TALABALARNING IJODIY KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI TA'LIM MUHITI IMKONIYATLARI

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Xolmatova Kamola Tuyg'unovna Buxoro davlat pedagogika instituti Aniq va tabiiy fanlar fakulteti tyutori [email protected] Холматова Камола Туйгуновна Тьютор факультета точных и естественных наук Бухарского государственного педагогического института [email protected] Kholmatova Kamola Tuygunovna Tutor, Faculty of Exact and Natural Sciences, Bukhara State Pedagogical Institute [email protected] TALABALARNING IJODIY KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI TA’LIM MUHITI IMKONIYATLARI Annotatsiya:Mazkur maqolada texnologik ta’lim yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar ijodiy kompetensiyalarini rivojlantirishda raqamli ta’lim muhitining pedagogik, didaktik va texnologik imkoniyatlari tahlil qilingan. Raqamli ta’lim vositalari, platformalar va virtual muhitlardan samarali foydalanish orqali talabalarning ijodiy tafakkuri, mustaqil fikrlashi, muammoli vaziyatlarda innovatsion yechim topish ko‘nikmalarini shakllantirish yo‘llari yoritiladi. Shuningdek, maqolada raqamli texnologiyalarni texnologik ta’lim jarayoniga integratsiyalashning afzalliklari hamda o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi interaktiv hamkorlikning ahamiyati ochib beriladi. Kalit so‘zlar: ijodkorlik, kreativ fikrlash, kompetensiya, raqamli ta’lim, texnologik ta’lim, innovatsion faoliyat, o‘quv muhiti. РАЗВИТИЕ ТВОРЧЕСКИХ КОМПЕТЕНЦИЙ СТУДЕНТОВ В УСЛОВИЯХ ЦИФРОВОЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЫ Аннотация: В данной статье анализируются педагогические, дидактические и технологические возможности цифровой образовательной среды в развитии творческих компетенций студентов, обучающихся по направлению технологического образования. Освещаются пути формирования у студентов творческого мышления, самостоятельности и навыков поиска инновационных решений в проблемных ситуациях посредством эффективного использования цифровых средств обучения, платформ и виртуальных сред. Кроме того, в статье раскрываются преимущества интеграции цифровых технологий в процесс технологического образования, а также значение интерактивного взаимодействия между преподавателем и студентом. Ключевые слова: творчество, креативное мышление, компетенция, цифровое образование, технологическое образование, инновационная деятельность, образовательная среда. OPPORTUNITIES OF THE DIGITAL LEARNING ENVIRONMENT IN DEVELOPING STUDENTS’ CREATIVE COMPETENCIES JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Abstract: This article analyzes the pedagogical, didactic, and technological opportunities of the digital learning environment in developing the creative competencies of students studying in the field of technological education. It highlights ways to foster students’ creative thinking, independence, and problem-solving skills through the effective use of digital tools, platforms, and virtual environments. The article also reveals the advantages of integrating digital technologies into the technological education process and emphasizes the importance of interactive collaboration between teachers and students. Keywords: creativity, creative thinking, competence, digital education, technological education, innovative activity, learning environment. Zamonaviy texnologiyalar jadal rivojlanayotgan davrda oliy ta’lim tizimining asosiy maqsadi — ijodkor, innovatsion fikrlaydigan, raqamli texnologiyalarni amaliy faoliyatida qo‘llay oladigan mutaxassislarni tayyorlashdir. Texnologik ta’lim yo‘nalishida bu jarayon yanada muhim, chunki bo‘lajak pedagog yoki muhandis o‘z kasbiy faoliyatida yangilik yaratish, ishlab chiqarish jarayonlarini modernizatsiya qilish va zamonaviy raqamli vositalardan foydalanish malakasiga ega bo‘lishi zarur. Raqamli ta’lim muhiti bu borada talabalarga keng imkoniyatlar yaratadi — ularning mustaqil o‘rganish, tajriba o‘tkazish, g‘oya yaratish va amaliy loyihalarda ishtirok etish salohiyatini oshiradi. [1; 90b.] Ijodiy kompetensiyaning mazmuni va tarkibiy tuzilishi mazmuni bu ijodiy kompetensiya — bu shaxsning mavjud bilim, ko‘nikma va tajriba asosida yangilik yaratish, nostandart yechim topish, kreativ fikr bildirish va innovatsion g‘oyalarni ilgari surish qobiliyatidir. [2; 67b.],[3; 54b.] Texnologik ta’lim talabasi uchun bu, masalan, yangi texnologik jarayonni modellashtirish, didaktik vosita yaratish yoki ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtirish orqali namoyon bo‘ladi. Ijodiy kompetensiya quyidagi tarkibiy qismlarni o‘z ichiga oladi: Ijodiy (kreativ) tafakkur — muammoni nostandart yo‘l bilan hal qilish, texnik yoki texnologik masalaga yangicha yondashuv topish qobiliyati. Innovatsion fikrlash — yangi texnologik g‘oyalar yaratish, mavjud usullarni optimallashtirish, ishlab chiqarish jarayonlarini raqamlashtirish. Estetik va vizual idrok — texnologik jarayonlarda dizayn, ergonomika, go‘zallik