BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA TANQIDIY FIKRLASHNI SHAKLLANTIRISHDA INTERFAOL METODLARNING O'RNI

718 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA TANQIDIY FIKRLASHNI SHAKLLANTIRISHDA INTERFAOL METODLARNING O‘RNI Abdullayeva Maftuna Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Pedagogika fakulteti, Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi 4bosqich 3BTs -guruh talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17374921 Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida tanqidiy fikrlashni shakllantirish jarayonida interfaol metodlarning o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan tahlil etiladi. Muallif o‘qitish jarayonida “Aqliy hujum”, “Klaster”, “Insert”, “Sinkveyn” kabi metodlardan foydalanish o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, tahlil qilish va xulosa chiqarish ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qilishini asoslaydi. Tanqidiy fikrlash – o‘quvchining ma’lumotni qabul qilish, uni tahlil etish, solishtirish va baholash jarayonidagi faol kognitiv holat sifatida yoritiladi. Shuningdek, maqolada interfaol metodlarning psixologik-pedagogik asoslari, ularning dars samaradorligiga ta’siri haqida amaliy misollar keltirilgan. Tadqiqot natijalari o‘quvchilar tafakkurini rivojlantirishda interfaol yondashuvning muhimligini isbotlaydi. Kalit so‘zlar: tanqidiy fikrlash, interfaol metod, boshlang‘ich ta’lim, tafakkur, o‘qitish texnologiyasi, ijodkorlik, mustaqillik. Abstract: This article scientifically and theoretically analyzes the role of interactive methods in the process of forming critical thinking in primary school students. The author substantiates that the use of such methods as “Brainstorming”, “Cluster”, “Insert”, “Sinkwain” in the teaching process serves to develop students' independent thinking, analysis and conclusion skills. Critical thinking is described as an active cognitive state of the student in the process of receiving, analyzing, comparing and evaluating information. The article also presents practical examples of the psychological and pedagogical foundations of interactive methods, their impact on the effectiveness of the lesson. The results of the study prove the importance of an interactive approach in developing students' thinking. Keywords: critical thinking, interactive method, primary education, thinking, teaching technology, creativity, independence. Аннотация: В данной статье научно и теоретически анализируется роль интерактивных методов в процессе формирования критического мышления учащихся начальной школы. Автор обосновывает, что использование в процессе обучения таких методов, как «Мозговой штурм», «Кластер», «Инсерт», «Синквейн», служит развитию у учащихся навыков самостоятельного мышления, анализа и умозаключения. Критическое мышление описывается как активное познавательное состояние учащегося в процессе получения, анализа, сравнения и оценки информации. В статье также приведены практические примеры психолого-педагогических основ интерактивных методов, их влияние на эффективность урока. Результаты исследования доказывают важность интерактивного подхода в развитии мышления учащихся. Ключевые слова: критическое мышление, интерактивный метод, начальное образование, мышление, технология обучения, креативность, самостоятельность. Bugungi globallashuv va raqamli o‘zgarishlar davrida ta’lim jarayoni oldiga o‘quvchining mustaqil, ijodkor, tanqidiy fikrlaydigan shaxs sifatida shakllanishini ta’minlash vazifasi 719 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz qo‘yilgan. Ayniqsa, boshlang‘ich ta’lim bosqichida bu jarayonning ahamiyati beqiyosdir, chunki aynan shu davrda bolaning tafakkuri, diqqat-e’tibori, tahliliy fikrlash ko‘nikmalari shakllanadi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar, xususan, interfaol metodlar bu jarayonni sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqadi. Interfaol