KADASTR SOHASIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI QO'LLASHNING DOLZARB MUAMMOLARI VA YECHIMLARI

313 KADASTR SOHASIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASHNING DOLZARB MUAMMOLARI VA YECHIMLARI Sabirova Z.A., Amandurdiyev D.Y., Utepova G.T., Sultamuratova Z.A. Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti, O‘zbekiston DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17393058 Annotatsiya. Maqolada kadastr sohasida ta’lim jarayonini modernizatsiya qilish, ayniqsa raqamli transformatsiya sharoitida innovatsion va zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo‘llashning dolzarbligi tahlil qilinadi. Kadastr sohasida raqamli platformalar, geoinformatsion tizimlar (GAT), masofaviy o‘qitish vositalari va interaktiv metodlardan foydalanish orqali ta’lim samaradorligini oshirish imkoniyatlari ochib beriladi. Shu bilan birga, mavjud tizimdagi muammolar, texnik va kadrlar bazasidagi cheklovlar, hamda ularni bartaraf etish strategiyalari asoslab beriladi. Kalit so‘zlar. Kadastr, raqamli ta’lim, innovatsion pedagogika, geoinformatsion tizim, AutoCAD Civil 3D, ArcGIS, yer tuzish, zamonaviy texnologiyalar, virtual dala mashg‘ulotlari, raqamli transformatsiya. Abstract. The article analyzes the relevance of modernizing the educational process in the field of cadastre, especially the application of innovative and modern pedagogical technologies in the context of digital transformation. Opportunities for increasing the effectiveness of education in the field of cadastre through the use of digital platforms, geoinformation systems (GIS), distance learning tools, and interactive methods will be revealed. At the same time, problems in the existing system, limitations in the technical and personnel base, and strategies for their elimination are substantiated. Key words. Cadastre, digital education, innovative pedagogy, geoinformation system, AutoCAD Civil 3D, ArcGIS, land management, modern technologies, virtual fieldwork, digital transformation. Bugungi raqamli asrda kadastr sohasi chuqur o‘zgarishlarga yuz tutmoqda. Yer resurslarini samarali boshqarish, ko‘chmas mulkni raqamlashtirish, huquqiy va texnik kadastrni integratsiyalash kabilar bularning barchasi zamonaviy bilimga ega mutaxassislar tayyorlashni taqozo etadi. Ammo bu jarayonda mavjud pedagogik yondashuvlar va o‘quv dasturlari soha talablari bilan har doim ham hamohang emas. Shu sababli, kadastr sohasida raqamli transformatsiyani inobatga olgan holda innovatsion pedagogik texnologiyalarni tatbiq etish dolzarb masalaga aylanmoqda. Kadastr sohasi o‘z mohiyati jihatidan multidistsiplinar hisoblanadi geodeziya, kartografiya, yer tuzish, mulk huquqi, baholash, axborot texnologiyalari va ekologik bilimlarni o‘z ichiga oladi. Shu bois, mazkur yo‘nalish bo‘yicha ta’lim berishda quyidagi zamonaviy pedagogik texnologiyalar muhim ahamiyat kasb etadi Raqamli ta’lim platformalari (Moodle, Google Classroom, Microsoft Teams) - nazariy bilimlarni masofaviy tarzda o‘zlashtirish imkonini beradi. Simulyatsiya va model asosida o‘qitish-yer 314 uchastkalarining bahosi, huquqiy maqomi, GAT bilan integratsiyasi kabi jarayonlarni amaliy mashg‘ulotlarda simulyatsiya qilish. Geoaxborot texnologiyalari asosidagi darslar -ArcGIS, QGIS, AutoCAD Civil 3D orqali interaktiv mashg‘ulotlar o‘tkazish Kontekstual o‘qitish - talabalarni real loyihalarga jalb qilish orqali