ODAM ANATOMIYASI VA FIZIOLOGIYASI FANIDA TALABALAR MUSTAQIL ISHINI TASHKIL ETISHNING KREDIT-MODUL ASOSIDAGI METODIK YONDASHUVLARI

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 364 ODAM ANATOMIYASI VA FIZIOLOGIYASI FANIDA TALABALAR MUSTAQIL ISHINI TASHKIL ETISHNING KREDIT-MODUL ASOSIDAGI METODIK YONDASHUVLARI Kalandarova Dilnoza Samandarovna Buxoro davlat pedagogika instituti “Biologiya” kafedrasi kata o‘qituvchisi [email protected] Rahmonova Shabnamoy Chori qizi Buxoro davlat pedagogika institutining “Biologiya” ta’lim yo‘nalishi talabasi [email protected] Annotatsiya: Ushbu maqolada “Odam anatomiyasi va fiziologiyasi” fanini o‘qitishda talabalar mustaqil ishini samarali tashkil etish masalalari kredit-modul tizimi asosida tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’limda mustaqil ishlar talabaning faolligini oshirish, nazariy bilimlarni amaliyot bilan uyg‘unlashtirish va kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishda muhim omil hisoblanadi. Maqolada mustaqil ishlarni rejalashtirish, baholash mezonlarini aniqlash, elektron ta’lim resurslaridan foydalanish hamda talabalarning individual qiziqish va qobiliyatlarini hisobga olish bo‘yicha metodik yondashuvlar yoritilgan. Shuningdek, mazkur jarayonning samaradorligini oshirishda interfaol usullar, masofaviy ta’lim imkoniyatlari va teskari aloqa mexanizmlarining ahamiyati ko‘rsatib o‘tilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kredit-modul tizimida mustaqil ishlarni to‘g‘ri tashkil etish talabalarda chuqur bilim, mustaqil fikrlash va kasbiy tayyorgarlikni ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Kalit so‘zlar: Odam anatomiyasi va fiziologiyasi, kredit-modul tizimi, talaba mustaqil ishi, metodik yondashuv, kompetensiya, interfaol usullar, elektron resurslar. Аннотация: В статье анализируются вопросы эффективной организации самостоятельной работы студентов при преподавании дисциплины «Анатомия и физиология человека» на основе кредитно-модульной системы. В современном образовании самостоятельная работа студентов является важным фактором повышения активности студентов, сочетания теоретических знаний с практикой и формирования профессиональных компетенций. В статье рассматриваются методические подходы к планированию самостоятельной работы, определению критериев оценки, использованию электронных образовательных ресурсов, учету индивидуальных интересов и способностей студентов. Показано значение интерактивных методов, возможностей дистанционного обучения и механизмов обратной связи в повышении эффективности этого процесса. Результаты исследования показывают, что правильная организация самостоятельной работы студентов в кредитно-модульной системе играет важную роль в обеспечении глубоких знаний, самостоятельности мышления и профессиональной подготовки студентов. Ключевые слова: Анатомия и физиология человека, кредитно-модульная система, самостоятельная работа студентов, методический подход, компетентность, интерактивные методы, электронные ресурсы. