QISQA MASOFAGA YUGURISHDA MAXSUS TAYYORGARLIKNING TAHLILI.

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 334 QISQA MASOFAGA YUGURISHDA MAXSUS TAYYORGARLIKNING TAHLILI. Rajabboyev Kamoliddin Jaloliddin o‘g‘li. Osiyo Xalqaro Universiteti Ta’lim sifati va Ichki nazorat bo’limi mutaxasisi. Annotatsiya. Ushbu maqolada qisqa masofaga yuguruvchilarni yillik tayyorgarlik mashg‘ulotlari umumiy qonuniyatlarga asoslangan holda 52 haftadan iborat bo‘lib, tayyorgarlik musobaqa va o‘tish davrlariga bo‘linadi. Tayyorgarlik davri ikkiga bo‘linib, umumiy jismoniy tayyorgarlik va maxsus tayyorgarlik haftalaridir. Musoboqa davri musobaqa oldi tayyorgarlik, erta musobaqalar va asosiy musobaqalardan iborat. Kalit so`zlar: masofa, skelet, sprinter, nevrolgin, metabolik, essentrik, maksimal. АНАЛИЗ СПЕЦИАЛЬНОЙ ПОДГОТОВКИ В БЕГЕ НА КОРОТКИЕ ДИСТАНЦИИ. Раджаббоев Камолиддина Джалолиддина. Специалист отдела качества образования и внутреннего контроля Азиатского международного университета. Аннотация: В этой статье рассказывается о ежегодных подготовительных тренировках бегунов на короткие дистанции, которые состоят из 52 недель, основанных на общих закономерностях, а подготовка разделена на соревновательные и переходные периоды. Подготовительный период делится на две части: недели общей физической подготовки и недели специальной подготовки. Период соревнований состоит из предсоревновательной подготовки, ранних соревнований и основных соревнований. Ключевые слова: дистанция, скелет, спринтер, неврологический, метаболический, эксцентрический, максимум. ANALYSIS OF SPECIAL TRAINING IN SHORT-DISTANCE RUNNING. Rajabboev Kamoliddin Jaloliddin. Specialist in the Department of Educational Quality and Internal Control at the Asian International University. Annotation: In this article, the annual training sessions for short-distance runners consist of 52 weeks based on general laws, with preparation divided into competition and transition periods. The preparatory period is divided into two, general physical fitness and special preparation weeks. The competition round consisted of pre-competition, early competitions and major competitions. Keywords: distance, skeleton, sprinter, neurological, metabolic, eccentric, maximum. Qisqa masofaga yuguruvchi o‘quv mashg‘ulot guruhi tarbiyalanuvchilari yillik tayyorgarlik siklida quyidagi vazifalarni hal etishi maqsadga muvofiqdir. Shug‘ullanuvchilarni har tomonlama garmonik rivojlantirish va maxsus jismonoy tayyorgarligini oshirishdan iboratdir. UJT oshirish harakat tayanch aparatlarini va ichki organizm faoliyatini yaxshilashdan iboratdir. Tayyorgarlikning keyingi bosqichi maxsus tayyorgarlik bo‘lib bu bosqich o‘ziga xos vazifalarni hal etadi. Birinchidan bu bosqichda sportchining maxsus jismoniy ish qobiliyatini oshirishi qo‘yiladigan bo‘lsa, ikkinchidan tezkorlik tezkor kuch va tezkor chidamlilik jismoniy sifatlarini ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 335 oshirishga qaratilgan vosita usullar qo‘llaniladi. Ko‘pchilik yetakchi olimlardan N.G.Nikitushkin, N.N.Chesnakov, V.G.Bauer, V.B.Zelichenok, K.T.Shakirjonovalar o‘z ilmiy tadqiqotlarida maxsus