RAQAMLI TA'LIM SHAROITIDA ZAMONAVIY O'QITUVCHINING O'ZGARISHLARGA MOSLASHUVI: MUAMMO VA ISTIQBOLLAR

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL Abbasova Nafisa Baxtiyor qizi Farg‘ona Davlat Texnika Universiteti Oliy Matematika kafedrasi o‘qituvchisi RAQAMLI TA’LIM SHAROITIDA ZAMONAVIY O‘QITUVCHINING O‘ZGARISHLARGA MOSLASHUVI: MUAMMO VA ISTIQBOLLAR Annotatsiya: Ushbu maqolada zamonaviy ta’lim paradigmalari doirasida o‘qituvchining o‘zgaruvchan raqamli muhitga moslashuvi masalalari yoritilgan. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari ta’lim tizimiga chuqur kirib borayotgan bugungi kunda o‘qituvchidan innovatsion fikrlash, moslashuvchanlik, yangi texnologiyalarni egallash va amaliyotga joriy etish talabi ortmoqda. Maqolada o‘qituvchining kasbiy moslashuv kompetensiyalari, ularni shakllantirish usullari hamda bu jarayondagi muammolar va ularning yechimlariga oid takliflar keltirilgan. Shuningdek, ta’limning raqamli transformatsiyasi sharoitida pedagogik faoliyatni samarali tashkil etish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Kalit so‘zlar : zamonaviy ta’lim, raqamli texnologiyalar, moslashuvchanlik, pedagogik kompetensiya, o‘qituvchi, innovatsion ta’lim, kasbiy rivojlanish. Bugungi kunda ta’lim sohasida yuz berayotgan jadal o‘zgarishlar zamonaviy o‘qituvchidan nafaqat o‘z mutaxassisligi bo‘yicha chuqur bilimga ega bo‘lishni, balki doimiy rivojlanishni, yangi texnologiyalarni egallashni, pedagogik yondashuvlarni yangilashni ham talab qilmoqda. Axborot asrida bilimlar tez yangilanayotgan bir paytda o‘qituvchining o‘zgarishlarga moslasha olishi uning kasbiy muvaffaqiyati va ta’lim sifati uchun muhim omil hisoblanadi. An’anaviy modelda o‘qituvchi — bilim manbai, boshqaruvchi bo‘lgan bo‘lsa, bugungi zamonaviy ta’limda u ko‘proq yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchi, maslahat beruvchi, motivatsiya beruvchi rolini bajaradi. Talaba yoki o‘quvchini mustaqil fikrlashga, tanqidiy tahlil qilishga va muammolarni hal qilishga yo‘naltirish — o‘qituvchining yangi vazifalaridandir.XXI asr ta’limi tezkor o‘zgarishlar va innovatsiyalar davridir. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining keng joriy etilishi ta’lim jarayonini tubdan o‘zgartirmoqda. Shu sharoitda o‘qituvchining zamonaviy talablarga moslashuvchanligi uning muvaffaqiyatli faoliyati uchun muhim mezonga aylangan. Ushbu maqolada o‘qituvchining kasbiy moslashuvchanligi kontseptsiyasi, uning shakllanishi, rivojlanish yo‘llari hamda mavjud muammolar tahlil qilinadi. An’anaviy ta’limda o‘qituvchi ko‘proq bilim uzatuvchi sifatida ko‘rilgan bo‘lsa, hozirgi kunda u o‘quv jarayonining boshqaruvchisi, motivatori va innovatsion faoliyatning muallifi sifatida faoliyat yuritmoqda. Axborot texnologiyalarining keng tarqalishi o‘qituvchini doimiy yangiliklarni qabul qilishga, yangi pedagogik texnologiyalarni o‘zlashtirishga va o‘quvchilar bilan interaktiv muloqot o‘rnatishga majbur qilmoqda. Raqamli platformalar, virtual sinflar, onlayn resurslar va sun’iy intellekt vositalari zamonaviy ta’lim jarayonining ajralmas qismiga aylandi. Bular o‘qituvchidan yuqori darajadagi texnik bilim va pedagogik mahoratni talab qiladi. Shuningdek, ular o‘qituvchining shaxsiy moslashuvchanligini sinovdan o‘tkazmoqda, chunki texnologiyalar doimo yangilanadi va rivojlanadi [1]. Moslashuvchanlik – bu yangi sharoitlarga tez va samarali javob berish qobiliyatidir. O‘qituvchilar uchun bu nafaqat texnologiyalarni o‘rganish, balki pedagogik yondashuvlarni yangilash, o‘quvchilarning ehtiyojlariga moslashish va o‘z ish uslubini doimiy ravishda takomillashtirishni anglatadi. Biroq ko‘plab o‘qituvchilar professional rivojlanish uchun yetarli imkoniyatlarga ega emas, bu esa ularning moslashuvchanligini kamaytiradi. Shu bois davlat va ta’lim muassasalari JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 18, issue 01, 2025 ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431 www.wordlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL o‘qituvchilarning doimiy malakasini oshirish tizimini kuchaytirishi lozim.Zamonaviy ta’lim sharoitida o‘qituvchining moslashuvchanligi uning kasbiy muvaffaqiyatining asosiy omilidir. O‘qituvchilarga raqamli va pedagogik kompetensiyalarni rivojlantirish uchun doimiy va sifatli ta’lim kurslari, innovatsion metodlar bo‘yicha treninglar tashkil etilishi zarur. Shuningdek, o‘qituvchilarning yangi bilimlarni o‘zlashtirish jarayonidagi qiyinchiliklarini bartaraf etish uchun psixologik qo‘llab-quvvatlash tizimi joriy qilinishi muhimdir. Bu esa ta’lim sifatining oshishi va o‘quvchilarning muvaffaqiyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi [2]. Innovatsion yondashuvlar — STEAM, CLIL, projektli ta’lim, aks ettiruvchi ta’lim (reflective teaching) kabi uslublarni o‘zlashtirish va amaliyotga tatbiq etish — bu zamonaviy o‘qituvchining asosiy ish yo‘nalishlaridan biridir. U o‘z darsini nafaqat bilim berishga, balki o‘quvchining dunyoqarashini kengaytirishga, hayotiy ko‘nikmalarini shakllantirishga yo‘naltiradi. Bugungi ta’limda faqat akademik bilimlar emas, balki o‘qituvchining shaxsiy fazilatlari ham katta ahamiyatga ega. Emosional barqarorlik, o‘quvchi bilan samarali muloqot o‘rnata olish, konfliktlarni boshqara olish — bular zamonaviy ta’lim muhitining asosiy talablari hisoblanadi [3]. Zamonaviy o‘qituvchi — bu faqat o‘z fanini mukammal biladigan emas, balki jamiyatda kechayotgan o‘zgarishlarga tezkor javob bera oladigan, har doim o‘rganishga tayyor, innovatsion fikrlaydigan mutaxassisdir. Uning moslashuvchanligi nafaqat shaxsiy muvaffaqiyatning, balki butun ta’lim tizimining rivojlanish garovidir. Adabiyotlar: 1. Кузьмин, В. В. (2018). Современные педагогические технологии и инновации в образовании. Москва: Педагогическое общество России. 2. Айрапетян, С. М. (2020). Педагогическая компетентность и профессиональное развитие учителя в условиях цифровой трансформации. Вестник педагогики и психологии, №4, 45-53. 3. Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological Pedagogical Content Knowledge: A Framework for Teacher Knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017-1054.