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 44(44). 6. SHARIPOVA, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONINI O’ZBEK VARIANTLARI ORASIDAGI MAROSIMLARNING BADIIY TALQINI. Journal of Research and Innovation, 1(10), 45-52. Oktabr, 2025-Yil 90 7. Baxshilloyevna, S. M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA SUNNAT TO ‘YI MAROSIMINING BADIIY TALQINI. Научный Фокус, 1(2), 1091-1095. 8. Baxshilloyevna, S. M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONINI O ‘RGANISH BOSQICHLARI, METODLARI HAMDA KUYLASH ETOSI. Научный Фокус, 1(2), 1096-1100. 9. Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA ETNIK MADANIY TA’LIM VA UNING TARIXIY ILDIZLARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 35(35). 10. Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA IFODALI NUTQNING IJTIMOIY-PEDAGOGIK FUNKSIYALARI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 32(32). 11. Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH TO’YI URF-ODATLARI TASVIRI VA TALQINI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 30(30). 12. Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH TO’YI URF-ODATLARI TASVIRI VA TALQINI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 30(30). 13. Sharipova, M. (2020). O'quvchi yoshlar tarbiyasida o'lmas an'ana va marosimlarning ahamiyati. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 1(1). 14. Sharipova, M. B., & Nozirova, M. J. Q. (2021). O’ZBEK XALQ DOSTONLARINI O’QITISHDA KOMPYUTER IMKONIYATLARI. Scientific progress, 2(7), 1102-1108. 15. Sharipova, M. B., & Farmonova, G. S. Q. (2021). NIKOHDAN SO’NG ADO ETILADIGAN URF-ODATLAR TASVIRI (“ALPOMISH” DOSTONI MISOLIDA). Scientific progress, 2(7), 1125-1129. 16. Sharipova, M. B. (2021). XALQ DOSTONLARIDA SOVCHILIK MAROSIMI BADIIY IFODASI (“ALPOMISH” DOSTONI MISOLIDA). Scientific progress, 2(7), 1120-1124. 17. Sharipova, M. B., & Mirzayeva, X. N. (2021). XALQIMIZ MADANIYATINING HAYOTBAXSH SARCHASHMASI. Scientific progress, 2(7), 1135-1138. 18. Шарипова, М. Б., & Неьматова, Ш. Н. (2020). Формирование эстетической культуры воспитанников дошкольных образовательных учреждений. Вестник магистратуры, (3-3 (102)), 113-114. 19. Sharipova, M. (2020). Qahramonlik eposi-milliy madaniyatimizning nodir xazinasi (" Alpomish" dostoni misolida). ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 1(1). 20. MA’NAVIY, Y. A. R. V., & O’RNI, D. B. Q. E. DOI: 10.53885/edinres. 2021.17. 14.046 Sharipova Maxbuba Baxshilloyevna BuxDU. Maktabgacha ta’lim. 21. Sharipova, M. B., & Shokirova, N. Z. Q. (2021). «ALPOMISH» DOSTONI–BADIIY BARKAMOL ASAR. Scientific progress, 2(7), 1145-1148. 22. Sharipova, M. (2020). ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ОБРЯДОВ В ЭПОСЕ «АЛПОМИШ». ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 1(1). 23. Шарипова, М. Б., & Хусаинова, З. Х. ВЕСТНИК НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ. ВЕСТНИК НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ Учредители: Олимп, 106108. 24. Sharipova, M. (2024). EPOS HAMDA MAROSIM MUNOSABATINING QADIMIYLIGI VA AN’ANAVIYLIGI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 46(46). Oktabr, 2025-Yil 91 25. Sharipova, M. (2024). Historical-Vital Bases of Epos And Ritual Expression (In The Example of the Epic “Alpomish”). ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 46(46). 26. Sharipova, M. B., & G’afurova, A. A. (2024). METHODOLOGY OF STAGING IN THE DEVELOPMENT OF CHILDREN'S SPEECH IN THE PRESCHOOL EDUCATION SYSTEM. THE ROLE OF SCIENCE AND INNOVATION IN THE MODERN WORLD, 3(1), 21-29. 27. Sharipova, M. (2023). O ‘ZBEK FOLKLORSHUNOSLIGIDA ALPOMISHSHUNOSLIK TA’LIMOTI. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 44(44).