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 365 Abstract: This article analyzes the issues of effective organization of independent work of students in teaching the subject “Human Anatomy and Physiology” based on the credit-module system. In modern education, independent work is an important factor in increasing student activity, combining theoretical knowledge with practice, and forming professional competencies. The article covers methodological approaches to planning independent work, determining assessment criteria, using electronic educational resources, and taking into account individual interests and abilities of students. It also shows the importance of interactive methods, distance learning opportunities, and feedback mechanisms in increasing the efficiency of this process. The results of the study show that the correct organization of independent work in the creditmodule system plays an important role in ensuring in-depth knowledge, independent thinking, and professional training of students. Keywords: Human anatomy and physiology, credit-module system, student independent work, methodological approach, competence, interactive methods, electronic resources. Kirish Bugungi kunda oliy ta’lim tizimida ta’lim jarayonini takomillashtirish, talabalarning mustaqil fikrlashini rivojlantirish va ularda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Xususan, “Odam anatomiyasi va fiziologiyasi” fani tibbiyot va biologiya yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun asosiy tayanch fanlardan biri bo‘lib, inson organizmining tuzilishi va faoliyatini chuqur anglashni taqozo etadi. Mazkur fan bo‘yicha chuqur va mustahkam bilim olishda talabaning mustaqil ishi alohida o‘rin tutadi. Kredit-modul tizimida ta’lim jarayoni talabaning faolligiga, o‘z bilimini mustaqil ravishda to‘ldirib borishiga va izlanish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Shunday ekan, talaba mustaqil ishlarini samarali tashkil etish, ularni to‘g‘ri yo‘naltirish va baholash metodikasi nafaqat ta’lim sifati, balki talabaning kelajakdagi kasbiy faoliyati uchun ham muhim omil hisoblanadi. Ayniqsa, odam anatomiyasi va fiziologiyasi kabi murakkab hamda keng qamrovli fanlarda mustaqil ishning ilmiy izlanish, nazariy bilimni amaliy faoliyat bilan uyg‘unlashtirishdagi ahamiyati beqiyosdir. Shu sababli, ushbu maqolada kredit-modul tizimi asosida “Odam anatomiyasi va fiziologiyasi” fanidan talabalar mustaqil ishini samarali tashkil etishning metodik yondashuvlari tahlil qilinadi hamda ta’lim jarayonida qo‘llash mumkin bo‘lgan uslubiy tavsiyalar beriladi. Asosiy qism Kredit-modul tizimining ta’lim jarayonidagi ahamiyati Zamonaviy ta’lim tizimida kredit-modul yondashuvi o‘quv jarayonini samarali tashkil etishda muhim o‘rin egallaydi. Ushbu tizim talabaning ta’lim jarayonidagi faolligini oshiradi, o‘zlashtirish darajasini shaffof baholash imkonini yaratadi va bilim olish jarayonini xalqaro standartlarga yaqinlashtiradi. Kredit-modul tizimining eng asosiy afzalligi shundaki, talaba endilikda passiv bilim oluvchi emas, balki faol izlanish olib boruvchi, o‘z o‘qish jarayonini mustaqil rejalashtiruvchi shaxs sifatida shakllanadi. Natijada ta’lim sifati oshadi, talabalar esa chuqur va barqaror bilimlarni egallash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Mustaqil ishni tashkil etish zaruriyati ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 366 Talabaning mustaqil ishlari kredit-modul tizimining eng muhim bo‘g‘inlaridan biridir. Chunki bu tizimda dars