RASMIY ISH QOG'OZLARINI YOZISH

432 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz RASMIY ISH QOG‘OZLARINI YOZISH Meliyeva Dilfuza O‘ralovna Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti o‘qituvchisi [email protected] Donaeva Shahrizod Shavkatovna Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Pedagogika fakulteti Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi 4 bosqich talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17365203 Annotatsiya: ushbu maqolada rasmiy ish qog‘ozlarini yozishning mohiyati, ularning turlari, tuzilishi va til uslubi o‘rganiladi. Taklifnoma, tilxat, tushuntirish xati, ariza, dalolatnoma va bayonnoma kabi rasmiy hujjatlarning shakllari, yozish qoidalari va ularni to‘g‘ri rasmiylashtirish bo‘yicha metodik tavsiyalar keltiriladi. Maqolada shuningdek, rasmiy yozishmalarni o‘qitishning didaktik asoslari, ularning o‘quvchilarda savodxonlik va hujjat yuritish madaniyatini shakllantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: rasmiy ish qog‘ozlari, taklifnoma, tilxat, ariza, dalolatnoma, bayonnoma, hujjat madaniyati, yozish uslubi, til me’yori. Аннотация: в статье рассматриваются особенности написания официальных документов — приглашений, расписок, объяснительных, заявлений, актов и протоколов. Освещаются их структура, язык и стиль, а также методические рекомендации по их оформлению. Отмечается значение этих документов в формировании письменной культуры и деловой грамотности учащихся. Ключевые слова: официальные документы, приглашение, расписка, объяснительная записка, заявление, акт, протокол, культура письма. Annotation: this article discusses the essence of writing official papers such as invitations, receipts, explanations, applications, reports, and minutes. It analyzes their structure, linguistic features, and style, as well as provides methodological recommendations for proper documentation. The paper also emphasizes their role in developing students’ literacy and business communication culture. Keywords: official documents, invitation, receipt, explanation letter, application, report, protocol, writing culture, style. Rasmiy ish qog‘ozlari har qanday tashkilot, muassasa va ta’lim tizimining ajralmas qismi hisoblanadi. Ular orqali davlat organlari, muassasalar, jamoat tashkilotlari hamda shaxslar o‘rtasida aloqa, axborot almashinuvi va boshqaruv amalga oshiriladi. Shu sababli rasmiy hujjatlarni to‘g‘ri yozish, ularning shakl va mazmunini bilish har bir o‘qituvchi, talab, xodim va o‘quvchi uchun zarur ko‘nikmadir. Rasmiy ish qog‘ozlari hujjat yuritish madaniyatining asosini tashkil etadi. Ularni to‘g‘ri tuzish nafaqat ma’muriy talab, balki yozma nutq madaniyatining ko‘rsatkichi hamdir. Shu bois ta’lim tizimida rasmiy hujjatlarni o‘rgatish, ularni yozish malakasini shakllantirish bugungi kunning muhim metodik masalalaridan biridir. Rasmiy ish qog‘ozlari — bu tashkilot, muassasa yoki shaxs nomidan yoziladigan hujjatlar bo‘lib, ular ma’lum bir qonuniy, ma’muriy yoki ijtimoiy vazifani bajaradi. Rasmiy hujjatlar quyidagi turlarga bo‘linadi: • Ma’muriy (buyruq, farmoyish, ariza); • Axborot-ma’lumot (dalolatnoma, bayonnoma, hisobot); • Shartnomaviy (bitim, kelishuv); 433 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz • Aloqa-tashkiliy (taklifnoma, xat, tilxat, tushuntirish xati). Ularning har biri ma’lum kommunikativ maqsadni bajaradi va o‘ziga xos tuzilma hamda uslubga ega. Rasmiy hujjatlarning eng muhim jihati — ularning tili va uslubidir. Ular quyidagi xususiyatlarga ega: • Aniqlik (noaniq so‘zlardan qochish, aniq faktlarga tayanish); • Rasmiylik (so‘zlarning me’yoriy ishlatilishi); • Ixchamlik (ortiqcha so‘zlardan saqlanish); • Tartib (hujjatning rasmiy shaklini saqlash); • Mantiqiy izchillik (gaplar ketma-ketligi aniqligi). Rasmiy ish qog‘ozlari tili emotsional emas, balki aniq, maqsadga yo‘naltirilgan, mantiqiy va rasmiy ohangda bo‘ladi. Taklifnoma — bu muayyan tadbirga, yig‘ilishga yoki marosimga taklif qilish uchun yoziladigan rasmiy hujjatdir. Taklifnomaning tuzilishi: 1. Hujjat nomi (“Taklifnoma”); 