ZULFIYA IJODIDA AYOL TASVIRINING BADIIY TALQINI

261 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 ZULFIYA IJODIDA AYOL TASVIRINING BADIIY TALQINI Yakubova Jasmina Jamolbekovna O‘zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti 36-24 guruh talabasi. S.S. Abduqahhorov Ilmiy rahbar. Elektron pochta: [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17339976 Annotatsiya. Ushbu maqolada xalq shoirasi Zulfiya Isroilova ijodida ayol obrazining badiiy talqini tahlil qilinadi. Shoiraning hayoti, ijodi va ijodida ayolning insonparvarlik, sadoqat, mehnatsevarlik, vatanparvarlik kabi fazilatlarini ifodalovchi obrazi aks etgan. Zulfiya oʻz sheʼrlarida nafaqat ayollar ruhiyatini, balki milliy oʻziga xoslikni, xalqning maʼnaviy olamini ham aks ettiradi. Shoira asarlarini tahlil qilishga asoslangan maqola ayol obrazining badiiy talqini, obrazlar tizimi va ularning sheʼriy mazmunini ochib beradi. Kalit soʻzlar: Zulfiya Isroilova, ayol obrazi, badiiy talqin, lirika, sevgi, sadoqat, vatanparvarlik, maʼnaviyat, ayol obrazi, sheʼriy mahorat. ARTISTIC INTERPRETATION OF THE IMAGE OF A WOMAN IN THE WORK OF ZULFIYA Abstract. This article analyzes the artistic interpretation of the image of a woman in the work of the folk poetess Zulfiya Israilova. In the life, work and work of the poetess, the image of a woman is reflected through which she expresses such qualities as humanity, devotion, hard work, patriotism. In her poems, Zulfiya reflects not only the female psyche, but also the national identity, the spiritual world of the people. The article, based on an analysis of the poetess's works, reveals the artistic interpretation of the image of a woman, the system of images and their poetic content. Keywords: Zulfiya Isroilova, image of a woman, artistic interpretation, lyrics, love, devotion, patriotism, spirituality, image of a woman, poetic skill. ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ОБРАЗА ЖЕНЩИНЫ В ТВОРЧЕСТВЕ ЗУЛЬФИИ Аннотация. В статье анализируется художественная интерпретация образа женщины в творчестве народной поэтессы Зульфии Исроиловой. Жизнь, творчество и творчество поэтессы отражают образ женщины, воплощающий такие качества, как гуманность, верность, трудолюбие, патриотизм. В своих стихах Зульфия отражает не только женскую психику, но и национальную идентичность, духовный мир народа. В статье на основе анализа произведений поэтессы раскрывается художественная интерпретация образа женщины, система образов и их поэтическое содержание. Ключевые слова: Зульфия Исроилова, образ женщины, художественная интерпретация, лирика, любовь, верность, патриотизм, духовность, образ женщины, поэтическое мастерство. Muhokama va natijalar: Zulfiya Isroilova oʻzbek adabiyotining noyob namoyandasi, xalq shoirasi, jamoat arbobi va fidoyi ijodkor sifatida oʻzbek sheʼriyatidagi ayol obrazini badiiy talqin qilishda yangicha mazmun-mohiyat kasb etdi. Shoiraning hayoti va ijodi oʻzbek ayolining maʼnaviy olami, ichki kechinmalari, ishdagi, oila va jamiyatdagi oʻrni haqida. 