soatlarining ma’lum qismi auditoriya mashg‘ulotlariga ajratilsa-da, o‘quv yuklamasining katta qismi talabaning mustaqil o‘qishi va izlanishiga to‘g‘ri keladi. Ayniqsa, odam anatomiyasi va fiziologiyasi kabi murakkab, keng qamrovli va amaliyotga bevosita bog‘liq fanlarni o‘zlashtirishda mustaqil ishlarsiz mukammal natijaga erishish mushkuldir. Mustaqil ishlar talabani qo‘shimcha adabiyotlar bilan ishlashga, yangi manbalarni izlashga, ilmiy-nazariy bilimni mustahkamlashga va uni amaliyotga tatbiq etishga undaydi. Kredit-modul tizimining nazariy asoslari Kredit-modul tizimi o‘z mohiyatiga ko‘ra xalqaro miqyosda tan olingan ECTS tamoyillariga asoslanadi. Ushbu tizimda o‘quv yuklamasi kreditlarda ifodalanadi va talabaning auditoriya mashg‘ulotlari hamda mustaqil ishlari nisbatidan shakllantiriladi. Bir kredit odatda 25–30 soatlik o‘quv yuklamasiga teng bo‘lib, uning katta qismi talabaning mustaqil o‘qishiga yo‘naltiriladi. Nazariy asosning yana bir muhim jihati – modul tamoyilidir. Har bir fan ma’lum bo‘limlar, ya’ni modullar orqali o‘qitilib, har bir modul yakunida oraliq nazorat o‘tkaziladi. Bu esa ta’lim jarayonini tizimli, bosqichma-bosqich va samarali tashkil etishga imkon beradi. Kredit-modul tizimining mohiyati Kredit-modul tizimining asl mohiyati talabaning ta’lim jarayonidagi erkinligini ta’minlashdir. Talabaga fanni chuqur o‘rganish, mustaqil izlanish olib borish, o‘z vaqtini to‘g‘ri taqsimlash va ta’lim jarayonini shaxsiy qiziqishlariga moslashtirish imkoniyati beriladi. Bu tizimda bilimlar muntazam ravishda bosqichma-bosqich baholanadi, natijada talabaning o‘zlashtirish darajasi aniq ko‘rsatkichlar asosida belgilab boriladi. Kredit-modul tizimi nafaqat bilim olishni samarali tashkil etadi, balki talabaning mas’uliyatini, tashabbuskorligini va mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Talabalarning o‘quv jarayonidagi o‘rni va vazifalari Kredit-modul tizimida talaba o‘quv jarayonining markaziy shaxsi sifatida qaraladi. O‘qituvchining roli ko‘proq yo‘naltiruvchi, maslahatchi va nazorat qiluvchi sifatida namoyon bo‘ladi. Talabaning asosiy vazifasi esa mustaqil o‘qish, ilmiy manbalarni tahlil qilish, o‘z bilimini amaliyotda qo‘llash va muntazam izlanishda bo‘lishdir. Talaba o‘z faoliyatini rejalashtirishi, baholash mezonlariga rioya qilishi, o‘zlashtirish jarayonini nazorat qilib borishi zarur. Shu tarzda, u o‘zining nafaqat bilim darajasini, balki mas’uliyati, ijodkorligi va mustaqil qaror qabul qilish salohiyatini ham rivojlantiradi. Mustaqil ishni baholash mezonlari Mustaqil ishlarni baholash jarayoni ta’lim jarayonida shaffoflik va aniqlikni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. Baholash mezonlari odatda talabaning topshiriqni o‘z vaqtida bajarishi, ilmiy adabiyotlardan samarali foydalanishi, mavzuga ijodkorona yondashishi, tahliliy fikrlash darajasi va natijani amaliyotga tatbiq etish qobiliyatiga qarab belgilanadi. Baholashda nafaqat tayyor natija, balki talabaning intilishi, izlanishi va mas’uliyat darajasi ham inobatga olinadi. Shu sababli, TMI baholash jarayoni talabaning bilimini aniqlash bilan birga uning shaxsiy rivojlanishini ham o‘lchaydi. Odam anatomiyasi va fiziologiyasi fanining o‘quv jarayonidagi o‘rni ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 367 