tayyorgarlik davriga 1520 hafta vaqt ajratishinio‘z ishlarida ko‘rsatib o‘tishgan. Ammo ushbu maxsus tayyorgarlik davridagi yuklamalar va unda qo‘llaniladigan vosita usullar sport natijasini o‘sishiga qancha darajada ta’sir etishini ko‘rsatib o‘tishmagan. Sport mashg‘ulotining asosiy metodi. Mashqlar, ya’ni harakatlarni takroran bajarish metodi hisoblanadiMashg‘ulot vazifalariga va yengil atletikachilarning imkoniyatiga qarab metod har xil shakllarda o‘zgarib turadi ( o‘zgaruvchan, takroriy, aylanma, oraliqli, bir tekis, nazorat, musobaqa va h.k)Qisqa masofaga yuguruvchilar tayyorgarlikning asosiy vositasi maksimal tezlik bilan yugurish hisoblanadi (Ye.S.Ozolin 1986). Qisqa masofaga yuguruvchilarni mashqlantiruvchi vositalar ularning musobaqa faoliyati turiga o‘xshashligiga qarab ikki guruhga bo‘linadi: maxsus va nomaxsus.Maxsus vositalar kinematik, denamik,va energetik tafsiflariga ko‘ra qisqa masofaga yuguruvchilarning musobaqa faoliyatiga yaqin. Nomaxsus mashqlardan umumiy jismoniy tayyorgarlik vositasi sifatida foydalaniladi va ularning mashqlantiruvchi samarasi katta emas. Biroq, o‘smirlik chog‘ida umumiy jismoniy tayyorgarlikni oshiruvchi mashg‘ulot vositalarining ko‘proq qo‘llanilishi yaxshi poydevor yaratishga va o‘smirlarga kattalar razryadiga og‘riqsiz o‘tishlarga imkon yaratadi. Tezlik imkoniyatlarini rivojlantirish uchun yengillashtirilgan sharoitlarda qiyalikda (qiyalik burchagi 240) yugurish qo‘llaniladi. Bunda qiyalikda yugurish gorizantal bo‘ylab yugurish hamda tepalikga (toqqa) yugurib chiqish bilan almashlab qo‘llanilgan taqdirda eng yaxshi samaraga erishish mumkin. Yengillashtirilgan sharoitlarda yugurish oddiy va og‘ir sharoitlarda yugurish bilan 1:1:2, 1:2:1, 2:1:1 nisbatlarida almashlab qo‘llanilishi lozim. Qiyin sharoitlarda mashqlarni bajarish oddiy bajarish bilan 2:1 yoki 1:1 nisbarlarda almashlab turilishi kerak. Start tezlanishida son va boldirni yoruvchi mushaklar asosiy kuchlanishlarni bajaradi. Turli mushak guruhlarining kuch tavsiflarini rivojlantirish uchun har xil maxsus tayyorgarlik metodlari qo‘llaniladi. Umumiy kuch tayyorgarligi, tezlik kuch mashqlari shunday metodlar sanaladi. Atletning tayanch davrida yo‘lka sirti bilan mexanik ta’siri shunday shakllangan bo‘lishi kerakki, asosiy kuch vektori yuqoriga emas, ko‘proq oldinga yo‘naltirilgan bo‘lishi zarur. Buning uchun qarshilik bilan yugurishda maxsus kuchni rivojlantirish metodidan foydalaniladi. Yugurishda qarshilikdan foydalanib amalga oshiriladi, kuch tayyorgarligi bevosita start sharoitlarida kuch va tezlik tarkiblarini rivojlantirishga imkon beradi. Bunday tayyorgarlik qarshilik bilan bajariladigan an’anaviy kuch mashqlariga qaraganda katta samara beradi. Sportchilarni tayyorlash strategiyasini ishlab chiqishda shuni e’tiborga olish lozimki, tezlik kuch va shiddat bir-biriga chambarchas bog‘liq bo‘lgan ko‘rsatgichlar hisoblanadi. Ular organizmning yaxlit tizimi orqali ta’minlanadi. Og‘ir kuchli ishda mushak tolalari tuzilmasi o‘zgarishi mumkin, bu muvozanatning yo‘qolishiga olib kelishi mumkin. Murabbiylar o‘zgarishlarni e’tiborga olishlari va qisqa masofalarga yuguruvchilarning