1915 yili Toshkentda mehnatkash oilada tugʻilib, yoshligidan nutq sanʼati, xalq ogʻzaki ijodiyoti, kitoblarda mehr bilan oʻsgan. 262 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 Keyinchalik bu sevgi uning faoliyatini belgilab berdi. Zulfiya 1930 - yillarda adabiyot bilan shugʻullana boshlaganida, u oʻz ovozi bilan samimiy, ammo chuqur maʼnaviy sheʼrlar yozgan yozuvchi sifatida tanilgan. Shoira ijodida ayol siymosi hamisha markaziy oʻrin tutadi. U ayolni nafaqat sevgi ramzi, balki iroda, mehnatsevarlik, sadoqat, vatanparvarlik, jasorat va sevgi manbai sifatida tasvirlaydi. Zulfiyaning «Ona», «Qiz qoʻshigʻi», «Mushoira», «O‘g‘lim, sira bo‘lmaydi urush» kabi sheʼrlarida xotin-qiz obrazi millatning shon-shuhrati, vatanparvarligi va insonparvarligi bilan uygʻunlashgan. «Ona» sheʼrida ayol obrazi xalq onasining darajasiga koʻtarilib, mehr-muhabbat, sadoqat va sabr-toqat timsoliga aylanmoqda. Shoira onasining ruhini, hayotiy sinovlarda sabrtoqatini, taqdirini samimiy ifoda etadi. Zulfiya ayol nafaqat shaxsiy his-tuygʻularda, balki ijtimoiy hayotda ham faol va mustaqil ekanini koʻrsatmoqda. Shoira oʻz asarlarida «oʻzbek ayollarini maʼnaviy uygʻonish, taʼlim olish, faol muloqot qilishga» daʼvat etadi. Shuning uchun uning sheʼrlari nafaqat lirik, balki tarbiyaviy ruhga ham ega. 1950 - 1970 yillarda uning asarlarida ayollarning jamiyat, tinchlik, sadoqat va ishdagi oʻrni haqida fikrlar chop etilgan. U ayollarni ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishga va oʻz imkoniyatlarini ochishga undaydi. Shoira asarlarida ayol ruhiyati chuqur tahlil qilinadi. Zulfiya ayolning sezgirligi, muhabbat, salomatlik va hijrani anglatadi. «Sensiz», «Yurak», « Bahor keldi seni so‘roqlab» kabi oyatlarda ayolning maʼnaviy tashvishlari, aql - idroklari va umidlari hamda samimiy va maʼnaviy tuygʻulari borligi aytilgan. «Sensiz» sheʼrida sevgi ruhiy tuygʻu sifatida namoyon boʻladi. Bu oyatlarda Zulfiya ayolni hissiy jihatdan boy, ammo kuchli va bardoshli deb taʼriflaydi. Shoiraning badiiy mahorati ayniqsa ramzlar tizimida namoyon boʻladi. U manzaralarni ayol ruhi bilan uygʻunlashtiradi va tasvirlar orqali ifodalaydi. Bahor, yomgʻir, quyosh, barg va gul kabi ramzlar uning sheʼrlarida ayol qalbining nozik jihatlarini yorituvchi vosita boʻlib xizmat qiladi. Misol uchun, « Bahor keldi seni so‘roqlab » nomli sheʼrda bahor hayotning yangilanishi, ayolning sevgisi va maʼnaviy qudratini tiklashning ramzi ekanligi aytilgan. Bu badiiy uslub shoiraning she’riy mahoratini, so’z kuchi va musiqa kuyini chuqur his qilish qobiliyatini ko’rsatadi. Zulfiya ogʻir sinovlarni ijodga aylantirgan ijodkor edi. Hamid Olimjonning eri erta vafoti uning hayotida chuqur iz qoldirgan boʻlsa-da, shoira bu ogʻriqni maʼnaviy kuchga aylantirib, xalqning ogʻrigʻi va odamlarning azob-uqubatlarini aks ettiruvchi asarlar yaratgan. Hijriy davrdagi va Farhod ismli kolleksiyalar uning ogʻriqni olamdagi insoniy tuygʻuga aylantira olishini