BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARINING ONA TILI DARSLARIDA KREATIV QOBILIYATLARINI SHAKLLANTIRISHDA INTERFAOL METODLARNING O'RNI

200 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING ONA TILI DARSLARIDA KREATIV QOBILIYATLARINI SHAKLLANTIRISHDA INTERFAOL METODLARNING O‘RNI Jumayeva Muxlisa Abdusattor qizi Eshmirzayeva Durdona Jumaboy qizi Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi 3-bosqich talabalari E-mail: [email protected] Tel: 886918185, 886911804 https://doi.org/10.5281/zenodo.17355449 Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ona tili darslarida kreativ (ijodiy) qobiliyatlarini shakllantirishda interfaol metodlarning o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Interfaol metodlar o‘quvchilarning faolligini oshiradi, mustaqil va ijodiy fikrlashini rivojlantiradi hamda dars jarayonini samarali tashkil etishga xizmat qiladi. “Aqliy hujum”, “Sinkveyn”, “Klaster”, “Blits so‘rov” kabi metodlarning mazmuni, ularni qo‘llashning afzalliklari va natijalari ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, interfaol metodlardan muntazam foydalanish o‘quvchilarning fikr yuritish, nutq madaniyati va ijodiy salohiyatini rivojlantiradi. Kalit so‘zlar: ona tili, boshlang‘ich ta’lim, kreativ qobiliyat, interfaol metod, ijodiy fikrlash, pedagogik texnologiya. Abstract: This article explores the role and importance of interactive methods in developing creative abilities of primary school students during native language lessons. Interactive methods enhance students’ activity, independent and creative thinking, and help organize lessons effectively. The paper analyzes techniques such as “Brainstorming,” “Cinquin,” “Cluster,” and “Blitz survey,” highlighting their pedagogical benefits and outcomes. Research results indicate that regular use of interactive methods strengthens students’ thinking skills, speech culture, and creative potential. Keywords: native language, primary education, creative ability, interactive method, creative thinking, pedagogical technology. Аннотатсия: В данной статье рассматривается роль и значение интерактивных методов в формировании креативных способностей учащихся начальных классов на уроках родного языка. Интерактивные методы повышают активность учеников, развивают самостоятельное и творческое мышление, способствуют эффективной организации учебного процесса. Анализируются методы «Мозговой штурм», «Синквейн», «Кластер», «Блиц-опрос» и их практическое значение. Результаты исследования показывают, что систематическое применение интерактивных методов способствует развитию речевой культуры, мышления и творческого потенциала учащихся. Ключевые слова: родной язык, начальное образование, креативные способности, интерактивные методы, творческое мышление, педагогические технологии. Bugungi kunda ta’lim tizimida asosiy maqsad — o‘quvchilarda mustaqil, tanqidiy va ijodiy fikrlashni shakllantirishdir. Shu bois boshlang‘ich ta’lim bosqichida ona tili fanini o‘qitishda innovatsion yondashuvlar va interfaol metodlardan foydalanish dolzarb masalaga aylangan.Ona tili darsi — bu faqat grammatik bilimlarni emas, balki nutq madaniyati, so‘z 201 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz boyligi, ijodiy tafakkur va kommunikativ qobiliyatlarni rivojlantiruvchi asosiy fanlardan biridir. Ayniqsa, yosh o‘quvchilarda kreativlikni erta bosqichda shakllantirish kelajakda mustaqil fikrlaydigan, yangilik yaratishga qodir shaxsni tarbiyalashning muhim omilidir. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ona tili darslarida interfaol metodlardan foydalanish orqali ularning kreativ qobiliyatlarini shakllantirish imkoniyatlarini tahlil qilish, samarali usullarni aniqlash va pedagogik tavsiyalar ishlab chiqishdir. Tadqiqot davomida quyidagi ilmiy metodlardan foydalanildi: Nazariy tahlil — interfaol metodlar haqidagi ilmiy adabiyotlar, davlat ta’lim standarti, darsliklar va metodik qo‘llanmalar o‘rganildi. Kuzatish va tajriba — Denov tumanidagi 5 ta maktabning 2–4-sinflarida ona tili darslarini o‘rganish asosida amaliy kuzatishlar o‘tkazildi. So‘rovnoma va suhbat — o‘qituvchilar va