KOMBINATSIYALASHGAN SEYALKAN BUNKERINING HAJMINI ANIQLASH

newjournal.org zenodo.org 1 UDK 631.33.1 KOMBINATSIYALASHGAN SEYALKAN BUNKERINING HAJMINI ANIQLASH Babojanov Atabek Berdiboy o‘g‘li Buxoro davlat texnika universiteti “Qishloq va suv xo‘jaligi texnikatexnologiyalari” kafedrasi assistenti. [email protected] Jo‘rayev Asliddin Nasriddin o‘g‘li Buxoro davlat texnika universiteti “Qishloq va suv xo‘jaligi texnikatexnologiyalari” kafedrasi assistenti. [email protected] Fayzulloyev Muxriddin Nasriddin o'g'li Buxoro davlat texnika universiteti “Qishloq va suv xo‘jaligi texnikatexnologiyalari” kafedrasi assistenti. [email protected] Djumaboyeva Shohista Baxtiyor qizi Buxoro davlat texnika universiteti “Qishloq xo’jaligini mexanizatsiyalashtirish” ta’lim yo‘nalishi magistr talabasi [email protected] Annotatsiya. Maqolada qishloq xo‘jaligi ekinlaridan biri bo‘lgan sabzi urug‘ini ekish uchun seyalkaning bunkerining hisobi keltirilgan bo‘lib keltirilgan hisoblashlar hamda tavsiya etilayotgan qurilmada sabzavot ekinlari urug‘i ekiladigan pushtani olish bilan bir vaqtada, ko’p qatorlab ekishni amalga oshishdigan texnika vositasini ishlab chiqish dolzarbligi va qurilma haqida qisqacha keltirib o‘tilgan. newjournal.org zenodo.org 2 Kalit so‘zlar. aholi, oziq-ovqat, odamlar, sabzi, sabzavot, ekinlar, yetishtirish, seyalka, ekish usuli, mashinalar, agrotexnik talab, hosildorlikn, urug‘, konstruksiya, pushta, iste’mol. Dunyoda aholi sonining yildan yilga o‘sib borishi bilan oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan talab ham ortib boryapti. Odamlarning oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyoji qishloq xo‘jaligi orqali ta’minlanib turiladi. Shu sababli qishloq xo‘jaligini rivojlantirish katta ahamiyatga ega. Qishloq xo‘jaligini rivojlantirishning asosiy yo‘llaridan biri bu ushbu tarmoqning moddiy texnika bazasini mustahkamlash hisoblanadi. Chunki qishloq xo‘jaligida qo‘l mehnatini kamaytirish va mexanizatsiya darajasini oshirish ish unumi va samaradorligini oshiradi. Pushta olish bilan bir vaqtda sabzi urug‘ini aniq miqdorda ekadigan seyalkani ishlab chiqish uchun bunker hajmining hisob-kitoblari keltirilgan Ekish mashinalarining bunkeri geometrik jihatdan va texnologik jihatdan yondoshilib aniqlanadi va so‘ngra ular taqqoslanib, o‘zaro mutanosibligi belgilanadi. , bun T VV Shu sababli dastlab seyalka bunkerining texnologik hajmini aniqlaymiz. Urug‘ bunkerining texnologik hajmi quyidagi ifoda bilan topiladi , T A p V V V (3.1) bunda VA – bunkerning aktiv (urug‘lar bilan to‘lgan qismi) hajmi, cm3; VP – bunkerning passiv (urug‘ bilan to‘lmagan yuqori qismi) hajmi, cm3. Bunkerning aktiv (urug‘lar bilan to‘lgan qismi) hajmini quyidagicha aniqlash mumkin. 6' 10 , or A m qLn V    (3.2) bunda –urug‘larning taqsimlanishi, dona/m; newjournal.org zenodo.org 3 q–1000 dona urug‘ massasi, kg; L–urug‘ ekiladigan qatorlarning loyihaviy o‘rtacha uzunligi, m; n–mavjud qatorlarning loyihaviy soni, dona; γ–sabzi urug‘ining zichligi, g/sm3. Bunkerning passiv (urug‘ bilan to‘lmagan yuqori qismi) hajmi esa quyidagicha aniqlanadi   1, pT VV   (3.3) bunda – bunker hajmidan foydalanish koeffitsienti, =0,8. Yuqoridagi ifodalarga asosan bunkerning texnologik hajmi [59; 73-74-b.]. 6' 10 . or T m qLn V    (3.4) Agar =260 dona/m, q=1,15 g, L=100 m, n=143 dona va γ=0,372 g/sm3 ekanligini hisobga olsak, VT=14368 cm3 bo‘lishi hisoblab topildi. Bundan kelib chiqib har bir bunkerning hajmi V1=V2=7184 cm3 bo‘lishi kerakligi ma’lum bo‘ladi. Bunkerning ushbu texnologik hajmidan kelib chiqib, uning geometrik hajmini aniqlaymiz. Qishloq xo‘jalik ekinlari urug‘larini ekadigan juda ko‘p mashinalardagi singari biz ishlab chiqqan seyalkada ham bunkerni shartli ravishda uch qismga – silindr shaklidagi yuqori qism 1, kesik konus ko‘rinishidagi pastki qism 2 ga ajratish mumkin (3.1-rasm). newjournal.org zenodo.org 4 1-bunkerning silindir qismi; 2bunkerning kesik konus qismi; 3-bunker tubidagi konussimon urug‘ yo‘naltirgich 3.1-rasm. Sabzi urug‘ini ekadigan seyalka bunkeri sxemasi Shu bilan birga urug‘larning uyachalarga tushmasdan bunker tubida qolib ketishini bartaraf etish uchun uning tubiga konussimon urug‘ yo‘naltirgich 3 ham qo‘yilgan va bunker hajmini hisoblashda u ham hisobga olinishi kerak. Shunga mos ravishda bunker hajmi quyidagiga teng bo‘ladi , bun sil k kon kon V V V V     (3.5) bunda Vbun. – bunkerning umumiy hajmi, cm3; Vsil. – bunkerning silindr qismi hajmi, cm3; Vk-kon. – bunkerning kesik konus qismi hajmi, cm3; Vkon. – bunker tubidagi konussimon urug‘ yo‘naltirgich hajmi, cm3. Bunkerning silindir qismining hajmini quyidagi ifodadan foydalanib aniqlash mumkin: 2 .· · , sil as b b V S H R H   (3.6) bunda – bunkerning silindr qismi radiusi, m; – bunkerning silindr qismi balandligi, m. newjournal.org zenodo.org 5 Bunkerning kesik konus qismining hajmi quyidagiga teng   22 1 1, 3 k kon b b k k V h R R r r     (3.7) bunda rk – kesik konus qismining kichik radiusi, m; h1 – kesik konus qismining balandligi, m. Kesik konus balandligini uning yon tomoni qiyalik burchagiga bog‘liq holda quyidagicha aniqlash mumkin   1 α. 2 b k y R r tg h  (3.8) (3.8) ni hisobga olgan holda (3.7) ifoda quyidagi ko‘rinishga keladi     22 α. 6 b k y b b k k k kon R r tg R R r r V       (3.9) Bunker tubidagi konussimon urug‘ yo‘naltirgich hajmini quyidagicha 2 .. 1 3 kon asos kon V R h   , (3.10) bunda Rasos – konussimon urug‘ yo‘naltirgich asosining radiusi, m; hkon.– konussimon urug‘ yo‘naltirgichning balandligi, m. (3.6), (3.9) va (3.10) ifodalarga asosan ishlab chiqilgan seyalka bunkeri hajmini aniqlaydigan (3.11) ifoda quyidagi ko‘rinishga keladi.     22 22 α1. 63 b k y b b k k bun b b asos kon R r tg R R r r V R H R h         (3.11) Agar seyalkada urug‘ bunkerining texnologik hajmi VT=14368 cm3 bo‘lishi kerakligini hisobga olsak, ushbu hajm Hb=180 mm, Rb=114 mm, rk=100 mm, hkon=40 mm bo‘lganda ta’minlanadi va bunda bitta urug‘ bunkerining geometrik hajmi Vbun=7427 cm3 bo‘ladi. newjournal.org zenodo.org 6 Adabiyotlar ro‘yxati. 1. Бабич С.В. Усовершенствование методики оценки всхожести семян овощных культур / Диссертация кандидата сельскохозяйственных наук. - Москва, 2009. - 120 с. 2. Ostonaqulov T.E., Zuyev V.I., Qodirxoʻjayev O. Sabzavotchilik. – Toshkent: 2009. – B. 256-298. 3. Xakimov R., Xakimov A., Toshmuxammedov A. Sabzavot va poliz ekinlari urugʻchiligi. – Toshkent: 2003. – B.50-126. 4. Попов А.А.. Технологии и технические средства производства столовой моркови и свеклы на Северо-Западе Российской Федерации / А.А. Попов, А.М. Валге// Рос. акад. с.-х. наук, Гос. науч. учреждение Сев.-Зап. науч.-исслед. ин-т механизации и электрификации сел. хоз-ва (ГНУ СЗНИИМЭСХ). – СанктПетербург: [СЗНИИМЭСХ], 2007. – 216 с. 5. Тараканов Г.И. Овощеводство: учебник для ВУЗов / Тараканов Г.И., Мухин В.Д., Шуин К.А.; под. ред. Г.И. Тараканова и В.Д. Мухина. - 2-е изд., перераб. и доп. – М.: Колос, 2003. – 427 с. 6. Сабзи уруғини экиш машинасининг кoнструктив схемасини яратиш / КД Астанақулов, АБЎ Бабажанов, КОЎ Имомов Academic research in educational sciences 3 (3), 74-79 7. Physical-Mechanical Properties of Soil and Carrot Seed / B Atabek, D Shohista, X Ramazonbek. / Excellencia: International Multi-disciplinary Journal of Education. 8. Development of a seeder design for precise sowing of carrot seeds on a ridge / AB Babojanov, AK Dulliev, AR Turdibekov IOP Conference Series: Earth and Environmental Science 1076 (1), 012071. 9. Development of a pneumatic drum-type seeding apparatus for two-row seeding soybean and mung bean / KD Astanakulov, KA Baimakhanov, GB Alpamyssova, AB Babojanov. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science 839 (5), 052062.