HUSNIXAT DARSLARIDA O'QUVCHILAR YOZUVIGA QO'YILADIGAN TALABLAR

451 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz HUSNIXAT DARSLARIDA O‘QUVCHILAR YOZUVIGA QO‘YILADIGAN TALABLAR Meliyeva Dilfuza O‘ralovna Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti o‘qituvchisi [email protected] Kurbanova Sevara Shuxratovna Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Pedagogika fakulteti Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi 4 bosqich talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17365495 Annotatsiya: mazkur maqolada husnixat darslarida o‘quvchilar yozuviga qo‘yiladigan asosiy talablar — gigienik, metodik, psixologik, didaktik va estetik jihatdan tahlil qilinadi. Chiroyli yozuvga o‘rgatish jarayonida o‘quvchilarning yosh xususiyatlari, harakat muvofiqligi, e’tibor darajasi va yozuv vositalaridan foydalanish madaniyati kabi omillar yoritilgan. Maqolada zamonaviy ta’lim texnologiyalari asosida yozuv sifati va estetikani oshirishning metodik yo‘llari keltirilgan. Kalit so‘zlar: husnixat, chiroyli yozuv, talab, metodika, gigiena, estetika, psixologiya, o‘quvchi faoliyati, boshlang‘ich ta’lim. Аннотация: в статье рассматриваются основные требования к почерку учащихся на уроках каллиграфии — гигиенические, методические, психологические и эстетические аспекты. Анализируются особенности формирования навыков письма у младших школьников, а также роль учителя в развитии красивого и грамотного почерка. Ключевые слова: каллиграфия, почерк, методика, требования, эстетика, педагогика, психология, начальное образование. Annotation: this article discusses the main requirements for students’ handwriting in calligraphy lessons, including hygienic, methodological, psychological, and aesthetic aspects. It explores the development of handwriting skills among primary school students and highlights the teacher’s role in fostering accuracy, beauty, and literacy in writing. Keywords: calligraphy, handwriting, education, requirements, aesthetics, hygiene, pedagogy, psychology. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yozuv madaniyatini shakllantirish — bu ularning nafaqat savodxonligini, balki intizomi, sabr-toqati, e’tiborini va estetik tafakkurini rivojlantirish jarayonidir. Chiroyli yozuv inson tafakkurining aniqligi, qo‘l harakatlarining muvofiqligi va tartiblilik belgisi hisoblanadi.Husnixat darslarida o‘quvchilar yozuviga qo‘yiladigan talablar o‘qituvchining pedagogik mahorati, darsning metodik tuzilishi, o‘quvchi faoliyatining gigienik va psixologik jihatlarini o‘z ichiga oladi. Bu talablar dars samaradorligini ta’minlaydi, yozuv jarayonini mehnat, estetik tarbiya va tafakkur bilan uyg‘unlashtiradi. Boshlang‘ich ta’lim jarayonida har bir o‘quvchi yozuvga nisbatan mas’uliyat bilan yondashishni o‘rganishi kerak. Shuning uchun umumiy talablar quyidagilarni qamrab oladi: • Yozuv aniq, o‘qiladigan va bir xil o‘lchamda bo‘lishi; • Harflar o‘rtasidagi masofa bir xil saqlanishi; • Yozuv chiziqqa parallel bo‘lishi; • So‘zlar orasidagi oraliq me’yorda saqlanishi; • Yozuv tezligi me’yorda, ammo aniqlikdan chetga chiqmasligi. 452 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz Ushbu talablar o‘quvchining yozuv madaniyatini shakllantiradi, chiroyli yozuvni o‘rganishga yordam beradi. Yozuv jarayonida gigienik talablar o‘quvchining sog‘lom rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. To‘g‘ri o‘tirish, yorug‘lik va yozuv vositalarining qulayligi chiroyli yozuvning asosi hisoblanadi. Gigienik talablar quyidagilardan iborat: • Parta va stul balandligi o‘quvchining bo‘yiga mos bo‘lishi; • Yorug‘lik chap tomondan tushishi; • Daftar ko‘zdan 30–35 sm uzoqlikda joylashishi; • Ruchka yengil ushlab turilishi, bosim kuchi me’yorda bo‘lishi; • O‘tirish