BOSHLANG'ICH SINFLARDA INTERFAOL TA'LIMNING XUSUSIYATLARI

131 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz BOSHLANG'ICH SINFLARDA INTERFAOL TA'LIMNING XUSUSIYATLARI Xoʻjaqulova Suxaylo Dilshod qizi Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti 4-kurs Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi 8BT-22-S guruh talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17352226 ANNOTATSIYA Maqola boshlang'ich maktab yoshidagi bolalarni interfaol o'qitish masalalariga bag'ishlangan, hamda boshlang'ich sinf yoshidagi psixologik-pedagogik xarakteristika sini hisobga olgan holda boshlang'ich sinf darslarida foydalanish uchun interfaol usul va texnologiyalarni taklif etadilar. Kalit so'zlar: interaktiv ta'lim, interaktiv texnologiyalar, boshlang'ich maktab yoshi, interafaol metod, boshlang'ich umumta'lim maktablari ABSTRACT The article is devoted to the issues of interactive teaching of children of primary school age, and interactive methods and technologies for use in primary school classes, taking into account the psychological and pedagogical characteristics of primary school age, are proposed. Keywords: interactive education, interactive technologies, primary school age, interactive method, primary general education schools АННОТАЦИЯ Статья посвящена вопросам интерактивного обучения детей младшего школьного возраста, а также предлагаются интерактивные методы и технологии для использования на уроках начальной школы с учетом психолого-педагогических особенностей младшего школьного возраста. Ключевые слова: интерактивное образование, интерактивные технологии, младший школьный возраст, интерактивный метод, начальные общеобразовательные школы KIRISH Jamiyatning ta'lim maqsadlari va ularni amalga oshirish yo'llari haqidagi tushunchasi so'nggi o'zgarishlarga muvofiq, an'anaviy va innovatsion o'quv jarayonini tashkil etish bilan bog'liqligidan foydalangan holda zamonaviy umumiy ta'lim maktabi sifat jihatidan yangilanmoqda. Pedagogik amaliyotda "faol ta'lim usullari va shakllari" kabi atama uzoq vaqtdan beri ishlatiladi. U o'quvchilarning rivojlanishi va faoliyatining yuqori darajasiga yetadigan pedagogik texnologiyalar guruhini birlashtiradi. Yaqinda yana bir atama o'z o'rnini topdi - "interfaol o'rganish". Interfaol ta'lim, birinchi navbatda o'qituvchi va talaba o'rtasidagi o'zaro munosabatlar amalga oshiriladi. Interfaol texnologiya-bu o'quv jarayonining shunday tashkil etilishidirki, unda o'quv jarayonida barcha ishtirokchilarining o'zaro ta'siriga asoslanib, talabaning jamoaviy ishda sheriksiz ishlashi mumkin emas. Interfaol texnologiyalar barcha talabalarni mavzuni muhokama qilish, topshiriqlarni bajarish va mustaqil ish natijalarini taqdim etishga jalb qilishga qaratilgan. Ularning ishtirokini manfaatdor, g'ayratli, natijalarga erishishga qaratilgan qilish. 