HOMILADORLIKDA RIVOJLANMAGAN HOMILA BILAN BOG'LIQ D-DIMER DARAJALARINING KLINIK LABORATOR BAHOLANISHI

Sentabr, 2025-Yil 243 HOMILADORLIKDA RIVOJLANMAGAN HOMILA BILAN BOG‘LIQ D-DIMER DARAJALARINING KLINIK LABORATOR BAHOLANISHI Egamberdiyeva Gulchehraxon Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti, Gospital terapiya kafedrasi asissenti https://doi.org/10.5281/zenodo.17383359 Annotatsiya. Ushbu ilmiy ishda homiladorlikda rivojlanmagan homila bilan bog‘liq Ddimer darajalarining klinik-laborator ahamiyati tahlil qilindi. Tadqiqot davomida homiladorlik davrida gemostaz tizimida yuz beradigan fiziologik o‘zgarishlar, ularning patologik shaklga o‘tish mexanizmlari hamda D-dimerning diagnostik ko‘rsatkichi sifatidagi o‘rni yoritildi. D-dimer - fibrin parchalanish mahsuloti bo‘lib, tromb hosil bo‘lishi va uning parchalanishini aks ettiruvchi ishonchli biomarker sifatida baholandi. Rivojlanmagan homiladorlikda D-dimer darajalarining oshishi yoki pasayishi koagulyatsiya tizimidagi buzilishlar bilan chambarchas bog‘liqligi aniqlanadi. Kalit so‘zlar: D-dimer, rivojlanmagan homila, homiladorlik, gemostaz tizimi, tromboz, fibrinoliz, laborator diagnostika, platsentar yetishmovchilik. CLINICAL AND LABORATORY EVALUATION OF D-DIMER LEVELS ASSOCIATED WITH MISSED ABORTION DURING PREGNANCY Abstract. This scientific work analyzes the clinical and laboratory significance of D-dimer levels associated with missed abortion during pregnancy. The study highlights the physiological changes occurring in the hemostasis system during pregnancy, the mechanisms of their transition into pathological forms, and the diagnostic role of D-dimer as an indicator. D-dimer, a product of fibrin degradation, is evaluated as a reliable biomarker reflecting thrombosis and fibrinolysis processes. In cases of missed abortion, changes in D-dimer levels either elevation or reduction are closely related to disorders in the coagulation system. Keywords: D-dimer, missed abortion, pregnancy, hemostasis system, thrombosis, fibrinolysis, laboratory diagnostics, placental insufficiency. Homiladorlik davrida ayol organizmida fiziologik o‘zgarishlar bilan bir qatorda gemostaz tizimida ham sezilarli dinamik jarayonlar yuz beradi. Ushbu o‘zgarishlar homilaning normal rivojlanishini ta’minlash va tug‘ruq vaqtida qon yo‘qotilishini kamaytirishga qaratilgan himoya mexanizmlaridir. Shu bilan birga, ayrim hollarda bu tizimdagi buzilishlar, xususan, trombozga moyillikning ortishi, rivojlanmagan homila (missed abortion) holatlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. D-dimer - fibrin parchalanish mahsuloti sifatida, organizmda koagulyatsiya va fibrinoliz jarayonlarining faolligini ko‘rsatadigan muhim laborator marker hisoblanadi. Uning darajasining oshishi yoki pasayishi homiladorlik kechishidagi patologik holatlarning, jumladan, rivojlanmagan homiladorlik, platsentar yetishmovchilik yoki gemostaz buzilishlarining erta belgisi sifatida baholanadi. Homiladorlik davrida ayol organizmida ko‘plab fiziologik o‘zgarishlar yuz beradi. Ular orasida qon ivish tizimi - ya’ni gemostaz tizimi - alohida o‘rin tutadi. Homiladorlik fiziologik giperkoagulyatsion holat hisoblanadi, chunki bu jarayon tug‘ruq vaqtida qon yo‘qotilishini kamaytirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, bu o‘zgarishlar muvozanatdan chiqsa, turli patologik holatlar, jumladan, rivojlanmagan homila (missed abortion) kabi asoratlar yuzaga kelishi mumkin. Sentabr, 2025-Yil 244 Rivojlanmagan homila - bu homiladorlikning erta bosqichida homila o‘sishdan to‘xtab, bachadon ichida nobud bo‘lishi holatidir. Bunday holat ko‘pincha gormonal disbalans, genetik nuqsonlar, infektsiyalar yoki ona organizmidagi immun va gemostatik o‘zgarishlar tufayli sodir bo‘ladi. Aynan shu jarayonlarda qon ivish tizimi muhim rol o‘ynaydi, chunki mikrotrombozlar platsentadagi qon aylanishni buzadi va homilaning oziqlanishini cheklaydi. D-dimer - fibrin parchalanish mahsuloti bo‘lib, u organizmda tromb hosil bo‘lib, ularning parchalanganini bildiradi. D-dimer darajasi normal sharoitda juda past bo‘ladi, ammo homiladorlik paytida fiziologik tarzda oshadi. Bu oshish homiladorlikning har bir trimestrida kuzatiladi