BOLALAR IJODIDA TASVIRIY SAN'ATNING O'RNI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 22 BOLALAR IJODIDA TASVIRIY SAN’ATNING O‘RNI Akbarova Uraltosh Akbarovna, Ikromov Umid Ikromovich Chirchiq davlat pedagogika universiteti San’atshunoslik fakulteti Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi 2-bosqich talabalari. https://doi.org/10.5281/zenodo.17392278 Annotatsiya. Mazkur maqolada bolalar ijodiy rivojlanishida tasviriy san’atning tutgan o‘rni, uning tarbiyaviy, psixologik va estetik ahamiyati yoritilgan. Rasm chizish orqali bola o‘z fikrlarini, hissiyotlarini erkin ifoda etishi, atrof-muhitni badiiy tasavvur qilish qobiliyatini rivojlantirishi mumkinligi tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalarni qo‘llashning bolalar ijodiga ta’siri va pedagogik yondashuvlarning samaradorligi ilmiy manbalar asosida o‘rganilgan. Kalit so‘zlar: tasviriy san’at, bola ijodi, estetik tarbiya, rang-tasvir, psixologiya, rivojlanish, ijodkorlik. Аннотация. в данной статье освещается роль изобразительного искусства в творческом развитии детей, его воспитательное, психологическое и эстетическое значение. Анализируется, что посредством рисования ребенок может свободно выражать свои мысли и чувства, развивать способность художественно представлять окружающую среду. Также на основе научных источников изучено влияние применения инновационных технологий в современном образовательном процессе на детское творчество и эффективность педагогических подходов. Ключевые слова: изобразительное искусство, детское творчество, эстетическое воспитание, живопись, психология, развитие, творчество. Abstract. This article highlights the role of fine arts in children's creative development, its educational, psychological, and aesthetic significance. It is analyzed that through drawing, a child can freely express their thoughts and feelings, develop the ability to artistically imagine the environment. Also, based on scientific sources, the influence of the use of innovative technologies in the modern educational process on children's creativity and the effectiveness of pedagogical approaches were studied. Keywords: fine arts, child creativity, aesthetic education, painting, psychology, development, creativity. Kirish. Insoniyat tarixiga nazar tashlaganda, san’at qadimdan jamiyat taraqqiyotida muhim o‘rin tutib kelgan. Ayniqsa, tasviriy san’at inson ongining shakllanishi, badiiy tafakkurning rivojlanishi, estetik did va ma’naviy qadriyatlarning boyishida alohida ahamiyat kasb etadi. Ibtidoiy odamlarning g‘or devorlariga chizgan suratlari yoki dastlabki haykaltaroshlik namunalaridan tortib, zamonaviy raqamli san’at asarlarigacha bo‘lgan jarayon inson tafakkuri va ijodiy qobiliyatining uzluksiz rivojlanishini ifodalaydi. Bolalik davri inson hayotida eng muhim bosqichlardan biri hisoblanadi. Shu davrda bola shaxs sifatida shakllanadi, uning qiziqishlari, dunyoqarashi va tafakkuri rivojlanadi. Psixologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bola ilk yoshdanoq atrof-muhitni idrok etish, ko‘rgankechirganlarini qayta ishlash va o‘ziga xos tarzda ifodalashga intiladi. Bu jarayonda tasviriy INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 23 san’at bola ijodiy salohiyatini namoyon etish va estetik dunyoqarashini shakllantirishning muhim vositasidir. Tadqiqotning maqsadi — bolalar ijodida tasviriy san’atning psixologik, estetik va tarbiyaviy ahamiyatini tahlil qilish hamda zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida masalaning dolzarbligini yoritishdan iborat. Adabiyotlar tahlili va metodologiya. Psixolog L. S. Vygotskiy bolalar ijodida tasavvur va real hayotning uyg‘unlashuvi muhim rol o‘ynashini ta’kidlaydi. Unga ko‘ra, bola chizayotgan oddiy suratida ham uning kechinmalari, hayotiy tajribasi va orzulari