metodlar – bu o‘quvchi faol ishtirok etadigan, dars jarayonini muloqot va fikr almashish asosiga quradigan o‘qitish shaklidir. “Aqliy hujum”, “Klaster”, “Insert”, “Sinkveyn”, “Bumerang” kabi metodlar o‘quvchini darsning faol ishtirokchisiga aylantiradi. Bu usullar orqali o‘quvchi mavzuni boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun tanqidiy fikrlash ko‘nikmasini rivojlantirishda o‘qituvchi rahbar yoki nazoratchi emas, balki yo‘naltiruvchi rolini bajaradi. U bolalarda “nima uchun?”, “qanday?”, “agar shunday bo‘lsa-chi?” kabi savollarni uyg‘otishi, ularni dalillash, taqqoslash va xulosa chiqarishga o‘rgatishi zarur. Bunda “Insert” texnologiyasi juda samarali natija beradi: o‘quvchi matnni o‘qir ekan, “bilganim”, “yangi ma’lumot”, “qiziqarli”, “noto‘g‘ri deb o‘ylaganman” belgilarini qo‘llaydi. Bu usul o‘quvchini matnga tahliliy yondashishga o‘rgatadi. Shuningdek, “Klaster” metodidan foydalanish o‘quvchilarga o‘z fikrlarini tizimlashtirish, sabab-oqibat bog‘liqliklarini aniqlash imkonini beradi. Masalan, “Tabiat” mavzusida asosiy g‘oya atrofida kichik bo‘limlar (o‘simlik, hayvon, suv, havo)ni hosil qilish orqali o‘quvchi mavzuni mantiqan umumlashtiradi. Bu jarayon tanqidiy fikrlashning eng muhim bosqichlaridan biri – tahlil va sintezni shakllantiradi. Interfaol metodlarning samaradorligi nafaqat bilim olishda, balki ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishda ham ko‘zga tashlanadi. Guruhda ishlash, fikr almashish, o‘z nuqtai nazarini himoya qilish jarayonida o‘quvchi muloqot madaniyati, bag‘rikenglik, eshitish va hurmat qilish kabi fazilatlarni shakklantiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, interfaol metodlardan foydalangan darslarda o‘quvchilarning faolligi 60–70 foizga oshadi, ularning fikr bildirish, savol berish, tahlil qilish tezligi esa ikki barobar ortadi. Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish o‘quvchining mustaqil qaror qabul qilish, muammoga yechim topish, ijodiy fikrlash kabi hayotiy ko‘nikmalarini ham kuchaytiradi. Demak, boshlang‘ich ta’limda interfaol metodlardan foydalanish o‘quvchilarda tanqidiy fikrlashni shakllantirishning eng samarali yo‘li hisoblanadi. Bu nafaqat dars samaradorligini oshiradi, balki o‘quvchini hayotiy muammolarni mustaqil hal etishga, o‘z fikrini asosli himoya qilishga o‘rgatadi. Tanqidiy fikrlash – bu kelajak ta’limining asosi, interfaol metodlar esa unga eltuvchi asosiy vositadir. Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida tanqidiy fikrlashni shakllantirish jarayonida interfaol metodlarning o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan tahlil etiladi. Muallif o‘qitish jarayonida “Aqliy hujum”, “Klaster”, “Insert”, “Sinkveyn” kabi metodlardan foydalanish o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, tahlil qilish va xulosa chiqarish ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qilishini asoslaydi. Tanqidiy fikrlash – o‘quvchining ma’lumotni qabul qilish, uni tahlil etish, solishtirish va baholash jarayonidagi faol kognitiv holat sifatida yoritiladi. Shuningdek, maqolada interfaol metodlarning psixologik-pedagogik asoslari, ularning dars samaradorligiga ta’siri haqida amaliy misollar keltirilgan. Tadqiqot natijalari o‘quvchilar tafakkurini rivojlantirishda interfaol yondashuvning muhimligini isbotlaydi. 720 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz References: 1. Hasanboeva O. Pedagogik texnologiyalar asoslari. – T.: O‘zbekiston, 2019. 2. Jo‘raeva D. Interfaol metodlar tizimi. – T.: Fan va texnologiya, 2020. 3. Mavlonova R., Qodirova F. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. – T.: Noshir, 2021. 4. Bloom B. Taxonomy of Educational Objectives. – New York, 1984. 5. Halpern D. Critical Thinking Across the Curriculum. – Routledge, 2014. 6. Vygotskiy L.S. Myshlenie i rech. – Moskva: Pedagogika, 1982. 7. Anderson L. et al. A Revision of Bloom’s Taxonomy. – Longman, 2001