PROFESSIONAL TA'LIM JARAYONIDA RAQAMLI AXBOROTLARNING O'RNI VA UNI O'QITISH METODIKASI

SCIENCE AND PEDAGOGY IN THE MODERN WORLD: PROBLEMS AND SOLUTIONS Vol. 3. Issue 8. 46 PROFESSIONAL TA’LIM JARAYONIDA RAQAMLI AXBOROTLARNING O‘RNI VA UNI O‘QITISH METODIKASI Olimjonov Otabek Kaxramon oʻgʻli Yangiyoʻl Agrotexnologiyalari texnikumi "raqamli texnologiyalar" Annotatsiya: Mazkur maqolada professional ta’lim tizimida raqamli axborotlarning tutgan o‘rni va uning ta’lim samaradorligiga ta’siri tahlil qilingan. Raqamli resurslar, platformalar, sun’iy intellekt vositalari, interaktiv ta’lim texnologiyalari o‘quv jarayonida qo‘llanishining metodik asoslari o‘rganilgan. Shuningdek, o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish zaruriyati va raqamli axborotlarni samarali qo‘llash metodlari ko‘rib chiqilgan. Kalit so‘zlar: raqamli axborot, professional ta’lim, metodika, axborot texnologiyalari, sun’iy intellekt, raqamli kompetensiya, interaktiv ta’lim. Kirish XXI asrda ta’lim tizimi chuqur raqamlashtirish jarayonini boshdan kechirmoqda. Professional ta’limda raqamli axborotlardan foydalanish nafaqat ta’lim jarayonining sifatini oshirishga, balki talabalarda mustaqil bilim olish, tanqidiy fikrlash va amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qilmoqda. Raqamli axborotlar ta’lim muassasalari uchun strategik resurs bo‘lib, o‘quv dasturlarini boyitadi, o‘qituvchilar uchun yangi metodik imkoniyatlar yaratadi va o‘quvchilarning bilimlarini nazorat qilish jarayonini yengillashtiradi. So‘nggi yillarda elektron darsliklar, masofaviy ta’lim platformalari, sun’iy intellekt asosidagi virtual yordamchilar professional ta’lim jarayonida keng qo‘llanmoqda. Bu jarayon ta’lim tizimida metodologik yangilanishlarni, pedagoglardan esa yangi kompetensiyalarni talab etmoqda. Shu nuqtai nazardan, SCIENCE AND PEDAGOGY IN THE MODERN WORLD: PROBLEMS AND SOLUTIONS Vol. 3. Issue 8. 47 raqamli axborotlarni o‘qitish metodikasini ishlab chiqish bugungi kunning dolzarb masalalaridan biridir. Asosiy qism 1. Professional ta’limda raqamli axborotlarning ahamiyati Raqamli axborot professional ta’lim jarayonining barcha bosqichlarida muhim rol o‘ynaydi. Avvalo, u o‘quv jarayonini individuallashtirishga imkon beradi. Masalan, har bir talaba o‘z qiziqishlari va bilim darajasiga qarab elektron resurslardan foydalanishi mumkin. Bu jarayon o‘quvchiga mustaqil o‘qish va mustahkamlash uchun keng imkoniyat yaratadi. Shuningdek, raqamli axborotlar yordamida:  ta’lim jarayonining samaradorligi oshadi;  nazorat va baholash jarayonlari avtomatlashtiriladi;  masofaviy ta’lim imkoniyatlari kengayadi;  interaktiv muloqot shakllanadi;  mehnat bozorining real talablariga moslashuv kuchayadi. Bugungi kunda raqamli axborot professional ta’limning nafaqat qo‘shimcha vositasi, balki uning asosiy tarkibiy qismiga aylanmoqda. 2. Professional ta’limda raqamli axborotlarni o‘qitish metodikasi Professional ta’lim jarayonida raqamli axborotlardan samarali foydalanish metodikasi bir necha yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi: didaktik tamoyillar, pedagogik yondashuvlar, interaktiv metodlar va zamonaviy platformalardan foydalanish. Avvalo, raqamli axborotlarni o‘qitishda didaktik asoslar muhim ahamiyat kasb etadi. O‘quv materiallari talabaning bilim olish sur’atiga, bilim darajasiga va o‘zlashtirish imkoniyatiga moslashtirilishi lozim. Masalan, bir talaba elektron darsliklardan mustaqil foydalanishi mumkin bo‘lsa, boshqasi uchun video-darslar yoki vizual resurslar samaraliroq bo‘ladi. Shu bois, raqamli axborotlarni o‘qitish jarayonida differensial yondashuv alohida o‘rin tutadi. SCIENCE AND PEDAGOGY IN THE MODERN WORLD: PROBLEMS AND SOLUTIONS Vol. 3. Issue 8. 