Odam anatomiyasi va fiziologiyasi fani oliy ta’lim tizimida tibbiyot, biologiya va pedagogika yo‘nalishida o‘qitiladigan tayanch fanlardan biri hisoblanadi. Ushbu fan orqali talabalar inson organizmining tuzilishi, organ va tizimlarning faoliyati, ular o‘rtasidagi murakkab bog‘liqlikni chuqur o‘rganadilar. Bu bilimlar bo‘lajak shifokorlar, biologlar, pedagoglar hamda boshqa mutaxassislarning kasbiy faoliyati uchun mustahkam poydevor vazifasini bajaradi. Mazkur fan doirasida tashkil etilgan mustaqil ishlar talabaga nazariy bilimlarni amaliy mashg‘ulotlar bilan bog‘lash, ilmiy izlanish ko‘nikmalarini rivojlantirish va kasbiy tayyorgarligini mustahkamlash imkonini beradi. Shu bois odam anatomiyasi va fiziologiyasi fanining o‘quv jarayonidagi o‘rni nafaqat ilmiy bilim berishda, balki talabani hayotiy faoliyatga puxta tayyorlashda ham beqiyosdir. Xulosa Kredit-modul tizimi bugungi kunda ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishda eng muhim yondashuvlardan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ushbu tizim talabalarning mustaqil izlanishlarini kuchaytiradi, o‘z bilimini rejalashtirish va nazorat qilish imkonini beradi hamda o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi muloqotni yanada faol qiladi. Ayniqsa, odam anatomiyasi va fiziologiyasi kabi murakkab va keng qamrovli fanlarni o‘qitishda kredit-modul tizimining imkoniyatlari beqiyosdir. Mazkur fanning o‘quv jarayonidagi ahamiyati shundaki, u talabalarda inson organizmining tuzilishi va faoliyati haqidagi fundamental bilimlarni shakllantiradi, kelajakdagi kasbiy faoliyat uchun mustahkam poydevor yaratadi. Bu jarayonda talabalar mustaqil ishlari markaziy o‘rin egallaydi. Mustaqil ishlar orqali talabalar qo‘shimcha manbalarni o‘rganadi, ilmiy izlanishga kirishadi, nazariy bilimlarini amaliy faoliyat bilan uyg‘unlashtiradi va o‘z ustida ishlash madaniyatini shakllantiradi. Baholash mezonlarining shaffof va aniq belgilanishi esa talabaning bilim darajasini haqqoniy ko‘rsatadi, izlanishga bo‘lgan intilishini rag‘batlantiradi va mas’uliyatini kuchaytiradi. Natijada kredit-modul tizimida to‘g‘ri tashkil etilgan ta’lim jarayoni talabaning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini mukammal darajada shakllantirishga xizmat qiladi. Shunday qilib, odam anatomiyasi va fiziologiyasi fanida talabalar mustaqil ishini kredit-modul asosida samarali tashkil etish ta’lim sifatini oshirish, chuqur bilimlarni egallash, mustaqil fikrlash va kasbiy salohiyatni yuksaltirishning eng muhim omillaridan biri hisoblanadi. Bu esa nafaqat fan o‘qitilishining samaradorligini, balki talabaning kelajakdagi kasbiy muvaffaqiyatini ham ta’minlaydi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Jo‘rayev Sh., Matyoqubov A. Odam anatomiyasi va fiziologiyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston faylasuflari jamiyati nashriyoti”, 2019. – 356 b. 2. Norqulov M., Hasanov H. Umumiy anatomiya va fiziologiya. – Samarqand: SamDU nashriyoti, 2020. – 280 b. 3. Mamatqulov A. Anatomiya va fiziologiya asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2017. – 240 b. 4. Xolmurodova D. Ta’lim jarayonida kredit-modul tizimi: nazariya va amaliyot. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2021. – 198 b. 5. Карпов В.