YOSHLAR BANDLIGINI TA'MINLASHDA STARTAP EKOTIZMINING ROLI

TA’LIMNI RIVOJLANTIRISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI VA AHAMIYATI 2025 95 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17366662 YOSHLAR BANDLIGINI TA’MINLASHDA STARTAP EKOTIZMINING ROLI Atayeva, Karima O‘ktamjon qizi Annotatsiya: Ushbu maqolada yoshlar bandligini ta’minlashda startap ekotizimining o‘rni, uning iqtisodiy va ijtimoiy samaralari, shuningdek, O‘zbekiston sharoitida bu tizimni rivojlantirish istiqbollari tahlil qilinadi. Startaplar nafaqat yangi ish o‘rinlari yaratish, balki yoshlarning innovatsion salohiyatini ro‘yobga chiqarish, ularni ijodkor va mustaqil fikrlovchi shaxs sifatida shakllantirishda muhim vosita ekanligi ilmiy asosda yoritilgan. Kalit so‘zlar: startap ekotizimi, yoshlar bandligi, innovatsiya, venchur kapital, tadbirkorlik, IT Park, grant, mentorlik dasturi. Kirish Hozirgi davrda iqtisodiy taraqqiyotning eng muhim shartlaridan biri bu yoshlarga munosib ish o‘rinlari yaratish va ularning mehnat bozoridagi ishtirokini ta’minlashdir. An’anaviy bandlik siyosati ko‘pincha davlat sektoriga yoki yirik korxonalarga tayanadi. Biroq bozor iqtisodiyoti sharoitida bunday yondashuv yetarli emas. Shu nuqtai nazardan, startap ekotizimi yoshlarning innovatsion g‘oyalarini amaliyotga tatbiq etish, ularga mustaqil biznes boshlash imkoniyatini berish orqali bandlikni oshirishning samarali vositasiga aylanmoqda. Asosiy qism Startap ekotizimi — bu yangi biznes loyihalarini yaratish va rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlovchi institutlar majmui bo‘lib, u inkubator va akseleratorlar, venchur fondlari, biznes farishtalar, davlat grantlari, raqamli infratuzilma hamda huquqiy bazadan iborat. Mazkur tizim nafaqat iqtisodiyot uchun qo‘shimcha qiymat yaratadi, balki yoshlarning ijodiy salohiyatini ishga soladi, ularni an’anaviy ishchi emas, balki ish beruvchi sifatida shakllantiradi . O‘zbekiston misolida olib qaralganda, IT Park, “Yoshlar — kelajagimiz” jamg‘armasi, Innovatsion rivojlanish agentligi va qator oliy ta’lim muassasalari huzuridagi startap laboratoriyalari yoshlar startaplarini qo‘llabquvvatlashga xizmat qilmoqda. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, so‘nggi yillarda mamlakatda yuzlab startaplar tashkil etilgan bo‘lib, ularning aksariyati axborot texnologiyalari, elektron tijorat, ta’lim va xizmat ko‘rsatish yo‘nalishlariga to‘g‘ri keladi. Bunday loyihalar har biri o‘rtacha 3–10 ta yangi ish o‘rni yaratmoqda, bu esa TA’LIMNI RIVOJLANTIRISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI VA AHAMIYATI 2025 96 agregat holda sezilarli bandlik ko‘rsatkichini shakllantiradi.Startap ekotizimining yoshlar bandligiga ta’siri bir necha omillar orqali namoyon bo‘ladi. Birinchidan, u past xarajatli va yuqori tezlikda ish o‘rinlari yaratish imkonini beradi. Ikkinchidan, mehnat bozoriga moslashuvchanlik olib kiradi — yoshlarga frilanserlik, masofaviy ish, loyiha asosidagi hamkorlik kabi yangi mehnat shakllaridan foydalanish imkonini beradi. Uchinchidan, startap muhiti raqobatbardosh ko‘nikmalar — menejment, marketing, dasturlash, moliyaviy savodxonlik kabi ko‘nikmalarni kengaytiradi.Biroq startap ekotizimining rivoji uchun faqat tashabbus yetarli emas. Venchur kapital bozorining cheklanganligi, soliq imtiyozlari mexanizmlarining to‘liq ishlamasligi, ta’lim tizimida tadbirkorlik kompetensiyalarining yetarli darajada shakllanmagani muammolar sirasiga kiradi. Shu bois, yoshlar startaplarini qo‘llab-quvvatlashning kompleks tizimini shakllantirish muhim: grantlar, kreditlar, mentorlik dasturlari, xalqaro hamkorlik va moliyaviy savodxonlikni oshirish orqali bu yo‘nalishni yanada kuchaytirish zarur. O‘zbekiston misolida so‘nggi yillarda “IT Park”, “Yoshlar texnoparki”, “Innovatsion rivojlanish agentligi” kabi tashabbuslar startap ekotizimini rivojlantirishda muhim o‘rin tutmoqda. Masalan, IT Park rezidentlari orasida 2024yilda 30 mingdan ortiq yoshlar startap loyihalarda ishtirok etgani qayd etilgan. Shuningdek, Technovation Girls Uzbekistan kabi dasturlar orqali qizlar o‘rtasida innovatsion startaplar soni ortmoqda. Xulosa qilib aytganda, startap ekotizimi yoshlar bandligini ta’minlashda nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy va psixologik samaraga ham ega. U yoshlarda tashabbuskorlik, mas’uliyat, ijodkorlik va liderlik fazilatlarini shakllantiradi. Shu bois, startaplarni qo‘llab-quvvatlash siyosatini bandlik siyosati bilan integratsiyalash bugungi kunda davlatning eng istiqbolli vazifalaridan biri sifatida qaralishi lozim. Foydalanilgan adabiyotlar 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-dekabrdagi “Startap ekotizimini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. 2. IT Park Uzbekistan rasmiy sayti — https://it-park.uz 3. “Yoshlar siyosati to‘g‘risida”gi Qonun, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, 2021-yil. 4. OECD (2023). Entrepreneurship and Innovation Ecosystems in Emerging Economies. 5. R. Karimova. “Startaplar orqali yoshlar bandligini oshirish mexanizmlari”, Iqtisod va innovatsiya jurnali, 2024-yil, №3. it-park.uz (https://it-park.uz/) ITPARK ITPARK Uzbekistan