kuch tayyorgarligi qat’iy individual tarzda yondashishlari zarur. Xorijiy mualiflarning Donati(1996) fikricha, kuch tayyorgarligi mushak guruhlarining o‘sishiga qaraganda, ko‘proq asab mushak koordinatsiyasining takomillashiga xizmat qilishi kerak. Shu nuqtai nazardan an’anaviy mashqlardan foydalanilib bajariladigan uzoq muddatli kuchli ish xato hisoblanadi, shuning uchun o‘ztanasi vaznini yengib o‘tgan holda maksimal tezlikdagi kuch mashqlarni bajarish maqsadga muvofiqdir. Shu sababli yugurish qadamlari sur’ati va uzunligini oshirish uchun qisqa masofaga yuguruvchi harakatlariga xos tuzulishiga ega kuch mashqlarni bajarish tavsiya qilinadi. Buning uchun mashg‘ulotda, odatda hamda tanish yugurish va sakrash mashqlardan ikkala va bir oyoqda ko‘p sakrashlar, uncha baland bo‘lmagan tepaliklardan sakrab tushish va darxol oldinga yugurish tezlanib 80m masofada tezlik uchun ko‘psakrashlar, belgilar bo‘ylab va har xil sharoitlarda yugurish, har xil masofa bo‘laklarida yo‘l-yo‘lakay yugurish, ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 336 tezlikni o‘zgartirgan holda yugurish, yengillashtirilgan sharoitlarda yugurish mashqlari qo‘llaniladi 1-jadval Qisqa masofalarga yuguruvchi sportchilarni yillik yuklamalar hajmi ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 337 Tezlik sifatlarini takomillashtirish metodlaridan biri, bu maxsus tortish tizimidir, u tyagadan foydalangan holda vaqti-vaqti bilan yo‘nalishni o‘zgartirib, ham oldinga, ham orqaga yugurishlarni bajarish imkonini beradi. Bu mashqlar qisqa masofalarga yugurishda uzoq vaqt tayyorgarlik ko‘rgan malakali qisqa masofaga yuguruvchilar uchun tavsiya qilinadi. Adabiyotlar ro’yxati 1. M.Q.Jo‘rayev, F.J.Xudoynazarov “Elektr mashinalari” fani taraqqiyotining ustuvor yoʻnalishlari Maqola. Academic Research in Educational Sciences VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2021 ISSN: 2181-1385 Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723 Directory Indexing of International Research Journals-CiteFactor 2020-21: 0.89 DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-1184-1190 2. Jo‘rayev M. Q. ”Oliy ta’lim muassasalarining elektr energetika yo‘nalishi talabalariga elektr mashinalari fanini hozirgi kunda o‘qitish tahlili”. Toshkent 2021 1–son 18 bet 3. Jo‘rayev M. Q. “Elektr yuritmalari tezligini rostlash usullari” Ilmiynazariy va metodik jurnal Buxoro 2021, № 5 114 bet 4. Development of teaching methods in the field of "electrical machines" using new pedagogical technologies 1Jorayev M. K, 2Husenov D. R, 3Sharopov F.K. International Engineering Journal For Research & Development 584-586 p ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 338 5. Jo‘rayev, M. Q., & Xudoynazarov, F. J. (2021). “Elektr mashinalari” fani Taraqqiyotining ustuvor yoʻnalishlari. Academic Research in Educational Sciences, 2(11), 1184-1190. doi:10.24412/2181-1385-2021-11-1184-1190 bet 6. Jurayev Mirjalol Kahramonovich “Software analysis of electric machine science” ISSN:2776-0960 Volume 3, Issue 1 Jan., 2022 143P a g 7. Jo’rayev Mirjalol Qahramonovich “ELEKTR ENERGIYASINI EKSPLUA-TATSIYA QILISHDA TRANSFORMATORLARNING AHAMIYATI” “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 21814027_SJIF: 4.995 8. Жўраев М.