ZAMONAVIY TA'LIMDA CHIZMACHILIK FANINING QURILISH CHIZMALARI ORQALI SUN'IY INTELLEKT VA 3D TEXNOLOGIYALARNI INTEGRATSIYASI

ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS AOKA GUVOHNOMA № 323759, ISSN: 3060-4818 Volume 7, issue 02, 2025 61 ZAMONAVIY TA’LIMDA CHIZMACHILIK FANINING QURILISH CHIZMALARI ORQALI SUN’IY INTELLEKT VA 3D TEXNOLOGIYALARNI INTEGRATSIYASI Nordona Bozorova Nurmat qizi UzMPU Muhandislik grafikasi va dizayn nazariyasi” yonalishi magistratura 1-bosqich talabasi Annotatsiya. Ushbu maqolada chizmachilik fanining qurilish chizmalari komponenti zamonaviy ta'lim muhitida qanday ozgarmoqda, AutoCAD va 3D dasturlarining roli, hamda sun‘iy intellekt (AI) texnologiyalarini birlashtirish orqali qanday yutuqlar va muammolar yuzaga kelayotgani tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: zamonaviy ta‘lim, chizmachilik, qurilish chizmalari, AutoCAD, 3D modeling, sun‘iy intellekt, pedagogik innovatsiyalar. СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ: ИНТЕГРАЦИЯ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА И 3D-ТЕХНОЛОГИЙ В ОБУЧЕНИИ СТРОИТЕЛЬНЫМ ЧЕРТЕЖАМ Аннотация. В данной статье рассматривается, как компонент строительных чертежей в курсе черчения изменяется в условиях современного образовательного процесса, анализируется роль программ AutoCAD и 3D-моделирования, а также достижения и проблемы, возникающие при интеграции технологий искусственного интеллекта (AI). Ключевые слова: современное образование, черчение, строительные чертежи, AutoCAD, 3D-моделирование, искусственный интеллект, педагогические инновации. INTEGRATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND 3D TECHNOLOGIES IN TEACHING CONSTRUCTION DRAWINGS IN MODERN EDUCATION Abstract. This article examines how the construction drawing component of the technical drawing curriculum is evolving in the context of modern education, analyzes the role of AutoCAD and 3D modeling software, and discusses the opportunities and challenges that arise when integrating artificial intelligence (AI) technologies. Keywords: modern education, technical drawing, construction drawings, AutoCAD, 3D modeling, artificial intelligence, pedagogical innovations. Kirish (Introduction). Bugungi kunda butun dunyoda ta’lim tizimida tub ozgarishlar kechmoqda. Raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt texnologiyalarining tez rivojlanishi va zamonaviy davri ta'limning ham yangi standartlarga moslashishini talab etmoqda. Prezidentimiz Sh.M. Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Bugun ilm-fan va ta’lim sohasiga eng katta investitsiya - bu ertangi kunimizga, millatimiz kelajagiga investitsiya demakdir. Ta’limtarbiya jarayonini zamonaviy axborot texnologiyalari asosida qayta korib chiqish, raqamli yechimlarni joriy etish - bugunning asosiy vazifasidir.” Chizmachilik va muhandislik grafikasi fani yoshlarning fazoviy tafakkurini, konstruktorlik konikmalarini shakllantiradi, ularni loyihalash va muammolarni tizimli hal qilishga orgatadi. Ayniqsa qurilish chizmalari bolimi real amaliyotga eng yaqin bolib, talabalarga binolarni loyihalash, qirqim va fasadlarni oqish, texnik hujjatlarni tog’ri tuzish imkonini beradi. Zamonaviy ta'lim bu fanni endi an’anaviy qalam va chizg’ich bilan emas, balki AutoCAD, Revit, ArchiCAD, SketchUp kabi professional dasturlarda oqitishni talab etadi. Bundan tashqari, 3D modeling, virtual va kengaytirilgan reallik (VR/AR) texnologiyalarini qollash fazoviy tasavvurni yanada boyitadi. - Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili. (Literature review). Mahalliy olimlar