koʻrsatadi. Zulfiya hayot, ijod va insoniyatga bagʻishlangan ijodkor sifatida oʻzbek ayollari uchun maʼnaviy kuch manbaiga aylandi. Zulfiya ijodidagi ayol obrazini yanada chuqurroq tahlil etganda, u faqat zamon yoki shaxsiy kechinmalar timsoli emas, balki butun xalqning ruhiy qiyofasini aks ettiruvchi badiiy markaz sifatida namoyon bo‘ladi. Shoiraning asarlarida ayolning insoniylik, sabr, sadoqat, mehr, mehnatsevarlik kabi fazilatlari nafaqat individual, balki ijtimoiy mazmun kasb etadi. U o‘z qahramonlarini hayotning sinovlari orqali yetuklikka yetkazadi, har bir ayolni o‘z taqdiri uchun mas’ul shaxs sifatida gavdalantiradi. Zulfiya yaratgan ayollar hayotda bardoshli, lekin his-tuyg‘ularga boy, hayotga muhabbat bilan qaraydigan insonlar. Ular ko‘pincha oiladagi, jamiyatdagi og‘irliklarni yelkalarida ko‘taradilar, biroq bu og‘irlik ularni bukmaydi — aksincha, kuchliroq qiladi. Shoira ayolning ko‘zida butun jamiyatning og‘rig‘ini, xalqning orzularini va millatning ruhiy mustahkamligini 263 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 ko‘radi. Shu bois uning ayol qahramonlari nafaqat o‘z davrining, balki abadiy insoniy qadriyatlarning timsoliga aylanadi. Zulfiya ijodidagi ayollar o‘z orzularini yurak bilan his qiluvchi, lekin aql bilan boshqaruvchi qahramonlardir. Ular sevgini faqat his emas, balki mas’uliyat, sadoqat va fidoyilik darajasida anglaydilar. Shoira sevgi va sadoqatni badiiy ifoda etar ekan, bu tuyg‘ularni ma’naviy kamolot vositasi sifatida talqin qiladi. Uning “Sensiz”, “Yurak”, “Ayol” kabi she’rlarida sevgi va sadoqat ruhiy kuch, insoniy yuksaklik manbai sifatida gavdalanadi. Shoiraning asarlarida ayolning hayotga, mehnatga, vatanga bo‘lgan munosabati ham badiiy markazni tashkil etadi. U ayollarni o‘z jamiyatining faol ishtirokchisi sifatida ko‘rsatadi. Bu jihatdan, Zulfiya ijodi o‘zbek ayolining faolligi, mustaqil fikrliligi va ijtimoiy burchini anglash jarayonida katta o‘rin tutgan. Shoira hayotiy tajribalari orqali ayolning o‘z-o‘zini anglash, o‘z imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish yo‘lini ko‘rsatadi. Uning asarlarida tabiat manzaralari, ramzlar va obrazlar ayol ruhiyatining aks sadosiga aylanadi. Bahor — hayotning yangilanishi, yomg‘ir — tozalanish va sabr, quyosh — umid va yorug‘lik, gul esa go‘zallik va poklik timsoli sifatida ishlatiladi. Zulfiya “Bahor keldi seni so‘roqlab” she’rida ayol qalbining yangilanishini tabiat manzaralari orqali ifodalaydi: “Bahor keldi seni so‘roqlab, Salqin saharlarda, bodom gulida...” Bu satrlarda bahor obrazining yangilanish va poklanish ma’nosi ayol ruhiyati bilan uyg‘unlashadi. Shoira tabiatning jonlanishini ayolning ichki kuchi, hayotga qaytish istagi bilan bog‘laydi. Har bir she’rda tabiat bilan ayol qalbi o‘rtasidagi uyg‘unlik sezilib turadi. Shoira uchun tabiat — ayollikning metaforasi, ayol esa hayotning davomiyligi va yaratuvchanlik manbai. Zulfiya ijodi o‘zbek adabiyotida ayolning ruhiy dunyosini bunday chuqurlikda ochib bera olgan ilk