Қ. Электр юритмалар тезлигини ростлаш усуллари Педагогик маҳорат Илмий-назарий ва методологик журнал Бухоро 2021, №23, 114-118 б,(13.00.02) 9. Jo‘rayev M. Q. Scientific methodical bases of the science of electric machines academicia: An International Multidisciplinary Research Journal ISSN: 2249-7137Vol.12,Issue09,September 2022 SJIF 2022=8.252 A peer reviewed journalhttps://www.indianjournals.com 10. Jo‘rayev M. Q. Ilmiy konferensiya “Elektr mashinalari fanini o‘qitish didaktik takomillashtirish jihatlari” INTERNATIONAL CONFERENCE ON DEVELOPMENTS IN EDUCATION SCIENCESAND HUMANITIES International scientific-online conference 4nd part, 2-124 pages Part 4 September 29 CANADA https://zenodo.org/record/7146065 11. Jo‘rayev M. Q. Ilmiy konferensiya “Elektr mashinalari fani rivojlanish ginezisi va mazmuni” INTERNATIONAL CONFERENCE ON DEVELOPMENTS IN EDUCATION SCIENCESAND HUMANITIES International scientific-online conference 4nd part, 2-124 pages Part 4 September 29 CANADA https://zenodo.org/record/7146065 12. Jorayev Mirjalal Kahramonovich OPINIONS OF UZBEK AND FOREIGN SCIENTISTS IN TEACHING THE SCIENCE OF ELECTRIC MACHINES 76-80 British Journal of Global Ecology and Sustainable Development https://journalzone.org/index.php/bjgesd/article/view/317 ISSN (E): 2754-9291 13. Джураев Мирджалал Кахрамонович, Камалов Камал Малик угли «Синхронные машины», инновачионные методы в обуцении http://www.ijaretm.com/ ISSN:2349-0012 14. Jo’rayev Mirjalol Qahramonovich,Jafarov Sobir Talab o‘g‘li, Nizomov Nozimjon Zafar O'g'li, Kamolov Kamol Malik o’g’li “Qadoqlash sexidagi qo’llanilgan elektr yuritmani boshqarish blokini takomillashtirish orqali maxsulot namligini mo’tadil saqlash” https://wordlyknowledge.uz/ ISSN : 2181-4341 15. Жўраев М.Қ., Software Analysis of Electric Machine Science, Research Jet Journal of Analysis and Invertions IF-7.6, https://reserchjet.academiascience.org/index.php/rjai/article/view/414 ISSN 27760960 ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 339 16. Jo'rayev Mirjalol Qahramonovich, Jafarov Sobir Talab o'g'li “Methodology of teaching experimental work, organization of independent work in technical higher education institutions https://www.eijmr.org/index.php/eijmr/article/view/192 17. Jo'rayev, M. Q., Rashidov, H. H., & Murodov, A. O. (2023). Texnika oliy ta'lim muassalarida fanlarning amaliy ko'nikmalarni oshirishning qiyosiy tahlillari. Innovative development ineducational activities, 2(21), 4–11. https://doi.org/10.5281/zenodo.10138064 18. Jo‘rayev Mirjalol Qahramonovich, Po'latov Bexruz Zafarovich, Ravshanov Abbos Yashin o‘g‘li,Rashidov Hamrozbek Hayotovich International conference pedagogical reforms and their solutions VOLUME1, ISSUE2, 2024 https://worldlyjournals.com/index.php/PRS/article/view/860 19. Jo‘rayev Mirjalol Qahramonovich, Rashidov Hamrozbek Hayotovich “Elektrotexnika va elektronika” fanini o‘qitisha zamonaviy pedagogik texnologiyalari tahlili. ISSN 2181-4341. VOLUME 8, ISSUE 2, MARCH, 2024 https://worldlyjournals.com/index.php/IFX/article/view/1312