132 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz Bu talabalarning guruh ishlarini tashkil qilish orqali hal qilinadi. Bu ishni juftliklar, minijamoalar yoki kichik guruhlarda bajarish mumkin. Guruh ishining samaradorligi maxsus usul va usullardan foydalanish bilan ta'minlanadi, bundan tashqari, interfaol o'qitish usullari va usullari bunga eng mos keladi. Interfaol usul-bu o'quvchilarning bir-biri bilan va o'qituvchi bilan o'zaro munosabatlarini tarbiyaviy, ishbilarmonlik, rolli o'yinlar, bahs-munozaralar shaklida tashkil etish uchun qoidali tizimidir. Interfaol o'qitish usullarini so'nggi paytlarda turli fanlardan o'qiyuvchilar darslarida keng qo'llanilmoqda. METODOLOGIYA "Interaction" (inglizcha interaction - so'zidan) tushunchasi sotsiologiya va ijtimoiy psixologiyada birinchi marta paydo bo'ldi. Ramziy interaktsionizm nazariyasi (amerikalik faylasuf J. Mead tomonidan asos solingan) shaxsning rivojlanishi va hayoti, inson tomonidan boshqa odamlar bilan aloqa qilish va o'zaro ta'sir qilish holatlarida uning "men" ni yaratishi to'g'risida mulohaza yuritadi. Inglizcha-ruscha psixologik - tahliliy lug'atga ko'ra, "interact" - o'zaro ta'sir qilish, InteraKt, o'zaro aloqada bo'lish, bir-biriga ta'sir (ta'sir) qilish. Psixologiyada o'zaro ta'sir - bu " biron bir narsa bilan (masalan, kompyuter bilan) yoki odam bilan kimdir bilan muloqot qilish yoki suhbat rejimida bo'lish qobiliyati va ijtimoiy o'zaro ta'sir-bu guruhdagi muloqot jarayonida shaxslar o'zlarining xatti-harakatlari bilan boshqa odamlarga ta'sir ko'rsatadigan jarayon. shaxslar, javob sabab. K. Levin odamlarning munosabati va xulq-atvoridagi eng samarali o'zgarishlarni individual kontekstda emas, balki guruhda amalga oshirish osonroq deb ta'kidladi. Shu bilan birga, "interaktivlik", "interfaol ta'lim", "interfaol o'qitish usullari va texnikasi" atamalari pedagogikaga oid maqola va asarlarda, o'quv jarayonini teng huquqli ishtirokchilarning aloqasi, hamkorligi, hamkorligi sifatida tavsiflovchi darsliklarning bo'limlarida paydo bo'la boshladi. Ko'pincha "interfaol ta'lim" atamasi axborot texnologiyalari, masofaviy ta'lim, Internet resurslaridan foydalanish, shuningdek, elektron darsliklam anD ma'lumotnomalar, onlayn ish va boshqalar bilan bog'liq holda tilga olinadi. Zamonaviy kompyuter telekommunikatsiyalari ishtirokchilarga haqiqiy sherik bilan "jonli" (interaktiv) muloqotga (yozma yoki og'zaki) kirishga imkon beradi, shuningdek foydalanuvchi va axborot tizimi o'rtasida Real vaqtda faol ravishda xabar almashish imkoniyatini beradi. Interfaol vositalar va qurilmalardan foydalangan holda kompyuter o'quv dasturlari foydalanuvchi va kompyuter o'rtasida doimiy interaktiv o'zaro aloqani ta'minlaydi, talabalarga o'quv jarayonini boshqarish, materialni o'rganish tezligini sozlash, oldingi bosqichlarga qaytish va hk. An'anaviy ta'lim bilan taqqoslaganda, interfaol ta'limda o'qituvchi va talaba o'rtasidagi o'zaro ta'sir o'zgarib bormoqda: o'qituvchining faoliyati talabalar faoliyatiga yo'l beradi va teacher vazifasi ularning tashabbusi uchun sharoit yaratishdir. O'qituvchi o'zi orqali o'quv ma'lumotlarini uzatuvchi filtrning rolini rad etadi va axborot manbalaridan biri bo'lgan ishda yordamchi vazifasini bajaradi. Interfaol learning quyidagi xususiyatlarga ega: bu o'quvchilarning bir-biri va o'qituvchi bilan o'zaro munosabati (to'g'ridan-to'g'ri yoki bilvosita); bu "teng asosda" muloqot jarayoni, bu erda bunday muloqotning barcha ishtirokchilari unga qiziqishadi va ma'lumot almashishga, o'z g'oyalari va echimlarini ifoda etishga, muammolarni muhokama qilishga va o'z fikrlarini himoya qilishgatayyor. nuqtai nazar; 133 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz bu "haqiqat" ni