48 Ikkinchidan, metodikada interaktiv texnologiyalardan foydalanish talab etiladi. Masalan:  Multimedia prezentatsiyalar – murakkab nazariy tushunchalarni sodda va aniq shaklda yetkazish imkonini beradi.  Virtual laboratoriyalar – amaliy mashg‘ulotlarni masofadan turib bajarishga sharoit yaratadi.  Onlayn test tizimlari – bilimlarni nazorat qilishda tezkorlik va obyektivlikni ta’minlaydi.  Gamifikatsiya elementlari – ta’lim jarayonini qiziqarli qiladi va talabaning motivatsiyasini oshiradi. Uchinchidan, metodikada raqamli platformalar va servislardan foydalanish katta ahamiyatga ega. Masalan, Moodle, Google Classroom, Microsoft Teams kabi platformalar professional ta’lim muassasalarida keng joriy etilgan. Bu platformalar nafaqat ta’lim resurslarini markazlashgan holda saqlash, balki o‘qituvchi va talaba o‘rtasida samarali muloqot o‘rnatish imkonini ham beradi. Shuningdek, raqamli axborotlarni o‘qitishda sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi. Masalan, talabalarning o‘qish faoliyatini tahlil qiluvchi va ularga individual tavsiyalar beruvchi AI-assistentlar o‘quv jarayonini yanada samarali qiladi. Bundan tashqari, raqamli axborotlarni o‘qitish metodikasida o‘qituvchilarning roli ham alohida ahamiyat kasb etadi. Chunki raqamli texnologiyalarni samarali qo‘llash uchun pedagoglar yetarli raqamli kompetensiyaga ega bo‘lishlari zarur. Shu bois, ularning malakasini oshirish, turli seminar-treninglar tashkil etish va amaliy mashg‘ulotlarda yangi metodlardan foydalanishga o‘rgatish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Xulosa Professional ta’lim jarayonida raqamli axborotlarning o‘rni beqiyosdir. U nafaqat o‘quv jarayonini samarali tashkil etish, balki ta’lim sifatini tubdan oshirish SCIENCE AND PEDAGOGY IN THE MODERN WORLD: PROBLEMS AND SOLUTIONS Vol. 3. Issue 8. 49 imkonini beradi. Raqamli resurslardan foydalanish natijasida talabalarda mustaqil o‘rganish, muammoli vaziyatlarni hal qilish, ijodiy fikrlash va tanqidiy yondashuv ko‘nikmalari shakllanadi. Shuningdek, raqamli texnologiyalar o‘quv dasturlarini yangilash, nazorat va baholash tizimini takomillashtirish, ta’limni masofadan turib olib borish imkoniyatlarini kengaytiradi. Raqamli axborotlar ta’lim muassasalarida interaktiv muloqotni kuchaytiradi, o‘qituvchi va talaba o‘rtasida doimiy aloqani ta’minlaydi hamda bilimlarni amaliyot bilan uyg‘unlashtirish imkonini beradi. Raqamli axborotlarni o‘qitish metodikasini ishlab chiqish va uni samarali joriy etish esa pedagoglarning raqamli kompetensiyalariga bevosita bog‘liqdir. Shuning uchun professional ta’lim tizimida o‘qituvchilarning raqamli savodxonligini oshirish, ularni zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanishga o‘rgatish dolzarb masala hisoblanadi. Umuman olganda, professional ta’limda raqamli axborotlardan samarali foydalanish kelajakda malakali kadrlarni tayyorlashda, ularning kasbiy faoliyatga tayyorlik darajasini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Demak, raqamli axborotlar professional ta’lim jarayonining ajralmas qismi sifatida ta’lim samaradorligi va sifatini yangi bosqichga ko‘taradi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Xodjayev B. “Axborot texnologiyalari va ta’lim jarayonida ularning o‘rni”. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2021. 2. Karimova D. “Raqamli pedagogika: nazariya va amaliyot”. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. 3. UNESCO. ICT in Education: A Critical Review. – Paris, 2021. 4. OECD. Digital Education Outlook: Smart Technologies for Learning. – Paris: OECD Publishing, 2020. SCIENCE AND PEDAGOGY IN THE MODERN WORLD: PROBLEMS AND SOLUTIONS Vol. 3. Issue 8. 50 5. Jalolov J. “Innovatsion pedagogika va zamonaviy ta’lim texnologiyalari”. – Toshkent: Universitet nashriyoti, 2019. 6. European Commission. The Digital Competence Framework for Educators. – Brussels, 2022.