mujassam bo‘ladi. J. Piajening tadqiqotlarida ham bolalik davrida ijodkorlikning shaxsiy rivojlanishga ta’siri alohida qayd etiladi. Estetik tarbiya bo‘yicha tadqiqotlarda (A. Spirkin, D. Kolominskiy va boshq.) tasviriy san’at bolaning go‘zallikni anglash, rang va shakllarni uyg‘unlashtirish, tabiat va jamiyat hodisalarini badiiy tahlil qilish qobiliyatini rivojlantirishi ta’kidlanadi. So‘nggi yillarda UNESCO va UNICEF kabi xalqaro tashkilotlar olib borgan tadqiqotlarda san’at ta’limi bolalarda ijodiy fikrlash, ijtimoiy muhitga moslashuvchanlik va o‘zini ifoda etish ko‘nikmalarini rivojlantirishda beqiyos ahamiyatga egaligi ko‘rsatib o‘tiladi. Metodologik asos sifatida maqolada psixologik, pedagogik va madaniyatshunoslik yondashuvlari uyg‘unlashtirilgan. Muhokama va natijalar. 1. Bola psixologiyasida tasviriy san’atning o‘rni. Tasviriy san’at bolaga dunyoni badiiy idrok etish va obrazlarda qayta yaratish imkonini beradi. Bu jarayon bolaning xotira, diqqat va tafakkurini mustahkamlaydi. Shuningdek, ijodiy faoliyat bolaning ichki dunyosini ifodalash vositasi sifatida uning emotsional holatini barqarorlashtiradi. 2. Estetik tarbiya va ijodiy tafakkur Rasm chizish, haykal yasash yoki ranglar bilan ishlash orqali bola go‘zallikni his qilish, uyg‘unlikni anglash, voqea-hodisalarni badiiy tahlil qilish ko‘nikmalariga ega bo‘ladi. Natijada estetik didi va ijodiy tafakkuri rivojlanadi. 3. Mustaqil fikrlash va ijtimoiy moslashuv San’at mashg‘ulotlari bolaning mustaqil qaror qabul qilishiga, o‘z fikrini obrazlarda ifodalashiga va ijtimoiy muhitga tezroq moslashishiga yordam beradi. Shu tariqa bola o‘zini shaxs sifatida anglaydi. 4. Innovatsion yondashuvlar O‘zbekiston ta’lim tizimida san’at darslarini STEAM yondashuvi bilan uyg‘unlashtirish, zamonaviy metodik majmualar yaratish va raqamli texnologiyalardan foydalanish bolalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda yangi imkoniyatlar ochmoqda. 5. Ota-ona va o‘qituvchi hamkorligi Bolalar ijodini qo‘llab-quvvatlashda pedagog va ota-onaning birgalikdagi sa’y-harakatlari muhim. Ularning mehr-muhabbati, rag‘batlantirishi va ijodiy sharoit yaratishi bolaning badiiy salohiyatini ochishga xizmat qiladi. Xulosa. Tasviriy san’at bolalar ijodida nafaqat estetik mashg‘ulot, balki ruhiy-ma’naviy rivojlanish, estetik tarbiya va shaxsiy kamolotning muhim omilidir. U bolaning emotsional holatini, tafakkurini, mustaqil fikrlashini va ijtimoiy moslashuvini rivojlantiradi. Zamonaviy INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION” OCTOBER 22-23, 2025 24 sharoitda innovatsion yondashuvlardan foydalanish, shuningdek, ota-ona va pedagoglarning hamkorligi bu jarayonning samaradorligini yanada oshiradi. Shunday qilib, tasviriy san’at bolalarni barkamol shaxs sifatida tarbiyalashda beqiyos ahamiyatga ega bo‘lib, bugungi ta’lim jarayonida uni rivojlantirish dolzarb vazifalardan biridir. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Abdullayeva, s. (2022). Bolalar psixologiyasi va ijodiy rivojlanish. Toshkent: fan nashriyoti. Https://www.fan-nashriyoti.uz [email protected] 2. Vygotskiy, l. S. (2020). Voobrazhenie i tvorchestvo v detskom vozraste. Moskva: pedagogika. Https://pedlib.ru/vygotsky [email protected] 3. Gardner, h. (2019). Art, mind, and brain: a cognitive approach to creativity. New york: basic books. Https://www.basicbooks.com [email protected] 4. Karimova, n. (2021). Estetik tarbiya asoslari. Toshkent: o‘zbekiston milliy universiteti nashriyoti. Https://www.nuu.uz [email protected] 5. Oecd (2023). The future of education and skills: creativity and critical thinking. Paris: oecd publishing. Https://www.oecd.org/education [email protected] 6. Unicef (2024). Art and creativity in early childhood development. Global report. Https://www.unicef.org/reports [email protected]