holati to‘g‘ri va tabiiy bo‘lishi. Bu talablar nafaqat yozuv sifatini, balki o‘quvchining salomatligini saqlashni ham ta’minlaydi. Husnixat darslarida didaktik talablar o‘quv jarayonining tizimli, izchil va ilmiy asosda tashkil etilishini ta’minlaydi. Ular quyidagilardan iborat: 1. Dars mazmuni o‘quvchining yosh xususiyatiga mos bo‘lishi; 2. Mashqlar ketma-ketligi osondan qiyinga tamoyiliga asoslanishi; 3. Har bir yozuv elementini tahlil qilish orqali o‘rgatish; 4. Yozuv mashqlarini mustaqil bajarish imkonini yaratish; 5. Natijalarni tahlil qilish va baholash mezonlarini aniqlash. Didaktik talablar o‘quvchida yozuvga nisbatan ongli yondashuvni shakllantiradi. Husnixatga o‘rgatish jarayoni diqqat, sabr-toqat va irodaviy kuchni talab qiladi. Shu bois psixologik qulaylikni yaratish muhimdir. Psixologik talablar: • Darsda ijobiy emotsional muhitni ta’minlash; • Har bir o‘quvchining muvaffaqiyatini e’tirof etish; • Rag‘batlantirish usullaridan samarali foydalanish; • Yozuv mashqlarini charchatmaydigan tarzda tashkil etish; • O‘quvchining diqqatini uzoq muddat saqlash uchun qisqa mashqlar qo‘llash. Bu talablar o‘quvchilarni yozuv jarayonida faol, qiziqqan va o‘ziga ishonchli bo‘lishga o‘rgatadi. Chiroyli yozuv — bu estetik tarbiyaning bir qismi. Har bir yozuvda tartiblilik, uyg‘unlik va go‘zallik mujassam bo‘lishi kerak. Estetik talablar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: • Harflarning proporsiyasi va simmetriyasiga rioya qilish; • Yozuv chiziqlarining tekisligi va silliqligini saqlash; • Qalam bosimi bir xil bo‘lishi; • Harflar orasidagi masofa uyg‘un bo‘lishi; • Yozuvda tozalik, aniqlik va nafislikni ta’minlash. Bu talablar o‘quvchilarda estetik didni, tartiblilikni va badiiy hisni rivojlantiradi. O‘quvchilarning yozuvini baholash aniq mezonlar asosida amalga oshiriladi: 453 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz 1. Harflarning aniq yozilishi; 2. Harflar va so‘zlar orasidagi masofa; 3. Qog‘ozdagi tozalik; 4. Yozuv tezligi; 5. Umumiy estetik ko‘rinish. Baholashda o‘quvchining individual rivojlanish sur’ati, mehnat sifati va o‘zgarish dinamikasi e’tiborga olinadi. Bu yondashuv bolalarda o‘ziga ishonch va mas’uliyat hissini kuchaytiradi. Xulosa qilib aytganda, husnixat darslarida o‘quvchilar yozuviga qo‘yiladigan talablar — bu o‘quvchining yozuv madaniyatini shakllantirish, chiroyli, o‘qiladigan va estetik yozuvni egallash uchun zarur mezonlardir. Gigienik, metodik, psixologik va estetik talablar uyg‘un qo‘llanilganda, o‘quvchilar yozuv malakasi bilan bir qatorda intizom, sabr-toqat, e’tibor va mehnatsevarlik sifatlarini ham egallaydilar. Zamonaviy texnologiyalar, interfaol metodlar va innovatsion yondashuvlar bu jarayonni yanada samarali qiladi. Husnixat darsi shunchaki yozuv mashqi emas — u madaniyat, estetik tafakkur va shaxsiy intizom maktabidir. References: 1. Abdullayeva, M. (2023). Boshlang‘ich sinflarda husnixat o‘qitish metodikasi. Toshkent: TDPU. 2. Amonov, Sh. (2022). Yozuv madaniyati va psixologiyasi. Samarqand: SamDU. 3. Karimova, G. (2020). Boshlang‘ich ta’limda estetik tarbiya. Toshkent: Fan. 4. Meliyeva, D. O. (2025). Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining mustaqil ishlash ko‘nikmalarini innovatsion yondashuv asosida takomillashtirish mexanizmi. Inter education & global study, (2), 320–328. 5. Мелиева, Д. (2024). Bоshlang‘ich sinf о‘quvchilarining mustaqil ishlash qоbiliyatini rivоjlantirishning davlat miqyоsidagi ahamiyati. Журнал универсальных научных исследований, 2(5), 1106–1108. 6. Rahmonova, D. (2021). Husnixat darslarini tashkil etishning gigienik talablari. Termiz: TDPI. 7. Yuldasheva, D. (2023). Innovatsion texnologiyalar asosida chiroyli yozuvni o‘qitish metodikasi. Buxoro: BDU nashriyoti.