tamoyillarini hisobga olish. Ijodiy mustaqillik va tashabbuskorlik — mustaqil loyiha ishlab chiqish, uni amaliyotda sinovdan o‘tkazish va tahlil qilish. Moslashuvchanlik va texnologik yangiliklarga tez moslashish — zamonaviy dasturlar, texnik vositalar va platformalarni tez o‘zlashtirish qobiliyati. Texnologik ta’limda ijodiy kompetensiyani rivojlantirish yo‘llari: Texnologik ta’lim yo‘nalishida ijodiy kompetensiyani rivojlantirish o‘quv jarayonining barcha bosqichlarida amalga oshiriladi. Quyidagi pedagogik yondashuvlar bu jarayonni samarali tashkil etadi:Muammoli ta’lim — bir nechta yechimi bo‘lgan texnik yoki ishlab chiqarish masalalarini yechish orqali ijodiy fikrlashni rag‘batlantirish; [5; 94b.] Loyiha asosida o‘qitish — raqamli vositalar yordamida texnologik jarayonlarni modellashtirish, 3D dizayn, prototiplash;Fanlararo integratsiya — texnologiya, informatika, matematika va dizayn fanlarini uyg‘unlashtirib, kompleks ijodiy topshiriqlar bajarish; [9; 45b.] Kollaborativ o‘qitish — guruhda ishlash, fikr almashish, birgalikda loyihalar ishlab chiqish. Raqamli ta’lim muhiti imkoniyatlari: JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL 1. Multimedia vositalari orqali kreativ fikrlashni rivojlantirish Texnologik ta’limda video, animatsiya, 3D grafik, dizayn dasturlari (Canva, Blender, Figma, Tinkercad) yordamida talabalar texnik g‘oyalarni vizual ifodalashni o‘rganadilar. 2. Onlayn platformalar orqali bilimlarni chuqurlashtirish Coursera, EdX, Udemy, Khan Academy kabi platformalarda dizayn, texnologiya va raqamli ishlab chiqarish bo‘yicha maxsus kurslar mavjud. 3. Virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar Texnik tajribalar PhET, Labster, AutoCAD kabi vositalar orqali amalga oshiriladi. Bu talabada nazariy bilimni amaliyot bilan bog‘lash ko‘nikmasini shakllantiradi. 4. Kollaborativ ish muhiti Google Docs, Miro, Notion, Padlet kabi onlayn vositalar orqali jamoaviy loyihalar yaratish ijodiy hamkorlikni rivojlantiradi. 5. Sun’iy intellektdan foydalanish ChatGPT, Copilot, DALL·E kabi AI vositalari orqali talabalar kontent yaratish, dizayn modellarini ishlab chiqish, texnik loyihalarni tahlil qilishda innovatsion yechimlardan foydalanadilar. 6. Raqamli portfoliolar va natijalarni taqdim etish Talabalar o‘z ijodiy ishlari, texnik loyihalari va dizaynlarini e-portfolio, blog, veb-sayt yoki ijtimoiy tarmoqlar orqali ommaga taqdim etadilar. Bu esa ularning ijodiy mas’uliyatini oshiradi. [4; 30b.] Raqamli ta’lim muhitida o‘qituvchi — bilim beruvchi emas, balki fasilitator va yo‘lboshchi sifatida faoliyat yuritadi. U talabalarga yo‘nalish beradi, ularning mustaqil izlanishini qo‘llab-quvvatlaydi va raqamli texnologiyalarni ijodiy maqsadlarda qo‘llashga o‘rgatadi. O‘qituvchining asosiy vazifalari: talabalarni mustaqil va tanqidiy fikrlashga undash; ijodiy topshiriqlarni ishlab chiqish va baholash mezonlarini belgilash; raqamli texnologiyalarni dars jarayoniga integratsiyalash; har bir talabaning individual ijodiy rivojlanish yo‘lini kuzatish. Xulosa qilib aytganda, texnologik ta’limda raqamli ta’lim muhiti talabalarning ijodiy kompetensiyalarini rivojlantirish uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Ular raqamli vositalar yordamida mustaqil izlanadi, texnik yechimlar ishlab chiqadi, innovatsion g‘oyalarni amalga oshirishni o‘rganadi. Shu bilan birga, raqamli texnologiyalar o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi interaktiv muloqotni kuchaytiradi, o‘quv jarayonining samaradorligini oshiradi. Ijodiy kompetensiyani shakllantirish – bu faqat nazariy bilim emas, balki amaliy faoliyat orqali o‘zini namoyon etuvchi uzluksiz jarayondir. Texnologik ta’limda raqamli muhitdan to‘laqonli foydalanish bo‘lajak mutaxassislarning kreativ salohiyatini ochib beradi, ularni innovatsion iqtisodiyot sharoitida raqobatbardosh kadrlar sifatida tayyorlaydi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Tuxliyev N.T., Nishonova S.N. “Raqamli ta’lim texnologiyalari” – Toshkent: Fan va texnologiya, 2021.-90 b 2. UNESCO. “ICT Competency Framework for Teachers”, 2018.67 p 3. Anderson T. “The Theory and Practice of Online Learning” – AU Press, 2008.54 p 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli ta’limni rivojlantirish strategiyasi to‘g‘risida”gi qarori, 2022-yil.-30 b 5. Bahromov D. “Talabalarni ijodiy fikrlashga o‘rgatishning zamonaviy metodlari” – Pedagogika jurnali, 2023.-94 b JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL 6. Mishra P., Koehler M.J. “Technological Pedagogical Content Knowledge (TPACK) Framework” – Teachers College Record, 2006. 7. Mirziyoyev. Sh. M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Toshkent.: “Oʻzbekiston”, 2017. -488 bet. 8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish choratadbirlari toʻgʻrisida”gi. 2017-yil 20-aprel, PQ-2909-son qarori. 9. Sh.S.Shodmonova, G.N.Ibragimova, F.O.Mirzaeva. Pedagogika nazariyasi va tarixi. Darslik – T.: SANO-STANDART, 2022.-45 b