TA'LIMDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA O'QITUVCHINING ROLI

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Nomanjonova Dinora Boyquzi qizi Farg‘ona davlat texnika universiteti “Oliy matematika” kafedrasi assistenti E-mail: [email protected] Tel: +998331233466 TA’LIMDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA O‘QITUVCHINING ROLI Annotatsiya: Ushbu maqolada ta’lim jarayonida raqamli texnologiyalarning roli va zamonaviy o‘qituvchining bu jarayondagi ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamli vositalar yordamida o‘quvchilarning bilim olish jarayoni interfaol va samarali bo‘lib, o‘qituvchi pedagogik faoliyatida yangi imkoniyatlarga ega bo‘ladi. Maqolada o‘qituvchining raqamli texnologiyalarni o‘zlashtirishdagi roli, ularni ta’lim jarayonida qo‘llash usullari va professional malakasini doimiy ravishda oshirib borish zaruriyati muhokama qilinadi. Shu bilan birga, ta’limda texnologik yondashuvlarning afzalliklari va yuzaga keladigan muammolar ham ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: Ta’lim, raqamli texnologiyalar, o‘qituvchi, pedagogik innovatsiyalar, professional rivojlanish, interfaol ta’lim, onlayn ta’lim, ta’lim sifati. Аннотация: В данной статье анализируется роль цифровых технологий в образовательном процессе и значение современного учителя в этом процессе. С помощью цифровых инструментов процесс получения знаний учащимися становится более интерактивным и эффективным, а преподаватель получает новые возможности в своей педагогической деятельности. В статье обсуждается роль учителя в освоении цифровых технологий, способы их применения в учебном процессе, а также необходимость постоянного повышения профессиональной квалификации. Кроме того, рассматриваются преимущества технологического подхода в образовании и возникающие проблемы. Ключевые слова: Образование, цифровые технологии, учитель, педагогические инновации, профессиональное развитие, интерактивное обучение, онлайн-обучение, качество образования. Annotation: This article analyzes the role of digital technologies in the educational process and the significance of the modern teacher in this context. With the help of digital tools, the learning process becomes more interactive and effective, offering teachers new opportunities in their pedagogical activities. The article discusses the teacher’s role in mastering digital technologies, methods of integrating them into the educational process, and the necessity of continuous professional development. Furthermore, the advantages of technological approaches in education and the challenges they may present are also examined. Keywords: Education, digital technologies, teacher, pedagogical innovations, professional development, interactive learning, online learning, quality of education. So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalar barcha sohalarda bo‘lgani kabi, ta’lim tizimida ham tub o‘zgarishlarni yuzaga keltirdi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining keng joriy qilinishi dars jarayonining sifati, tezligi, interaktivligi va qulayligini oshirdi. Bu o‘zgarishlar zamonaviy o‘qituvchidan yangi kompetensiyalarni talab qilmoqda. Endi faqat bilim yetkazish emas, balki raqamli muhitda samarali JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL ishlash, o‘quvchilarni motivatsiyalash va ularning o‘zlashtirish jarayonini boshqarish ham o‘qituvchining asosiy vazifasiga aylangan. Raqamli texnologiyalar yordamida o‘quv jarayoni yanada interfaol, qiziqarli va samarali bo‘lib bormoqda [1]. Multimedia vositalari, raqamli darsliklar, test tizimlari, virtual laboratoriyalar va boshqa innovatsion vositalar dars jarayoniga kirib kelishi natijasida o‘quvchilarning fanga bo‘lgan qiziqishi ortmoqda. Masalan, an’anaviy matnli darslik o‘rniga videodarslar, animatsiyalar va modellashtirilgan tajribalar orqali ta’lim jarayoni jonli va ko‘rgazmali tus oladi. Bundan tashqari, raqamli platformalar (masalan, Google Classroom, Moodle, Zoom, Teams) o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi muloqotni uzluksiz davom ettirish, topshiriqlarni masofadan nazorat qilish, baholashni avtomatlashtirish imkonini beradi. Bu esa vaqtni tejash, shaxsiy yondashuvni kuchaytirish va ta’lim sifati oshishiga xizmat qiladi [2]. Zamonaviy o‘qituvchi endilikda faqat bilim manbai emas, balki fasilitator, maslahat beruvchi, yo‘lko‘rsatuvchi va texnologik vositalarni pedagogik maqsadlarga yo‘naltiruvchi shaxsdir. U o‘quvchilarning ehtiyojlari, qobiliyatlari va qiziqishlarini aniqlab, raqamli vositalarni individual tarzda tanlab qo‘llay olishi kerak [3]. O‘qituvchidan quyidagi ko‘nikmalar talab etiladi: raqamli platformalarda ishlash malakasi; onlayn ta’limni samarali tashkil etish va monitoring qilish; o’quvchilarni motivatsiyalovchi raqamli resurslardan foydalanish; axborot xavfsizligi va media savodxonlikni o‘rgatish; innovatsion metodikalarni ishlab chiqish va qo‘llash. Ushbu fazilatlar o‘qituvchining o‘z ustida ishlashini, doimiy malaka oshirishni talab qiladi. Interfaol ta’lim — bu o‘quvchining darsdagi faolligini oshirishga qaratilgan zamonaviy metodikalar majmuasidir. Bu yondashuvda o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi munosabat tenglikka yaqinlashadi: o‘quvchi mustaqil fikr bildiradi, muammoli vaziyatlarga yechim topadi, fikr almashadi. Raqamli vositalar orqali bu jarayonlar yanada qulay kechadi. Masalan: Test tizimlari orqali darhol baholash; Virtual doskalar (Padlet, Jamboard) yordamida jamoaviy fikrlash; Gamifikatsiya orqali darsni o‘yin shaklida tashkil etish; Infografikalar, video, 3D modellar orqali mavzularni tushuntirish. Bularning barchasi o‘quvchilarni o‘qishga qiziqtiradi va ta’lim sifatini oshiradi [4]. Raqamli texnologiyalarni samarali qo‘llash uchun o‘qituvchi doimiy o‘zgarib borayotgan vositalarni o‘zlashtirishi zarur. Onlayn treninglar, kurslar, MOOC (massive open online courses) platformalarida ishtirok etish o‘qituvchining raqamli savodxonligini oshirishga xizmat qiladi. Bu esa zamonaviy ta’lim talablariga moslashishga va raqobatbardosh mutaxassis bo‘lishga yordam beradi [5]. Shunga qaramay, ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarning joriy etilishi bilan birga ayrim muammolar ham yuzaga kelmoqda: Infratuzilmaning yetarli emasligi (ayniqsa, qishloq maktablarida); O‘qituvchilarning texnologik tayyorgarligi pastligi; O‘quvchilarda axborot ortig‘i va diqqatning pasayishi; Internetga bog‘liqlik va texnik nosozliklar. Bu muammolarni bartaraf etish uchun davlat, ta’lim muassasalari va o‘qituvchilarning hamkorligi zarur. Xulosa qilib aytganda, raqamli texnologiyalar ta’lim jarayonining ajralmas qismiga aylanmoqda. Ular o‘quvchilarni darsga jalb qilish, ta’lim sifati va samaradorligini oshirishda beqiyos imkoniyatlar yaratadi. Ammo bu imkoniyatlardan to‘liq foydalanish o‘qituvchining raqamli savodxonligi, yangiliklarga ochiqligi va doimiy o‘rganishga tayyorligi bilan bog‘liq. Shunday ekan, zamonaviy o‘qituvchi o‘z ustida muntazam ishlashi, yangi texnologiyalarni egallashi va ularni amaliyotda samarali qo‘llashi orqali kelajak avlod ta’limi sifatiga hissa qo‘shishi kerak. JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Foydalanilgan adabiyotlar 1. Selwyn, N. (2016). Education and Technology: Key Issues and Debates. Bloomsbury Publishing. 2. Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological Pedagogical Content Knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017–1054. 3. Ertmer, P. A., & Ottenbreit-Leftwich, A. T. (2010). Teacher Technology Change: How Knowledge, Confidence, Beliefs, and Culture Intersect. Journal of Research on Technology in Education, 42(3), 255–284. 4. Alimjonova G. The need for integration of social and technical knowledge in the development of technological culture of students of higher technical educational institutions //ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal. – 2021. – Т. 11. – №. 3. – С. 502-510. 5. Alimjonova G. Modern competencies in the techno-culture of future technical specialists //Current research journal of pedagogics. – 2021. – Т. 2. – №. 06. – С. 78-84.