Л. Анатомия человека. – Москва: МЕДпресс-информ, 2018. – 512 с. 6. Синельников Р.Д. Атлас анатомии человека в 4-х томах. – Москва: Медицина, 2020. – Т.1–4. ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 10, issue 1, Oktabr 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAK Index bazalari : research gate, research bib. Qo’shimcha index bazalari: zenodo, open aire. google scholar. Original article 368 7. Пашков В.М. Физиология человека: учебное пособие. – Санкт-Петербург: СпецЛит, 2019. – 368 с. 8. Кудряшова Е.А. Кредитно-модульная система в высшем образовании: опыт и перспективы. – Москва: Академия, 2017. – 224 с. 9. Юлдашев М. Pedagogik texnologiyalar va kredit-modul tizimi. – Toshkent: “IqtisodMoliya”, 2022. – 176 b. 10. Холодов Ж.К., Кузнецов В.С. Физиология и гигиена. – Москва: Просвещение, 2018. – 304 с. 11. D. Kalandarova, & D. Karimov (2022). BIOLOGIYA FANINI O‘QITISHDA MULTIMEDIADAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI. Science and innovation, 1 (B8), 2276-2279. doi:10.5281/zenodo.7445311 12. Рахмонов, Р. Р., Самандаровна, Қ. Д., & Норова, Д. Х. (2022). БУХОРО ВИЛОЯТИ СУВ ҲАВЗАЛАРИДА УЧРАЙДИГАН НОДИР ВА КАМЁБ БАЛИҚХЎР ҚУШЛАР БИОЛОГИЯСИ ВА ЭКОЛОГИЯСИГА ДОИР МАЪЛУМОТЛАР. AGROBIOTEXNOLOGIYA VA VETERINARIYA TIBBIYOTI ILMIY JURNALI, 1(1), 28-34. 13. Kalandarova, D. S., & Bakayeva, S. B. (2022). BIOLOGIYA O'QITISH METODIKASIDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINI O’RNI. Central Asian Academic Journal of Scientific Research, 2(2), 43-47. 14. Samandarovna, K. D. Toshtemir oʻgʻli, KD (2024). AXBOROT TEXNOLOGIYALARINING BIOLOGIYA FANLARIGA TA'SIRI. O'ZBEKISTONDA TEXNIKA FAN TADQIQOTLARI, 2(2), 243-249. 15. Қаландарова, Д. С. (2021). МЕТОДИКА РЕШЕНИЯ ЗАДАЧ ПО БИОЛОГИИ. Scientific progress, 2(1), 1609-1611. 16. Каландарова, Д. (2020). Использование зеленой хлореллы, выращенной в органоминеральной среде, в качестве пищевых продуктов в рыбоводстве. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 2(2). 17. Raimov, A. R., Bakayeva, S. B., & Kalandarova, D. S. (2024). Ecological groups of mammals found in Bukhara region and adjacent areas. In E3S Web of Conferences (Vol. 538, p. 03008). EDP Sciences. 18. Каландарова, Д., & Рахмонова, Ш. (2025). МЕТОДИКА ОРГАНИЗАЦИИ САМОСТОЯТЕЛЬНОЙ РАБОТЫ СТУДЕНТОВ В КРЕДИТНО-МОДУЛЬНОЙ СИСТЕМЕ ПО ПРЕДМЕТУ АНАТОМИИ И ФИЗИОЛОГИИ ЧЕЛОВЕКА. Молодые ученые, 3(1), 21-23. 19. Каландарова, Д. С., & кизи Студентка, П. З. З. Н. (2024). МЕТОДЫ ОБУЧЕНИЯ БИОЛОГИИ ИХ ОСОБЕННОСТИ И УСЛОВИЯ ПРИМЕНЕНИЯ ПРАКТИЧЕСКИЕ МЕТОДЫ ОБУЧЕНИЯ. ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR, 2(4), 27-32. 20. Каландарова, Д. С. (2024). УЧЕБНЫЙ ПРЕДМЕТ «БИОЛОГИЯ». МЕТОДИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ДОКУМЕНТОВ, РЕГЛАМЕНТИРУЮЩИХ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ УЧИТЕЛЯ БИОЛОГИИ. International journal of scientific researchers (IJSR) INDEXING, 4(2), 36-39. 21. Каландарова, Д. (2022). МЕТОДИКА ФОРМИРОВАНИЯ УМЕНИЙ И НАВЫКОВ В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ БИОЛОГИИ. Евразийский журнал академических исследований, 2(13), 38-41. 22. Kalandarova, D. (2022). Talabalarda mediatexnologiyalardan foydalanish kompetentligini rivojlantirishning mazmun-mohiyati. Buxoro davlat pedagogika instituti jurnali, 2(2).