1500 METRGA YUGURUVCHILARNING TEXNIK TAYYORGARLIGI

Oktabr, 2025-Yil 145 1500 METRGA YUGURUVCHILARNING TEXNIK TAYYORGARLIGI Djumanov Barlikbay Arzubaevich Qoraqalpoq davlat universiteti assistent oʻqituvchi [email protected] (+998905758867) https://doi.org/10.5281/zenodo.17365954 Annotatsiya. Ushbu maqolada yengil atletikaning oʻrta masofasi 1500 metrga yugurish texnik tayyorgarligiga bagʻishlangan. Ushbu sport turining ahamiyati koʻrib chiqiladi, yengil atletikaning turli vositalarining umuman tananing funktsional tizimlariga taʼsiri haqida maʻlumotlar keltirilgan. Kalit soʻzlar: Texnik tayyorgarlik, 1500 metrga yugurish, jismoniy tarbiya, yengil atletika, oʻrta masofalarga yugurish, qadam uzunligi, qadam tashlash texnikasi, sport. Аннотация. Данная статья посвящена технической подготовке в беге на среднюю дистанцию 1500 метров в легкой атлетике. Рассматривается значение этого вида спорта, приводятся сведения о влиянии различных средств легкой атлетики на функциональные системы организма в целом. Ключевые слова: Техническая подготовка, бег на 1500 метров, физическое воспитание, легкая атлетика, бег на средние дистанции, длина шага, техника бега, спорт. Abstract. This article is devoted to the technical training in the 1500 m sprint in athletics. The significance of this sport is considered, and information is provided about the influence of various athletic means on the functional systems of the body as a whole. Keywords: Technical training, 1500 m run, physical education, athletics, middle-distance running, step length, running technique, sports. Jahon miqyosida so‘nggi yillarda o‘tkazilib kelinayotgan nufuzli sport musobaqalarida, jumladan, Olimpiada va Osiyo o‘yinlari, Jahon va Osiyo chempionatlari, hamda qator an’anaviy xalqaro turnirlarda sport natijalarining uzluksiz o‘sib borishi, raqobatni yanada keskinlashishiga olib kelmoqda. Zamonaviy yengil atletika amaliyotida yuksak sport natijalariga erishish maqsadida texnik tayyorgarligining ahamiyatliligi oshib bormoqda, bu esa soha mutahasislari va trenerlari oldiga mashg‘ulotlar samaradorligini taminlovchi ilmiy tarafdan isbotlangan usullarni urganishni talab etadi. 1500 metrga yugurish, o‘rta masofaga yugurish turiga kiradi va sportchidan yuqori tezlik bilan birga chidamlilikni talab qiladi. Bunday masofada muvaffaqiyatli bo‘lish uchun sportchining texnik tayyorgarligi, shubhasiz, muhim ahamiyat kasb etadi. Quyida 1500 metrga yugurishga tayyorgarlikning texnik jihatlarini qamrab oladigan maqolaning mazmun-mohiyati keltirilgan[1].1500 метрга югуриш: техник тайёргарликнинг асосий жиҳатлари: 1. Qadam tashlash texnikasi: 1500 metrga yugurishda to‘g‘ri qadam tashlash texnikasi juda muhim. Bu yo‘nalishdagi yugurishda sportchining uzun va tez qadam olishi, oqilona ravishda kuchi va energiyasini taqsimlashi lozim. Quyidagi elementlar qadam tashlash texnikasini belgilaydi: Qadam uzunligi: Qadamlarning optimal uzunligi sportchining yugurishdagi tizimiga bog‘liq. O‘rta masofalarga yugurishda qadamlarning meyoridan ortiq uzun bo‘lishi tezlikning pasayip ketishiga sabab buladi. [3] O‘rta masofada juda uzun qadamlar energiyani tejamaydi, bu Oktabr, 2025-Yil 146 esa 1500 metrda kuchdan to‘g‘ri foydalanishga, sportchi kuchini masofa bo‘ylab taqsimlashga xalaqit beradi. Oyoqni qo‘yish: Oyoqni yerga yukini o‘ta boshqaruv bilan qo‘yish zarur. [1]Yugurish paytida oyoqning old qismi yerga birinchi tegishi kerak va bu holatda oyoqdagi yukni aniq taqsimlash mumkin bo‘ladi. Yugurishda kuch tarqatish: Yugurish vaqtida orqa oyoqdan ko‘tarilishni kuch bilan bajarish yugurish samaradorligini oshiradi[1]. 