asarlardan hisoblanadi. U o‘z she’rlarida ayollikni ko‘tarinki ruhda, ammo hayotiy soddaligi bilan tasvirlaydi. Uning lirik qahramonlari orzuga berilgan romantik obrazlar emas, balki hayot sinovlarini o‘z yelkasida ko‘tarib, bardam turgan, o‘z taqdirini yarata olgan ayollardir. Shoira ularning og‘rig‘ini, quvonchini, umidini, hayotga bo‘lgan ishonchini badiiy tildagi nafis ifoda orqali yetkazadi. Zulfiya she’riyatida ayol ruhiyati xalq ruhiyatining badiiy talqiniga aylanadi. U ayol qalbining nozikliklarini xalqning umumiy ruhiy kechinmalari bilan bog‘lab tasvirlaydi. Shuning uchun uning she’rlari shaxsiy tuyg‘ularni emas, balki millatning ma’naviy manzarasini ifodalaydi. Ayol siymosi orqali u xalqning sabrini, sadoqatini, mehrini va vatanparvarlik tuyg‘usini ifodalaydi. Shoiraning badiiy dunyosida ayollik va vatanga muhabbat bir-birini to‘ldiradi. Zulfiya uchun ayol — bu ona, bu vatan, bu hayotning o‘zi. U onani kuylarkan, aslida xalqni, uning tarixini va abadiy bunyodkor kuchini madh etadi. “Onajon”, “O‘zbekiston ayollari”, “O‘g‘lim, sira bo‘lmaydi urush” singari she’rlarida bu fikr o‘zining badiiy cho‘qqisiga yetadi. Zulfiya ijodidagi ayollar nafaqat his-tuyg‘u sohibalari, balki tafakkur va jasorat egalaridir. Ular o‘z fikrini aytishdan, hayotga qarshi chiqishdan, adolatni himoya qilishdan cho‘chimasliklari bilan ajralib turadi. Shu ma’noda, shoira ayollarni badiiy asarda faol subyektga aylantiradi. Bu o‘zbek she’riyatida muhim o‘zgarish bo‘lib, ayolning ovozini yanada kuchliroq eshittirgan. Shoira yaratgan ayol obrazlarining o‘ziga xosligi shundaki, ular tarixiy davrlar o‘tishi bilan ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmaydi. 264 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 Zulfiya ayol timsolini universal badiiy darajaga olib chiqdi: uning ayoli o‘zbek xalqiga mansub bo‘lsa-da, u har qanday millatga tushunarli insoniy fazilatlarni mujassam etadi. Bu jihatdan, Zulfiya ayollikni milliylikdan tashqariga olib chiqib, uni umuminsoniy qadriyat sifatida talqin etdi. Zulfiya ijodi bugun ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan. Uning she’rlari ayollarni o‘z hayotiga mas’uliyat bilan qarashga, orzularini himoya qilishga, o‘zligini anglashga undaydi. Shoira yaratgan ayol obrazlari yosh avlod uchun ma’naviy o‘lchov, hayotiy namunaga aylangan. Bugungi kunda ham o‘zbek ayollari Zulfiya she’riyatida o‘zini ko‘radi, o‘z dardini va umidini topadi. Shoiraning “Nevara” she’rida esa ayolning onalik va buvilik fazilatlari, mehrmuhabbatning avloddan-avlodga o‘tuvchi ilohiy kuchi tasvirlanadi: “Nevara bo’lmasa, odamzod albat, O’zi kashf etardi, kashf etganday baxt.” Bu satrlarda ayolning hayotiy qudrati, mehrning davomiyligi va naslning pokligi ifoda etilgan. Zulfiya uchun ayollik — hayot manbai, mehr va sadoqatning abadiy o‘chog‘idir. Zulfiya ijodi nafaqat o‘z davrining badiiy hodisasi, balki ayol ruhiyatining tarixiy yodgorligidir. Uning asarlarida insoniy tuyg‘ular, ayollikning abadiy mohiyati, vatanparvarlik