TA'LIM TIZIMIDA TA`LIM TURLARI -MAZMUNI VA SIFATI

914 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz TA’LIM TIZIMIDA TA`LIM TURLARI -MAZMUNI VA SIFATI Dobilova Munisa Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi 5-bosqich talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17382946 Annotatsiya: Ushbu tezis ta'lim turlari: sirtqi, kunduzgi va masofaviy ta`lim shakllarning samaradorligini solishtirishga bag`ishlangan bo`lib, o`qitishning turli shaklilarining xususiyatlari ko`rib chiqilgan va uzluksiz ta`lim tizimidagi sirtqi ta`limda o`z-o`zini tarbiyalash ko`nikmalari hamda qobiliyatlarni rivojlantirish zarurati sirtqi ta`limni samarali amalga oshirish uchun asos sifatida keltirilgan. Kalit so`zlar: sirtqi ta'lim, kunduzgi ta'lim, masofaviy ta`lim, uzluksiz ta`lim, samaradorlik, bilimlarni nazorat qilish. Abstract: This thesis is devoted to comparing the effectiveness of the following types of education: correspondence, full-time and distance education. The characteristics of various forms of education are considered, and the need to develop self-education skills and abilities in correspondence education in the continuing education system is presented as the basis for the effective implementation of correspondence education. Keywords: correspondence education, full-time education, distance education, continuing education, efficiency, knowledge control. Аннотация: Диссертация посвящена сравнению эффективности следующих видов образования: заочного, очного и дистанционного. Рассмотрены особенности различных форм обучения, а также представлена необходимость развития навыков и умений самообразования в заочном обучении в системе непрерывного образования как основы эффективной реализации заочного образования. Ключевые слова: заочное обучение, очное обучение, дистанционное обучение, непрерывное образование, эффективность, контроль знаний. Hozirgi davrda O'zbekiston Respublikasida ta`limning turlari kunduzgi, sirtqi (kechki), onlayn va masofaviy o`qitish kabi ta`lim shakllari mavjud bo`lib, kunduzgi ta`lim talabaning ta`lim jarayoniga to`liq qatnashishini talab qiladi. Darslar odatda haftaning besh-olti kunida bo'lib o'tadi. Ular nazariy va amaliy turlarga bo`linadi. Ma`ruza deb nomlangan nazariy mashg`ulotlarda talabalar mavzuni tinglaydilar. Keyin material amaliy muammolarni hal qilish, seminarlarda laboratoriya ishlarini bajarish orqali mustahkamlanadi. Kunduzgi mashg`ulotlar yetarli miqdordagi amaliy mashg`ulotlarni nazarda tutadi, bu talabaga mavzudagi bilimdagi bo`shliqlarni o`z vaqtida aniqlashga va imtihonlar boshlanishidan oldin ularni to'ldirishga imkon beradi. Bundan tashqari, talabalar o`qituvchilar bilan doimiy muloqotda bo`lishlariga imkon beradi. Sirtqi ta`lim shakli talabaga ish va o`qishni birlashtirish imkoniyatini beradi. Ko`pgina universitetlarda darslar ish kunining kechqurunlari va dam olish kunlari o`tkaziladi. Bu darslarga astoydil qatnashish bilan sifatli bilim olishga erishish mumkin. Talabalar yiliga ikki marta birbirlari bilan uchrashadilar. Bir necha hafta davomida katta miqdordagi materiallarni o`zlashtiradilar, so`ng imtihonlar topshirildi. Masofaviy shakl internet orqali o`qitishni nazarda tutadi. Barcha topshiriqlar elektron pochta orqali yuboriladi. 915 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz Bir yaxshining bir yomoni bor degandek, ta`limning turlining ha o'ziga xos kamchiliklari: Kunduzgi ta`lim - bu klassik o`quv turi bo`lib, unda talaba butun semestr davomida ma`ruza va seminarlarga metodik ravishda qatnashadi, so`ngra sessiyada imtihonlarini topshiradi. Kunduzgi o`qishdagi yakuniy baho joriy ballar va imtihon ballari yig`indisidan tuzilishi mumkin yoki faqat imtihonda olingan bahodan iborat bo`lishi mumkin. Masofaviy ta`lim - davriy. Talaba unga berilgan materiallardan foydalanib o`zini tayyorlaydi, so`ngra bir oy davomida o`qiladigan ma`ruzalar kursiga qatnashadi. Masofaviy o`qitishda eng muhimi, semestr davomida asosan mustaqil ravishda tayyorgarlik ko`rgan, vaqtivaqti bilan dars mashg`ulotlari olib borgan o`qituvchilar bilan maslahatlashgan. Sirtqi ta`limda tahsil oladigan talaba uchun semestrning eng yuqori nuqtasi imtihon hisoblanadi. Sirtqi ta`lim odatda kunduzgi vaqtdan kam davom etadi, chunki u uchun qisqartirilgan dasturlar taqdim etiladi, chunki ko`p sonli sirtqi talabalar shu tarzda ikkinchi ma`lumot olishadi. O`qish muddati kunduzgi bo`limga qaraganda uzoqroq. Bu ham bakalavriat, ham mutaxassislik darajalariga taalluqlidir. Masofaviy ta`limning ijobiy tomoni oilaviy sharoiti yoki sog`lig`i bilan bog`liq muammolar tufayli juda ko`p bo`sh vaqtlari bo`lmaganlar uchun qulaydir hamda ishlash uchun imkoniyat bor, shaxsiy vaqtga ham ega bo`ladilar. Ijobiy va salbiy tomonlariga qaramay, har bir inson o`zi uchun istalgan ta`lim shaklida o`qishni o`zi hal qilishi kerak. Shunday ekan, sizni qaysi ta`limni shaklni tanlashingiz unchalik muhim bo`lmasada, asosiysi ta`lim olish , o`rganish istagi hech qachon tark etmasin. Xulosa shuki, ta'lim turlarining barchasi kerakli samara bera oladi. Ta'limning bu shakllari chet ta'limning tajribalari asosida olib boriladi.Bu esa ta'lim sifatining yaxshilanishiga o'zgacha yondashuvlar asosida talabalarga yetarlicha bilim berilmoqda. ta'limning barchasi xalqning manfatini o'ylagan shaklda ishlab chiqilgan va barcha ma'qul kelgan. References: 1. Murodova, M. F., Sattorova, F., & Jumayeva, Z. M. (2025). Bolalar mehribonlik uylarida amalga oshirilayotgan taʼlim va tarbiya jarayonlari. Shokh library. 2. Jumayeva, Z., Choriyeva, D., & Berdimurodova, M. (2024). Yangi Oʻzbekistonda imkoniyati cheklangan bolalar bilan olib borilayotgan ijtimoiy-pedagogik jarayonlarning mazmun va mohiyati. молодые ученые, 2(36), 78-81. 3. Jumayeva, Z. (2022, october). Yoshlarni milliy tarbiya asosida tarbiyalash. in archive of conferences (pp. 9-19).bo’lajak o’qituvchilarda innovatsion pedagogik-faoliyatni shakllantirishning nazariy asoslari 4. Jumayeva, Z., Abdullayeva, Z., & Abdullayeva, N. (2024). Imkoniyati cheklangan bolalar bilan olib boriladigan ijtimoiy pedagogik faoliyat. молодые ученые, 2(36), 135-138. 5. Jummayeva, Z., Salomova, U., & Joʻrayeva, K. (2024). Yangi Oʻzbekistonda imkoniyati cheklangan bolalar bilan olib boriladigan ijtimoiy pedagogik faoliyat mazmun va mohiyati. молодые ученые, 2(37), 27-30.