o'qitish, ya'ni. atrofimizdagi voqelikning haqiqiy muammolari va vaziyatlariga asosini o'rganish. Interfaol ta'limi ta'lim jarayonining odatdagidan boshqacha mantig'ini keltirib chiqaradi: nazariyadan amaliyotga emas, balki yangi tajribani shakllantirishdan uni qo'llash orqali nazariy tushunishga qadar. Ta'lim atsional jarayoni qatnashchilarining tajriba va bilimlariularning o'zaro o'rganish va o'zaro boyitish manbai bo'lib xizmat qiladi. Ishtirokchilar o'z bilimlari va tajribalari bilan o'rtoqlashish orqali o'qituvchining o'qitish funktsiyalarining bir qismini o'z zimmalariga olishadi, bu ularning motivatsiyasini oshiradi va o'rganish samaradorligini oshirishga yordam beradi. Davlat ta'limini modernizatsiya qilish umumiy ta'lim muassasalarida o'quv jarayonini tashkil etishga sezilarli ta'sir qiladi. Maktab ta'limi tizimini takomillashtirishning asosiy vazifalaridan biri o'quvchilarning o'z-o'zini anglashi va rivojlanishi uchun sharoit yaratishdir. MUHOKAMA O'quv faoliyatida talabalarning o'zini o'zi anglashi turli usullar yordamida mumkin. Usullarsiz maqsadga erishish, ko'zlangan mazmunni ro'yobga chiqarish, o'rganishni cognitiv faoliyat bilan to'ldirish mumkin emas. Hozirgi vaqtda "o'qitishning interaktiv usullari" tushunchasi yangi tarkib bilan to'ldirilgan bo'lib, unda ustuvor rol berilgan: o'zaro ta'sir; shaxsiy muloqot qobiliyatlarini rivojlantirish; odamlarning ijtimoiy tajribasini rivojlantirish va amalga oshirish; ta'lim jarayoni ishtirokchilari o'rtasidagi ta'lim va pedagogik hamkorlik. Interfaol ta'lim bilan o'quv jarayoni barcha talabalarning doimiy faol o'zaro ta'siri sharoitida amalga oshiriladi. Bu o'zaro o'rganishdir, bu erda talaba ham, o'qituvchi ham teng, teng sub'ektlardir, ular nima qilayotganlarini tushunadilar, bilganlarini aks ettiradilar, qila oladilar va amalga oshiradilar. Interfaol ta'lim hamkorlik muhitini yaratishga samarali hissa qo'shadi,teraktsiyada o'qituvchiga bolalar jamoasining haqiqiy etakchisi bo'lishga imkon beradi. Interfaol texnologiyalar shartli ravishda to'rt guruhga bo'linadi: 1. Kooperativ ta'limning interfaol texnologiyalari: Juftlikda o'qitish; Aylanma (o'zgaruvchan) uchliklar; ikki -to'rt - hammasi birgalikda; "karusel". 2. Kooperativ-guruhli o'qitishning interfaol texnologiyalari: Muammoni umumiy doirada muhokama qilish; "Mikrofon"; Tugallanmagan takliflar; Brainstorm; o'qitish-o'rganaman; yechim. 3. Vaziyatli modellashtirish texnologiyalari: Simulyatsiyalar; Soddalashtirilgan sud muhokamasi; Vaziyatlarni rollar bilan o'ynash. 4. Munozara savollarini qayta ishlash texnologiyalari: Usul-matbuot; "Pozitsiyani egallash"; "Pozitsiyaning o'zgarishi"; Fikrlarning uzluksiz ko'lami ; bahsmunozara; Interfaol texnologiyalar talabalarning mavzuga bo'lgan qiziqishini oshiradi, ijodkorlikni rivojlantiradi, turli xil bilim manbalari bilan ishlashga o'rgatadi, ma'lum darajada o'quvchilarni uy sharoitida ortiqcha yuklanishdan xalos qiladi va ularning ufqlarini kengaytiradi. Zamonaviy boshlang'ich umumiy ta'lim bolaning o'quv faoliyatini shakllantirish uchun asos yaratadi-o'quv va kognitiv motivlar tizimi, ta'lim maqsadlarini qabul qilish, saqlash, amalga oshirish qobiliyati, o'quv faoliyati va ularning natijalarini nazorat qilish va baholash. Bu 134 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz o'quvchilarning bilim motivatsiyasi va qiziqishlarini, o'qituvchi va sinfdoshlar bilan hamkorlik va birgalikdagi ta'lim faoliyatiga tayyorligi va qobiliyatini ta'minlashi, shaxsning jamiyat va atrofdagi odamlar bilan munosabatlarini belgilaydigan axloqiy xulq-atvor asoslarini shakllantirishi kerak bo'lgan maktabning dastlabki bosqichi. Zamonaviy boshlang'ich ta'lim mazmunining o'ziga xos xususiyati nafaqat talaba nimani bilishi kerak degan savolga javob berish, balki mustaqil o'quv faoliyatini tashkil etish qobiliyatini ta'minlaydigan shaxsiy, kommunikativ kognitiv, tartibga soluvchi sohalarda universal o'quv faoliyatini shakllantirishdir. Boshlang'ich maktab yoshida bolaning ijtimoiy va shaxsiy rivojlanishmenti davom etadi. Ushbu yosh davri atrofdagi odamlar, o'zi haqidagi ijtimoiy va shaxslararo munosabatlar, axloqiy va axloqiy me'yorlar to'g'risida juda ongli g'oyalar tizimining paydo bo'lishi bilan tavsiflanadi, buning asosidatengdoshlari va kattalar, qarindoshlar va begonalar bilan munosabatlar quriladi. Bolaning o'zini o'zi qadrlashi, juda optimistik va yuqori bo'lib, tobora ob'ektiv va o'ziga xos bo'lib qoladi. Umuminsoniy o'quv faoliyatining to'liq shakllanish darajasi o'quv faoliyati va hamkorligini tashkil etish yo'llariga, o'quvchining bilish, ijodiy, badiiy, estetik va kommunikativ faoliyatiga bog'liq. Odamlarning aqliy faoliyati aqliy operatsiyalar: taqqoslash, analiz, sintez, abstrharakat, umumlashtirish va konkretlashtirish yordamida amalga oshiriladi. Biz ko'rib chiqayotgan interfaol o'qitish usullari materialni yanada samarali o'zlashtirishga yordam beradi, chunki qo'llanilgan usullar talabalarning bilim faoliyatini faollashtiradi, talabani ob'ekt emas, balki o'quv jarayonining sub'ektiga aylantiradi. Boshlang'ich sinf o'quvchilari interfaol o'qitish usullaridan foydalanish uchun hali juda yosh degan fikr noto'g'ri. Bizning nuqtai nazarimizni isbotlash uchun biz yosh stu dentlarining psixologik xususiyatlarini ko'rib chiqishni taklif qilamiz. Yosh o'quvchilarning asosiy xususiyati ixtiyoriy diqqatning zaifligi, shuning uchun yaqin motivatsiya talab etiladi. Bola kelajakda kutilgan natija uchun uzoq vaqt davomida qiziq bo'lmagan yoki qiyin ishlarga diqqatni jamlay olmaydi.Boshlang'ich maktab yoshida yaxshi beixtiyor e'tibor ishlab. O'quv materiali ko'rgazmaliligida, ayniqsa, jamlangan va barqaror bo'ladi, o'quvchida hissiy munosabat uyg'otadi. Shuning uchun diqqatni o'rganishning eng muhim sharti-ta'limning ko'rgazmaliligi, ko'rgazmali vositalardan keng foydalanishdir. Ixtiyorsiz diqqat qiziqish bilan qo'llab - quvvatlanar ekan, har bir o'qituvchi o'z darsini qiziqarli va qiziqarli qilishga intilishi tabiiy. Bunga darsda o'yindan, uning alohida elementlaridan foydalanish to'liq yordam beradi. Lekin darsni ko'ngilochar material bilan ortiqcha yuklamang. K. D. Ushinskiyning ta'kidlashicha, o'qitish bola uchun ko'ngil ochar bo'lishi kerak, ammo shu bilan birga,bolalardan ular uchun ko'ngil ochmaydigan, u yoki bu tomonga egilmaydigan, beixtiyor (passiv) e'tiborga ovqat beradigan va ixtiyoriy ( faol) e'tiborni mashq qiladigan shakl va vazifalar bo'yicha aniq talab qilinishi kerak, qaysi, bola zaif bo'lsa-da,, va ishlab chiqilgan bo'lishi kerak vamashqlar bilan hansiragan strengt mumkin. Interfaol