2. Kimgadir yo‘naltirilgan qisqa murojaat; 3. Tadbirning nomi, vaqti, joyi; 4. Taklif qiluvchining imzosi va lavozimi; 5. Sana va muhr (agar zarur bo‘lsa). Namuna: Hurmatli Dilfuza O‘ralovna! Sizni 2025-yil 12-mart kuni Denov tumanidagi Pedagogika institutida o‘tkaziladigan “Ta’limda innovatsiyalar haftaligi” tadbirida ishtirok etishga taklif etamiz. Metodik tavsiya: o‘quvchilarga taklifnoma yozdirish ularni nutq madaniyatiga o‘rgatishning eng yaxshi usullaridan biridir. Tilxat — bu shaxs tomonidan biror narsani olganini yoki ma’lum majburiyatni olganini tasdiqlovchi hujjatdir. Tuzilishi: 1. Hujjat nomi; 2. Tilxat mazmuni (kimdan nima olingani yoki berilgani haqida); 3. Sanasi; 4. Imzo va F.I.Sh. Namuna: Men, Azizbek Karimov, 2025-yil 10-iyul kuni Denov TDPI kutubxonasidan 3 dona darslik olganimni tasdiqlayman. Ularni 2025-yil 25-iyulga qadar qaytaraman. Pedagogik ahamiyati: o‘quvchilarga tilxat yozishni o‘rgatish ularni mas’uliyatli va halol bo‘lishga o‘rgatadi. Tushuntirish xati — bu xodim yoki o‘quvchi tomonidan sodir bo‘lgan holat yoki xattiharakat sababini yozma ravishda tushuntirish uchun yoziladi. Tuzilishi: 1. Kimga yozilayotgani (rahbar nomiga); 434 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz 2. Kimdan (familiya, ism, lavozim); 3. Tushuntirish mazmuni; 4. Sanasi va imzo. Dalolatnoma — bu biror voqea, hodisa yoki ishning amalga oshirilganligini tasdiqlovchi hujjatdir. Tuzilishi: 1. Hujjat nomi (“Dalolatnoma”); 2. Amalga oshgan ish tavsifi; 3. Sana va joy; 4. Guvohlar yoki komissiya a’zolari imzolari. Namuna: DALOLATNOMA 2025-yil 18-may kuni Denov TDPI 2-binosida kompyuter xonasida texnik nosozlik aniqlangani haqida ushbu dalolatnoma tuzildi. Komissiya raisi: Meliyeva D. O. (imzo) A’zolar: Xolmatov B. (imzo), Rahimova Z. (imzo). Bu hujjatning ahamiyati shundaki, u har qanday rasmiy vaziyatni hujjatli tarzda isbotlab beradi. Bayonnoma — bu yig‘ilish, kengash, majlis yoki muhokama jarayonini yozma tarzda aks ettiruvchi hujjatdir. Tuzilishi: 1. Hujjat nomi; 2. Tadbirning nomi, joyi, sanasi; 3. Ishtirokchilar ro‘yxati; 4. Kun tartibi; 5. Muhokama mazmuni; 6. Qabul qilingan qaror; 7. Imzolar. Namuna: DENOV TDPI BOSHLANG‘ICH TA’LIM KAFEDRASI BAYONNOMASI Sana: 2025-yil 10-aprel Kun tartibi: “Yangi o‘quv dasturini joriy etish” masalasi muhokamasi. Eshitildi: Meliyeva D. O. yangi dastur mazmunini tushuntirdi. Qaror qilindi: 2025-yil 15-apreldan yangi dastur bo‘yicha darslar boshlansin. Bayonnoma yozish rasmiy muloqot va hujjatlashtirish madaniyatining eng yuqori shaklidir. Xulosa qilib aytganda, rasmiy ish qog‘ozlarini yozish — bu nafaqat hujjat yuritish malakasi, balki yozma nutq, fikrni mantiqan ifodalash, axloqiy va madaniy savodxonlik belgisi hamdir. Taklifnoma, tilxat, tushuntirish xati, ariza, dalolatnoma va bayonnoma kabi hujjatlarni to‘g‘ri rasmiylashtirishni o‘rgatish o‘quvchilarda huquqiy madaniyatni, mas’uliyatni va intizomni rivojlantiradi. Ta’lim jarayonida bu hujjatlar orqali o‘quvchilar amaliy yozma ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar, bu esa ularning kelajakdagi kasbiy faoliyatida muhim o‘rin tutadi. 435 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz References: 1. Abdullayeva, M. (2023). Rasmiy hujjatlar madaniyati va ularni o‘rgatish metodikasi. Toshkent: TDPU. 2. Amonov, Sh. (2022). Til uslubi va rasmiy yozishmalar. Samarqand: SamDU. 3. Karimova, G. (2020). Nutq madaniyati va yozish uslublari. Toshkent: Fan. 4. Meliyeva, D. O. (2025). Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining mustaqil ishlash ko‘nikmalarini innovatsion yondashuv asosida takomillashtirish mexanizmi. Inter education & global study, (2), 320–328. 5. Мелиева, Д. (2024). Bоshlang‘ich sinf о‘quvchilarining mustaqil ishlash qоbiliyatini rivоjlantirishning davlat miqyоsidagi ahamiyati. Журнал универсальных научных исследований, 2(5), 1106–1108. 6. Rahmonova, D. (2021). Boshlang‘ich ta’limda yozma nutq madaniyatini shakllantirish. Termiz: TDPI. 7. Yuldasheva, D. (2023). Hujjat turlari va ularni o‘rgatish metodikasi. Buxoro: BDU nashriyoti.