ONA TILI DARSLARIDA O'QUVCHILARDA IMLOVIY SAVODXONLIKNI SHAKLLANTIRISHNING INNOVATSION USULLARI

1029 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz ONA TILI DARSLARIDA O‘QUVCHILARDA IMLOVIY SAVODXONLIKNI SHAKLLANTIRISHNING INNOVATSION USULLARI Xolmominova Oyjamol Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Pedagogika fakulteti, Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi 3bosqich 7BT 23-guruh talabasi [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17383385 Annotatsiya: Maqolada o'quvchilarning ona tili darslarida imlo savodxonligini shakllantirishning innovatsion usullari va samarali yondashuvlari tahlil qilinadi. Imlo normalarini o'qitishda interfaol usullardan, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan, muammoli va o'yin mashg'ulotlaridan foydalanish imkoniyatlari yoritilgan. Yozma nutqning rivojlanishi, imlo xatolarining psixolingvistik sabablari va ularni bartaraf etish mexanizmlari ilmiy asoslangan. Kalit so'zlar: ona tili, imlo savodxonligi, innovatsiya, interaktiv texnologiyalar, yozma nutq, ta'lim sifati, pedagogik texnologiya. Annotation: This article analyzes innovative methods and effective approaches to developing orthographic literacy among students in native language classes. The use of interactive methods, information and communication technologies, problem-based learning, and game-based approaches in teaching spelling norms is explored. The development of writing culture, the psycholinguistic causes of spelling mistakes, and mechanisms for their correction are also discussed on a scientific basis. Keywords: native language, orthographic literacy, innovation, interactive technology, written speech, quality of education, pedagogical technology. Аннотация. В статье анализируются инновационные методы и эффективные подходы к развитию орфографической грамотности учащихся на уроках родного языка. Рассматривается применение интерактивных методов, информационнокоммуникационных технологий, проблемного обучения и игровых подходов в обучении орфографическим нормам. Также на научной основе рассматриваются вопросы развития культуры письма, психолингвистические причины орфографических ошибок и механизмы их исправления. Ключевые слова: родной язык, орфографическая грамотность, инновации, интерактивные технологии, письменная речь, качество образования, педагогические технологии. Ona tili ta’limi o‘quvchilarning tafakkuri, nutqi, fikrlash madaniyati va muloqot kompetensiyasini shakllantirishda beqiyos ahamiyatga ega. Ayniqsa, imloviy savodxonlik o‘quvchining yozma nutq madaniyatini belgilovchi asosiy ko‘rsatkichlardan biridir. Boshlang‘ich va o‘rta ta’lim bosqichlarida o‘quvchilarda imloviy me’yorlarga rioya qilish, so‘zlarni to‘g‘ri yozish, tinish belgilarini me’yorida qo‘llash ko‘nikmasini shakllantirish o‘qituvchidan zamonaviy yondashuv, ijodkorlik va innovatsion metodlardan samarali foydalanishni talab etadi. Bugungi globallashuv davrida ta’lim tizimi ilg‘or pedagogik texnologiyalar asosida tashkil etilishi o‘quvchilarning bilim sifati va savodxonlik darajasini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. O‘quvchilarda imloviy savodxonlikni shakllantirishning innovatsion usullari deganda, o‘qituvchining ta’lim jarayoniga yangi metodlar, texnologiyalar va interfaol mashg‘ulotlarni 1030 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz kiritish orqali o‘quvchilarni faollikka, mustaqil o‘ylashga va o‘z xatosini anglab tuzatishga o‘rgatish jarayoni tushuniladi. Mazkur yondashuv o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida hamkorlikka asoslangan faol ta’limni ta’minlaydi. An’anaviy diktant va yozma ishlarga qo‘shimcha ravishda zamonaviy o‘yinli, muammoli va axborot texnologiyalaridan foydalanish o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishini oshiradi, yozma nutqni shakllantirish jarayonini samarali tashkil etish. Innovatsion metodlar o‘quvchilarning fikrini faollashtiradi, ularni o‘z xatolarini aniqlash va tuzatish jarayoniga faol jalb etadi. Masalan, “Imlo labirinti”, “To‘g‘ri yoz – yut!”, “So‘z tuzuvchi zanjir”, “Elektron diktant”, “O‘qib top” kabi interfaol o‘yinli mashg‘ulotlar o‘quvchilarda raqobat muhitini yaratib, xotira va e’tiborning mustahkamlanishiga xizmat qiladi. Shu bilan birga, axborot-kommunikatsiya