usullar "o'ttiz uch", "matematik karusel" kabi turli xil interaktiv o'yinlardan foydalanishni o'z ichiga oladi. O'qitishning interfaol usullari umumlashtirishni yuqori darajaga olib chiqishga yordam beradi. Ko'zgu, mini-loyihalar kabi usul bolalarga o'z kashfiyotlarini 135 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz qilishga, o'rganilayotgan material va hayot o'rtasidagi munosabatlarni ko'rishga va o'rnatishga, ba'zi faktlarni umumlashtirishga va ajratishga va xulosalar chiqarishga yordam beradi. Shunday qilib, biz yosh o'quvchilar bir qator psixologik xarakterga ega istiklarga ega ekanligini ko'rib chiqamiz, ularni hisobga olish o'quv jarayonini tashkil etishda muhim ahamiyatga ega. Boshlang'ich sinf darslarida interfaol usullar quyidagilarga qaratilgan: 1. Maktab o'quvchilarining fikrlashini rivojlantirish, fikrning ma'lum mustaqilligi: ular talabalarni o'z fikrlarini bildirishga undaydi, har qanday xulosalar, qoidalar va boshqalarga ijodiy munosabatni rivojlantirishni rag'batlantiradi. XULOSA Boshlang'ich sinf darslarida interfaol o'qitish usullaridan foydalanish o'quvchilarning materialni muvaffaqiyatli o'zlashtirishiga va ta'lim sifatini oshirishga yordam beradi. O'quvchilar kommunikatsiyaga, vazifalar bo'yicha ijodiy bellashuvga, o'z fikrlarini bildirishga, bayonotlarni isbotlashga va hokazolarga ishtiyoqmand bo'ladilar. Shunday qilib, boshlang'ich maktabda interfaol ta'lim o'quvchilarni bilish jarayoniga jalb qilishga yordam beradi, bilimlar, g'oyalar va faoliyat usullari almashinuvi orqali ular bilgan va o'ylagan narsalarini tushunishga va qayta ko'rib chiqishga imkon beradi. Bunday mashg'ulotlar maktab o'quvchilariga nafaqat yangi bilimlarni egallashga imkon beradi, balki bilim faoliyatini o'zi rivojlantiradi,uni kooperatsiya va hamkorlikning yuqori shakllariga o'tkazadi. References: 1. Adxamjonova, Q. M. (2021). Boshlang'ich sinf matematika darslarida fikrlashga urgatish. ACADEMICIA: xalqaro ko'p tarmoqli tadqiqot jurnali, 11(5), 952954. 2. Farxodov, T. D. (2022). Bo'lajak o'qituvchilarda shaxslararo tolerantlikni shakllantirish muammo si .Internatsionalj urnalofinnovativeanalyses vaemergingtexnologiya, 2(4), 12-15. 3. Ibroximov, F. J., &Mirzaxolmatovna, X. Z. (2022).MATHEMATICS-NING BIRLAMCHI AHAMIYATI 4. Maktab.Galaxyinternatsionalinterdissiplinarresearchjournal, 10 (3), 652-655. 5. Qo'chqorbaeva, K. B. (2022). Boshlang'ich sinf o'quvchisining rivojlanishida Xalq og'zaki ijodining o'rni va ahamiyati 6. Nutq. Internatsional journalofinnovativeanalyses vaemergingtexnologiya, 2(4), 5761. 7. Qo'chqorbaeva, K. B., &Mamasoliyeva, I. H. (2022).0na Tili o'qitish metodikasi haqida.Xalqaro innovatsion tahlillar va rivojlanayotgan texnologiyalar jurnali, 2(4), 26-29. 8. Muhammadjonova, U. N., Maxmutova, T. H., &Kurbonov, M. U. (2020). DEMOKRATIK VA HUQUQIY JAMIYATNI RIVOJLANTIRISHDA Y0SHLARNING IJTIM0IY FA0LLIGINI 0SHIRISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH. JCR, 7(12), 3133-3139. 9. O'rinova, N. M., & Yo'ldosheva, D. A. Q. (2022). OLIY O 'QUV YURTI TALABALARIDA KREATIV KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISHDA FAOL TA'LIM TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING MAZMUNI VA SAMARALI YO'LLARI. Ta'lim fanlari bo'yicha akademik tadqiqotlar, 3(1), 97-105.