va mehr inson qalbiga singgan holda yoritilgan. Shuning uchun Zulfiya ijodi o‘zbek ayolining timsolida butun millatning ma’naviy go‘zalligini aks ettirgan, xalqning ruhiy merosiga aylangan. Mening shaxsiy kuzatishimga ko’ra, Zulfiya ijodidagi ayol obrazi o’zbek adabiyotida o’ziga xos burilish nuqtasini yaratdi. Uning sheʼrlarida ayol obrazi nafaqat sevgi ramzi, balki sabr-toqat, matonat va aql timsoli sifatida yuksak badiiy darajada mujassam etilgan. O’ylaymanki, shoira yaratgan ayol obrazini butun avlod o’zbek ayollari - onalar, qizlar, mehnatkash ayollar, rassomlar gavdalantiradi. Aynan shu narsa Zulfiyani ayol qalbi orqali millat ruhini ifoda eta oladigan kam sonli ijodkorlardan biriga aylantiradi. Shoiraning tili ham oʻziga xosdir. Uning sheʼrlari xalq soʻzining boyligi, ohangdorligi, tabiiyligi, samimiyligi va falsafiy tafakkurini oʻzida mujassam etgan. Oyatlarda yozilgan soʻzlar, ritm va ifodali vositalar oʻquvchini hissiy holatga olib keladi. Zulfiya she’rlari nafaqat ayolning tashqi go’zalligini, balki uning ichki qudratini, ma’naviy pokligini va ma’naviy olamini ham ochib beradi. Shu bois u yaratgan ayol obrazlari oʻzbek adabiyotida yangi badiiy bosqichni boshlab berdi. Xulosa: Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Zulfiya ijodi ayolni «maʼnaviy va ijtimoiy yuksak» qilishga qaratilgan. Shoira oʻz asarlarida xotin-qizlarning orzu-istaklari, histuygʻulari, sadoqati va hayotga boʻlgan ishonchini mahorat bilan ifoda etadi. Uning she’rlarida ayol nafaqat oilaning, balki jamiyatning tayanchi sifatida namoyon bo’ladi. Zulfiya ayolni sabrtoqat, sadoqat va muhabbat ramzi sifatida talqin qilib, uni millatning maʼnaviy qudrati va goʻzalligi timsoliga aylantiradi. Shoiraning har bir asari oʻzbek ayolining hayotiy kuchi va umuminsoniy qadriyatlarini tarannum etadi. Zulfiya yaratgan ayollar oʻzbek adabiyoti tarixidagi eng yorqin, samimiy va taʼsirchan qahramonlardandir. Shu bois uning ijodi bugungi kunda ham oʻz dolzarbligini yoʻqotmay, ayollik, onalik va insoniyatning yuksak badiiy ifodasi sifatida baholanmoqda. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati 1. Tafakkur.net — Zulfiya haqida to‘liq ma’lumot (https://tafakkur.net/zulfiya.haqida) 2. O‘zbekiston adabiyoti tarixi. — Toshkent: Fan nashriyoti, 2010. 265 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10 3. Rahimboyeva Q. Zulfiya xotirasiga bag‘ishlangan suhbatlar. Toshkent, 2005. 4. Gʻaniyeva S. Zulfiya ijodi va ayol timsolining evolyutsiyasi. O‘zMU, 2012. 5. Isroilova Z. Hayot varaqalari, Toshkent, 1932. 6. Isroilova Z. Uni Farhod der edilar, Toshkent, 1943. 7. Isroilova Z. O‘ylar, Toshkent, 1965. 8. “Saodat” jurnali arxivi, 1954–1980-yillar sonlari. 9. Xolikova N. “O‘zbek mumtoz adabiyotida ayol obrazining evolyutsion tadriji.” — Involta Scientific Journal. involta.uz 10. Axmedova H. “Istiqlol davri o‘zbek qissachiligida ayol ruhiyatining badiiy talqini.” — Journal of Innovations in Scientific and Educational Research. bestpublication.org