o‘quvchilar bilan suhbat o‘tkazilib, interfaol metodlarning samaradorligi haqidagi fikrlar tahlil qilindi. Interfaol metodlar — bu o‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasida faol muloqot asosida o‘qitish jarayonini tashkil etish usullaridir. Bunday yondashuvda o‘quvchi bilimni tayyor shaklda emas, balki o‘z faol ishtiroki orqali egallaydi. Ona tili darslarida quyidagi interfaol metodlar ayniqsa samarali natija beradi: “Aqliy hujum” — o‘quvchilar muayyan mavzuga oid g‘oyalarni tez va erkin tarzda aytishadi. Masalan, “Bahor” mavzusida so‘z birikmalari to‘plash. Bu metod o‘quvchilarning tafakkur tezligini oshiradi. “Klaster” — o‘quvchilar asosiy so‘z atrofida bog‘liq g‘oyalar tarmog‘ini tuzishadi. Masalan, “Tabiat” so‘ziga oid klaster yaratish orqali lug‘at boyligi kengayadi. “Sinkveyn” — mavzuga oid besh satrli she’r tuzish. Bu ijodiy yondashuvni rivojlantiradi. “Blits so‘rov” — o‘quvchilar o‘zaro tezkor savol-javoblar orqali bilimini mustahkamlaydi. Kreativlik — bu yangi g‘oyalarni ilgari surish, noodatiy yechimlar topish, mavjud bilimlarni yangi sharoitda qo‘llay olish qobiliyatidir. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun bu ko‘nikmani shakllantirish o‘qituvchining metodik mahoratiga bevosita bog‘liq. Quyidagi omillar kreativlikni shakllantirishda muhim: oʻquvchilarga erkin fikr bildirish imkonini berish, rag‘bat va qo‘llab-quvvatlash tizimini yo‘lga qo‘yish, darsni hayotiy misollar bilan bog‘lash, oʻquvchining har bir javobini ijodiy yondashuv bilan baholash. Tajriba Denov tumanidagi 3-maktabda 2-“B” sinfda o‘tkazildi. 1 oy davomida ona tili darslarida interfaol metodlar muntazam qo‘llanildi. Natijalar quyidagicha: Faol ishtirok etuvchi o‘quvchilar: 48% 82% Mustaqil fikr bildiruvchi o‘quvchilar: 41% 76% Yozma ishda ijodiy yondashuv ko‘rsatuvchilar: 39% 74% Ushbu natijalar interfaol metodlarning o‘quvchilarning faolligi va kreativ fikrlashini sezilarli darajada oshirishini isbotlaydi. Amaliy kuzatuvlarda aniqlanishicha, ba’zi o‘qituvchilar interfaol metodlarni qo‘llashda quyidagi muammolarga duch kelmoqda: dars vaqtining cheklanganligi, oʻquvchilarning teng faolligini ta’minlashdagi qiyinchiliklar, interfaol metodlar bo‘yicha yetarli metodik tayyorgarlikning yo‘qligi. Bu muammolarni bartaraf etish uchun quyidagi tavsiyalar beriladi: 1. Har bir darsda kamida bitta interfaol metodni qo‘llashni tizimli yo‘lga qo‘yish. 202 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz 2. O‘qituvchilar uchun seminar-treninglar tashkil etish. 3. Dars jarayonida kichik guruhlar bilan ishlashni kengaytirish. Xulosa Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinf ona tili darslarida interfaol metodlardan foydalanish o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini ochish, mustaqil fikrlash va o‘z fikrini erkin ifoda etish ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Interfaol metodlar darsni qiziqarli, samarali va o‘quvchiga yo‘naltirilgan shaklda olib borishga imkon yaratadi. Ular nafaqat bilimni o‘zlashtirish, balki shaxsning ijodiy tafakkurini shakllantirish vositasi sifatida xizmat qiladi. Shu bois har bir boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi dars jarayonida interfaol metodlarni ongli, tizimli va maqsadli tarzda qo‘llashi lozim. Bu — zamonaviy ta’limning asosiy talabi va Yangi O‘zbekiston ta’lim tizimining eng muhim yo‘nalishlaridan biridir. References: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. Mirziyoyev. “Ta’lim sifatini oshirish – Yangi O‘zbekiston taraqqiyotining yakka-yu yagona yo‘lidir”, O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi axborotnomasi, 2023. 2. O‘zbekiston Respublikasi Davlat ta’lim standarti (2022-yil). 3. To‘xtasinova M., Ismoilova G. Interfaol metodlar va ularning ta’limdagi ahamiyati. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021. 4. G‘aniyeva M. Boshlang‘ich sinfda ona tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2020. 5. Shirinova D. Pedagogik texnologiyalar nazariyasi va amaliyoti. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. 6. Jalolov J. Til ta’limida innovatsion yondashuvlar. – Samarqand: Registon, 2022.