BUYURTMANI ELTISHNI BASHORAT QILISHDA REGRESSION TAHLILDAN FOYDALANISH

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL A.Abdurazakov , A.N. Fozilov Farg’ona davlat texnika universiteti ([email protected] ) BUYURTMANI ELTISHNI BASHORAT QILISHDA REGRESSION TAHLILDAN FOYDALANISH Annotatsiya. Ushbu maqolada yukni (buyurtmani) eltishda bosib o’tilgan masofani o’tish vaqtga bog’lanishi regressiya modeli qurilgan va koeffitsentlar uchun ishoncnlilik intervali topilgan. Kalit so’zlar. Masofa, vaqt, regressiya, chiziqli, model, bog’lanish, matritsa. Аннотация. В данной статье построена регрессионная модель зависимости пройденного расстояния от времени доставки груза (заказа) и найден доверительный интервал для коэффициентов. Ключевые слова. Расстояние, время, регрессия, линейный, модель, зависимость, матрица. Abstract. This article constructs a regression model of the relationship between distance traveled and cargo (order) delivery time and finds a confidence interval for the coefficients. Keywords: Distance, time, regression, linear, model, relationship, matrix. Ta’lim sifati va samaradorligini oshirishda o’quv jarayoniga sun’iy intellekt va informatsion texnologiyani qo’llash muhim rol o’ynaydi. Ma’lumki , iqtisodiyotda asosan kuzatuv natijalari tahlil qilinadi. Natijalar diskret ma’lumotlardan iborat. Diskret ma’lumotlarga ishlov berishda omillar orasidagi bog’lanishni aniqlash kerak. Bog’lanishni aniqlashda interpolyatsiya, approksimatsiya, regressiya tenglamalari asosida analitik ko’rinishi olinadi. (Boshqa usullar ham mavjud). Masalaning qo’yilishi. Firma buyurtmani eltish bilan shug’urlanadi. Buyurtmani eltishda eng asosiy masala – bosib o’tilgan masofa , bu masofani bosib o’tish uchun sarflangan vaqt hisoblanadi. Ma’lumki sarflangan vaqt ko’p omillarga bog’liq (yo’ldagi to’siqlar, ob-havo, transport turi va boshqalar). Bosib o’tilgan masofani o’tish vaqtiga bog’lanishini aniqlash asosiy vazifadir. Bu omillarni o’tkazish maqsadida kuzatuv o’tkazildi. Buyurtma ixtiyoriy vaqt oralig’ida va ixtiyoriy masofaga bo’lishi mumkin. Shuning uchun tasodifiy sonlar jadvalidan foydalaniladi. (Buyurtma ertalab soat 800 dan kechki 1800 gacha bajariladi.) Tajriba natijalari (matritsa ko’rinishda yozamiz) Vaqt minutda ( ) 16 13 19 12 11 8 14 16 9 10 T t= Masofa kilometrda ( ) 3,5 2,4 4,9 4,2 3.0 1,3 1,0 3,0 1,5 4,8 T s= JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Matematik model qurish: s va t orasidagi bog’lanishni s at b= + ko’rinishda izlaymiz, bu yerda a va b noma’lum koeffitsientlar. Regression modelni matritsa ko’rinishda axtaramiz: S XT e = + Bu yerda 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 16 17 19 12 11 8 14 16 9 10 T X= , ( ) 0 1 T T b b= - noma’lum koeffitsentlar, e - xatolik. No’malum koeffitsentlarni quyidagi formulalar yordamida topamiz (Gauss-Markov teoremasi [ ] 1 ). ( ) 1, T T T X X X S - = bu yerdan ( ) 1 3 1,487 0,105 0,105 7,962 10 T X X - - - =- va 31,7 431,3 T X S = Demak 1,818 0,102 T= va ( ) 0,102 1,818S t t= + . Har bir koeffitsient uchun ichonchlilik intervalini quramiz: ( ) 11,457 0,105 0,105 0,008 T H X X -- = = - U holda , 1,348 , 1,2 k k k H k b = = , demak 1,704 0,125 b = . a va b koeffitsientlar uchun ishonchlilik intervali 98% a = ishonchlilik ehtimollikda ( ) ( ) 2 2 , 0,186; 0,39a t a t b b - + = - ( ) ( ) 1 1 , 2,226; 5,630 , 2,306b t b t t b b - + = - = JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Determinatsiya (korelyatsiya) koeffitsientini hisoblaymiz: 117,48, 3,17 , 101,806 T T T S S S T X S - = = = U holda 2 0,904, 0,818 T T T T X S n S R R S S n S - - - = = = - 2 R ning 1 ga yaqin bo’lgani uchun qurilgan model jarayonni bashorat qilishga ishlatish mumkin. Xulosa. - Buyurtmani eltishni bashorat qilishga va tog’ri qaror qilishga imkoniyat yaratadi; - Tayyorlanayotgan mutaxassis amaliyotda uchraydigan masalalarni yechishni o’rganadi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1. Н.Ш. Крамер, Теории вероятностей и математическая статистика. М. ЮНИТИ, 2010г., 551с. 2. Abdurazakov, A., Mirzamahmudova, N., & Maxmudova, N. (2021). Iqtisodiy masalalarni maple dastur tizimi yordamida yechish uslubiyoti. Scientific progress, 2(7), 737-745. 3. Alimjonova Gulnozaxon Isroiljon qizi (2025). TAJRIBA NATIJALARINI TAXLIL QILISHDA INFORMATSION TEXNOLOGIYADAN FOYDALANISH. IQRO INDEXING, 17(2), 561-564. 4. Каримов, Ш. Т., & Хожиакбарова, Г. (2017). Аналог задачи гурса для одного неклассического уравнения третьего порядка с сингулярным коэффициентом. Toshkent shahridagi turin politexnika universiteti, 121.