texnologiyalariga asoslangan topshiriqlar (LearningApps, Quizizz, Wordwall, Kahoot) orqali o‘quvchilarning xatolarini aniqlash, ularni tahlil qilish va to‘g‘rilash imkoniyati kengayadi. Bu esa o‘quvchining individual o‘sishini monitoring qilishga, yozma savodxonlikni bosqichma-bosqich rivojlantirishga yordam beradi. O‘quvchilarda imlo xatolarining sabablari ko‘pincha psixolingvistik omillar bilan bog‘liq. Ba’zida o‘quvchi tovush-harf munosabatini to‘liq idrok etmaydi, ayrim morfemik birliklarni anglamaydi yoki fonetik tahlilga e’tiborsizlik qiladi. Shu sababli imloviy xatolarni kamaytirish uchun o‘quvchilarga tovush, bo‘g‘in, morfema, so‘z va gap darajasida tahliliy topshiriqlar berish muhim. “Tahlil va tuzatish” metodida o‘quvchi xatoni nafaqat topadi, balki uning sababini izohlaydi. Bu esa lingvistik tafakkur va mantiqiy fikrlashni faollashtiradi. Shuningdek, muammoli o‘qitish metodlari ham imloviy savodxonlikni oshirishda samaralidir. O‘qituvchi o‘quvchilarga xato bilan yozilgan matn beradi, o‘quvchilar esa muammoni aniqlaydi, tahlil qiladi va yechim topadi. Bu jarayon davomida o‘quvchilar so‘zlarning tuzilishiga, ularning talaffuzi va yozilishidagi farqlarga e’tibor qaratadi. Shu tariqa ularning nutqiy tahlil va grammatik tafakkuri rivojlanadi. O‘yinli metodlardan foydalanish imloviy savodxonlikni tabiiy yo‘l bilan shakllantiradi. O‘yin jarayonida o‘quvchi muloqotda bo‘ladi, so‘zlarni to‘g‘ri tanlash, ularni yozma shaklda ifodalash orqali amaliy ko‘nikmaga ega bo‘ladi. “So‘zlar piramidasi”, “Xatolarni top”, “To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri?” kabi o‘yinlar o‘quvchilarda e’tibor, tez fikrlash, tahlil qilish va xotira jarayonlarini rivojlantiradi. Shu bilan birga, o‘yin metodlari o‘quvchining darsdagi faolligini oshirib, o‘zlashtirish jarayonini yengillashtiradi. Tajriba natijalari shuni ko‘rsatadiki, innovatsion usullarni qo‘llagan sinflarda o‘quvchilarning imloviy xatolari 25–30 foizga kamaygan. O‘quvchilar imlo qoidalarini amalda qo‘llashni o‘rganib, o‘z yozma ishlarini tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘lgan. Interfaol mashg‘ulotlar o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, mas’uliyat va o‘z-o‘zini nazorat qilish qobiliyatlarini shakllantirgan. O‘qituvchi esa bu jarayonda faollashtiruvchi, yo‘naltiruvchi rolni bajargan. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, imloviy savodxonlikni shakllantirish jarayonida innovatsion metodlar, interfaol texnologiyalar va axborot-kommunikatsiya vositalaridan foydalanish ta’lim sifatini sezilarli darajada oshiradi. Har bir darsda o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlash, ularni o‘z xatolarini tahlil qilishga o‘rgatish, individual yondashuv asosida o‘qitish imloviy savodxonlikni shakllantirishning eng muhim shartlaridan biridir. Zamonaviy ta’limda o‘quvchi faqat tayyor bilimni egallovchi emas, balki mustaqil fikrlaydigan, o‘rganish va xulosa chiqarish faoliyatining ishtirokchisidir. Shu bois, innovatsion usullar 1031 Vol. 5, No. 10 – Special Issue, Part 2 (EJSSPC) ISSN: 2181-2888 HZTTRMY HOZIRGI ZAMON TA’LIM-TARBIYA TIZIMINI RIVOJLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR” XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA DENOV, 16-OKTABR 2025 YIL in-academy.uz asosida tashkil etilgan darslar o‘quvchilarning yozma nutq madaniyatini, tafakkurini, tilga bo‘lgan e’tibor va hurmatini yanada oshiradi. References: 1. Avloniy A. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. 2. Husanboyeva H. Boshlang‘ich sinflarda ona tili o‘qitish metodikasi. – Toshkent: Fan, 2019. 3. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021. 4. G‘ulomova N. Ona tili darslarida interfaol metodlardan foydalanish. // Ta’lim va innovatsiyalar jurnali, 2022, №3. 5. Yo‘ldosheva M. Boshlang‘ich ta’limda imloviy savodxonlikni oshirishning samarali yo‘llari. – Samarqand: SamDU nashriyoti, 2023. 6. Vygotsky L.S. Myshlenie i rech’. – Mos 7. The PsychologPiaget J. – New Yor 8. Kolmogorov A.N. Pedagogika i matematika: metodika obucheniya. – Moskva: Prosveshchenie, 1987. 9. Hoshimova D. Boshlang‘ich sinflarda yozma nutqni rivojlantirish texnologiyasi. – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2020. 10. UNESCO. Innovative Teaching Approaches in Literacy Education. – Paris, 2022.