ularning kasbiy kompetensiyalarini shakllantirish. STEAM yondashuvi fan, texnologiya, muhandislik va matematikani uzviy bog‘lab, amaliy tajriba asosida o‘rganish. Ko‘plab oliy ta’lim muassasalarida geodezik asbob-uskunalar, GAT dasturlari va zamonaviy laboratoriyalar mavjud emas yoki cheklangan. Bu esa talabalarni zamon talablariga javob beradigan darajada tayyorlashga to‘sqinlik qiladi. Ko‘plab ta’lim dasturlari yangilangan davlat standartlari, me’yoriy-huquqiy hujjatlar, ekologik talablar, hamda raqamli innovatsiyalarni inobatga olmaydi. Zamonaviy dasturiy vositalar bilan ishlash, masofaviy ta’limni tashkil etish, interaktiv uslublarni qo‘llash ko‘nikmalari ba’zi pedagoglarda yetarli emas. An’anaviy ma’ruzalar asosidagi yondashuv talabalarni faollikka undamaydi. Bu esa kasbiy bilimlarni yetarli darajada egallamaslikka olib keladi. Kadastr sohasiga oid zamonaviy GAT va CAD dasturlarining litsenziyalarini yangilash. Dron, GNSS qurilmalari, yuqori aniqlikdagi geodezik uskuna va kompyuter texnikalari bilan ta’minlash. “Raqamli pedagogika”, “GIS va masofaviy tahlil”, “Innovatsion dars dizayni” kabi kurslarni joriy etish. 1-rasm. Geografik obyektlarni dron yordamida monitoring qilish 315 Xorijiy tajribalarni o‘rganish, ilmiy stajirovkalar tashkil etish. Talabalarni real kadastr ishlanmalariga jalb qilish (masalan, yer uchastkalarini raqamlashtirish, baholash, huquqiy maqomini aniqlash). Davlat kadastri organlari va xususiy yer tuzish tashkilotlari bilan hamkorlik memorandumi tuzish. Fanlar o‘rtasida integratsiyani kuchaytirish: yer huquqi GIS; ekologiya baholash dron kartografiyasi yer kadastri. Zamonaviy davlat hujjatlari, qabul qilingan qonunlar, prezident qarorlari asosida dars materiallarini yangilab borish. Sun’iy intellekt asosidagi ta’lim tizimlari individual yondashuvni ta’minlaydi, talabaga shaxsiy tavsiyalar beradi. AR/VR texnologiyalari virtual dala mashg‘ulotlarini yaratish, yer kadastri obyektlarini 3D ko‘rinishda o‘rganish imkonini beradi. Data analytics real kadastr ma’lumotlar bazasi asosida statistik tahlillarni o‘rgatish. 2-rasm. GAT dasturi yordamida geografik obyektlarning 3D ko’rinishi Xulosa qilib aytadigan bo’lsak kadastr sohasi rivojlanishining hozirgi bosqichida zamonaviy pedagogik yondashuvlar bu zaruratdir. Chunki nafaqat texnik bilimlar, balki analitik fikrlash, tizimli qaror qabul qilish, raqamli axborotlar bilan ishlash kompetensiyalariga ega mutaxassislar talab etiladi. Bu esa faqatgina innovatsion, amaliy va raqamli texnologiyalar asosidagi ta’lim tizimi orqali amalga oshiriladi. Mazkur maqolada ta’limdagi texnologik transformatsiyaning kadastr sohasi uchun qanday strategik imkoniyatlar ochib berishi tahlil qilindi. 316 Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Abdullaev, M., & Rustamov, S. (2020). Raqamli transformatsiya va pedagogik texnologiyalar. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti Nashriyoti. 2. Karimov, B. (2021). Kadastr sohasida raqamli texnologiyalar. Toshkent: Geodeziya va Kartografiya Instituti. 3. Nazarov, D. (2019). Zamonaviy pedagogik texnologiyalar va ularning ta’lim tizimidagi o‘rni. Ta’lim va ilm-fan jurnali, 3(12), 45-52. 4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2018). Raqamli iqtisodiyot va innovatsiyalar rivojlanish strategiyasi. 5. Tursunov, A. (2022). Geoinformatsion tizimlar va ularni ta’lim jarayonida qo‘llash. Toshkent: Fan va Texnologiya.