2. Tananing harakatlanishi:Yugurish paytida sportchining tanasi doimo to‘g‘ri holatda saqlanishi kerak: Orqa va boshning to‘g‘ri holati: Yugurish paytida orqa to‘g‘ri va bosh ko‘tarilgan bo‘lishi lozim. Tananing oldinga kerakli miqdorda egilishi yugurish samaradorligini oshirishga yordam beradi. Qo‘l harakatlari: Qo‘llar yugurish paytida bir-biriga parallel bo‘lib harakat qilishi kerak. Qo‘llar yuqoriga va pastga qarab harakatlanishi sportchining yugurish tezligi va kuch taqsimotiga ta’sir qiladi. 3. Nafas olish texnikasi:1500 metrga yugurishda sportchining nafas olish texnikasi ham juda muhim[2]. Ushbu masofada sportchilar doimo ritmda nafas olib, uni tezlik va kuch talablariga moslashtirishi lozim: Tizimli nafas olish: Sportchilar nafas olish va chiqarishni tizimli ravishda bajarishga e’tibor berishlari zarur. Bu yugurishda foydalaniladigan energiyani tejash va ko‘proq harakatlanishga imkon yaratadi. Yugurish davomida nafas olish tartibi: Odatda nafas olish yoki chiqarish 2-3 qadamga bir martaga muvofiqlashtiriladi. Bu yuqori tezlikda ham havo ta’minotini samarali ta’minlaydi. 4. Psixologik tayyorgarlik:1500 metrga yugurishda texnik tayyorgarlik bilan bir qatorda psixologik tayyorgarlik ham ahamiyatga ega: Tezlik taqsimoti: Yugurish paytida yukni to‘g‘ri taqsimlash uchun psixologik tayyorgarlik juda muhim. Sportchi o‘ziga nisbatan ishonchga ega bo‘lishi va maqsadga muvofiq ravishda yugurish jarayonini boshqarishi lozim. Zo‘riqishga tayyorgarlik: Oxirgi 300-400 metrda sportchi maksimal kuch sarflashi kerak. Shuning uchun, musobaqa davomida kuch tarqatishni va rivojlantirishni yaxshi boshqarishi lozim. 5. Jismoniy tayyorgarlik:Yugurish texnikasini rivojlantirish uchun sportchining umumiy jismoniy tayyorgarligi ham muhimdir. Bu orqali sportchi nafas olish tizimi, yurak-qon tomir tizimi va mushaklar kuchini oshirishga yordam beradi: Yugurish mashg‘ulotlari: Sportchi tezlik va sabr-toqatni oshirishga qaratilgan mashqlarini bajarishi zarur. Ular orasida intervalli mashqlar va masofani bosqichma-bosqich oshirish muhim ahamiyatga ega. Mushaklarni rivojlantirish: Sportchilar, ayniqsa, oyoq va tana mushaklarini mustahkamlashga e’tibor berishlari lozim. Bu ularga yugurish texnikasini yaxshilashda yordam beradi. Xulosa 1500 metrga yugurishda sportchining texnik tayyorgarligi ko‘pgina omillardan iborat bo‘lib, qadam olish texnikasi, nafas olish tizimi va yugurishni tashkil qilish qobiliyatlari asosiy Oktabr, 2025-Yil 147 ahamiyatga ega. Buning barobarida jismoniy tayyorgarlik va psixologik tayyorgarlik ham yugurish jarayonining samaradorligini oshiradi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Yengil atletika va uni oʻqitish metodikasi(darslik). M.J.Abdullaev, M.S.Olimov, N.T.Toʻxtaboev. Toshkent 2017-yil. 2. Енгил атлетика (уқув қўлланма). И.Ниёзов. Фарғона 2005-йил. 3. Sport pedogogik mahoratni oshirish, yengil atletika(darslik). M.S. Olimov, I.R. Soliyev, B.Sh.Haydarov. Toshkent 2017-yil.