Yu.Qirg’izboev, R.Xorunov, I.Raxmanov, Sh.Murodov, P.Adilov va boshqalar chizma geometriya fanining nazariy asoslari, oqitish metodikasi va innovatsion texnologiyalarni joriy etish boyicha ilmiy ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS AOKA GUVOHNOMA № 323759, ISSN: 3060-4818 Volume 7, issue 02, 2025 62 ishlar olib borganlar. A.Xamraqulov, S.Saydaliyev va J.Yodgorovlar chizmachilikda zamonaviy pedagogik texnologiyalar, kompyuter grafikasi va AKTdan foydalanish metodlarini ishlab chiqqanlar. AutoCAD va 3D modeling dasturlarining oquv jarayoniga joriy etilishi talabalarda ijodiy yondashuvni kuchaytirishi, xatolarni real vaqt rejimida tuzatish imkonini berishi, loyihalash tezligini oshirishi isbotlangan. Songgi yillarda jahon miqyosida ham generativ CAD, ya’ni sun’iy intellektyordamida chizma va modellarni avtomatik yaratish boyicha izlanishlar kopaygan. Masalan, DeepCAD loyihasi orqali mashina organish algoritmlari yordamida murakkab 3D modellarni avtomatik generatsiya qilish yolga qoyilmoqda. Bu yondashuv oquvchilar uchun ham katta qulaylik yaratadi - ular asosiy kontseptsiyani kiritib, sun’iy intellektdan turli dizayn variantlarini olishi mumkin. Tadqiqot metodologiyasi (Research Methodology). AutoCAD va 3D texnologiyalarini organish metodikasi. AutoCAD va Revit dasturlari chizma chizishning raqamli vositasi sifatida tanlandi. Bu dasturlar yordamida quyidagi metodikalar ishlab chiqildi: - 2D chizmalarni raqamli shaklda bajarish: Reja, qirqim va fasadlarni AutoCAD muhitida tayyorlash, qatlamlar (layers) tizimidan foydalanish, olchovlarni avtomatik tekshirish. - 3D modeling va vizualizatsiya: Revit va SketchUp dasturlarida hajmiy modellar yaratish, material va tekstura qollash, natijani rendering qilish. - 3D bosma uchun fayl tayyorlash: STL formatiga eksport qilish, maketlarni 3D printerda chop etish va ularni amaliy darsda korsatish. Bu jarayon talabalar uchun maxsus loyiha topshiriqlari orqali sinovdan otkazildi. Masalan, talabalarga kichik uy yoki pavilon loyihasi berildi, ular AutoCADda 2D chizmasini, Revitda 3D modelini tayyorlashdi va 3D printerda maketni chiqarishdi. Natijalar baholandi va ananaviy usulda chizilgan ishlar bilan taqqoslandi. Suniy intellekt texnologiyalarini qollash metodikasi Suniy intellekt (AI) bugungi kunda muhandislik grafikasi va qurilish sohasida keng qollanila boshladi. Tadqiqotda quyidagi yonalishlarda AI vositalari sinovdan otkazildi: - AI asosida chizma tahlili: AutoCAD fayllarini oqiy oladigan neyron tarmoqlar yordamida chizmalarni avtomatik tekshirish, yoqolgan elementlarni aniqlash, olchov xatolarini korsatish. Masalan, eshik yoki deraza joylashuvi notogri bolsa, AI tizimi bu xatoni korsatdi. - Generativ CAD (Generative Design): Autodeskning Generative Design vositasi yordamida bitta vazifa uchun bir nechta optimal loyihaviy yechimlarni yaratish. Bu talabalar uchun dizayn tanlash jarayonini yanada interaktiv va ijodiy qildi. - Tabiiy til buyruqlari orqali chizma yaratish: CADgpt yoki shunga oxshash suniy intellekt tizimlari yordamida oddiy sozli buyruqlar orqali (masalan, 5x4 metrli xona chiz ) avtomatik 2D chizma generatsiya qilish. Pedagogik tajriba va kuzatuv Metodologiyaning muhim qismi sifatida pedagogik eksperiment otkazildi. Talabalar ikki guruhga ajratildi: Nazorat guruhi ananaviy chizma chizish vositalaridan foydalandi. Tajriba guruhi AutoCAD, Revit, AI vositalaridan va 3D texnologiyalardan foydalandi. Har ikki guruhning dars samaradorligi, vaqt tejalishi, xatolar soni va kreativlik darajasi baholandi. Natijalarda tajriba guruhidagi talabalar: Chizmani 30 40% tezroq bajargan. Xatolar soni ikki baravar kamaygan. Loyihani 3D formatda tasavvur qilish va ozgarishlar kiritish qobiliyati ancha rivojlangan. Bu kengaytirilgan metodologiya talabalarda nafaqat texnik bilim, balki mustaqil ishlash, mantiqiy fikrlash va ijodkorlikni rivojlantirishga xizmat qildi. Tadqiqot jarayonida toplangan malumotlar natijalarning ishonchliligini taminlash uchun statistik tahlil qilindi. ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS AOKA GUVOHNOMA № 323759, ISSN: 3060-4818 Volume 7, issue 02, 2025 63 - Tahlil va natijalar (Analysis and results). Tadqiqot natijalari shuni korsatdiki: AutoCAD va 3D modeling – an’anaviy chizmachilikka qaraganda 30-40% tezroq chizma tayyorlash imkoninl berdi, xatolar 25-30% ga kamaydi. 3D vizualizatsiya yordamida talabalar binoning ichki tuzilishini aniq kora oldi, bu esa loyihalashdagi tushunmovchiliklarni bartaraf etdi. Al integratsiyasi chizmalarni tekshirishda katta yordam berdi. Masalan, notog‘ri olchovlar va yetishmayotgan elementlar avtomatik belgilanib, talaba xatoni darhol tuzata oldi. Qiyinchiliklar: kompyuterlar, litsenziyalangan dasturlar va 3D printerlarning yetishmasligi, ayrim oqituvchilarning raqamli texnologiyalarni yetarli darajada bilmasligi jarayonni sekinlashtirmoqda. - Xulosa va takliflar (Conclusion/Recommendations). Yuqoridagi tahlillar shuni korsatadiki, chizmachilik fanining qurilish chizmalari bolimini AutoCAD, 3D modeling va sun’iy intellekt texnologiyalari bilan uyg‘unlashtirish nafaqat dars jarayonini zamonaviylashtiradi, balki talabalarda fazoviy tafakkur, kreativlik va muhandislik madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu asosda quyidagi takliflar ishlab chiqildi: 1. AutoCAD, Revit, SketchUp va boshqa 3D dasturlarini oquv dasturiga majburiy modul sifatida kiritish. 2. Chizmachilik faniga Al asosidagi avtomatik tekshiruv tizimlarini integratsiya qilish. 3. Oqituvchilar uchun muntazam malaka oshirish kurslarini tashkil qilish. 4. Laboratoriyalarni zamonaviy kompyuterlar, grafik planshetlar, 3D printerlar va VR/AR vositalari bilan jihozlash. 5. Talabalarga loyiha asosida topshiriqlar berib, ularni real hayotiy loyihalar bilan bog‘lash. Bugungi ta’lim jarayoni raqamli transformatsiya davrida yangi bosqichga kotarildi. Chizmachilik fanida innovatsion texnologiyalarni qollash - bu shunchaki qulaylik emas, balki ta’lim sifatini oshirish, yoshlarni raqobatbardosh mutaxassislar sifatida tayyorlashning eng muhim vositasidir. Shu bois, ushbu yondashuvlarni keng joriy etish, oqituvchilarning raqamli savodxonligini oshirish va ta’lim muassasalarini texnik jihozlashertangi kunning muvaffaqiyat kalitidir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Mirziyoyev Sh.M. Yangi Ozbekiston taraqqiyot strategiyasi. Toshkent: Ozbekiston, 2022. 2. Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qatiy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik. T.: Ozbekiston, 2017. 3. Murodov Sh., Hakimov L., Odilov P. Chizma geometriya kursi. Toshkent: Oqituvchi, 1988. 4. Valiyev A.N. Perspektiva. Toshkent: Voris-nashriyot, 2012. 5. Makrova M.N. Prakticheskaya perspektiva. Moskva: Akademicheskiy Proyekt, 2004. 6. Xamraqulov A. Muhandislik grafikasi va AKT. Samarqand: Zarafshon, 2023. 7. Autodesk Education Community. AutoCAD for Education: Learning Resources. 2024. 8. Wu R., Xiao C., Zheng C. DeepCAD: A Deep Generative Network for CAD Models. arXiv, 2021. 9. Kapsalis T. CADgpt: NLP for 3D Modelling to Enhance CAD Workflows. arXiv, 2024. 10. Saidov B. Qurilish chizmachiligi va muhandislik grafikasi. Toshkent: Fan va texnologiya, 2023.