va tug‘ruq yaqinlashgani sari yuqori darajaga yetadi. Ammo, agar bu ko‘rsatkich me’yordan ortiq oshsa yoki patologik tarzda o‘zgarib tursa, bu tromboz xavfi, gemostaz buzilishi yoki rivojlanmagan homila bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Klinik ahamiyati Rivojlanmagan homila holatlarida D-dimer darajasi ko‘pincha me’yorga nisbatan o‘zgaradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bunday ayollarda koagulyatsiya tizimining ortiqcha faollashuvi va fibrinolizning buzilishi kuzatiladi. Natijada D-dimer miqdori normadan yuqori yoki ayrim hollarda pasaygan bo‘lishi mumkin. Bu ko‘rsatkich gemostaz tizimi faoliyatidagi muvozanatning buzilganini bildiradi. D-dimer darajasi rivojlanmagan homila tashxisida yordamchi marker sifatida ishlatiladi. U, ayniqsa, ultratovush tekshiruvi va gormonal ko‘rsatkichlar bilan birgalikda baholansa, tashxisning aniqligini oshiradi. Bundan tashqari, D-dimer darajasini o‘lchash homilador ayollarda disseminatsiyalangan tomir ichi ivish sindromi (DIC) xavfini erta aniqlashda ham muhim ahamiyatga ega. Laborator tahlil metodikasi: D-dimer miqdorini aniqlash uchun immunoferment usullari (ELISA), lateks-aglutinatsiya testi yoki immunoturbidimetrik analizatorlar qo‘llaniladi. Tahlil uchun venoz qon olinadi, natijalar esa ng/ml yoki µg/ml FEU (fibrinogen equivalent units) shaklida ifodalanadi. Homiladorlikning normal bosqichlarida D-dimer quyidagi chegaralarda bo‘ladi:  I trimestrda: 0,1–0,5 µg/ml  II trimestrda: 0,5–1,0 µg/ml  III trimestrda: 1,0–3,0 µg/ml Agar bu qiymatlar me’yordan sezilarli oshgan bo‘lsa, bu platsentar yetishmovchilik, trombofiliya yoki rivojlanmagan homiladorlik xavfini ko‘rsatadi. D-dimer darajasining o‘zgarishi homiladorlik kechishida muhim diagnostik ko‘rsatkichlardan biridir. Rivojlanmagan homila bilan bog‘liq holatlarda bu marker gemostaz tizimidagi patologik o‘zgarishlarni aks ettirib, shifokorga erta tashxis qo‘yish va tegishli davolash choralarini ko‘rishga imkon yaratadi. Shu sababli, homilador ayollarda D-dimer monitoringi zamonaviy laborator amaliyotda alohida ahamiyat kasb etadi. Xulosa Homiladorlikda rivojlanmagan homila holatlari ko‘p omillar ta’sirida yuzaga keladigan murakkab patologik jarayonlardan biridir. Ushbu jarayonda gemostaz tizimining buzilishi, xususan, tromboz va fibrinoliz o‘rtasidagi muvozanatning izdan chiqishi muhim rol o‘ynaydi. Ddimer darajasining o‘zgarishi esa bu jarayonlarning eng sezgir laborator ko‘rsatkichlaridan biri Sentabr, 2025-Yil 245 hisoblanadi. Olib borilgan klinik-laborator tahlillar shuni ko‘rsatadiki, rivojlanmagan homiladorlikda D-dimer darajasi fiziologik me’yorlardan chetga chiqadi va bu holat platsentar qon aylanishining buzilishi, mikrotrombozlar paydo bo‘lishi yoki koagulyatsiya tizimi ortiqcha faollashganidan darak beradi. Shu sababli, D-dimer testini o‘z vaqtida va to‘g‘ri baholash nafaqat tashxis qo‘yishda, balki asoratlarning oldini olishda ham muhim klinik ahamiyatga ega. Xulosa qilib aytganda, homilador ayollarda D-dimer monitoringi - rivojlanmagan homila, trombofiliya yoki DIC sindromi kabi xavfli holatlarni erta aniqlash imkonini beruvchi ishonchli, oddiy va samarali laborator yondashuvdir. Shu boisdan, D-dimer darajalarining muntazam nazorati zamonaviy akusherlik va ginekologik amaliyotda muhim diagnostik mezonlardan biri sifatida tavsiya etiladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Кулаков В.И., Прилепская В.Н. Акушерство и гинекология. - Москва: ГЭОТАРМедиа, 2020. 2. James, A.H. Venous thromboembolism in pregnancy. New England Journal of Medicine, 2021; 384(8): 726–734. 3. Cunningham F.G. et al. Williams Obstetrics. - 27th Edition. - New York: McGraw-Hill Education, 2022. 4. Kovac, M., Mikovic, Z., Rakicevic, L. D-dimer in normal pregnancy and preeclampsia: Reference ranges and diagnostic value. Clinical Chemistry and Laboratory Medicine, 2020; 58(2): 227–234. 5. Tans, G., Curvers, J., Middeldorp, S. Changes in coagulation and fibrinolysis during normal pregnancy. Seminars in Thrombosis and Hemostasis, 2019; 45(1): 12–19. 6. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Akusherlik va ginekologiyada laborator diagnostika bo‘yicha klinik qo‘llanma. - Toshkent, 2021.